Kết quả thẩm tra CBAM quyết định việc nhà nhập khẩu EU sử dụng số liệu phát thải gắn liền do cơ sở sản xuất tại Việt Nam khai báo, hay phải thay bằng giá trị mặc định kèm hệ số cộng thêm từ 10% đến 30%. Đối với thép mạ mã CN 7210 49 00 xuất xứ Việt Nam, riêng phần cộng thêm đã tương đương 19,51 EUR mỗi tấn sản phẩm trong năm 2026 và 58,53 EUR từ năm 2028, tính theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.
Năm 2025, EU nhập khẩu 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) từ Việt Nam, trong đó sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Nhà sản xuất muốn khách hàng EU sử dụng số liệu phát thải thực tế phải được một đơn vị thẩm tra được công nhận khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở trong năm đầu tiên cơ sở được thẩm tra.
Trang này trình bày đơn vị nào được phép thẩm tra, nội dung kiểm tra, hồ sơ cần chuẩn bị, thời gian thực hiện và hậu quả tài chính khi thẩm tra không đạt.
Thẩm tra CBAM là gì và vì sao nhà xuất khẩu Việt Nam cần quan tâm
Thẩm tra CBAM là quy trình do bên thứ ba độc lập thực hiện nhằm xác nhận phát thải gắn liền cụ thể do một cơ sở sản xuất ngoài EU khai báo có phản ánh trung thực và hợp lý phát thải thực tế hay không, theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 và Quy định thực thi (EU) 2025/2546.
Thẩm tra là cần thiết vì dữ liệu phát thải gắn liền được chuyển từ nhà xuất khẩu sang nhà nhập khẩu EU và trực tiếp quyết định số chứng chỉ CBAM mà nhà nhập khẩu phải nộp lại.
Khoản 1 Điều 8 Quy định (EU) 2023/956 yêu cầu phát thải gắn liền xác định theo phát thải thực tế phải được thẩm tra; khai báo theo giá trị mặc định thì không cần thẩm tra.
Nhà sản xuất Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp theo Quy định (EU) 2023/956; nghĩa vụ thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU.
Tuy nhiên, sức ép thương mại là có thật: khi dữ liệu chưa được thẩm tra hoặc bị bác bỏ, nhà nhập khẩu phải dùng giá trị mặc định, vốn cao hơn phát thải thực tế của phần lớn nhà sản xuất.
Hệ số cộng thêm theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621 tăng lên 30% vào năm 2028.
Toàn bộ phần phát thải cộng thêm đều chịu đủ giá chứng chỉ. Với thép cán nóng mã CN 7208 39 00 xuất xứ Việt Nam (giá trị mặc định 2,350 tCO₂e/tấn), hệ số cộng thêm 30% tương đương 0,705 tCO₂e, tức 58,04 EUR mỗi tấn sản phẩm theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.
Với thép cán nóng nhóm 7208 của Thổ Nhĩ Kỳ (giá trị mặc định 2,428), con số tương ứng là 0,7284 tCO₂e, tức 59,96 EUR.
Nhà nhập khẩu EU bù lại khoản này bằng cách giảm giá mua hoặc chuyển sang nhà cung cấp có dữ liệu đã thẩm tra. Vì vậy, thẩm tra CBAM gắn trực tiếp nhà sản xuất ngoài EU vào chuỗi tuân thủ của EU, dù nghĩa vụ pháp lý thuộc về nhà nhập khẩu.
Sức ép này tăng dần khi hệ số CBAM giảm từ 97,5% năm 2026 xuống 51,5% năm 2030, và từ năm 2034 hệ số CBAM không còn được áp dụng.
Thẩm tra CBAM không phải là thẩm định kiểm kê khí nhà kính
Tài liệu tiếng Việt dùng ít nhất bốn từ cho cùng một khái niệm "verification": thẩm tra (Báo Công Thương, 27/8/2026), xác minh (Báo Công Thương, 5/8/2026), xác thực (loạt hỏi đáp của Trung tâm WTO và Hội nhập, VCCI) và thẩm định.
Trang này dùng "thẩm tra" cho CBAM. Trong khi đó, "thẩm định" là bước kiểm tra kết quả kiểm kê khí nhà kính theo pháp luật Việt Nam, một thủ tục hoàn toàn khác.
Quyết định 42/2026/QĐ-TTg ngày 10 tháng 8 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 25 tháng 9 năm 2026, yêu cầu 2.441 cơ sở thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ.
Báo cáo kiểm kê đã thẩm định không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) theo CBAM, và tổ chức thẩm định trong nước cũng không vì thế mà trở thành đơn vị thẩm tra CBAM.
Ai được phép thực hiện khảo sát thực địa CBAM
Đơn vị thẩm tra CBAM là pháp nhân được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, đối chiếu với tiêu chuẩn hài hòa EN ISO/IEC 17029:2019 (Điều 18 Quy định (EU) 2023/956).
Một đơn vị thẩm tra hợp lệ phải đáp ứng ba điều kiện sau.
- Được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận cho CBAM, đối chiếu với EN ISO/IEC 17029:2019, cho đúng nhóm hoạt động của hàng hóa cần thẩm tra
- Độc lập với cơ sở sản xuất được thẩm tra (không có lợi ích tài chính trong kết quả tuân thủ)
- Đã đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM (hệ thống mở cho đơn vị thẩm tra từ ngày 1 tháng 9 năm 2026); đơn vị thẩm tra phải nộp đề nghị đăng ký trong vòng hai tháng kể từ khi được công nhận (khoản 1 Điều 10a)
Quy trình đăng ký gồm hai bước: Ủy ban châu Âu cấp quyền người dùng kỹ thuật qua EU Access; sau đó đơn vị thẩm tra nộp đơn trên Cổng O3CI và cơ quan có thẩm quyền quốc gia của nước thành viên đã công nhận đơn vị đó ra quyết định (tài liệu thủ tục của Ủy ban châu Âu, 28/8/2026). Đơn vị thẩm tra được truy cập Hệ thống đăng ký CBAM để làm việc từ ngày 30 tháng 9 năm 2026.
Tổ chức thẩm tra tại Việt Nam có thể được công nhận cho CBAM không?
Một tổ chức thẩm tra thành lập tại Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ hay nước xuất khẩu khác không thể được tổ chức công nhận của nước mình công nhận cho CBAM. Tổ chức đó cần nộp đơn tới một trong các tổ chức công nhận quốc gia của EU có nhận đơn từ bên ngoài EU.
Theo bảng tình hình ngày 21 tháng 10 năm 2026 của Ủy ban châu Âu, có bảy tổ chức như vậy: COFRAC (Pháp), ESYD (Hy Lạp), Accredia (Ý), RvA (Hà Lan), PCA (Ba Lan), SNAS (Slovakia) và Swedac (Thụy Điển). Tài liệu EA-6/05 INF ngày 5 tháng 10 năm 2026 của Tổ chức Hợp tác Công nhận châu Âu (EA) mô tả hai cách thức phối hợp giữa các tổ chức này với tổ chức công nhận của nước thứ ba: thuê ngoài hoạt động công nhận, hoặc sử dụng nhân sự của tổ chức công nhận nước sở tại.
Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng trong chu kỳ đầu tiên, vì các cơ sở cần khảo sát nằm rải rác ở châu Á, Trung Đông và châu Phi, trong khi hạn chót nộp tờ khai CBAM đầu tiên là ngày 30 tháng 9 năm 2027.
Bảy đơn vị thẩm tra được công nhận và nhóm hoạt động liên quan đến hàng Việt Nam
Năng lực thẩm tra hiện còn hạn chế. Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, có bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được năm tổ chức công nhận quốc gia công nhận: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp); Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l.
(Accredia, Ý); Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển); Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026, đơn vị đầu tiên đặt ngoài EU); và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026).
ISSC được công nhận theo thủ tục TAB của RvA: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA tham dự đợt thẩm tra CBAM đầu tiên của đơn vị rồi chuyển thành công nhận thông thường.
Sáu đơn vị đặt tại EU, một đơn vị tại Ai Cập, chưa có đơn vị nào tại Việt Nam.
DNV công bố ngày 6/11/2026 đã được Accredia công nhận, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định nên DNV chưa được tính. Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu vẫn chưa công bố danh sách chính thức.
Mỗi quyết định công nhận chỉ bao gồm các nhóm hoạt động được ghi trong đó (Phụ lục I Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 có 11 nhóm).
Bảng sau đối chiếu bảy pháp nhân với bốn nhóm liên quan nhất đến hàng Việt Nam xuất khẩu sang EU (phạm vi theo sổ đăng ký, kiểm tra ngày 19/10/2026; riêng ISSC và SGS BELGIUM nv theo phụ lục phạm vi của RvA và BELAC).
| Pháp nhân được công nhận (tổ chức công nhận) | Nhóm I: clinker, xi măng | Nhóm V: quặng thiêu kết, gang, DRI, thép thô | Nhóm VII: nhôm chưa gia công | Nhóm VIII: sản phẩm sắt thép và nhôm |
|---|---|---|---|---|
| EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp) | Có | Có | Có | Có |
| Bureau Veritas Italia S.p.A. (Accredia, Ý) | Có | Có | Có | Có |
| RINA Services S.p.A. (Accredia, Ý) | Có | Có | Có | Có |
| SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý) | Có | Không | Không | Có |
| Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển) | Có | Có | Có | Có |
| Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC), Ai Cập (RvA, Hà Lan) | Có | Có | Có | Có |
| SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ) | Có | Có | Có | Có |
Thép mạ (7210), thép cán nguội (7209), bu lông (7318), kết cấu thép (7308) và thanh định hình nhôm (7604) thuộc nhóm VIII. Nhà máy liên hợp sản xuất thép thô cần đơn vị thẩm tra được công nhận cho nhóm V.
Chi tiết phạm vi công nhận của từng đơn vị, kể cả các nhóm không nêu trong bảng, được trình bày tại trang đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận.
Việc công nhận gắn với pháp nhân được nêu tên, không gắn với thương hiệu tập đoàn. Văn phòng tại Việt Nam của một tập đoàn có pháp nhân được công nhận không mặc nhiên trở thành đơn vị thẩm tra được công nhận.
Doanh nghiệp nên hỏi rõ pháp nhân nào ký báo cáo thẩm tra và pháp nhân đó được công nhận cho nhóm hoạt động nào.
Tình hình công nhận và chi phí thẩm tra
Bảng tình hình ngày 21/10/2026 cho thấy 24 tổ chức công nhận quốc gia cung cấp dịch vụ công nhận CBAM, trong đó 20 tổ chức sẵn sàng nhận đơn.
Tổng vụ Thuế và Liên minh Hải quan của Ủy ban châu Âu (DG TAXUD) đã công bố trang "Verification of CBAM emissions" ngày 30 tháng 6 năm 2026 và tài liệu hướng dẫn về thẩm tra và công nhận ngày 24 tháng 8 năm 2026.
Báo cáo thẩm tra sẽ được phát hành trong Hệ thống đăng ký CBAM từ tháng 1 năm 2027.
Các đơn vị cung cấp dịch vụ báo giá phí thẩm tra từ 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở, tùy độ phức tạp, số sản phẩm và quy mô cơ sở. Đây là ước tính thị trường, không phải số liệu của Ủy ban châu Âu.
Một nhà nhập khẩu EU mua hàng từ 50 cơ sở ngoài EU sẽ chịu chi phí thẩm tra từ 250.000 đến 2.500.000 EUR chỉ riêng trong chu kỳ đầu.
Nhà sản xuất sớm làm việc với đơn vị thẩm tra sẽ có lợi thế thương mại so với các đối thủ còn phải xếp hàng chờ.
Đơn vị thẩm tra kiểm tra những gì khi khảo sát thực địa
Trong năm đầu tiên một cơ sở được thẩm tra, đơn vị thẩm tra phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546).
Đơn vị thẩm tra phải có mặt tại cơ sở, đi kiểm tra các khu vực sản xuất, quan sát các quy trình phát thải chính, xem xét thiết bị giám sát đang lắp đặt và lấy mẫu hồ sơ dữ liệu.
Từ các năm tiếp theo, khảo sát trực tuyến hoặc miễn khảo sát được phép theo các điều kiện tại Điều 3 của cùng Quy định thực thi.
Trong năm đầu tiên, khảo sát trực tuyến chỉ được phép khi hoàn cảnh bất khả kháng theo Điều 4 khiến không thể khảo sát trực tiếp. Các điều kiện được tóm tắt trong bảng dưới đây.
| Hình thức | Điều kiện | Căn cứ |
|---|---|---|
| Khảo sát trực tiếp | Bắt buộc trong năm đầu tiên cơ sở được thẩm tra | Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546 |
| Khảo sát trực tuyến | Đã khảo sát trực tiếp trong kỳ báo cáo liền trước và không có thay đổi đáng kể kể từ đó | Điều 3 |
| Miễn khảo sát | Đã khảo sát trực tiếp trong hai kỳ báo cáo trước đó | Điều 3 |
| Khảo sát trực tuyến do bất khả kháng | Hoàn cảnh nghiêm trọng, bất thường, không lường trước được và nằm ngoài khả năng kiểm soát của nhà vận hành, khiến không thể khảo sát trực tiếp | Điều 4 |
Khi khảo sát thực địa, mọi đơn vị thẩm tra CBAM đều kiểm tra năm nội dung sau.
- Độ chính xác của dữ liệu hoạt động. Hồ sơ tiêu thụ nhiên liệu (khí, than, dầu), hóa đơn tiền điện và hóa đơn nguyên liệu được đối chiếu với số liệu đầu vào dùng để tính phát thải. Đơn vị thẩm tra so sánh số đọc đồng hồ với hóa đơn mua hàng và nhật ký sản xuất để phát hiện chỗ thiếu hụt hoặc mâu thuẫn.
- Tính phù hợp của hệ số phát thải. Hệ số áp dụng cho từng nhiên liệu hoặc nguyên liệu phải phản ánh thành phần hóa học thực tế. Kết quả phân tích của phòng thí nghiệm, hoặc hệ số do phòng thí nghiệm đã được công nhận chứng nhận, thì được chấp nhận; giá trị trung bình quốc gia chung chung hoặc đã cũ thì phải có giải trình.
- Tính đúng đắn của phương pháp giám sát. Phương pháp phải tuân theo điểm B Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547: phương pháp dựa trên tính toán, gồm phương pháp chuẩn (điểm B.3.1) hoặc cân bằng khối lượng (điểm B.3.2), phương pháp dựa trên đo lường (điểm B.6), hoặc kết hợp các phương pháp cho những phần khác nhau của cơ sở (điểm B.2). Các quy tắc của hệ thống giám sát khác, vốn được phép áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp đến hết năm 2024, nay không còn được chấp nhận.
- Tính đầy đủ của kế hoạch giám sát. Kế hoạch giám sát xác định ranh giới hệ thống: mọi quy trình gắn với sản xuất phải được đưa vào, kể cả phát thải gắn liền của tiền chất như clinker trong xi măng hoặc amoniac trong phân urê. Ranh giới hệ thống bỏ sót một nguồn phát thải trọng yếu bị coi là sai sót trọng yếu.
- Tính nhất quán với dữ liệu kỳ trước. Khi có dữ liệu sản xuất của các kỳ trước, đơn vị thẩm tra kiểm tra xem phát thải khai báo có nhất quán với các kỳ đó hay không. Cường độ phát thải thay đổi đột ngột mà không có giải thích sẽ dẫn đến kiểm tra bổ sung.
Ngưỡng trọng yếu là 5% phát thải gắn liền cụ thể và phân bổ miễn phí gắn liền cụ thể của từng hàng hóa (Quy định thực thi (EU) 2025/2546).
Báo cáo thẩm tra kết luận số liệu khai báo có phản ánh trung thực và hợp lý hay không, đồng thời nêu rõ mọi sai sót trọng yếu.
Tiền chất: khó khăn đầu tiên của nhà máy cán lại và dây chuyền mạ tại Việt Nam
Thép mạ và thép cán nguội của Việt Nam được sản xuất từ thép cán nóng, trong đó một phần là hàng nhập khẩu (suy luận của cbamguide.com từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu Eurostat).
Nhóm 7210 là nhóm hàng thuộc diện CBAM lớn nhất mà EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025, với 744,2 triệu EUR và 1.036.373 tấn; Việt Nam là nước cung cấp lớn thứ hai cho EU về khối lượng, chỉ sau Hàn Quốc (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Giá trị thực tế của tiền chất mua vào chỉ được sử dụng khi lấy từ báo cáo thẩm tra của chính cơ sở sản xuất ra tiền chất đó (Quy định thực thi (EU) 2025/2547).
Khi không xác định được nước sản xuất tiền chất, phải áp dụng giá trị mặc định của nước thứ ba có cường độ phát thải cao nhất (Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2621).
Vì vậy, đơn vị thẩm tra dây chuyền mạ sẽ yêu cầu thông tin nguồn gốc và báo cáo thẩm tra của từng lô thép cuộn cán nóng.
Nhà máy lò điện hồ quang tại Việt Nam: lợi thế phát thải chỉ được ghi nhận qua thẩm tra
Tất cả các dòng thép carbon trong bảng giá trị mặc định của Việt Nam đều ghi tuyến lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF); không có dòng nào cho lò điện hồ quang (EAF).
Khi khai báo theo giá trị mặc định, không thể lựa chọn tuyến sản xuất (điểm 5.1 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620). Nhà máy EAF dùng thép phế liệu chỉ chứng minh được mức phát thải thấp hơn khi cung cấp giá trị thực tế đã thẩm tra.
Hồ sơ thẩm tra CBAM cần chuẩn bị trước khảo sát thực địa
Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn mười nhóm hồ sơ dưới đây trước khảo sát thực địa CBAM; thiếu bất kỳ nhóm nào cũng là nguyên nhân thường gặp khiến thẩm tra bị chậm.
| Nhóm hồ sơ | Nội dung | Lý do đơn vị thẩm tra cần |
|---|---|---|
| Kế hoạch giám sát | Ranh giới hệ thống, nguồn dữ liệu, hệ số phát thải và phương pháp tính đã dùng | Khung phương pháp để đơn vị thẩm tra đánh giá |
| Hóa đơn mua nhiên liệu | Khối lượng, nhà cung cấp, ngày giao và chứng nhận nhiệt trị | Đối chiếu dữ liệu hoạt động về tiêu thụ nhiên liệu |
| Hóa đơn tiền điện và chứng nhận nguồn điện | Tiêu thụ hằng tháng, đơn vị bán điện và, khi áp dụng, hệ số phát thải theo nguồn | Xác nhận đầu vào phát thải từ điện |
| Hồ sơ giao nhận nguyên liệu | Khối lượng, thành phần và hàm lượng carbon của quặng sắt, đá vôi, bô xít và nguyên liệu khác | Cần cho phép tính cân bằng khối lượng và truy xuất tiền chất |
| Phân tích phòng thí nghiệm | Phân tích hóa học nhiên liệu và nguyên liệu dùng trong kỳ báo cáo | Kiểm tra hệ số phát thải so với thành phần thực tế |
| Hồ sơ sản xuất | Sản lượng (tấn) theo loại sản phẩm, tuyến sản xuất và kỳ báo cáo | Cơ sở tính phát thải gắn liền cụ thể trên mỗi tấn |
| Hồ sơ hiệu chuẩn thiết bị | Giấy chứng nhận hiệu chuẩn lưu lượng kế, cân và máy phân tích | Xác nhận độ chính xác và khả năng truy xuất của thiết bị đo |
| Dữ liệu tiền chất từ nhà cung cấp thượng nguồn | Phát thải gắn liền cụ thể đã thẩm tra của từng tiền chất | Bắt buộc khi hàng xuất khẩu dùng hàng hóa CBAM làm đầu vào |
| Tài liệu giá carbon | Quyết định thuế, hồ sơ trong hệ thống đăng ký ETS hoặc hóa đơn chi phí carbon đã trả | Hỗ trợ yêu cầu khấu trừ theo Điều 9 khi cơ chế định giá carbon đủ điều kiện |
| Báo cáo thẩm tra kỳ trước (nếu có) | Kết quả, sai sót trọng yếu và hành động khắc phục của kỳ trước | Cơ sở đối chiếu khi kiểm tra tính nhất quán |
Báo cáo phát thải của nhà vận hành và báo cáo tóm tắt phát thải (16 mục dữ liệu) phải được lập bằng tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547).
Hồ sơ gốc bằng tiếng Việt như hóa đơn và nhật ký sản xuất vẫn có giá trị làm bằng chứng, nhưng doanh nghiệp nên chuẩn bị bản giải thích bằng tiếng Anh cho các trường dữ liệu mà đơn vị thẩm tra sẽ lấy mẫu.
Nhà vận hành phải lưu hồ sơ ít nhất sáu năm sau kỳ báo cáo (điểm A.2 Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547).
Nhà vận hành đã đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM phải lưu báo cáo thẩm tra trong bốn năm kể từ khi thẩm tra (điểm (c) khoản 5 Điều 10 Quy định (EU) 2023/956).
Về tài liệu giá carbon: Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.
Quy định thực thi về Điều 9 cũng chưa được thông qua tính đến ngày 4/11/2026. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn nên lưu giữ hồ sơ mua hạn ngạch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).
Những gì phải lưu hồ sơ trước hạn chót khai báo, mỗi mục kèm điều khoản làm căn cứ. Bản tiếng Anh, tải về ngay.
Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)
Khảo sát thực địa CBAM kéo dài bao lâu
Khảo sát thực địa một cơ sở chỉ có một sản phẩm và một tuyến sản xuất đơn giản, như một lò nung xi măng poóc lăng hoặc một lò điện hồ quang sản xuất một mác thép, thường mất 2 đến 3 ngày tại cơ sở.
Cơ sở phức tạp, có nhiều tuyến sản xuất, dùng tiền chất từ cơ sở khác hoặc sản xuất đồng thời hàng hóa của nhiều ngành CBAM, cần 5 đến 10 ngày tại cơ sở, chưa kể thời gian rà soát hồ sơ từ xa trước và sau khảo sát.
Các mốc thời gian trong mục này là ước tính thực tế của thị trường, không do văn bản pháp luật nào quy định.
Toàn bộ chu kỳ thẩm tra, từ khi ký hợp đồng với đơn vị thẩm tra đến khi nhận báo cáo thẩm tra cuối cùng, kéo dài 6 đến 12 tuần đối với phần lớn cơ sở và gồm các bước sau.
- Nộp hồ sơ và rà soát tại bàn: 1 đến 2 tuần.
- Khảo sát tại cơ sở: 2 đến 10 ngày.
- Đơn vị thẩm tra soạn kết luận và yêu cầu làm rõ: 2 đến 4 tuần.
- Nhà sản xuất trả lời và đơn vị thẩm tra phát hành báo cáo cuối cùng: 1 đến 2 tuần.
Nhà sản xuất bán hàng cho nhiều khách hàng EU chỉ cần một chu kỳ thẩm tra cho mỗi cơ sở.
Dữ liệu được tải lên Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba và được thẩm tra tại đó có thể được chia sẻ với mọi người khai báo CBAM được cấp phép mua hàng của cơ sở, nên không cần thẩm tra riêng cho từng khách hàng.
Hậu quả khi thẩm tra CBAM không đạt
Thẩm tra không đạt dẫn đến một trong hai kết luận chính thức, và sự khác biệt giữa hai kết luận này quyết định bước tiếp theo của doanh nghiệp.
Báo cáo thẩm tra có ngoại trừ được phát hành khi đơn vị thẩm tra phát hiện sai sót trọng yếu nhưng ở phạm vi hạn chế. Báo cáo nêu từng lỗi để nhà sản xuất sửa dữ liệu gốc.
Nhà nhập khẩu EU vẫn có thể dùng báo cáo đã sửa trong tờ khai CBAM, miễn là chưa qua hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2027 và nhà nhập khẩu chấp nhận số liệu đã sửa.
Báo cáo thẩm tra không chấp nhận (thẩm tra thất bại hoàn toàn) được phát hành khi số liệu khai báo không có căn cứ, kế hoạch giám sát có lỗ hổng cơ bản, hoặc ranh giới hệ thống thiếu sót đến mức không thể xác nhận phát thải gắn liền cụ thể đáng tin cậy.
Khi đó, nhà nhập khẩu EU không có dữ liệu thực tế đã thẩm tra và phải dùng giá trị mặc định cho toàn bộ hàng hóa của cơ sở. Giá trị mặc định được cộng thêm 10% năm 2026 và tăng lên 30% từ năm 2028.
Chi phí khi phải quay về giá trị mặc định
Chi phí khi quay về giá trị mặc định là đáng kể. Các con số trong bảng dưới đây được tính ngày 4 tháng 11 năm 2026 bằng lib/cbam-law.js theo giá 82,32 EUR/tCO₂e. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.
| Hàng hóa (mã CN), xuất xứ | Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) | Năm 2026, cộng thêm 10% | Khoản điều chỉnh (0,975 × định mức) | Số chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm | Chi phí mỗi tấn sản phẩm, năm 2026 |
|---|---|---|---|---|---|
| Bán thành phẩm thép không hợp kim (7207 11 14), Việt Nam | 2,350 | 2,585 | 1,3299 | 1,2551 | 103,32 EUR |
| Phôi dẹt thép (7207 12 10), Trung Quốc | 3,169 | 3,4859 | 1,3299 | 2,156 | 177,48 EUR |
| Thép cán nóng (7208 39 00), Việt Nam | 2,350 | 2,585 | 1,33575 | 1,24925 | 102,84 EUR |
| Thép mạ, phủ (7210 49 00), Việt Nam | 2,370 | 2,607 | 1,453725 | 1,153275 | 94,94 EUR |
Với 100.000 tấn bán thành phẩm 7207 11 14 do một nhà sản xuất Việt Nam xuất khẩu mỗi năm, chi phí theo giá trị mặc định vào khoảng 10,33 triệu EUR mỗi năm (100.000 × 103,32 EUR); với phôi dẹt Trung Quốc, con số này khoảng 17,75 triệu EUR (100.000 × 177,48 EUR).
Chi phí đó quay ngược về nhà sản xuất dưới dạng giá mua thấp hơn. Năm 2025, Việt Nam là nước cung cấp lớn thứ năm cho EU về khối lượng trong nhóm 7207, với 668.725 tấn (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Mức tiết kiệm nhờ dữ liệu đã thẩm tra phụ thuộc vào phát thải đã thẩm tra của chính nhà máy và vào cách tính theo giá trị thực tế, trong đó phần được trừ là định mức Cột A cộng với phân bổ miễn phí gắn liền trong tiền chất.
Mức cường độ phát thải ước tính 1,8 đến 2,1 tCO₂e mỗi tấn thép BF-BOF chỉ mang tính tham khảo, không phải giá trị mặc định, định mức hay số liệu đã thẩm tra, nên trang này không quy đổi thành chi phí.
Thẩm tra không đạt không phải là kết cục cuối cùng. Nhà sản xuất không đạt ở chu kỳ đầu có thể đầu tư cải thiện hệ thống giám sát, xây dựng lại kế hoạch giám sát và đề nghị thẩm tra lại cho kỳ báo cáo sau.
Dữ liệu năm 2026 được thẩm tra trước tháng 9 năm 2027 là mốc đầu tiên; dữ liệu năm 2027 phải được thẩm tra để dùng cho tờ khai có hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2028.
Khi nào nên bắt đầu: lịch thẩm tra cho kỳ báo cáo 2026
Nhà sản xuất Việt Nam xuất khẩu hàng thuộc diện CBAM sang EU năm 2026 có khoảng 13 tháng, tính từ ngày 1 tháng 9 năm 2026, khi Hệ thống đăng ký CBAM mở cho đơn vị thẩm tra đăng ký, đến hạn chót tờ khai CBAM đầu tiên ngày 30 tháng 9 năm 2027.
Tờ khai CBAM hằng năm đầu tiên, cho hàng nhập khẩu năm 2026, có hạn chót là ngày 30/9/2027 (khoản 1 Điều 6 Quy định (EU) 2023/956).
Năng lực thẩm tra là điểm nghẽn: tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, mới có bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được công nhận, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức, và báo cáo thẩm tra chỉ được phát hành trong Hệ thống đăng ký CBAM từ tháng 1 năm 2027.
Với chu kỳ thẩm tra 6 đến 12 tuần, nhà sản xuất chưa liên hệ đơn vị thẩm tra trước cuối năm 2026 có nguy cơ không nhận được báo cáo thẩm tra hoàn chỉnh trước hạn 30/9/2027.
Quy định (EU) 2023/956 không có điều khoản bất khả kháng, không miễn trừ vì thiện chí và cũng không miễn trừ khi thiếu năng lực thẩm tra.
Doanh nghiệp tham gia thị trường carbon thí điểm cần theo dõi riêng hai lịch trình.
Hạn ngạch cho phát thải giai đoạn 2025-2026 phải được nộp trả trước ngày 31 tháng 12 năm 2027 theo Nghị định 119/2025/NĐ-CP (cách đọc của cbamguide.com từ thông tin của Bộ Công Thương, 28/7/2025), tức là sau hạn chót tờ khai CBAM đầu tiên. Lịch thẩm định trong nước không thay thế lịch thẩm tra CBAM.
Trước khi ký hợp đồng với đơn vị thẩm tra, doanh nghiệp cần hoàn thành các việc sau.
- Xác nhận sản phẩm thuộc Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956 (sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện hoặc hydro) và xác định mã CN. Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 số, chỉ 6 số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan của EU
- Lập báo cáo phát thải của nhà vận hành và báo cáo tóm tắt phát thải theo cấu trúc Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547, bằng tiếng Anh (mẫu trao đổi thông tin tự nguyện của giai đoạn chuyển tiếp không còn áp dụng)
- Ghi rõ tuyến sản xuất (BF-BOF, EAF, xi măng quy trình khô, nhôm Hall-Héroult, phân bón Haber-Bosch, hydro từ reforming hơi nước khí metan)
- Xây dựng kế hoạch giám sát với ranh giới hệ thống, nguồn dữ liệu có tài liệu chứng minh và phương pháp tính được xác định rõ
- Thu thập hồ sơ nhiên liệu, điện và nguyên liệu của ít nhất 12 tháng trong kỳ báo cáo
- Xác định tiền chất và lấy số liệu phát thải gắn liền cụ thể từ nhà cung cấp thượng nguồn
- Kiểm tra thiết bị đo (lưu lượng kế, cân, máy phân tích) có giấy chứng nhận hiệu chuẩn còn hiệu lực trong kỳ báo cáo
- Chọn đơn vị thẩm tra được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận cho CBAM theo EN ISO/IEC 17029:2019, đúng nhóm hoạt động, và xác nhận đơn vị đó đã đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM
Vị trí của thẩm tra CBAM trong quy trình tuân thủ của nhà xuất khẩu
Khảo sát thực địa CBAM là một khâu trong chuỗi dữ liệu kết nối hoạt động sản xuất ngoài EU với nghĩa vụ tuân thủ của nhà nhập khẩu EU.
Nhà sản xuất cung cấp phát thải gắn liền thực tế đã thẩm tra qua Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba có lợi thế thương mại trực tiếp: khách hàng EU chịu chi phí CBAM thấp hơn, còn nhà sản xuất giữ được sức cạnh tranh về giá và chứng tỏ sự chuẩn bị trước lộ trình giảm dần hệ số CBAM đến năm 2034.
Cổng O3CI là một phần của Hệ thống đăng ký CBAM, được truy cập bằng EU Login có xác thực hai yếu tố.
Phí thẩm tra từ 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở mỗi chu kỳ là một khoản đầu tư tuân thủ cố định, được bù đắp bằng phần cộng thêm của giá trị mặc định mà doanh nghiệp tránh được trên từng tấn hàng.
Ví dụ, xi măng poóc lăng xám mã CN 2523 29 00 xuất xứ Việt Nam nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định có chi phí 76,94 EUR mỗi tấn.
Bảng giá trị mặc định của Việt Nam không có dòng cho mã này, nên áp dụng giá trị 1,440 của "các nước và vùng lãnh thổ khác" (1,584 sau khi cộng thêm 10%, trừ đi 0,975 × định mức 0,666).
Clinker xám của Thổ Nhĩ Kỳ có chi phí 74,22 EUR mỗi tấn (1,551 tCO₂e mỗi tấn sau khi cộng thêm, trừ đi 0,975 × định mức 0,666, theo giá 82,32 EUR).
So với chi phí theo giá trị mặc định của vài nghìn tấn hàng, một khoản phí thẩm tra trong khoảng nêu trên là nhỏ.
Việc phí có được bù đắp hay không phụ thuộc vào phát thải đã thẩm tra của cơ sở.
Con số 0,88 tCO₂ mỗi tấn clinker xám do Hiệp hội Xi măng Thổ Nhĩ Kỳ (Türkçimento) đưa ra là số liệu của hiệp hội, không phải giá trị thực tế đã thẩm tra, nên trang này không quy đổi thành chi phí.
Trang yêu cầu dữ liệu CBAM đối với nhà xuất khẩu trình bày 16 mục dữ liệu của báo cáo tóm tắt phát thải, các phương pháp giám sát và tài liệu giá carbon cho yêu cầu khấu trừ theo Điều 9. Giá trị mặc định theo từng sản phẩm được trình bày tại trang giá trị mặc định CBAM cho nhà xuất khẩu; doanh nghiệp có thể ước tính chi phí theo khối lượng hàng của mình bằng công cụ tính CBAM.
Lưu ý khi đọc tài liệu tiếng Việt về thẩm tra CBAM
Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng và triển khai đề án ứng phó với CBAM theo Thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương, 28/8/2024).
Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI đã xuất bản sổ tay "Hỏi đáp Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới của Liên minh châu Âu" (tháng 12/2024). Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, cbamguide.com chưa tìm thấy chương trình hỗ trợ riêng nào cho thẩm tra CBAM.
Một số bài báo tiếng Việt mô tả đơn vị thẩm tra như thể được EU trực tiếp công nhận.
Cách viết đúng là đơn vị thẩm tra được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận; tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức.
Một số bài khác dùng cách tính rút gọn "2,5% năm 2026", không đúng với phương pháp tính tại Điều 31 Quy định (EU) 2023/956.
Thông tin tổng quan được trình bày tại trang CBAM và Việt Nam; danh sách đơn vị tư vấn có tại trang tư vấn CBAM tại Việt Nam. Quý doanh nghiệp cần đơn vị hỗ trợ tính toán hoặc thẩm tra có thể gửi yêu cầu giới thiệu qua trang hỗ trợ CBAM.
Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.
Thẩm tra CBAM có bắt buộc với mọi nhà xuất khẩu Việt Nam không?
Thẩm tra CBAM chỉ bắt buộc khi nhà sản xuất muốn khách hàng EU dùng phát thải gắn liền thực tế đã thẩm tra thay cho giá trị mặc định (khoản 1 Điều 8 Quy định (EU) 2023/956). Nếu nhà sản xuất chấp nhận để khách hàng EU dùng giá trị mặc định thì không phải thẩm tra.
Khi đó, giá trị mặc định được cộng thêm 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028 so với giá trị tại Phụ lục I (riêng phân bón là 1%), làm tăng chi phí CBAM của nhà nhập khẩu EU; chi phí này thường được chuyển ngược lại cho nhà sản xuất dưới dạng giá mua thấp hơn. Nhà sản xuất có phát thải thực tế thấp hơn giá trị mặc định có động lực tài chính trực tiếp để thẩm tra.
Nhà sản xuất Việt Nam có thể dùng đơn vị thẩm tra trong nước thay cho đơn vị châu Âu không?
Cơ sở sản xuất ngoài EU có thể dùng đơn vị thẩm tra đặt tại bất kỳ nước nào, miễn là đơn vị đó được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận cho CBAM theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, đối chiếu với EN ISO/IEC 17029:2019.
Tổ chức công nhận của Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ hay Hàn Quốc không có thẩm quyền công nhận đơn vị thẩm tra CBAM, vì vậy đơn vị đặt tại Việt Nam phải nộp đơn tới một trong bảy tổ chức công nhận của EU có nhận đơn từ bên ngoài EU. Dù đặt ở đâu, đơn vị thẩm tra cũng phải đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM, hệ thống mở cho đơn vị thẩm tra từ ngày 1 tháng 9 năm 2026.
Điều gì xảy ra nếu không tìm được đơn vị thẩm tra được công nhận kịp thời?
Nếu đến hạn chót tờ khai ngày 30 tháng 9 năm 2027 mà nhà nhập khẩu EU chưa có báo cáo phát thải đã thẩm tra do không có đơn vị thẩm tra được công nhận cho một nước hay một cơ sở, nhà nhập khẩu phải dùng giá trị mặc định cho hàng hóa của cơ sở đó. Quy định (EU) 2023/956 không có miễn trừ bất khả kháng, không miễn trừ vì thiện chí và không gia hạn cho trường hợp này. Nhà nhập khẩu chịu phần cộng thêm và chi phí đi kèm, còn nhà xuất khẩu chịu hệ quả thương mại khi chi phí đó được đưa vào đàm phán thành giá mua thấp hơn.
Thẩm tra CBAM đạt yêu cầu có giúp chi phí CBAM bằng 0 không?
Không. Thẩm tra đạt yêu cầu không xóa bỏ chi phí CBAM mà chỉ cho phép dùng phát thải gắn liền cụ thể thực tế thay cho giá trị mặc định. Nếu phát thải thực tế thấp hơn giá trị mặc định cộng phần cộng thêm, thẩm tra giúp giảm chi phí; mức tiết kiệm phụ thuộc vào chênh lệch giữa hai con số và vào định mức được trừ trong từng cách tính.
Giá chứng chỉ (giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e) vẫn áp dụng cho phần phát thải đã thẩm tra còn lại sau khi trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Nghĩa vụ chỉ bằng 0 khi phát thải đã thẩm tra không vượt quá khoản điều chỉnh đó, hoặc khi giá carbon đã thực trả ở nước sản xuất, được công nhận theo Điều 9, bù hết phần còn lại; tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có nước nào được công nhận, kể cả Việt Nam.
Giá trị mặc định CBAM có luôn cao hơn phát thải thực tế không?
Không. Giá trị mặc định được xác định cho từng quốc gia và từng mã CN, sau đó cộng thêm hệ số cộng thêm. Nhiều nhà sản xuất có phát thải thực tế thấp hơn giá trị này, nhưng một cơ sở kém hiệu quả hơn mức mặc định của nước mình có thể có phát thải cao hơn.
Ngoài ra, hai cách tính trừ định mức khác nhau: Cột B của Quy định thực thi (EU) 2025/2620 khi dùng giá trị mặc định, và Cột A cộng với phân bổ miễn phí gắn liền trong tiền chất khi dùng giá trị thực tế. Vì vậy, cách nào có chi phí thấp hơn phụ thuộc vào từng hàng hóa và từng cơ sở; nhà xuất khẩu và khách hàng EU nên tính theo cả hai cách trước khi lựa chọn.
Thẩm định kiểm kê khí nhà kính trong nước có thay cho thẩm tra CBAM không?
Không. Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg và việc thẩm định kết quả kiểm kê là thủ tục theo pháp luật Việt Nam, đo phát thải của toàn bộ cơ sở và được lập bằng tiếng Việt. Trong khi đó, thẩm tra CBAM xác nhận phát thải gắn liền trên mỗi tấn của từng hàng hóa theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547, dựa trên báo cáo bằng tiếng Anh, và do đơn vị được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận thực hiện. Dữ liệu hoạt động như hóa đơn nhiên liệu và số đọc đồng hồ có thể dùng chung cho cả hai thủ tục.