การทวนสอบ CBAM (verification) เป็นตัวชี้ขาดว่ามาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของสหภาพยุโรป จะใช้ข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัว (embedded emissions) ของโรงงานไทย หรือใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิง (default value) ที่บวกส่วนปรับเพิ่ม (mark-up) ร้อยละ 10 ถึง 30 แทน
ผู้ผลิตนอกสหภาพยุโรปที่ส่งออกเหล็ก ซีเมนต์ อะลูมิเนียม ปุ๋ย ไฟฟ้า หรือไฮโดรเจน และต้องการให้ผู้ซื้อใช้การปล่อยจริง ต้องผ่านการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ (site visit) แบบเข้าพื้นที่จริงในปีแรกที่สถานประกอบการเข้าสู่การทวนสอบ (มาตรา 2 ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2546)
เรื่องนี้มีน้ำหนักเป็นพิเศษสำหรับผู้ส่งออกไทย ในปี 2568 สหภาพยุโรปนำเข้าสินค้าในขอบข่าย CBAM จากไทย 474.3 ล้านยูโร โดยเป็นเหล็กและเหล็กกล้า 430.2 ล้านยูโร (Eurostat Comext DS-045409 ปี 2568)
ในตารางค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทย รายการเหล็กกล้าคาร์บอนส่วนใหญ่ได้รับการปรับลดตามการจัดสรรสิทธิแบบให้เปล่า (free allocation adjustment) เพียงประมาณ 0.07 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO2e) ต่อตัน
กฎหมายหลักคือระเบียบ (EU) 2023/956 ของรัฐสภายุโรปและคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรป ลงวันที่ 10 พฤษภาคม 2566 ว่าด้วยการจัดตั้งมาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดน (Regulation (EU) 2023/956)
CBAM เป็นระบบใบรับรองที่ผูกกับราคาของระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสหภาพยุโรป (EU ETS) ไม่ใช่ภาษีหรืออากรศุลกากร
หน้านี้อธิบายสิ่งที่ผู้ทวนสอบตรวจ ผู้ที่มีสิทธิ์ตรวจ เอกสารที่ต้องเตรียม ระยะเวลา ผลเมื่อการทวนสอบไม่ผ่าน และกำหนดเวลาสำหรับปีรายงาน 2569 พร้อมตัวเลขต้นทุนของสินค้าไทย
การทวนสอบ CBAM คืออะไร และเกี่ยวกับผู้ส่งออกไทยอย่างไร
การทวนสอบ CBAM คือกระบวนการตรวจสอบโดยบุคคลที่สามที่เป็นอิสระ เพื่อยืนยันว่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวจำเพาะ (specific embedded emissions) ที่สถานประกอบการนอกสหภาพยุโรปแจ้งไว้ สะท้อนการปล่อยจริงอย่างถูกต้องและเป็นธรรม
กรอบกฎหมายของการทวนสอบคือระเบียบที่ออกโดยอำนาจที่ได้รับมอบ (EU) 2025/2551 (Delegated Regulation) และระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2546 การทวนสอบจำเป็นเพราะข้อมูลการปล่อยส่งต่อจากผู้ส่งออกไปยังผู้นำเข้าในสหภาพยุโรป และตัวเลขนั้นกำหนดโดยตรงว่าผู้นำเข้าต้องส่งมอบ (surrender) ใบรับรอง CBAM (CBAM certificate) กี่ใบ
ผู้ประกอบกิจการโรงงาน (operator) ในไทยไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายภายใต้ระเบียบ (EU) 2023/956 เพราะหน้าที่อยู่ที่ผู้นำเข้าในสหภาพยุโรป แต่แรงกดดันทางการค้ามีผลบังคับในทางปฏิบัติไม่ต่างกัน
หากข้อมูลไม่ผ่านการทวนสอบ ผู้นำเข้าต้องใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิง ซึ่งสูงกว่าการปล่อยจริงของผู้ผลิตส่วนใหญ่
ส่วนปรับเพิ่มตามระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 (Implementing Regulation) คือร้อยละ 10 ในปี 2569 ร้อยละ 20 ในปี 2570 และร้อยละ 30 ตั้งแต่ปี 2571 (ปุ๋ยร้อยละ 1 ทุกปี) ส่วนปรับเพิ่มทั้งหมดคิดเป็นต้นทุนเต็มจำนวนตามราคาใบรับรอง CBAM
เหล็กม้วนรีดร้อนจากตุรกี (รหัส CN 7208 ค่ามาตรฐานอ้างอิง 2.428 tCO2e ต่อตัน) มีส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 30 เท่ากับ 0.728 tCO2e หรือ 59.96 ยูโรต่อตันสินค้า คำนวณที่ราคาทางการไตรมาส 3 ปี 2569 ซึ่งเท่ากับ 82.32 ยูโรต่อ tCO2e และประกาศเมื่อ 5 ตุลาคม 2569 (มาตรา 21(1a))
เหล็กแผ่นรีดร้อนจากไทย รหัส CN 7208 10 00 (ค่ามาตรฐานอ้างอิง 1.92) มีส่วนปรับเพิ่ม 0.192 tCO2e หรือ 15.81 ยูโรต่อตันสินค้าในปี 2569 และ 0.576 tCO2e หรือ 47.42 ยูโรต่อตันสินค้าตั้งแต่ปี 2571 ที่ราคาเดียวกัน
ผู้นำเข้าผลักต้นทุนนี้กลับไปยังผู้ส่งออกด้วยการต่อรองราคาซื้อให้ต่ำลง หรือเปลี่ยนไปซื้อจากผู้ขายที่ส่งข้อมูลที่ผ่านการทวนสอบได้
การทวนสอบ CBAM เชื่อมผู้ผลิตไทยเข้ากับห่วงโซ่การปฏิบัติตามกฎหมายของสหภาพยุโรป แม้หน้าที่ตามกฎหมายจะอยู่ที่ผู้นำเข้า ผู้ส่งออกที่ทวนสอบสำเร็จรักษาตลาดไว้ได้ ส่วนผู้ที่ทวนสอบไม่ได้จะเผชิญแรงกดดันมากขึ้นทุกปี
แรงกดดันนี้เพิ่มขึ้นเพราะตัวประกอบ CBAM (CBAM factor) ลดลงจากร้อยละ 97.5 ในปี 2569 เหลือร้อยละ 51.5 ในปี 2573 และไม่มีการใช้ตัวประกอบ CBAM ตั้งแต่ปี 2577 (มาตรา 10a(1a) ของข้อบังคับ (Directive) 2003/87/EC)
ทำไมการทวนสอบจึงสำคัญกับสินค้าเหล็กของไทยเป็นพิเศษ
ตารางค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทยระบุเส้นทางการผลิต (production route) E สำหรับรายการเหล็กกล้าคาร์บอน ซึ่งหมายถึงเส้นทางเตาอาร์กไฟฟ้า (EAF) ที่ใช้เศษเหล็ก เส้นทางนี้มีค่าเบนช์มาร์ก CBAM (CBAM benchmark) ต่ำมาก ผู้นำเข้าที่ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงจึงต้องจ่ายเกือบเต็มจำนวน
ค่าเบนช์มาร์ก Column B ของเส้นทาง E สำหรับเหล็กแผ่นรีดร้อน (หัวข้อ 7208) คือ 0.072 tCO2e ต่อตัน เทียบกับ 1.370 tCO2e ต่อตันของเส้นทางเตาถลุงเหล็กและเตาผลิตเหล็กกล้าแบบเป่าออกซิเจน (BF-BOF) (ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620 ภาคผนวก ข้อ 5.3)
ตารางด้านล่างแสดงต้นทุนต่อตันสินค้าของสินค้าไทยหลักในปี 2569 เมื่อผู้นำเข้าใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิง (คำนวณเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569 ด้วย lib/cbam-law.js ที่ราคา 82.32 ยูโร)
| รหัส CN | สินค้า | การนำเข้าของ EU จากไทย ปี 2568 (หัวข้อ 4 หลัก) | ค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทย (เส้นทาง) | ใบรับรองต่อตันสินค้า ปี 2569 | ต้นทุนต่อตันสินค้า ปี 2569 | ส่วนปรับเพิ่มต่อตันสินค้า ปี 2569 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 7318 15 88 | สกรูและสลักเกลียวหัวหกเหลี่ยม ไม่ใช่เหล็กกล้าไร้สนิม ความต้านแรงดึง 800 MPa ขึ้นไป | EUR 119.3 ล้าน; 74,373 ตัน | 2.408 (E) | 2.58445 | EUR 212.75 | EUR 19.82 |
| 7318 16 92 | แป้นเกลียว ไม่ใช่เหล็กกล้าไร้สนิม เส้นผ่านศูนย์กลางในไม่เกิน 12 มม. | (หัวข้อ 7318 เดียวกัน) | 4.449 (E) | 4.82955 | EUR 397.57 | EUR 36.62 |
| 7308 90 98 | โครงสร้างเหล็กอื่น ๆ | EUR 68.6 ล้าน; 5,509 ตัน | 4.29 (E) | 4.581525 | EUR 377.15 | EUR 35.32 |
| 7208 10 00 | เหล็กแผ่นรีดร้อน ไม่เจือ | EUR 42.8 ล้าน; 80,093 ตัน | 1.92 (E) | 2.0418 | EUR 168.08 | EUR 15.81 |
| 7217 10 10 | ลวดเหล็กไม่เจือ ไม่เคลือบ | EUR 33.8 ล้าน; 27,146 ตัน | 1.92 (E) | 2.04765 | EUR 168.56 | EUR 15.81 |
| 7616 99 90 | ผลิตภัณฑ์อะลูมิเนียมอื่น ๆ | EUR 17.4 ล้าน; 1,061 ตัน | 1.73 (L) | 1.7587 | EUR 144.78 | EUR 14.24 |
ที่มา: การนำเข้าจาก Eurostat Comext DS-045409 ปี 2568 (ดึงข้อมูล 12 ตุลาคม 2569); ค่ามาตรฐานอ้างอิงจากตารางประเทศไทยในภาคผนวก I ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 ซึ่งแก้ไขโดยระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2026/1740; ค่าเบนช์มาร์ก Column B จากระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620 ผลเป็นค่าประมาณ ตัวเลขที่ผูกพันคือตัวเลขในแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปี
เมื่อใช้ข้อมูลจริงที่ผ่านการทวนสอบ ส่วนปรับเพิ่มจะหมดไปทั้งหมด และฐานของการปรับลดเปลี่ยนเป็นค่าเบนช์มาร์ก Column A ของกระบวนการ บวกสิทธิแบบให้เปล่าที่ฝังอยู่ในสารตั้งต้น (precursor) ผลประหยัดจริงขึ้นกับการปล่อยที่ผ่านการทวนสอบของโรงงานเอง
ท่านคำนวณต้นทุนตามสินค้าและปริมาณของท่านได้ที่เครื่องคำนวณ CBAM ผลลัพธ์เป็นค่าประมาณจากค่ามาตรฐานอ้างอิงและค่าเบนช์มาร์กทางการ (ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 และ 2025/2620) ตัวเลขที่ผูกพันคือตัวเลขในแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปี (CBAM declaration)
ใครมีสิทธิ์ตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการเพื่อการทวนสอบ CBAM
ผู้ทวนสอบ CBAM คือนิติบุคคลที่ได้รับการรับรองระบบงานจากหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติของประเทศสมาชิกสหภาพยุโรป ตามระเบียบที่ออกโดยอำนาจที่ได้รับมอบ (EU) 2025/2551 และมาตรฐาน EN ISO/IEC 17029:2019 (มาตรา 18 ของระเบียบ (EU) 2023/956)
ผู้ทวนสอบต้องมีคุณสมบัติครบ 3 ข้อดังนี้
- ได้รับการรับรองระบบงานสำหรับ CBAM จากหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติของสหภาพยุโรป ตาม EN ISO/IEC 17029:2019
- เป็นอิสระจากสถานประกอบการ (installation) ที่รับการทวนสอบ และไม่มีส่วนได้เสียทางการเงินต่อผลการปฏิบัติตามกฎหมาย
- ลงทะเบียนในระบบทะเบียน CBAM (ภาษาอังกฤษ) (CBAM Registry) ซึ่งเปิดให้ผู้ทวนสอบตั้งแต่ 1 กันยายน 2569 และต้องยื่นคำขอภายในสองเดือนหลังได้รับการรับรองระบบงาน (มาตรา 10a(1))
หน่วยทวนสอบที่ตั้งอยู่ในไทยต้องทำอย่างไร
หน่วยรับรองระบบงานของไทยรับรองระบบงานผู้ทวนสอบ CBAM ไม่ได้ เฉพาะหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติของประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปเท่านั้นที่ทำได้ (ระเบียบที่ออกโดยอำนาจที่ได้รับมอบ (EU) 2025/2551)
หน่วยทวนสอบในไทยต้องยื่นคำขอต่อหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติของสหภาพยุโรปที่รับผู้สมัครจากนอกสหภาพยุโรป
ตารางสถานะของคณะกรรมาธิการยุโรปลงวันที่ 21 ตุลาคม 2569 ระบุ 7 แห่ง ได้แก่ COFRAC (ฝรั่งเศส), ESYD (กรีซ), Accredia (อิตาลี), RvA (เนเธอร์แลนด์), PCA (โปแลนด์), SNAS (สโลวาเกีย) และ Swedac (สวีเดน)
เอกสาร EA-6/05 INF ของ European co-operation for Accreditation ลงวันที่ 5 ตุลาคม 2569 อธิบายว่าหน่วยรับรองระบบงานของสหภาพยุโรปอาจจ้างช่วงงานรับรองระบบงาน หรือใช้บุคลากรของหน่วยรับรองระบบงานในประเทศที่สาม ส่วน Swedac แจ้งว่าให้ความสำคัญก่อนกับผู้สมัครจากสวีเดน ยูเครน และสหราชอาณาจักร
สถานะผู้ทวนสอบคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กรหรือผลิตภัณฑ์ (CFO หรือ CFP) ตามโครงการขององค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) (อบก.) ไม่ใช่การรับรองระบบงานสำหรับ CBAM และไม่ทำให้มีคุณสมบัติเป็นผู้ทวนสอบ CBAM
ช่องทางนี้สำคัญต่อการทวนสอบรอบแรก เพราะสถานประกอบการที่ต้องตรวจกระจายอยู่ทั่วเอเชีย ตะวันออกกลาง และแอฟริกา ขณะที่แบบแสดงรายการ CBAM ประจำปีฉบับแรกครบกำหนด 30 กันยายน 2570 (ค.ศ. 2027) (มาตรา 6(1))
ผู้ทวนสอบที่มีหลักฐานการรับรองระบบงาน และกลุ่มกิจกรรมที่ครอบคลุม
ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 มีหน่วยทวนสอบที่มีหลักฐานว่าได้รับการรับรองระบบงาน 7 ราย จากหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติ 5 แห่ง (ESYD, Accredia, Swedac, RvA และ BELAC) 6 รายตั้งอยู่ในสหภาพยุโรป 1 รายตั้งอยู่ในอียิปต์ และไม่มีรายใดตั้งอยู่ในไทย
RvA ของเนเธอร์แลนด์รับรองระบบงาน Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) แห่งดัมเยตตา ประเทศอียิปต์ เมื่อ 22 ตุลาคม 2569 นับเป็นรายแรกที่ตั้งอยู่นอกสหภาพยุโรป (รายงานของเรา (ภาษาอังกฤษ))
BELAC ของเบลเยียมรับรองระบบงาน SGS BELGIUM nv โดยภาคผนวกขอบเขตมีผลตั้งแต่ 5 พฤศจิกายน 2569 (รายงานของเรา (ภาษาอังกฤษ))
การรับรองระบบงานแต่ละรายครอบคลุมเฉพาะกลุ่มกิจกรรม (activity group) ที่ระบุไว้ จาก 11 กลุ่มในภาคผนวก I ของระเบียบที่ออกโดยอำนาจที่ได้รับมอบ (EU) 2025/2551 ตารางด้านล่างเปรียบเทียบขอบเขตของทั้ง 7 ราย
| นิติบุคคลที่ได้รับการรับรองระบบงาน | หน่วยรับรองระบบงาน | กลุ่มกิจกรรม | กลุ่ม V (สินแร่เผา (sintered ore) เหล็กถลุง DRI เหล็กกล้าดิบ) | กลุ่ม VII (อะลูมิเนียมยังไม่ขึ้นรูป) | กลุ่ม VIII (ผลิตภัณฑ์เหล็กและอะลูมิเนียม) |
|---|---|---|---|---|---|
| EmiCert S.A. | ESYD (กรีซ) | ครบ 11 กลุ่ม | มี | มี | มี |
| Bureau Veritas Italia S.p.A. | Accredia (อิตาลี) | I ถึง VIII, L, LII (ไม่มี LI ไฟฟ้านำเข้า) | มี | มี | มี |
| RINA Services S.p.A. | Accredia (อิตาลี) | ครบ 11 กลุ่ม | มี | มี | มี |
| SGS ICS Italia S.r.l. | Accredia (อิตาลี) | I, II, IV, VI, VIII, L, LI, LII | ไม่มี | ไม่มี | มี |
| Intertek Certification AB | Swedac (สวีเดน) | I ถึง VIII, LI, LII (ไม่มี L การดักจับคาร์บอน) | มี | มี | มี |
| Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) (ดัมเยตตา อียิปต์) | RvA (เนเธอร์แลนด์) | I ถึง V, VII, VIII, LII (ไม่มี VI, L, LI) | มี | มี | มี |
| SGS BELGIUM nv (แอนต์เวิร์ป เบลเยียม) | BELAC (เบลเยียม) | I ถึง VIII, LI, LII (ไม่มี L การดักจับคาร์บอน) | มี | มี | มี |
ที่มา: ทะเบียนและคำวินิจฉัยของ ESYD, Accredia และ Swedac (ตรวจเมื่อ 13 และ 19 ตุลาคม 2569) ภาคผนวกขอบเขตของ RvA ทะเบียนเลขที่ V118 และภาคผนวกขอบเขตของ BELAC เลขที่ 005-VV ฉบับ 8/1 DNV ประกาศเมื่อ 6 พฤศจิกายน 2569 ว่าได้รับการรับรองระบบงานจาก Accredia แต่ Accredia ยังไม่ได้เผยแพร่เรื่องนี้ ณ วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 จึงยังไม่นับ DNV ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 คณะกรรมาธิการยุโรปยังไม่ได้เผยแพร่รายชื่อผู้ทวนสอบ CBAM ที่ได้รับการรับรองระบบงาน
สินค้าหลักของไทย ได้แก่ สกรู โครงสร้างเหล็ก ลวดเหล็ก เหล็กแผ่นรีดร้อน และผลิตภัณฑ์อะลูมิเนียม อยู่ในกลุ่ม VIII ซึ่งผู้ทวนสอบทั้ง 7 รายครอบคลุม ส่วนโรงงานที่ผลิตเหล็กกล้าดิบในสถานประกอบการเดียวกันด้วยต้องใช้ผู้ทวนสอบที่ครอบคลุมกลุ่ม V เพิ่มเติม
ผู้ทวนสอบต้องตรวจว่างานแต่ละงานอยู่ในกลุ่มกิจกรรมที่ตนได้รับการรับรองระบบงาน (ภาคผนวก II ส่วน 2.2 ของระเบียบที่ออกโดยอำนาจที่ได้รับมอบ (EU) 2025/2551) รายละเอียดล่าสุดอยู่ที่ผู้ทวนสอบ CBAM ที่ได้รับการรับรองระบบงาน
ตารางสถานะลงวันที่ 21 ตุลาคม 2569 แสดงหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติ 24 แห่งที่ตกลงให้บริการรับรองระบบงาน CBAM โดย 20 แห่งพร้อมรับคำขอแล้ว
DG TAXUD เผยแพร่หน้า “Verification of CBAM emissions” เมื่อ 30 มิถุนายน 2569 และเอกสารแนวทางด้านการทวนสอบและการรับรองระบบงานสำหรับผู้ทวนสอบและหน่วยรับรองระบบงานเมื่อ 24 สิงหาคม 2569 รายงานการทวนสอบ (verification report) ออกในระบบทะเบียน CBAM ตั้งแต่เดือนมกราคม 2570
ค่าใช้จ่ายในการทวนสอบต่อสถานประกอบการ
ผู้ให้บริการทวนสอบเสนอค่าธรรมเนียม 5,000 ถึง 50,000 ยูโรต่อสถานประกอบการ ตัวเลขนี้เป็นประมาณการของตลาด ไม่ใช่ตัวเลขของคณะกรรมาธิการยุโรป
ค่าธรรมเนียมขึ้นกับความซับซ้อน จำนวนสินค้าที่ครอบคลุม และขนาดโรงงาน ผู้นำเข้าที่ซื้อจากสถานประกอบการนอกสหภาพยุโรป 50 แห่งจึงมีค่าทวนสอบ 250,000 ถึง 2,500,000 ยูโรในรอบแรก ผู้ผลิตไทยที่ติดต่อผู้ทวนสอบก่อนได้เปรียบทางการค้าเหนือคู่แข่งที่ยังรอคิว
ผู้ทวนสอบตรวจอะไรระหว่างการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ
ปีแรกที่สถานประกอบการเข้าสู่การทวนสอบต้องมีการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการแบบเข้าพื้นที่จริง (มาตรา 2 ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2546) การตรวจแบบเสมือน (virtual) ทำได้เฉพาะปีต่อ ๆ ไปตามเงื่อนไขในมาตรา 3 และ 4
เงื่อนไขของการตรวจในปีต่อ ๆ ไปตามระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2546 มาตรา 2 ถึง 4 มีดังนี้
- การตรวจแบบเสมือนทำได้เมื่อมีการตรวจจริงในปีรายงานที่อยู่ก่อนหน้าทันที และไม่มีการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญนับจากนั้น
- การงดเว้นการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการทำได้เมื่อมีการตรวจจริงใน 2 ปีรายงานก่อนหน้า
- มาตรา 4 อนุญาตการตรวจแบบเสมือนเมื่อเกิดเหตุร้ายแรง ผิดปกติ และคาดหมายไม่ได้ ซึ่งอยู่นอกการควบคุมของผู้ประกอบกิจการ
ในการตรวจจริง ผู้ทวนสอบต้องเข้าพื้นที่โรงงาน เดินตรวจ สังเกตกระบวนการหลักที่ก่อให้เกิดการปล่อย ตรวจเครื่องมือวัดที่ติดตั้ง และสุ่มตรวจบันทึกข้อมูล
ผู้ทวนสอบ CBAM ทุกรายตรวจ 5 ประเด็นต่อไปนี้ระหว่างการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ
- ความถูกต้องของข้อมูลกิจกรรม (activity data) ผู้ทวนสอบเทียบบันทึกการใช้เชื้อเพลิง (ก๊าซ ถ่านหิน น้ำมัน) ใบแจ้งค่าไฟฟ้า และใบแจ้งหนี้วัตถุดิบ กับตัวเลขที่ใช้คำนวณการปล่อย โดยเทียบค่ามิเตอร์กับใบแจ้งหนี้และบันทึกการผลิต เพื่อหาช่องว่างหรือความไม่สอดคล้อง
- ความเหมาะสมของค่าการปล่อย (emission factor) ค่าที่ใช้กับเชื้อเพลิงหรือวัตถุดิบแต่ละชนิดต้องสะท้อนองค์ประกอบทางเคมีที่ใช้จริง ผู้ทวนสอบยอมรับผลวิเคราะห์ของห้องปฏิบัติการ หรือค่าที่รับรองโดยห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองระบบงาน ส่วนค่าเฉลี่ยระดับชาติทั่วไปหรือค่าที่ล้าสมัยต้องมีเหตุผลรองรับ
- ความถูกต้องของวิธีการติดตามตรวจสอบ การติดตามตรวจสอบต้องเป็นไปตามข้อ B ของภาคผนวก II ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547 ได้แก่ วิธีการคำนวณแบบวิธีมาตรฐาน (ข้อ B.3.1) หรือวิธีสมดุลมวล (ข้อ B.3.2) วิธีการตรวจวัด (ข้อ B.6) หรือการใช้หลายวิธีร่วมกันในส่วนต่าง ๆ ของสถานประกอบการ (ข้อ B.2) ผู้ทวนสอบไม่ยอมรับกฎของระบบติดตามตรวจสอบอื่น ซึ่งระยะเปลี่ยนผ่าน (transitional period) อนุญาตให้ใช้ได้ถึงสิ้นปี 2567 เท่านั้น
- ความครบถ้วนของแผนการติดตามตรวจสอบ (monitoring plan) แผนนี้กำหนดขอบเขตระบบ (system boundary) ซึ่งต้องรวมทุกกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการผลิต รวมถึงการปล่อยฝังตัวจากสารตั้งต้น เช่น ปูนเม็ด (clinker) สำหรับซีเมนต์ หรือแอมโมเนียสำหรับปุ๋ยยูเรีย หากขอบเขตตัดแหล่งปล่อยที่มีสาระสำคัญออก จะถือเป็นความคลาดเคลื่อนที่มีสาระสำคัญ (material misstatement)
- ความสอดคล้องกับข้อมูลงวดก่อน เมื่อมีข้อมูลการผลิตย้อนหลัง ผู้ทวนสอบตรวจว่าการปล่อยที่แจ้งสอดคล้องกับงวดก่อน หากความเข้มข้นการปล่อยเปลี่ยนแบบก้าวกระโดดโดยไม่มีคำอธิบาย ผู้ทวนสอบจะตรวจเพิ่มเติม
ระดับสาระสำคัญ (materiality) คือร้อยละ 5 ของการปล่อยฝังตัวจำเพาะและสิทธิแบบให้เปล่าฝังตัวจำเพาะของสินค้าแต่ละรายการ (ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2546)
สำหรับผู้ผลิตสกรูและลวดของไทยที่ซื้อเหล็กมาแปรรูป ค่าจริงของสารตั้งต้นที่ซื้อมาใช้ได้เฉพาะเมื่อมาจากรายงานการทวนสอบของสถานประกอบการที่ผลิตสารตั้งต้นนั้น
หากไม่ทราบประเทศที่ผลิตสารตั้งต้นที่ซื้อมา ต้องใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงของประเทศที่สามที่มีความเข้มข้นการปล่อยสูงสุดสำหรับสารตั้งต้นนั้น (ภาคผนวก IV ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621)
คาร์บอนฟุตพริ้นท์และฉลากคาร์บอนของไทยใช้แทนการทวนสอบ CBAM ได้หรือไม่
คาร์บอนฟุตพริ้นท์ของผลิตภัณฑ์ (CFP) ตาม ISO 14067 หรือ GHG Protocol และค่าเฉลี่ยของอุตสาหกรรม ใช้เป็นค่าจริงใน CBAM ไม่ได้ (มาตรา 7(2) และเอกสารแนวทางฉบับที่ 2)
อบก. มีแพลตฟอร์มชื่อ “แพลตฟอร์มคำนวณค่าคาร์บอนแฝงและคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของผลิตภัณฑ์ (CBAM and CFP Platform)” หน้าเว็บของ อบก. ไม่ได้ระบุว่าผลลัพธ์ผ่านการทวนสอบหรือได้รับการยอมรับจากสหภาพยุโรป (ตรวจเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569)
ผลคำนวณจากเครื่องมือใดก็ตามต้องจัดทำตามระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547 และผ่านผู้ทวนสอบ CBAM ที่ได้รับการรับรองระบบงานก่อน ผู้นำเข้าจึงจะใช้ในแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปีได้
สิ่งที่ต้องเก็บเป็นหลักฐานก่อนกำหนดยื่นแบบแสดงรายการ CBAM พร้อมบทบัญญัติที่เป็นฐานของแต่ละข้อ ฉบับภาษาอังกฤษ ดาวน์โหลดได้ทันที
เราเก็บเฉพาะอีเมลของท่านเพื่อส่งการแจ้งเตือนนี้ นโยบายความเป็นส่วนตัว (ภาษาอังกฤษ)
เอกสารที่ต้องเตรียมก่อนผู้ทวนสอบมาถึงโรงงาน
ผู้ผลิตนอกสหภาพยุโรปต้องเตรียมเอกสาร 10 หมวดสำหรับการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ เอกสารที่ขาดในหมวดใดหมวดหนึ่งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของความล่าช้าในการทวนสอบ
ตารางด้านล่างแสดงเนื้อหาของแต่ละหมวด เหตุที่ผู้ทวนสอบต้องใช้ และสิ่งที่โรงงานไทยควรเตรียม
| หมวดเอกสาร | เนื้อหา | เหตุที่ผู้ทวนสอบต้องใช้ | สิ่งที่โรงงานไทยควรเตรียม |
|---|---|---|---|
| แผนการติดตามตรวจสอบ | ขอบเขตระบบ แหล่งข้อมูล ค่าการปล่อย และวิธีคำนวณที่ใช้ | เป็นกรอบวิธีการที่ผู้ทวนสอบใช้ตรวจ | ใช้คู่มือแนวทางการรายงาน CBAM ของ อบก. (ปรับปรุง 26 ธ.ค. 2568) เป็นจุดเริ่มต้น แล้วตรวจทานเทียบกับเอกสารแนวทางของคณะกรรมาธิการยุโรป (14 ส.ค. 2569) |
| ใบแจ้งหนี้ซื้อเชื้อเพลิง | ปริมาณ ผู้จำหน่าย วันส่งมอบ และใบรับรองค่าความร้อน | ใช้ตรวจข้อมูลการใช้เชื้อเพลิง | ใบกำกับภาษีของก๊าซธรรมชาติ ถ่านหิน น้ำมันเตา ดีเซล และ LPG ครบ 12 เดือนของปีรายงาน |
| ใบแจ้งค่าไฟฟ้าและใบรับรองไฟฟ้า | การใช้ไฟฟ้ารายเดือน ผู้จำหน่าย และค่าการปล่อยตามแหล่งผลิต (ถ้ามี) | ใช้ตรวจข้อมูลการปล่อยจากไฟฟ้า | ใบแจ้งหนี้จากการไฟฟ้าหรือผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชน ทั้งนี้ CBAM ไม่คิดราคาการปล่อยทางอ้อมของเหล็กและอะลูมิเนียม (ภาคผนวก II) |
| บันทึกการรับวัตถุดิบ | น้ำหนัก องค์ประกอบ และปริมาณคาร์บอนของแร่เหล็ก หินปูน บอกไซต์ ฯลฯ | จำเป็นสำหรับวิธีสมดุลมวลและการติดตามสารตั้งต้น | บันทึกเศษเหล็ก เหล็กแท่ง และเหล็กลวดที่ซื้อ แยกตามผู้จัดหาและประเทศผลิต |
| ผลวิเคราะห์ห้องปฏิบัติการ | ผลวิเคราะห์ทางเคมีของเชื้อเพลิงและวัตถุดิบในงวดรายงาน | ใช้ยืนยันค่าการปล่อยเทียบกับองค์ประกอบจริง | ผลจากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองระบบงาน พร้อมวันที่เก็บตัวอย่าง |
| บันทึกการผลิต | ตันที่ผลิตต่อประเภทสินค้า ต่อเส้นทางการผลิต ต่องวดรายงาน | เป็นฐานคำนวณการปล่อยฝังตัวจำเพาะต่อตัน | จัดกลุ่มตามรหัส CN 8 หลักของสหภาพยุโรป ไม่ใช่พิกัดศุลกากรไทย |
| บันทึกการสอบเทียบเครื่องมือ | ใบรับรองการสอบเทียบมาตรวัดอัตราไหล เครื่องชั่ง และเครื่องวิเคราะห์ | ยืนยันความแม่นยำและการสอบกลับได้ของการวัด | ใบรับรองที่ลงวันที่ภายในงวดรายงาน |
| ข้อมูลสารตั้งต้นจากผู้จัดหา | การปล่อยฝังตัวจำเพาะที่ผ่านการทวนสอบของสารตั้งต้นแต่ละรายการ | จำเป็นเมื่อสินค้าที่ส่งออกใช้สินค้า CBAM เป็นวัตถุดิบ | ขอรายงานการทวนสอบจากโรงงานผู้ผลิตเหล็กลวดหรือเหล็กแท่งที่ซื้อ |
| เอกสารราคาคาร์บอน | ใบประเมินภาษี บันทึกทะเบียน ETS หรือใบแจ้งหนี้ต้นทุนคาร์บอนที่จ่าย | สนับสนุนคำขอหักลดตามมาตรา 9 | หลักฐานภาษีสรรพสามิตส่วนราคาคาร์บอนของดีเซล น้ำมันเตา หรือ LPG ที่เผาในโรงงาน (ยังหักลดไม่ได้ ณ 4 พ.ย. 2569) |
| รายงานการทวนสอบครั้งก่อน (ถ้ามี) | ผลการทวนสอบงวดก่อน ข้อค้นพบที่มีสาระสำคัญ และการแก้ไข | เป็นฐานสำหรับการตรวจความสอดคล้อง | รอบแรกปกติไม่มี เพราะรายงานการทวนสอบออกในระบบทะเบียนตั้งแต่ ม.ค. 2570 |
รายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของผู้ประกอบกิจการ (operator's emissions report) และรายงานสรุปการปล่อย 16 รายการข้อมูล (summary emissions report) ต้องจัดทำเป็นภาษาอังกฤษ (มาตรา 10(4) ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547) และพิกัดภูมิศาสตร์ของสถานประกอบการต้องมีทศนิยม 6 ตำแหน่ง
ใบแจ้งหนี้และบันทึกภาษาไทยควรมีคำอธิบายภาษาอังกฤษสำหรับรายการหลัก เพื่อลดเวลาที่ผู้ทวนสอบใช้ในพื้นที่
ราคาคาร์บอนที่มีผลบังคับใช้ในไทยคือส่วนราคาคาร์บอน 200 บาทต่อ tCO2e ในภาษีสรรพสามิตน้ำมัน ตั้งแต่ 23 เมษายน 2568 (ประกาศกรมสรรพสามิตในราชกิจจานุเบกษา 22 เมษายน 2568) ซึ่งไม่ครอบคลุมก๊าซธรรมชาติและถ่านหิน
ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่มีการรับรองราคาคาร์บอนของประเทศใดภายใต้มาตรา 9 รวมถึงไทย และระเบียบการบังคับใช้ตามมาตรา 9 ยังไม่ได้รับการรับรอง รายละเอียดอยู่ที่การหักลดราคาคาร์บอนที่จ่ายในประเทศที่สาม
การตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ CBAM ใช้เวลานานเท่าใด
การตรวจประเมินสถานประกอบการที่ผลิตสินค้าชนิดเดียวด้วยเส้นทางการผลิตไม่ซับซ้อน เช่น เตาเผาปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ หรือเตาอาร์กไฟฟ้าที่ผลิตเหล็กเกรดเดียว โดยทั่วไปใช้ 2 ถึง 3 วันในพื้นที่
สถานประกอบการซับซ้อนที่มีหลายเส้นทางการผลิต สารตั้งต้นจากโรงงานอื่น หรือผลิตสินค้าหลายภาคส่วนพร้อมกัน ใช้ 5 ถึง 10 วันในพื้นที่ บวกการตรวจเอกสารทางไกลก่อนและหลังการเข้าพื้นที่ ตัวเลขทั้งหมดในส่วนนี้เป็นประมาณการของตลาด ไม่ใช่ข้อกำหนดในกฎหมาย
รอบการทวนสอบทั้งหมดตั้งแต่ว่าจ้างผู้ทวนสอบจนได้รายงานฉบับสุดท้ายใช้ 6 ถึง 12 สัปดาห์สำหรับสถานประกอบการส่วนใหญ่ ตารางด้านล่างแบ่งรอบนี้เป็น 4 ขั้นตอน
| ขั้นตอน | ระยะเวลาโดยประมาณ |
|---|---|
| ส่งเอกสารและผู้ทวนสอบตรวจเอกสารทางไกล | 1 ถึง 2 สัปดาห์ |
| ตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ | 2 ถึง 10 วัน |
| ผู้ทวนสอบร่างข้อค้นพบและขอคำชี้แจง | 2 ถึง 4 สัปดาห์ |
| ผู้ผลิตตอบข้อค้นพบและผู้ทวนสอบออกรายงานฉบับสุดท้าย | 1 ถึง 2 สัปดาห์ |
ผู้ผลิตไทยที่ขายให้ผู้ซื้อหลายรายในสหภาพยุโรปทำการทวนสอบเพียงรอบเดียวต่อสถานประกอบการ ข้อมูลที่อัปโหลดและผ่านการทวนสอบในส่วน O3CI ของระบบทะเบียน CBAM (operator portal) แบ่งปันได้กับผู้ยื่นแบบแสดงรายการ CBAM ที่ได้รับอนุญาต (authorised CBAM declarant) ทุกรายที่ซื้อจากสถานประกอบการนั้น
การลงทะเบียนในส่วน O3CI เป็นทางเลือกและมีอายุห้าปี (มาตรา 10) ผู้นำเข้าต้องแจ้งหมายเลข EORI ให้ผู้ผลิตก่อนจึงจะดึงข้อมูลได้ ผู้ผลิตที่ไม่ลงทะเบียนต้องส่งรายงานชุดเดียวกันให้ผู้ซื้อแต่ละรายโดยตรง
จะเกิดอะไรขึ้นหากการทวนสอบไม่ผ่าน
การทวนสอบที่ไม่ผ่านให้ผลอย่างเป็นทางการ 2 แบบ และความแตกต่างนี้มีผลต่อการวางแผนของผู้ส่งออก
รายงานการทวนสอบแบบมีเงื่อนไข (qualified verification report) ออกเมื่อผู้ทวนสอบพบความคลาดเคลื่อนที่มีสาระสำคัญแต่อยู่ในขอบเขตจำกัด รายงานจะระบุข้อผิดพลาดแต่ละรายการ และผู้ผลิตแก้ไขข้อมูลต้นทางได้
ผู้นำเข้ายังใช้รายงานที่แก้ไขแล้วในแบบแสดงรายการ CBAM ได้ หากยังไม่เลยกำหนด 30 กันยายน 2570 และผู้นำเข้ายอมรับตัวเลขที่แก้ไข
รายงานการทวนสอบแบบไม่ผ่าน (adverse verification report) ออกเมื่อข้อมูลที่แจ้งพิสูจน์ไม่ได้ แผนการติดตามตรวจสอบมีช่องว่างพื้นฐาน หรือขอบเขตระบบขาดมากจนยืนยันการปล่อยฝังตัวจำเพาะที่เชื่อถือได้ไม่ได้
ในกรณีนี้ ผู้นำเข้าไม่มีข้อมูลจริงที่ผ่านการทวนสอบ และต้องใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงทั้งหมดสำหรับสินค้าของสถานประกอบการนั้น ซึ่งมีส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 10 ในปี 2569 และร้อยละ 30 ตั้งแต่ปี 2571
การต้องกลับไปใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงมีต้นทุนสูง เหล็กแท่งแบน (slab) จากจีน รหัส CN 7207 12 10 มีต้นทุน 177.48 ยูโรต่อตันสินค้าสำหรับการนำเข้าปี 2569 ที่ราคา 82.32 ยูโร: ค่ามาตรฐานอ้างอิง 3.169 tCO2e กลายเป็น 3.4859 เมื่อบวกส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 10 แล้วหักด้วย 0.975 × ค่าเบนช์มาร์ก 1.364
ผู้ผลิตที่ส่ง 100,000 ตันต่อปีจะมีต้นทุนบนเส้นทางค่ามาตรฐานอ้างอิงประมาณ 17.75 ล้านยูโรต่อปี (100,000 × 177.48 ยูโร) และต้นทุนนี้ย้อนกลับมาหาผู้ผลิตในรูปราคาซื้อที่ต่ำลง
ผู้ผลิตไทยที่ส่งเหล็กแผ่นรีดร้อน รหัส CN 7208 10 00 จำนวน 10,000 ตันต่อปี มีต้นทุนบนเส้นทางเดียวกันประมาณ 1.68 ล้านยูโรในปี 2569 (10,000 × 168.08 ยูโร) และประมาณ 2.00 ล้านยูโรในปี 2571 (10,000 × 200.14 ยูโร ที่ราคาคงที่ 82.32 ยูโร)
ตัวเลขปี 2571 เป็นค่าประมาณ เพราะอารัมภบท ข้อ 10 ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620 ระบุว่าคาดว่าจะมีการปรับปรุงค่าเบนช์มาร์กสำหรับสินค้าที่นำเข้าตั้งแต่ 1 มกราคม 2570
ผลประหยัดจากข้อมูลที่ผ่านการทวนสอบขึ้นกับการปล่อยที่ทวนสอบแล้วของโรงงานเอง และขึ้นกับเส้นทางค่าจริง ซึ่งหักค่าเบนช์มาร์ก Column A บวกสิทธิแบบให้เปล่าที่ฝังอยู่ในสารตั้งต้น
ค่าความเข้มข้นการปล่อยโดยประมาณ 1.8 ถึง 2.1 tCO2e ต่อตันของเหล็กเส้นทาง BF-BOF ใช้เป็นเพียงข้อมูลประกอบ ไม่ใช่ค่ามาตรฐานอ้างอิง ค่าเบนช์มาร์ก หรือค่าที่ทวนสอบแล้ว จึงไม่นำมาคิดราคาในหน้านี้
การทวนสอบที่ไม่ผ่านไม่ใช่ผลถาวร ผู้ผลิตที่ไม่ผ่านรอบแรกปรับปรุงระบบติดตามตรวจสอบ จัดทำแผนใหม่ และขอทวนสอบใหม่สำหรับปีรายงานถัดไปได้
ข้อมูลปี 2569 ที่ผ่านการทวนสอบภายในเดือนกันยายน 2570 เป็นฐานข้อมูลชุดแรก ข้อมูลปี 2570 ต้องผ่านการทวนสอบสำหรับแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปีที่ครบกำหนด 30 กันยายน 2571
ควรเริ่มเมื่อใด: กำหนดเวลาการทวนสอบสำหรับปีรายงาน 2569
ผู้ทวนสอบลงทะเบียนในระบบทะเบียน CBAM ได้ตั้งแต่ 1 กันยายน 2569 และแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปีฉบับแรกสำหรับปี 2569 ครบกำหนด 30 กันยายน 2570 ห่างกัน 13 เดือน
ข้อจำกัดสำคัญคือจำนวนผู้ทวนสอบ ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 มีหน่วยทวนสอบที่มีหลักฐานการรับรองระบบงาน 7 ราย รายชื่อของคณะกรรมาธิการยุโรปยังไม่เผยแพร่ และรายงานการทวนสอบออกในระบบทะเบียนตั้งแต่มกราคม 2570
เมื่อรอบการทวนสอบใช้ 6 ถึง 12 สัปดาห์ ผู้ผลิตที่ยังไม่ติดต่อหน่วยทวนสอบภายในสิ้นปี 2569 เสี่ยงที่จะได้รายงานการทวนสอบไม่ทันกำหนด 30 กันยายน 2570
ระเบียบ (EU) 2023/956 ไม่มีข้อยกเว้นเหตุสุดวิสัย (force majeure) ไม่มีการผ่อนผันโดยสุจริต และไม่มีข้อยกเว้นเมื่อผู้ทวนสอบมีไม่พอ
รายการตรวจสอบก่อนว่าจ้างผู้ทวนสอบมี 10 ข้อดังนี้
- ยืนยันว่าสินค้าอยู่ในภาคผนวก I ของ CBAM (เหล็กและเหล็กกล้า ซีเมนต์ อะลูมิเนียม ปุ๋ย ไฟฟ้า หรือไฮโดรเจน) และระบุรหัส CN ที่เกี่ยวข้อง
- ตรวจว่าใช้รหัส CN 8 หลักของสหภาพยุโรป ไม่ใช่พิกัดศุลกากรไทย ซึ่งตรงกันเฉพาะ 6 หลักแรก (HS)
- จัดทำรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของผู้ประกอบกิจการและรายงานสรุป ตามโครงสร้างในภาคผนวก IV ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547 เป็นภาษาอังกฤษ (แบบฟอร์ม Communication Template แบบสมัครใจของระยะเปลี่ยนผ่านใช้ไม่ได้แล้ว)
- ระบุเส้นทางการผลิตที่ใช้ (BF-BOF, EAF, ซีเมนต์แบบกระบวนการแห้ง, อะลูมิเนียม Hall-Héroult, ปุ๋ย Haber-Bosch, ไฮโดรเจนจากกระบวนการ steam methane reforming)
- จัดทำแผนการติดตามตรวจสอบที่กำหนดขอบเขตระบบ แหล่งข้อมูล และวิธีคำนวณไว้ชัดเจน
- รวบรวมบันทึกเชื้อเพลิง ไฟฟ้า และวัตถุดิบอย่างน้อย 12 เดือนของงวดรายงาน
- ระบุสารตั้งต้นและขอข้อมูลการปล่อยฝังตัวจำเพาะจากผู้จัดหา
- ตรวจว่าเครื่องมือวัด (มาตรวัดอัตราไหล เครื่องชั่ง เครื่องวิเคราะห์) มีใบรับรองการสอบเทียบที่ลงวันที่ภายในงวดรายงาน
- เลือกผู้ทวนสอบที่ได้รับการรับรองระบบงานสำหรับ CBAM จากหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติของสหภาพยุโรปตาม EN ISO/IEC 17029:2019 ยืนยันการลงทะเบียนในระบบทะเบียน CBAM และยืนยันว่าขอบเขตครอบคลุมกลุ่มกิจกรรมของสินค้า
- อ่านคู่มือแนวทางการรายงาน CBAM ของ อบก. สำหรับ 4 อุตสาหกรรม (ไฟฟ้า ซีเมนต์ เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม) เทียบกับเอกสารแนวทาง 10 ฉบับของคณะกรรมาธิการยุโรปที่ออกเมื่อ 14 สิงหาคม 2569
การทวนสอบ CBAM อยู่ตรงไหนในภาพรวมการปฏิบัติตาม CBAM ของผู้ส่งออกไทย
การตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่ข้อมูลที่เชื่อมการผลิตในไทยกับแบบแสดงรายการ CBAM ของผู้นำเข้าในสหภาพยุโรป
ผู้ผลิตที่ส่งข้อมูลการปล่อยจริงซึ่งทวนสอบแล้วทางส่วน O3CI ได้เปรียบโดยตรง: ผู้ซื้อจ่ายต้นทุน CBAM ต่ำลง ผู้ผลิตรักษาความสามารถในการแข่งขันด้านราคาได้ และพร้อมรับตัวประกอบ CBAM ที่ลดลงต่อเนื่องจนถึงปี 2577
ค่าทวนสอบ 5,000 ถึง 50,000 ยูโรต่อสถานประกอบการต่อรอบเป็นการลงทุนคงที่เพื่อการปฏิบัติตามกฎหมาย ซึ่งคืนทุนจากส่วนปรับเพิ่มที่หลีกเลี่ยงได้ในทุกตันที่ส่งออก
ปูนเม็ดสีเทาจากตุรกีที่ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงมีต้นทุน 74.22 ยูโรต่อตันสินค้าสำหรับการนำเข้าปี 2569 (1.551 tCO2e ต่อตันเมื่อบวกส่วนปรับเพิ่ม หักด้วย 0.975 × ค่าเบนช์มาร์ก 0.666 ที่ 82.32 ยูโร) ค่าทวนสอบในช่วงข้างต้นจึงน้อยเมื่อเทียบกับต้นทุนของปูนเม็ดเพียงไม่กี่พันตัน
ตัวเลข 0.88 tCO2 ต่อตันปูนเม็ดสีเทาที่สมาคมซีเมนต์ตุรกี Türkçimento รายงาน เป็นตัวเลขของสมาคม ไม่ใช่ค่าจริงที่ทวนสอบแล้ว จึงไม่นำมาคิดราคา
สำหรับผู้ผลิตไทย ค่าธรรมเนียมสูงสุด 50,000 ยูโรเท่ากับต้นทุนเฉพาะส่วนปรับเพิ่มของเหล็กแผ่นรีดร้อน รหัส CN 7208 10 00 ประมาณ 3,160 ตันในปี 2569 (15.81 ยูโรต่อตัน) และประมาณ 1,050 ตันตั้งแต่ปี 2571 (47.42 ยูโรต่อตัน)
การคืนทุนจริงขึ้นกับการปล่อยที่ทวนสอบแล้วของสถานประกอบการ ข้อมูลที่ต้องเก็บก่อนผู้ทวนสอบมาถึงอยู่ในหน้าข้อมูล CBAM ที่ผู้ส่งออกไทยต้องเตรียม ซึ่งครอบคลุมข้อมูล 16 รายการของรายงานสรุปการปล่อย วิธีติดตามตรวจสอบ และเอกสารราคาคาร์บอนสำหรับมาตรา 9
ต้นทุนรายสินค้าของเหล็กไทยอยู่ที่ CBAM กับผู้ส่งออกเหล็กไทย และตารางค่าของไทยทุกรหัสอยู่ที่ ค่ามาตรฐานอ้างอิง CBAM สำหรับผู้ส่งออก
ผู้ส่งออกไทยทุกรายต้องทำการทวนสอบ CBAM หรือไม่
การทวนสอบ CBAM บังคับเฉพาะผู้ผลิตที่ต้องการให้ผู้นำเข้าใช้ข้อมูลการปล่อยฝังตัวจริงที่ผ่านการทวนสอบแทนค่ามาตรฐานอ้างอิง (มาตรา 8(1) ของระเบียบ (EU) 2023/956) ผู้ผลิตที่ยอมให้ผู้ซื้อใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงไม่ต้องทวนสอบ
ในทางปฏิบัติ ค่ามาตรฐานอ้างอิงมีส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 10 ในปี 2569 ร้อยละ 20 ในปี 2570 และร้อยละ 30 ตั้งแต่ปี 2571 บนค่าในภาคผนวก I (ปุ๋ยร้อยละ 1)
ส่วนปรับเพิ่มนี้เพิ่มต้นทุน CBAM ของผู้นำเข้า ซึ่งมักถูกส่งกลับมาเป็นราคาซื้อที่ต่ำลง ผู้ผลิตที่มีการปล่อยจริงต่ำกว่าค่ามาตรฐานอ้างอิงจึงมีแรงจูงใจทางการเงินโดยตรงที่จะทวนสอบ
ผู้ผลิตไทยใช้ผู้ทวนสอบในไทยแทนผู้ทวนสอบจากยุโรปได้หรือไม่
สถานประกอบการในไทยใช้ผู้ทวนสอบที่ตั้งอยู่ในประเทศใดก็ได้ หากผู้ทวนสอบนั้นได้รับการรับรองระบบงานสำหรับ CBAM จากหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติของประเทศสมาชิกสหภาพยุโรป ตามระเบียบที่ออกโดยอำนาจที่ได้รับมอบ (EU) 2025/2551 และ EN ISO/IEC 17029:2019
หน่วยรับรองระบบงานในไทย อินเดีย จีน ตุรกี และเกาหลีใต้รับรองระบบงานผู้ทวนสอบ CBAM ไม่ได้ ผู้ทวนสอบในไทยจึงต้องยื่นคำขอต่อ 1 ใน 7 หน่วยงานของสหภาพยุโรปที่รับผู้สมัครจากนอกสหภาพยุโรป
ผู้ทวนสอบยังต้องลงทะเบียนในระบบทะเบียน CBAM ซึ่งเปิดให้ผู้ทวนสอบตั้งแต่ 1 กันยายน 2569 ไม่ว่าจะตั้งอยู่ที่ใด
หากหาผู้ทวนสอบที่ได้รับการรับรองระบบงานไม่ทันกำหนด จะเกิดอะไรขึ้น
หากผู้นำเข้าไม่ได้รับรายงานการทวนสอบก่อนกำหนด 30 กันยายน 2570 เพราะไม่มีผู้ทวนสอบที่ได้รับการรับรองระบบงานสำหรับประเทศหรือสถานประกอบการนั้น ผู้นำเข้าต้องใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงสำหรับสินค้าของสถานประกอบการนั้นในแบบแสดงรายการ
ระเบียบ (EU) 2023/956 ไม่มีข้อยกเว้นเหตุสุดวิสัย ไม่มีการผ่อนผันโดยสุจริต และไม่มีการขยายกำหนดเวลาสำหรับกรณีนี้ ผู้นำเข้าต้องรับภาระส่วนปรับเพิ่มและต้นทุนที่ตามมา ส่วนผู้ส่งออกได้รับผลทางการค้าเมื่อผู้นำเข้าต่อรองให้ราคาซื้อต่ำลงเพื่อชดเชยต้นทุนนั้น
ผ่านการทวนสอบแล้ว ต้นทุนคาร์บอนจะเป็นศูนย์หรือไม่
การผ่านการทวนสอบไม่ได้ทำให้ต้นทุน CBAM หายไป แต่ทำให้ผู้นำเข้าใช้การปล่อยฝังตัวจำเพาะจริงแทนค่ามาตรฐานอ้างอิงได้ หากการปล่อยจริงต่ำกว่าค่ามาตรฐานอ้างอิงที่บวกส่วนปรับเพิ่ม การทวนสอบจึงช่วยลดต้นทุน
ผลประหยัดขึ้นกับส่วนต่างและค่าเบนช์มาร์กที่หักในแต่ละเส้นทาง
ผู้นำเข้ายังต้องจ่ายตามราคาใบรับรอง CBAM (ราคาทางการไตรมาส 3 ปี 2569 คือ 82.32 ยูโรต่อ tCO2e) สำหรับการปล่อยที่ทวนสอบแล้วส่วนที่เหลือหลังการปรับลดตามการจัดสรรสิทธิแบบให้เปล่า
ภาระจะเป็นศูนย์เฉพาะเมื่อการปล่อยที่ทวนสอบแล้วไม่เกินการปรับลดนั้น หรือเมื่อราคาคาร์บอนที่จ่ายจริงในประเทศผู้ผลิตได้รับการรับรองตามมาตรา 9 ซึ่ง ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่มีประเทศใดได้รับ
ค่ามาตรฐานอ้างอิงสูงกว่าการปล่อยจริงเสมอหรือไม่
ไม่เสมอไป ค่ามาตรฐานอ้างอิงเป็นค่าระดับประเทศต่อรหัส CN ที่บวกส่วนปรับเพิ่ม ผู้ผลิตจำนวนมากมีการปล่อยจริงต่ำกว่า แต่สถานประกอบการที่มีประสิทธิภาพต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศอาจปล่อยสูงกว่าค่ามาตรฐานอ้างอิงได้
นอกจากนี้ ทั้งสองเส้นทางยังหักค่าเบนช์มาร์กต่างกัน เส้นทางค่ามาตรฐานอ้างอิงหัก Column B ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620 ส่วนเส้นทางค่าจริงหัก Column A บวกสิทธิแบบให้เปล่าที่ฝังในสารตั้งต้น
เส้นทางใดถูกกว่าจึงขึ้นกับสินค้าและสถานประกอบการ ผู้ส่งออกและผู้ซื้อควรคำนวณทั้งสองเส้นทางก่อนตัดสินใจ
ภาษีสรรพสามิตน้ำมันที่มีราคาคาร์บอน 200 บาทช่วยลดใบรับรอง CBAM ได้หรือไม่
ไม่ได้ ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่มีการรับรองราคาคาร์บอนของประเทศใดภายใต้มาตรา 9 รวมถึงไทย และระเบียบการบังคับใช้ตามมาตรา 9 ยังไม่ได้รับการรับรอง
แม้จะได้รับการรับรองในอนาคต ผลต่อสินค้าเหล็กและอะลูมิเนียมก็น้อย เพราะสินค้าสองกลุ่มนี้นับเฉพาะการปล่อยทางตรง (ภาคผนวก II) และส่วนราคาคาร์บอนไม่ครอบคลุมก๊าซธรรมชาติและถ่านหิน มีผลเฉพาะดีเซล น้ำมันเตา หรือ LPG ที่เผาในสถานประกอบการ
อัตราภาษีสรรพสามิตรวมไม่เปลี่ยนเมื่อแยกส่วนราคาคาร์บอนออกมา และยังไม่มีบทบัญญัติใดชี้ขาดว่าส่วนนี้เป็นราคาคาร์บอนที่ “จ่ายจริง” หลังหักการคืนเงินหรือการชดเชยใด ๆ ตามมาตรา 9(1) หรือไม่
ตั้งแต่ปี 2570 คณะกรรมาธิการยุโรปอาจกำหนดราคาคาร์บอนอ้างอิงรายปีของแต่ละประเทศ (มาตรา 9(4)) ซึ่งยังไม่มีสำหรับไทย
หน่วยงานไทยใดให้ข้อมูลเรื่องการทวนสอบ CBAM
กรมการค้าต่างประเทศ (คต.) เตือนผู้ส่งออกเมื่อ 28 เมษายน 2569 ว่าข้อมูลการผลิตจริงต้องได้รับการทวนสอบจาก “หน่วยงานที่ EU รับรอง” แต่ไม่ได้ระบุรายชื่อหรือวิธีรับรองระบบงาน (ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจที่อ้างคำแถลงของกรม)
อบก. เผยแพร่คู่มือแนวทางการรายงาน CBAM ฟรีสำหรับ 4 อุตสาหกรรม ซึ่งอธิบายบทบาทของผู้ทวนสอบ
ที่ประชุมคณะกรรมาธิการร่วมไทยและสหภาพยุโรป ครั้งที่ 2 วันที่ 29 กันยายน 2569 ตกลงกระชับความร่วมมือด้านราคาคาร์บอนเพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับ CBAM
ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่พบเงินอุดหนุนหรือศูนย์ช่วยเหลือเฉพาะ CBAM ของไทย ภาพรวมอยู่ที่ CBAM กับประเทศไทย
ท่านขอให้ cbamguide.com แนะนำผู้ให้บริการด้านการคำนวณหรือการทวนสอบได้ฟรีที่ศูนย์ช่วยเหลือ CBAM ผู้ให้บริการอาจจ่ายค่าแนะนำให้ cbamguide.com แต่ค่านี้ไม่มีผลต่อการคัดเลือก