Yêu cầu dữ liệu CBAM đối với nhà xuất khẩu Việt Nam: 16 mục dữ liệu mà nhà nhập khẩu EU cần có

Nhà nhập khẩu EU cần số liệu phát thải gắn liền cụ thể của từng cơ sở sản xuất tại Việt Nam.

Nội dung trang

Việc doanh nghiệp Việt Nam có đáp ứng yêu cầu dữ liệu CBAM hay không sẽ quyết định khách hàng nhập khẩu tại EU trả chi phí chứng chỉ theo phát thải thực tế hay theo giá trị mặc định cộng thêm 10% đến 30% (riêng phân bón là 1%).

Ví dụ, với thép mạ mã CN 7210 49 00 xuất xứ Việt Nam nhập khẩu năm 2026 và khai báo theo giá trị mặc định, chi phí ước tính là 94,94 EUR cho mỗi tấn sản phẩm, tính theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.

Khi không nhận được số liệu phát thải gắn liền cụ thể từ nhà cung cấp, nhà nhập khẩu EU phải dùng giá trị mặc định theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621.

Phần chi phí phát sinh thêm sẽ được chuyển ngược lại nhà xuất khẩu, dưới hình thức giá mua thấp hơn hoặc mất hợp đồng.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Năm 2025, EU nhập khẩu 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) từ Việt Nam, trong đó sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Bài viết này trình bày các mục dữ liệu mà nhà nhập khẩu EU cần, định dạng của từng mục, yêu cầu thẩm tra, cách Cổng O3CI cho phép một lần tải lên phục vụ mọi khách hàng EU, và lý do báo cáo kiểm kê khí nhà kính trong nước không thể thay thế dữ liệu CBAM.


Nhà nhập khẩu EU thực sự cần những dữ liệu CBAM nào từ nhà sản xuất Việt Nam?

Nhà nhập khẩu EU cần số liệu phát thải gắn liền cụ thể của từng cơ sở sản xuất, tính bằng tCO₂e trên mỗi tấn sản phẩm, theo phương pháp của EU tại Quy định thực thi (EU) 2025/2547.

Con số này được ghi vào tờ khai CBAM hằng năm mà người khai báo CBAM được cấp phép nộp cho cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên.

Tờ khai đầu tiên, áp dụng cho hàng nhập khẩu năm 2026, phải nộp chậm nhất vào ngày 30 tháng 9 năm 2027 (khoản 1 Điều 6 Quy định (EU) 2023/956).

Khi nhà cung cấp không cung cấp số liệu phát thải gắn liền cụ thể đã được thẩm tra, nhà nhập khẩu áp dụng giá trị mặc định của Việt Nam cho sản phẩm đó.

Giá trị mặc định này được cộng thêm 10% vào năm 2026, 20% vào năm 2027 và 30% từ năm 2028 (riêng phân bón là 1% mỗi năm).

Phát thải gắn liền cụ thể không phải là một con số ước tính. Phương pháp của EU đòi hỏi dữ liệu hoạt động, hệ số phát thải lấy từ phân tích phòng thí nghiệm và một kế hoạch giám sát được lập thành văn bản.

Trang CBAM của EU giải thích cách nghĩa vụ chứng chỉ gắn với từng tấn CO₂e trong hàng hóa nhập khẩu.

Ngày 14 tháng 8 năm 2026, Ủy ban châu Âu công bố mười tài liệu hướng dẫn cho giai đoạn chính thức.

Hướng dẫn số 2 là hướng dẫn nhanh dành riêng cho nhà vận hành ngoài EU, Hướng dẫn số 3 trình bày các phương pháp tính phát thải gắn liền, còn các hướng dẫn ngành 5a đến 5f nêu cách giám sát và tính toán theo từng ngành cho năm báo cáo 2026.

Bản tin về mười tài liệu hướng dẫn CBAM (tiếng Anh) liệt kê đầy đủ cả mười tài liệu.


16 mục dữ liệu CBAM mà nhà nhập khẩu EU cần, chia thành 6 nhóm

Báo cáo tóm tắt phát thải mà nhà nhập khẩu EU nhận được gồm 16 mục dữ liệu được đánh số (điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547).

Theo khoản 1 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547, nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) khai báo theo phát thải thực tế phải lập báo cáo phát thải của nhà vận hành.

Sáu nhóm dưới đây sắp xếp 16 mục dữ liệu theo góc nhìn của nhà sản xuất; riêng bằng chứng về giá carbon được tách thành một hồ sơ riêng. Bảng sau so sánh từng nhóm dữ liệu theo định dạng, ngành áp dụng và nguồn chứng từ.

Nhóm dữ liệu Định dạng Ngành áp dụng Nguồn chứng từ
Thông tin nhận dạng cơ sở Tên và số đăng ký của nhà vận hành, tên cơ sở, mã định danh trong Hệ thống đăng ký CBAM, UN/LOCODE, địa chỉ, tọa độ Mọi ngành Đăng ký doanh nghiệp, tọa độ
Quy trình sản xuất Các quy trình và tuyến sản xuất CBAM (ví dụ BF-BOF, EAF) và hàng hóa làm ra trong từng tuyến Mọi ngành Tuyên bố của nhà vận hành
Dữ liệu hoạt động Tiêu thụ nhiên liệu (TJ hoặc GJ), điện (MWh), nguyên liệu đầu vào (tấn) Mọi ngành Số đọc đồng hồ, hóa đơn, phân tích phòng thí nghiệm
Phát thải trực tiếp gắn liền cụ thể tCO₂e mỗi tấn sản phẩm (phương pháp tại Phụ lục II và III Quy định thực thi (EU) 2025/2547) Mọi ngành Bảng tính theo phương pháp của Quy định thực thi
Phát thải gián tiếp gắn liền cụ thể tCO₂e mỗi tấn sản phẩm (điện tiêu thụ × hệ số phát thải lưới điện) Hàng hóa không có trong Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956: xi măng, phân bón, quặng sắt đã nung kết (mã CN 2601 12 00) Tài liệu về hệ số phát thải lưới điện
Giá carbon đã thực trả (Điều 9) EUR/tCO₂e đã thực trả, tên cơ chế, cơ sở pháp lý, bằng chứng thanh toán, chứng nhận độc lập Các ngành chịu cơ chế định giá carbon Quyết định thuế, hồ sơ trong hệ thống đăng ký ETS

Thông tin nhận dạng cơ sở sản xuất

Thông tin nhận dạng là nền tảng của toàn bộ dữ liệu CBAM. Nhà nhập khẩu EU lưu giữ thông tin về cơ sở sản xuất của doanh nghiệp theo Phụ lục V Quy định (EU) 2023/956, vì vậy dữ liệu này phải chính xác về mặt pháp lý.

Điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547 quy định các trường thông tin sau. Đối với nhà vận hành: tên, số đăng ký và địa chỉ đầy đủ bằng tiếng Anh. Đối với cơ sở sản xuất: tên, mã định danh duy nhất trong Hệ thống đăng ký CBAM, UN/LOCODE, địa chỉ đầy đủ bằng tiếng Anh và tọa độ của nguồn phát thải chính.

Tọa độ được ghi bằng kinh độ và vĩ độ, chính xác đến 6 chữ số thập phân. Đây là mức chính xác cần có khi đăng ký trên Hệ thống đăng ký CBAM (khoản 2 Điều 10 Quy định (EU) 2023/956) và trong mẫu báo cáo thẩm tra ban hành kèm theo Quy định thực thi (EU) 2025/2546. Nhà nhập khẩu cũng lưu giữ thông tin liên hệ của nhà vận hành.

Trên thực tế, doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý một điểm: tên và địa chỉ tiếng Anh trên báo cáo phải trùng khớp với tên và địa chỉ trên chứng từ xuất khẩu gửi cho nhà nhập khẩu EU.

Nếu hai bộ hồ sơ không thống nhất, việc đối chiếu dữ liệu với từng lô hàng sẽ bị chậm lại.

Quy trình sản xuất và dữ liệu hoạt động

Tuyến sản xuất quyết định cơ sở phải áp dụng công thức tính phát thải nào. Ủy ban châu Âu quy định các tuyến sản xuất riêng cho từng ngành, trong đó có lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF) và lò điện hồ quang (EAF) đối với thép, quy trình khô có tháp tiền nung đối với xi măng, quy trình Hall-Héroult đối với nhôm nguyên sinh và tổng hợp Haber-Bosch đối với amoniac và phân bón.

Dữ liệu hoạt động phải bao quát toàn bộ kỳ báo cáo, gồm tổng sản lượng (tấn), lượng tiêu thụ từng loại nhiên liệu (terajoule), lượng điện tiêu thụ (megawatt giờ) và nguyên liệu đầu vào (tấn).

Mỗi số liệu cần có nguồn được lưu thành văn bản, chẳng hạn số đọc của đồng hồ đo phụ, hóa đơn giao nhiên liệu hoặc hồ sơ mua nguyên liệu.

Phát thải trực tiếp gắn liền cụ thể

Điểm xuất phát để tính phát thải trực tiếp gắn liền cụ thể là phát thải trực tiếp của cơ sở, được giám sát theo một trong hai phương pháp tại điểm B Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547.

  • Phương pháp dựa trên tính toán: xác định phát thải từ các dòng nguồn bằng dữ liệu hoạt động và hệ số tính toán lấy từ phân tích phòng thí nghiệm hoặc giá trị chuẩn, theo phương pháp chuẩn hoặc phương pháp cân bằng khối lượng.
  • Phương pháp dựa trên đo lường: đo liên tục nồng độ khí nhà kính và lưu lượng khí thải.

Sau đó, phát thải được phân bổ cho từng quy trình sản xuất theo Phụ lục III rồi chia cho sản lượng của từng hàng hóa.

Dù áp dụng phương pháp nào, cơ sở cũng phải có kế hoạch giám sát, tức tài liệu chính thức mô tả ranh giới hệ thống, thiết bị đo, lịch hiệu chuẩn và quy trình xử lý khi thiếu dữ liệu.

Từ năm 2026, EU không còn chấp nhận "phương pháp thay thế" dựa trên dữ liệu của nước thứ ba; chỉ phương pháp đầy đủ của Quy định thực thi (EU) 2025/2547 được áp dụng. Mẫu kế hoạch giám sát CBAM (tiếng Anh, miễn phí) liệt kê 22 yếu tố tối thiểu tại điểm A.5 Phụ lục II của Quy định thực thi này dưới dạng bảng tính CSV, mỗi yếu tố một dòng.

Phát thải gián tiếp gắn liền cụ thể

Phát thải gián tiếp gắn liền cụ thể chỉ được yêu cầu đối với hàng hóa không có trong Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956: xi măng, phân bón và quặng sắt đã nung kết (mã CN 2601 12 00, gồm cả quặng thiêu kết và quặng viên).

Với các hàng hóa này, phát thải gián tiếp từ điện tiêu thụ được tính vào CBAM (khoản 1 Điều 7).

Cách tính: lấy lượng điện tiêu thụ trên mỗi tấn sản phẩm nhân với hệ số phát thải của nước xuất xứ tại Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2621. Đối với Việt Nam, yêu cầu này chủ yếu liên quan đến xi măng: năm 2025, EU nhập khẩu 113.610 tấn xi măng poóc lăng mã CN 2523 29 00 từ Việt Nam (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Chỉ được dùng hệ số phát thải thực tế của nguồn điện khi cơ sở có đấu nối kỹ thuật trực tiếp với nhà máy phát điện hoặc có hợp đồng mua bán điện (điểm 6 Phụ lục IV và khoản 4 Điều 7 Quy định (EU) 2023/956). Riêng chứng chỉ năng lượng tái tạo thì không đủ điều kiện.

Đối với các mặt hàng thép khác và nhôm, phát thải gián tiếp không được tính. Tuy vậy, một số khách hàng EU vẫn có thể đề nghị nhà cung cấp tự nguyện cung cấp dữ liệu này để phục vụ báo cáo phát thải phạm vi 3 của họ.

Dữ liệu giá carbon cho khoản khấu trừ theo Điều 9

Nhờ dữ liệu giá carbon, nhà nhập khẩu EU có thể yêu cầu khấu trừ giá carbon đã thực trả theo Điều 9, qua đó giảm số chứng chỉ CBAM phải nộp lại tương ứng với chi phí carbon đã trả tại nước sản xuất.

Khoản khấu trừ chỉ áp dụng cho cơ chế định giá carbon có tính ràng buộc pháp lý, như hệ thống mua bán phát thải hoặc thuế carbon được quy định trong luật, với điều kiện giá đó đã thực sự được trả và không được bù lại bằng phân bổ miễn phí, hoàn trả hay hỗ trợ của Nhà nước.

Khi cung cấp dữ liệu này, nhà xuất khẩu phải nêu rõ giá carbon gộp đã trả trên mỗi tCO₂e, tên cơ chế, căn cứ pháp lý trong pháp luật trong nước và bằng chứng thanh toán.

Khoản 2 Điều 9 còn yêu cầu thông tin phải được một người độc lập với người khai báo và với cơ quan chức năng của nước thứ ba chứng nhận. Tín chỉ bù trừ tự nguyện và giá carbon nội bộ của doanh nghiệp không phải là giá carbon đã thực trả.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.

Cũng tính đến ngày 4/11/2026, quy định thực thi về Điều 9 vẫn chưa được thông qua.


Dữ liệu tiền chất: khi nguyên liệu đầu vào cũng là hàng hóa CBAM

Dữ liệu tiền chất là bắt buộc khi hàng hóa xuất khẩu sử dụng một hàng hóa CBAM khác làm nguyên liệu đầu vào.

Xét về thương mại, ba chuỗi tiền chất quan trọng nhất trong CBAM của EU là clinker trong sản xuất xi măng, amoniac trong sản xuất phân urê và nhôm chưa gia công trong sản xuất thanh định hình và sản phẩm nhôm ép đùn. Với mỗi tiền chất, doanh nghiệp cần cung cấp ba nội dung sau.

  1. Phát thải gắn liền cụ thể của tiền chất, lấy từ cơ sở thượng nguồn.
  2. Phương pháp phân bổ khối lượng dùng để gán phát thải gắn liền cho lượng tiền chất đã tiêu thụ.
  3. Dữ liệu đã thẩm tra của cơ sở cung cấp, nếu tiền chất được mua từ một cơ sở khác.

Nếu thiếu tài liệu về toàn bộ chuỗi tiền chất, nhà nhập khẩu EU không thể hoàn tất tờ khai CBAM cho hàng hóa phức tạp.

Đối với Việt Nam, chuỗi tiền chất của thép là vấn đề thực tế cần giải quyết trước tiên.

Nhóm hàng lớn nhất EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025 là thép cán phẳng đã mạ hoặc phủ (nhóm 7210), với 744,2 triệu EUR và 1.036.373 tấn; về khối lượng, Việt Nam đứng thứ 2, chỉ sau Hàn Quốc (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Thép cán nguội (nhóm 7209) đạt 228.812 tấn.

Thép mạ và thép cán nguội được sản xuất từ thép cán nóng, trong đó một phần là hàng nhập khẩu. Đây là suy luận của cbamguide.com từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu của Eurostat.

Như vậy, một dây chuyền mạ tại Việt Nam cần có số liệu phát thải gắn liền cụ thể của cuộn cán nóng từ nhà máy cung cấp, dù nhà máy đó ở Việt Nam hay ở nước ngoài.

Bảng sau do cbamguide.com lập nhằm minh họa các chuỗi tiền chất điển hình của những mặt hàng Việt Nam xuất khẩu sang EU nhiều nhất; tiền chất thực tế của mỗi cơ sở phụ thuộc vào quy trình sản xuất của chính cơ sở đó.

Hàng hóa xuất khẩu sang EU (mã CN) Tiền chất CBAM điển hình Dữ liệu cần từ thượng nguồn
Thép mạ, phủ (7210) Thép cán nóng hoặc cán nguội Phát thải gắn liền cụ thể của cuộn thép từ nhà máy cung cấp
Thép cán nguội (7209) Thép cán nóng (7208) Phát thải gắn liền cụ thể của thép cán nóng
Bu lông, ốc vít (7318) và kết cấu thép (7308) Thép dây, thép tấm, thép hình Phát thải gắn liền cụ thể của thép đầu vào
Thanh định hình nhôm (7604) Nhôm chưa gia công (7601) Phát thải gắn liền cụ thể của nhôm thỏi
Xi măng poóc lăng (2523 29 00) Clinker Phát thải gắn liền cụ thể của clinker

Trang mã CN thép CBAM liệt kê các mã thuộc Chương 72 và 73. Biểu thuế của Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ 6 chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN khai trên tờ khai hải quan tại EU.


Báo cáo kiểm kê khí nhà kính trong nước có thay thế được dữ liệu CBAM không?

Không. Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo pháp luật Việt Nam không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành theo CBAM, và việc thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là thẩm tra CBAM.

Quyết định 42/2026/QĐ-TTg ngày 10 tháng 8 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 25 tháng 9 năm 2026, cập nhật danh mục 2.441 cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê (Tạp chí Công Thương, 12/8/2026).

Kiểm kê trong nước đo phát thải của toàn bộ cơ sở, trong khi CBAM cần phát thải gắn liền trên mỗi tấn của từng hàng hóa, theo ranh giới quy trình sản xuất do EU quy định. Bảng sau so sánh hai hệ thống.

Tiêu chí CBAM của EU Hệ thống trong nước của Việt Nam
Tài liệu dữ liệu Báo cáo phát thải của nhà vận hành và báo cáo tóm tắt phát thải (16 mục) Báo cáo kiểm kê khí nhà kính
Đơn vị kết quả tCO₂e trên mỗi tấn hàng hóa, theo mã CN tCO₂e của cả cơ sở
Phương pháp Quy định thực thi (EU) 2025/2547 Quy định của Việt Nam (Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi)
Kiểm tra độc lập Thẩm tra do đơn vị thẩm tra được công nhận thực hiện Thẩm định kết quả kiểm kê
Ngôn ngữ Tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547) Tiếng Việt
Nơi nộp và lưu trữ Hệ thống đăng ký CBAM (Cổng O3CI) Báo cáo gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để thẩm định; hệ thống báo cáo kiểm kê trực tuyến do Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) xây dựng sẽ thay báo cáo giấy (hướng dẫn của Bộ, đọc ngày 12/11/2026). Hệ thống đăng ký quốc gia chỉ dành cho hạn ngạch và tín chỉ

Dù vậy, kiểm kê trong nước vẫn hữu ích. Dữ liệu hoạt động như hóa đơn nhiên liệu, số đọc đồng hồ điện và hồ sơ nguyên liệu là đầu vào chung của cả hai hệ thống, nên cơ sở đã thực hiện kiểm kê có sẵn một phần dữ liệu nền.

Những gì còn thiếu là ranh giới quy trình theo từng hàng hóa, kế hoạch giám sát theo mẫu của EU và thẩm tra CBAM.


Dữ liệu đến tay nhà nhập khẩu EU bằng cách nào: Cổng O3CI dành cho nhà vận hành

Nhà nhập khẩu EU nhận dữ liệu CBAM qua một trong hai kênh: nhà vận hành đã đăng ký thì công bố dữ liệu qua Cổng O3CI, còn nhà vận hành chưa đăng ký thì gửi trực tiếp chính các báo cáo đó.

Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba thuộc Hệ thống đăng ký CBAM do Ủy ban châu Âu quản lý, không phải một hệ thống riêng.

Trên cổng này, nhà vận hành ngoài EU tải dữ liệu phát thải lên, đưa đi thẩm tra, rồi công bố cho những người khai báo CBAM được cấp phép đang nhập khẩu hàng hóa từ cơ sở đó. Việc truy cập dùng tài khoản EU Login có xác thực hai yếu tố.

Với nhà sản xuất có nhiều khách hàng EU, đây là kênh hiệu quả hơn: chỉ cần tải dữ liệu đã thẩm tra lên một lần là phục vụ được mọi nhà nhập khẩu cùng lúc, không phải gửi lại nhiều lần.

Mẫu trao đổi thông tin (Communication Template) tự nguyện của giai đoạn chuyển tiếp không còn được dùng làm định dạng báo cáo.

Theo Hướng dẫn số 3 ngày 14 tháng 8 năm 2026 của Ủy ban châu Âu, giai đoạn chính thức thay mẫu này bằng "a mandatory structure of three documents" (một cấu trúc bắt buộc gồm ba tài liệu) như sau.

  1. Báo cáo phát thải đầy đủ hằng năm.
  2. Báo cáo tóm tắt phát thải dành cho người khai báo.
  3. Phụ lục riêng cho từng người khai báo, áp dụng đối với điện.

Khoản 1 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547 buộc nhà vận hành khai báo theo phát thải thực tế phải lập báo cáo phát thải và báo cáo tóm tắt phát thải, với nội dung tối thiểu theo Phụ lục IV.

Khoản 4 Điều 10 yêu cầu các báo cáo này được lập bằng tiếng Anh, vì vậy doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị bản tiếng Anh ngay từ đầu thay vì dịch từ báo cáo tiếng Việt vào phút chót.

Nhà vận hành đã đăng ký gửi các tài liệu này cho đơn vị thẩm tra qua Hệ thống đăng ký CBAM (khoản 2 Điều 10 của Quy định thực thi nói trên).

Theo Hướng dẫn số 2, khi nhà vận hành đã đăng ký, người khai báo chỉ nhìn thấy phần báo cáo tóm tắt phát thải.

Nhà vận hành chưa đăng ký phải tự gửi các báo cáo đó. Hướng dẫn số 2 lưu ý nhóm này rằng "authorised declarants are obliged to request complete verification reports and emissions reports from you" (người khai báo được cấp phép có nghĩa vụ yêu cầu doanh nghiệp cung cấp báo cáo thẩm tra và báo cáo phát thải đầy đủ).


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Thẩm tra CBAM: ai kiểm tra dữ liệu và kiểm tra những gì

Chỉ dữ liệu đã được thẩm tra mới được chấp nhận là giá trị thực tế: Điều 8 Quy định (EU) 2023/956 yêu cầu phát thải gắn liền xác định theo phát thải thực tế phải qua thẩm tra của một đơn vị thẩm tra được công nhận.

Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8); khai báo theo giá trị mặc định thì không cần thẩm tra. Đơn vị thẩm tra được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, trên cơ sở tiêu chuẩn hài hòa EN ISO/IEC 17029:2019.

Tổ chức thẩm tra thành lập tại Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập hay bất kỳ nước thứ ba nào khác không thể được tổ chức công nhận của chính nước mình công nhận cho mục đích CBAM, mà phải nộp đơn tới tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên có cung cấp dịch vụ công nhận CBAM (khoản 2 Điều 3 của Quy định ủy quyền nói trên).

Theo bảng tổng hợp tình hình ngày 21 tháng 10 năm 2026 của Ủy ban châu Âu, bảy tổ chức công nhận nhận đơn từ nước thứ ba: Pháp, Hy Lạp, Ý, Hà Lan, Ba Lan, Slovakia và Thụy Điển.

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, hồ sơ của năm tổ chức công nhận quốc gia ghi nhận bảy tổ chức đã được công nhận làm đơn vị thẩm tra CBAM, liệt kê dưới đây. Ủy ban châu Âu vẫn chưa công bố danh sách chính thức (kiểm tra ngày 11 tháng 11 năm 2026).

  • EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp)
  • Bureau Veritas Italia S.p.A. (Accredia, Ý)
  • RINA Services S.p.A. (Accredia, Ý)
  • SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý)
  • Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển)
  • Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC), Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026)
  • SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi công nhận có hiệu lực từ ngày 5/11/2026)

Sáu tổ chức thành lập trong EU. ISSC là tổ chức đầu tiên thành lập ngoài EU được công nhận theo con đường dành cho nước thứ ba.

RvA áp dụng thủ tục TAB: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA sẽ tham dự lần thẩm tra CBAM đầu tiên của ISSC rồi chuyển thành công nhận thông thường.

Ngày 6/11/2026, DNV thông báo đã được Accredia công nhận, nhưng tính đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định nào nêu tên DNV, nên DNV chưa được tính.

Không có pháp nhân Việt Nam nào trong danh sách này. Danh sách cập nhật được đăng tại trang đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận.

Năm đầu tiên một cơ sở được thẩm tra phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546).

Khi đến nhà máy, đơn vị thẩm tra quan sát các quy trình sản xuất chính, xem xét thiết bị đo, kiểm tra hồ sơ hiệu chuẩn và đối chiếu mẫu dữ liệu hoạt động với chứng từ gốc. Phạm vi kiểm tra gồm năm nội dung sau.

  1. Độ chính xác của dữ liệu hoạt động so với hóa đơn nhiên liệu và hóa đơn điện.
  2. Tính phù hợp của hệ số phát thải lấy từ phân tích phòng thí nghiệm.
  3. Tính đúng đắn của phương pháp tính so với Quy định thực thi (EU) 2025/2547.
  4. Tính đầy đủ của kế hoạch giám sát và ranh giới hệ thống.
  5. Tính nhất quán với dữ liệu kỳ trước, nếu có.

Báo cáo thẩm tra đưa ra kết luận về việc phát thải gắn liền cụ thể đã khai có phản ánh trung thực và hợp lý phát thải gắn liền thực tế hay không, đồng thời nêu rõ mọi sai sót trọng yếu.

Các đơn vị cung cấp dịch vụ báo giá phí thẩm tra từ 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở trong mỗi kỳ báo cáo. Đây là ước tính thị trường do các đơn vị thẩm tra đưa ra, không phải số liệu của Ủy ban châu Âu, và mức phí thay đổi tùy theo độ phức tạp của cơ sở, số tuyến sản xuất và chi phí đi lại.

Khoản chi theo từng kỳ này giúp khách hàng EU tránh được hệ số cộng thêm 10% đến 30% áp vào giá trị mặc định.


Điều gì xảy ra khi khách hàng EU không nhận được dữ liệu từ nhà xuất khẩu

Khi không có số liệu phát thải gắn liền cụ thể, nhà nhập khẩu EU phải dùng giá trị mặc định do Ủy ban châu Âu công bố theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621, kèm hệ số cộng thêm tăng dần theo từng năm.

Giá trị mặc định được xác định theo cường độ phát thải trung bình của từng nước đối với từng loại sản phẩm, rồi áp thêm hệ số cộng thêm.

Mọi con số dưới đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Số chứng chỉ phải nộp = max[0; phát thải gắn liền cụ thể trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí trừ giá carbon đã thực trả] × khối lượng.

Khoản điều chỉnh = hệ số CBAM (97,5% năm 2026) × hệ số điều chỉnh liên ngành (100%) × định mức CBAM (Điều 31 Quy định (EU) 2023/956; Quy định thực thi (EU) 2025/2620; Quyết định thực thi (EU) 2026/1862).

Ví dụ: thép cán nóng mã CN 7208 39 00 xuất xứ Việt Nam, nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định: 2,350 × 1,10 = 2,585; khoản điều chỉnh 0,975 × 1,00 × 1,370 = 1,33575; số chứng chỉ 1,24925 mỗi tấn; 102,84 EUR mỗi tấn sản phẩm theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.

Bảng sau áp dụng cùng phương pháp cho các mặt hàng chính của Việt Nam (cbamguide.com tính lại ngày 12 tháng 11 năm 2026 trên các bảng chính thức).

Sản phẩm (mã CN) Giá trị mặc định của Việt Nam (tCO₂e/tấn) Năm 2026, đã cộng thêm 10% Định mức CBAM (Cột B) Số chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm Chi phí mỗi tấn sản phẩm
Bán thành phẩm thép không hợp kim (7207 11 14) 2,350 2,585 1,364 1,2551 103,32 EUR
Thép cán nóng (7208 39 00) 2,350 2,585 1,370 1,24925 102,84 EUR
Thép cán nguội (7209 17 90) 2,370 2,607 1,458 1,18545 97,59 EUR
Thép mạ, phủ (7210 49 00) 2,370 2,607 1,491 1,153275 94,94 EUR
Xi măng poóc lăng xám (2523 29 00) 1,440 (giá trị "các nước và vùng lãnh thổ khác") 1,584 0,666 0,93465 76,94 EUR

Bảng giá trị mặc định dành cho Việt Nam không có dòng cho clinker xám và xi măng poóc lăng xám, vì vậy áp dụng giá trị của "các nước và vùng lãnh thổ khác": lần lượt 1,410 và 1,440 tCO₂e mỗi tấn, tương ứng 1,551 và 1,584 sau khi cộng thêm 10% của năm 2026.

Thổ Nhĩ Kỳ cũng trong trường hợp tương tự, do Phụ lục I ghi dấu gạch ngang ở hai dòng này.

Đối với xi măng poóc lăng xám khai báo theo giá trị mặc định, chi phí cho hàng nhập khẩu năm 2026 là 76,94 EUR mỗi tấn theo giá 82,32 EUR, trong khi sản phẩm này có thể được bán với giá 60 đến 80 EUR/tấn FOB.

Hiệp hội Xi măng Thổ Nhĩ Kỳ (Türkçimento) công bố mức 0,88 tCO₂ mỗi tấn clinker xám; đây là số liệu của hiệp hội ngành, không phải giá trị thực tế đã thẩm tra của bất kỳ cơ sở nào, cũng không phải giá trị mặc định.

Mức tiết kiệm nhờ dữ liệu đã thẩm tra phụ thuộc vào phát thải đã thẩm tra của chính cơ sở và vào cách tính theo giá trị thực tế, trong đó khoản được trừ là định mức Cột A cộng với phân bổ miễn phí của tiền chất.

Vì vậy, trang này không quy đổi con số của hiệp hội thành chi phí.

Chi phí tăng dần theo năm. Với thép mạ mã CN 7210 49 00, cùng mức giá 82,32 EUR, chi phí mỗi tấn sản phẩm là 94,94 EUR năm 2026 và 117,52 EUR năm 2027 (hệ số cộng thêm 20%, hệ số CBAM 95%). Đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620 dự kiến cập nhật định mức cho hàng nhập khẩu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, nên con số năm 2027 chỉ mang tính tham khảo.

Doanh nghiệp có thể ước tính theo sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM.

Khách hàng EU ngày càng có xu hướng chuyển chi phí này sang nhà sản xuất thông qua giá mua thấp hơn, hoặc chuyển sang nhà cung cấp có dữ liệu đã thẩm tra khi có lựa chọn thay thế.

Trang giá trị mặc định CBAM cho nhà xuất khẩu trình bày phương pháp tính, giá trị mặc định theo nước và sản phẩm, và tác động của lộ trình hệ số cộng thêm đến năm 2028.


Câu hỏi thường gặp về yêu cầu dữ liệu CBAM

Nhà xuất khẩu Việt Nam có nghĩa vụ pháp lý phải cung cấp dữ liệu CBAM không?

Không. Nhà xuất khẩu ngoài EU không có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp theo Quy định (EU) 2023/956. Toàn bộ nghĩa vụ pháp lý thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU (nhà nhập khẩu). Tuy nhiên, về mặt thương mại thì có: nhà nhập khẩu EU không nhận được dữ liệu đã thẩm tra phải chịu chi phí cao hơn, và họ bù lại bằng cách đàm phán giảm giá mua hoặc chuyển sang nhà cung cấp có dữ liệu.

Dữ liệu thu thập trong giai đoạn chuyển tiếp còn dùng được cho giai đoạn chính thức không?

Không. Các phương pháp tính thay thế được phép trong giai đoạn chuyển tiếp (tháng 10/2023 đến tháng 12/2025) theo Quy định thực thi (EU) 2023/1773 không còn được chấp nhận. Từ năm 2026, chỉ phương pháp đầy đủ của EU tại Quy định thực thi (EU) 2025/2547 được áp dụng. Kinh nghiệm báo cáo trong giai đoạn chuyển tiếp có ích như một điểm xuất phát, nhưng bảng tính và kế hoạch giám sát phải được xây dựng lại theo yêu cầu của giai đoạn chính thức.

Nhiều tài liệu hỏi đáp tiếng Việt về thông tin mà nhà sản xuất nước ngoài phải cung cấp vẫn dựa trên Phụ lục IV của Quy định thực thi (EU) 2023/1773, tức quy định của giai đoạn chuyển tiếp. Doanh nghiệp nên đối chiếu với Quy định thực thi (EU) 2025/2547 trước khi sử dụng các tài liệu đó.

Một lần tải lên Cổng O3CI có phục vụ được mọi khách hàng EU không?

Có. Cổng O3CI, một phần của Hệ thống đăng ký CBAM, cho phép nhà vận hành tải dữ liệu phát thải gắn liền đã thẩm tra lên một lần, rồi cấp quyền truy cập cho từng người khai báo CBAM được cấp phép. Vì vậy, cổng này đặc biệt hiệu quả với nhà sản xuất cung cấp hàng từ cùng một cơ sở cho 3 nhà nhập khẩu EU trở lên.

Ngành nào cần dữ liệu phát thải gián tiếp?

Phát thải gián tiếp được tính cho hàng hóa không có trong Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956: xi măng, phân bón và quặng sắt đã nung kết (mã CN 2601 12 00, gồm cả quặng thiêu kết và quặng viên). Nhà sản xuất các hàng hóa này, nếu khai báo theo giá trị thực tế, phải cung cấp phát thải gián tiếp gắn liền cụ thể. Với các mặt hàng sắt thép khác, nhôm, hydro và điện, chỉ phát thải trực tiếp được tính (khoản 1 Điều 7). Phát thải gián tiếp đã báo cáo cho thép và nhôm trong giai đoạn chuyển tiếp không được tính vào nghĩa vụ chứng chỉ của giai đoạn chính thức.

Nếu nước xuất xứ có cơ chế định giá carbon thì sao?

Nhờ dữ liệu giá carbon, nhà nhập khẩu EU có thể yêu cầu khấu trừ theo Điều 9 và giảm số chứng chỉ CBAM phải nộp lại. Giá carbon phải là giá đã thực trả sau khi trừ mọi khoản hoàn trả hoặc bù đắp, không phải giá tự nguyện hay giá carbon ẩn.

Dự thảo quy định thực thi của Ủy ban châu Âu về bốn con đường định giá carbon theo Điều 9 (ETS, thuế carbon tại nguồn phát thải, thuế carbon dựa trên nhiên liệu và hệ thống tuân thủ hỗn hợp) được đưa ra tham vấn trong bốn tuần, từ ngày 13 tháng 5 năm 2026. Đợt tham vấn kết thúc ngày 10/6/2026, và tính đến ngày 4/11/2026, quy định này vẫn chưa được thông qua.

Tính đến ngày 4/11/2026, chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận theo Điều 9, kể cả K-ETS của Hàn Quốc, ETS quốc gia của Trung Quốc và CCTS của Ấn Độ. Thổ Nhĩ Kỳ đã công bố Quy chế về hệ thống mua bán phát thải trên Công báo số 33353 ngày 27/8/2026, nhưng quy chế này chưa tạo ra giá carbon mà nhà sản xuất thực trả, nên chưa phát sinh khoản khấu trừ nào theo dự thảo.

Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam có giúp giảm chứng chỉ CBAM không?

Chưa. Thị trường carbon trong nước bắt đầu giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) từ ngày 29/6/2026; hạn ngạch được phân bổ miễn phí cho 110 cơ sở (Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026). Tính đến ngày 28/9/2026, mới có 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch, giá từ 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (VietnamFinance, 29/9/2026). Khoản 1 Điều 9 chỉ cho phép khấu trừ giá carbon đã thực trả, sau khi tính đến các khoản hoàn trả hoặc bù đắp khác, nên hạn ngạch được cấp miễn phí không tạo ra giá carbon đã thực trả.

Tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon của Việt Nam chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ. Ngoài ra, 25 cơ sở sắt thép tham gia thí điểm là nhà sản xuất thép thô, trong khi thép mạ, bu lông và kết cấu thép xuất sang EU phần lớn do các nhà máy cán lại và đơn vị gia công nằm ngoài phạm vi thí điểm sản xuất (suy luận từ cơ cấu sản phẩm). Chi tiết có tại trang khấu trừ giá carbon.


Ai cần dữ liệu CBAM và cái giá của việc không cung cấp dữ liệu

Cái giá của việc không cung cấp dữ liệu là phần cộng thêm vào giá trị mặc định mà khách hàng EU sẽ chuyển lại cho nhà cung cấp: 10% trên mức trung bình của nước xuất xứ năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028 (phân bón 1% mỗi năm).

Trang CBAM dành cho nhà xuất khẩu trình bày đầy đủ bối cảnh chiến lược đối với nhà sản xuất ngoài EU. Ở các tuyến sản xuất phát thải cao, giá trị mặc định (mức trung bình của nước xuất xứ) vốn đã cao hơn phát thải thực tế của những cơ sở vận hành tốt, nên phần cộng thêm khiến vị thế vốn đã bất lợi càng thêm bất lợi.

Phía nhà nhập khẩu EU có một trang tương ứng: trang yêu cầu dữ liệu CBAM đối với nhà nhập khẩu trình bày cùng 16 mục dữ liệu từ góc độ người mua, kèm theo cách tờ khai CBAM sử dụng từng mục và phần nào của báo cáo thẩm tra ghi nhận mục đó.

CBAM có áp dụng khi khách hàng EU mua dưới 50 tấn mỗi năm không?

Không, nếu tổng lượng hàng nhập khẩu của khách hàng đó không vượt ngưỡng. Ngưỡng miễn trừ là 50 tấn khối lượng tịnh mỗi nhà nhập khẩu mỗi năm dương lịch, cộng dồn mọi mã CN của sắt thép, nhôm, phân bón và xi măng (Điều 2a; điểm 1 Phụ lục VII Quy định (EU) 2023/956). Nhà nhập khẩu được miễn phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan. Điện và hydro không bao giờ được miễn.

Ngưỡng được tính theo từng nhà nhập khẩu, không theo nhà cung cấp. Một khách hàng EU nhập tổng cộng 40 tấn mỗi năm từ tất cả nhà cung cấp ngoài EU sẽ được miễn nghĩa vụ CBAM và không cần dữ liệu từ doanh nghiệp. Ngược lại, khách hàng nhập 5.000 tấn mỗi năm phải tuân thủ, bất kể mua từ bao nhiêu nhà cung cấp, và cần dữ liệu phát thải gắn liền đã thẩm tra từ từng nhà cung cấp để tránh phải dùng giá trị mặc định.

Phát thải gắn liền liên quan đến chứng chỉ CBAM như thế nào?

Chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng CO₂e gắn liền trong hàng hóa nhập khẩu; một chứng chỉ ứng với một tấn CO₂e. Trang phát thải gắn liền CBAM giải thích định nghĩa tại khoản 22 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956, phạm vi phát thải trực tiếp và gián tiếp theo từng ngành, và cách quy đổi phát thải gắn liền cụ thể thành số chứng chỉ.

Đối với nhà xuất khẩu, mối liên hệ trực tiếp nằm ở chỗ: số chứng chỉ khách hàng EU phải nộp lại được tính từ phát thải gắn liền cụ thể mà doanh nghiệp đã khai, sau khi trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí và mọi khoản khấu trừ theo Điều 9. Giá chính thức quý III/2026, công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026, là 82,32 EUR/tCO₂e. Nếu dữ liệu đã thẩm tra cho thấy phát thải thực tế thấp hơn giá trị mặc định, số chứng chỉ đó sẽ giảm trực tiếp.

Doanh nghiệp Việt Nam tìm hướng dẫn về CBAM ở đâu?

Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng và triển khai đề án ứng phó với CBAM theo Thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương, 28/8/2024). Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI đã xuất bản sổ tay "Hỏi đáp Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới của Liên minh châu Âu" (tháng 12/2024), còn Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, Luxembourg và EU cung cấp thông tin cảnh báo sớm về các biện pháp của EU.

Một số tài liệu tiếng Việt vẫn ghi hạn chót nộp tờ khai theo quy định cũ, giá chứng chỉ theo tuần cho năm 2026 hoặc lộ trình tỷ lệ phần trăm rút gọn; những nội dung này không đúng với Quy định (EU) 2023/956 hiện hành, theo đó hạn chót là ngày 30/9 hằng năm. Tính đến ngày 4/11/2026, cbamguide.com chưa tìm thấy chính sách hỗ trợ riêng nào của Nhà nước cho việc tuân thủ CBAM.

Thông tin tổng quan có tại trang CBAM và Việt Nam. Doanh nghiệp cần đơn vị hỗ trợ tính toán hoặc thẩm tra có thể gửi yêu cầu giới thiệu miễn phí qua trang hỗ trợ CBAM.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.