Khấu trừ giá carbon đã thực trả theo Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 cho phép người khai báo CBAM được cấp phép giảm số chứng chỉ CBAM phải nộp lại khi giá carbon đã thực sự được trả ở nước xuất xứ cho lượng phát thải gắn liền trong hàng hóa.
Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận, kể cả của Việt Nam, và quy định thực thi chi tiết vẫn đang ở dạng dự thảo.
Ngày 13 tháng 5 năm 2026, Ủy ban châu Âu công bố dự thảo quy định thực thi, lần đầu tiên nêu rõ cách tính khoản khấu trừ.
Dự thảo đưa ra bốn con đường công nhận giá carbon đã trả ở nước ngoài, giới hạn 10% đối với tín chỉ theo Điều 6 Thỏa thuận Paris và cơ chế chứng nhận do một chủ thể mới đảm nhận, gọi là "người độc lập" (independent person).
Văn bản này vẫn là dự thảo. Đợt lấy ý kiến công khai kết thúc ngày 10 tháng 6 năm 2026.
Theo tin báo chí, các nước thành viên dự kiến bỏ phiếu theo thủ tục ủy ban (comitology) vào tháng 9/2026, nhưng tính đến ngày 4/11/2026, chưa có văn bản nào được thông qua và Công báo EU chưa đăng văn bản cuối cùng.
Mọi quy tắc dưới đây vẫn có thể thay đổi. Xem thêm bản tin về cuộc bỏ phiếu dự kiến tháng 9/2026 (tiếng Anh).
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, câu hỏi thực tế là thị trường carbon thí điểm trong nước có giúp khách hàng EU giảm chi phí chứng chỉ hay không.
Bài viết này trình bày nội dung dự thảo, cách tính và hồ sơ chứng minh, sau đó đối chiếu từng điều kiện với thị trường carbon Việt Nam. Giá giao dịch trên sàn HNX là 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e, trong khi giá chứng chỉ CBAM chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.
Vì sao khoản khấu trừ giá carbon quan trọng với hàng xuất khẩu Việt Nam
CBAM tính giá cho phát thải gắn liền theo giá EU ETS, bất kể nhà sản xuất đã trả khoản nào ở trong nước.
Nếu không có Điều 9, nhà sản xuất chưa trả khoản giá carbon nào và nhà sản xuất thuộc hoàn toàn phạm vi của một thị trường carbon tương đương sẽ phải gánh cùng một khoản chi phí chứng chỉ cho mỗi tấn CO₂e.
Dự thảo đưa ra cơ chế kỹ thuật để tránh việc trả hai lần, đồng thời không làm suy yếu tác dụng chống rò rỉ carbon của CBAM.
Khoản khấu trừ nằm ngay trong công thức tính số chứng chỉ: số chứng chỉ = max[0; phát thải gắn liền cụ thể trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí trừ giá carbon đã thực trả] × khối lượng (điểm (c) khoản 2 Điều 6, Điều 9 và Điều 31 Quy định (EU) 2023/956).
Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí bằng hệ số CBAM (97,5% năm 2026) × hệ số điều chỉnh liên ngành (100% giai đoạn 2026-2030, Quyết định thực thi (EU) 2026/1862) × định mức CBAM.
Bảng dưới đây nêu chi phí chứng chỉ của một số mặt hàng thép Việt Nam tính theo giá trị mặc định, với giá carbon đã thực trả bằng 0 như hiện nay.
Số liệu được tính ngày 12 tháng 11 năm 2026 bằng lib/cbam-law.js, dựa trên Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740) và điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620, cột B, với giá 82,32 EUR.
| Mặt hàng (mã CN) | Giá trị mặc định Việt Nam (tCO₂e/tấn) | Sau hệ số cộng thêm 10% (2026) | Định mức CBAM (cột B, lộ trình C) | Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí 2026 | Số chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm 2026 | Chi phí mỗi tấn sản phẩm 2026 | Chi phí mỗi tấn sản phẩm 2030 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bán thành phẩm (7207 11 14) | 2,350 | 2,585 | 1,364 | 1,3299 | 1,2551 | 103,32 EUR | 193,66 EUR |
| Thép cán nóng (7208 39 00) | 2,350 | 2,585 | 1,370 | 1,33575 | 1,24925 | 102,84 EUR | 193,41 EUR |
| Thép cán nguội (7209 17 90) | 2,370 | 2,607 | 1,458 | 1,42155 | 1,18545 | 97,59 EUR | 191,82 EUR |
| Thép mạ, tráng phủ (7210 49 00) | 2,370 | 2,607 | 1,491 | 1,453725 | 1,153275 | 94,94 EUR | 190,42 EUR |
| Kết cấu thép (7308 90 98) | 2,840 | 3,124 | 1,491 | 1,453725 | 1,670275 | 137,50 EUR | 240,71 EUR |
Cột 2030 giữ nguyên giá trị mặc định, định mức và mức giá 82,32 EUR, áp dụng hệ số cộng thêm 30% và hệ số CBAM 51,5%. Định mức có thể được cập nhật đối với hàng nhập khẩu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027 (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620), nên cột 2030 chỉ mang tính tham khảo.
Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.
Doanh nghiệp có thể ước tính theo mã hàng và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Thép chiếm 2,36 tỷ EUR trong 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) mà EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Dự thảo quy định thực thi Điều 9 gồm những nội dung gì và vì sao chưa có hiệu lực
Dự thảo quy định năm nội dung: cách xác định giá carbon đã thực trả cho từng hàng hóa, cách quy đổi sang euro, cách quy đổi thành số chứng chỉ được giảm, loại bằng chứng chứng minh việc thanh toán và điều kiện đối với bên chứng nhận bằng chứng đó.
Căn cứ pháp lý của dự thảo là khoản 5 Điều 9 Quy định (EU) 2023/956. Dự thảo được xây dựng sau đợt kêu gọi cung cấp thông tin từ ngày 28 tháng 8 đến ngày 25 tháng 9 năm 2025.
Bảng dưới đây tóm tắt tình trạng của dự thảo tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026.
| Mốc | Thời gian | Tình trạng |
|---|---|---|
| Kêu gọi cung cấp thông tin | 28/8 đến 25/9/2025 | Đã kết thúc |
| Công bố dự thảo | 13/5/2026 | Đã công bố (số tham chiếu Ares(2026)4841230) |
| Lấy ý kiến công khai | 13/5 đến 10/6/2026 | Đã kết thúc |
| Bỏ phiếu của các nước thành viên theo thủ tục ủy ban | Tháng 9/2026, theo tin báo chí | Mới là lịch dự kiến theo tin báo chí (Carbon Pulse, dẫn lời một quan chức Ủy ban châu Âu); chưa có kết quả được xác nhận |
| Ủy ban châu Âu thông qua | Chưa có, tính đến ngày 4/11/2026 | Đang chờ; Công báo EU chưa đăng văn bản cuối cùng |
| Ngày áp dụng nếu được thông qua | 1/1/2026 (hồi tố) | Điều 32 của dự thảo |
Có hai điểm đáng lưu ý trong thực tế. Thứ nhất, dự thảo ghi văn bản "áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2026", nên nếu được thông qua, quy định sẽ áp dụng cho cả giá carbon đã trả từ đầu năm CBAM hiện tại, chứ không chỉ từ ngày thông qua.
Thứ hai, hiện chưa có nội dung nào của dự thảo có hiệu lực ràng buộc.
Nhà nhập khẩu yêu cầu khấu trừ cho năm 2026 dựa vào quy định chung tại Điều 9 và khoản 29 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956, chứ không dựa vào các quy tắc về chứng cứ nêu dưới đây. Điều kiện khấu trừ theo từng nước và một ví dụ tính đầy đủ được trình bày tại trang Điều 9 CBAM: điều kiện khấu trừ giá carbon.
Bốn con đường công nhận giá carbon đã trả ở nước ngoài
Dự thảo công nhận giá carbon nước ngoài qua bốn con đường, cả bốn đều dựa trên định nghĩa hẹp về "giá carbon" tại khoản 29 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956: khoản tiền trả ở nước thứ ba dưới dạng thuế, lệ phí hoặc phí, hoặc dưới dạng hạn ngạch phát thải trong một hệ thống mua bán phát thải khí nhà kính, tính trên khí nhà kính phát thải trong quá trình sản xuất hàng hóa.
Đoạn 8 phần mở đầu của dự thảo đặt thêm một điều kiện chung cho cả bốn con đường: cơ chế phải mang tính bắt buộc và áp đặt nghĩa vụ tuân thủ đối với mọi nhà vận hành trong ngành liên quan một cách "không phân biệt đối xử". Bốn con đường cụ thể như sau.
- Hệ thống mua bán phát thải. Đây là cơ chế giới hạn và giao dịch (cap-and-trade), trong đó nhà vận hành nộp lại hạn ngạch tương ứng với lượng phát thải của mình. Dự thảo mở rộng con đường này sang hệ thống đường cơ sở và tín chỉ (baseline-and-credit). Khoản 5 Điều 2 của dự thảo định nghĩa đây là cơ chế trong đó đơn vị có cường độ phát thải thấp hơn đường cơ sở được nhận tín chỉ có thể giao dịch, còn đơn vị vượt đường cơ sở phải mua tín chỉ. Đoạn 10 phần mở đầu coi các tín chỉ này "tương đương hạn ngạch đã trả trong một hệ thống mua bán phát thải".
- Thuế, lệ phí hoặc phí carbon tại nguồn phát thải. Đây là khoản thu do chính nhà vận hành cơ sở sản xuất nộp, tính trên lượng phát thải đo được của cơ sở, được chứng minh bằng hồ sơ chính thức của cơ quan thuế và phản ánh mọi thay đổi thuế suất trong kỳ báo cáo.
- Thuế carbon tính trên nhiên liệu. Đây là khoản thu đánh vào hàm lượng carbon của nhiên liệu, thường thu ở khâu thượng nguồn từ nhà cung cấp nhiên liệu thay vì từ nhà vận hành cơ sở. Đoạn 9 phần mở đầu cho phép người khai báo yêu cầu khấu trừ khoản này dù cơ sở không trực tiếp nộp, với điều kiện thuế suất tương ứng với hệ số phát thải của nhiên liệu.
- Hệ thống tuân thủ hỗn hợp. Đây là cơ chế cho phép nhà vận hành thực hiện một phần nghĩa vụ theo nhiều cách, thường là nộp theo một mức giá cố định kèm quyền lựa chọn mua tín chỉ carbon. Đoạn 11 phần mở đầu yêu cầu bằng chứng cho đúng phương án tuân thủ mà nhà vận hành đã thực sự áp dụng.
Bảng dưới đây tóm tắt bằng chứng mà dự thảo yêu cầu cho từng con đường.
| Con đường | Bên thường nộp | Bằng chứng cốt lõi |
|---|---|---|
| Hệ thống mua bán phát thải (kể cả đường cơ sở và tín chỉ) | Nhà vận hành cơ sở sản xuất | Giá đấu giá bình quân gia quyền hằng năm, hoặc giá thị trường thứ cấp, kèm bằng chứng đã nộp lại hạn ngạch hoặc tín chỉ |
| Thuế, lệ phí hoặc phí tại nguồn | Nhà vận hành cơ sở sản xuất | Hồ sơ chính thức của cơ quan thuế, kể cả thay đổi thuế suất trong năm |
| Thuế tính trên nhiên liệu | Nhà cung cấp nhiên liệu (chuyển chi phí vào giá) | Bằng chứng thuế suất khớp với hệ số phát thải của nhiên liệu |
| Hệ thống tuân thủ hỗn hợp | Nhà vận hành, theo phương án đã chọn | Bằng chứng cho phương án tuân thủ đã dùng, kể cả hồ sơ mua tín chỉ nếu có |
Đối với Việt Nam, chỉ con đường thứ nhất là có cơ sở rõ ràng để xem xét: tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, Việt Nam có một thị trường carbon thí điểm trong nước nhưng không có thuế carbon, phí carbon hay lệ phí carbon.
Tuy nhiên, việc một hệ thống thuộc một con đường nào đó không có nghĩa là hệ thống đó được công nhận: chỉ quyết định của Ủy ban châu Âu theo quy định đã được thông qua mới tạo ra khoản khấu trừ.
Giới hạn 10% đối với tín chỉ theo Điều 6, không áp dụng cho tín chỉ trong nước
Tín chỉ carbon quốc tế chỉ được tính vào khoản khấu trừ ở mức tối đa 10% lượng phát thải đã báo cáo và xác nhận trong cơ chế của nước thứ ba, và chỉ khi tín chỉ đó được cấp phép và phát hành theo Điều 6.2 hoặc Điều 6.4 Thỏa thuận Paris dưới dạng kết quả giảm nhẹ phát thải được chuyển giao quốc tế (ITMO).
Theo dự thảo, phần tín chỉ mua vượt ngưỡng 10% không được tính vào giá carbon được công nhận. Đoạn 13 phần mở đầu giải thích: Ủy ban châu Âu muốn nhà sản xuất ở nước thứ ba giảm phát thải chủ yếu ngay tại nước mình, thay vì mua tín chỉ bù đắp quốc tế để giảm nghĩa vụ CBAM, nhưng vẫn giữ ITMO đã qua sàng lọc như một kênh bổ sung có giới hạn.
Ngưỡng 10% chỉ áp dụng cho tín chỉ được tạo ra bên ngoài quốc gia có giá carbon đang được đề nghị khấu trừ. EU không đặt giới hạn riêng nào cho tín chỉ trong nước.
Khi hệ thống tuân thủ của nước thứ ba cho phép dùng tín chỉ trong nước để thực hiện một phần nghĩa vụ, đoạn 12 phần mở đầu để giới hạn của chính nước đó quyết định hoàn toàn.
Giới hạn sử dụng tín chỉ trong nước của các hệ thống hiện hành khác nhau đáng kể, cụ thể như sau.
- Luật Thuế carbon của Nam Phi: từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, mức bù đắp được phép là 10% đối với phát thải quá trình và phát thải rò rỉ, 15% đối với phát thải từ đốt nhiên liệu (trước đó là 5% và 10%), theo phân tích của Webber Wentzel về các sửa đổi giai đoạn hai
- Chương trình Cap-and-Invest của California: giới hạn sử dụng tín chỉ bù đắp ở khoảng 6%
- K-ETS của Hàn Quốc: từng cho phép dùng tín chỉ bù đắp Hàn Quốc (KOC) đến 10%, sau đó siết xuống 5%
- Thuế carbon của Colombia: cho phép dùng tín chỉ trong nước để bù tới 50% nghĩa vụ thuế
Do giới hạn trong nước được giữ nguyên theo tín chỉ, chứ không bị EU đặt lại ở biên giới, một hệ thống cho phép bù đắp trong nước rộng rãi có thể tạo ra giá carbon được khấu trừ lớn hơn mức mà ngưỡng 10% đối với tín chỉ quốc tế gợi ý.
Tại Việt Nam, hạn ngạch nộp trả phải tương ứng với lượng phát thải trực tiếp đã được thẩm định, sau khi bù trừ bằng tín chỉ hợp lệ (thông tin của Bộ Công Thương về Nghị định 119/2025/NĐ-CP, ngày 28 tháng 7 năm 2025).
Nghị định 396/2026/NĐ-CP ngày 26 tháng 10 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 12 tháng 12 năm 2026, quy định về tài khoản trên Hệ thống đăng ký quốc gia và việc đăng ký dự án tín chỉ carbon trong nước.
Do cbamguide.com chưa đối chiếu được tỷ lệ bù trừ tối đa của Việt Nam với văn bản nghị định, bài viết không nêu con số này.
Bằng chứng thanh toán: nhà nhập khẩu cần hồ sơ và chứng nhận gì
Bằng chứng thanh toán phải là báo cáo giá carbon do nhà vận hành ở nước thứ ba lập và được một người độc lập đã được công nhận chứng nhận, chứ không phải bản tự khai của nhà nhập khẩu EU.
Đây là vai trò mới trong CBAM, khác về mặt pháp lý với đơn vị thẩm tra được công nhận (bên kiểm tra số liệu phát thải gắn liền). Đối với doanh nghiệp Việt Nam, vai trò này cũng không giống việc thẩm định kết quả kiểm kê khí nhà kính trong nước. Các yêu cầu cốt lõi về bằng chứng thanh toán gồm những điểm sau.
- Công nhận người độc lập. Người chứng nhận phải được một tổ chức công nhận quốc gia công nhận theo tiêu chuẩn hài hòa EN ISO/IEC 17029:2019 cho phạm vi riêng "chứng nhận giá carbon đã thực trả"; việc công nhận có hiệu lực tối đa năm năm và chịu giám sát hằng năm.
- Ngưỡng trọng yếu. Khi quyết định một sai sót có phải sửa trước khi chứng nhận hay không, người độc lập áp dụng mức trọng yếu 5% của giá carbon thực tế mỗi tấn được phân bổ cho từng hàng hóa theo mã CN (Danh mục hàng hóa kết hợp của EU).
- Quy đổi tiền tệ. Giá carbon nước ngoài được quy đổi sang euro theo tỷ giá bình quân hằng năm do Ủy ban châu Âu công bố dựa trên tỷ giá của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), hoặc theo số liệu Eurostat nếu không có tỷ giá ECB. Nếu giá giao dịch bằng đồng Việt Nam trên sàn HNX được tính vào khoản khấu trừ, giá đó cũng phải được quy đổi theo cách này.
- Yêu cầu giá trị thực tế. Giá carbon thực tế đã chứng nhận chỉ được áp dụng khi phát thải gắn liền được xác định bằng giá trị thực tế đã thẩm tra cho chính hàng hóa đó. Khi dùng giá trị mặc định, khoản 4 Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 chỉ cho phép giảm theo giá carbon mặc định hằng năm. Theo dự thảo, nhà vận hành cũng có thể dùng giá carbon mặc định cho tiền chất và phát thải gián tiếp khi không có báo cáo chứng nhận của nhà cung cấp.
- Các khoản hoàn trả làm giảm mức được khấu trừ. Hạn ngạch miễn phí, miễn trừ theo đường cơ sở, hoàn thuế và bù đắp chi phí gián tiếp đều làm giảm giá carbon được tính là "đã thực trả". Ngoại lệ duy nhất là nguồn thu được cơ chế đó dùng lại làm trợ cấp công khai, minh bạch nhằm giảm phát thải tại chính cơ sở đó.
Điều kiện này liên quan trực tiếp đến thẩm tra CBAM và giá trị mặc định CBAM: nhà nhập khẩu khai báo theo giá trị mặc định không thể yêu cầu khấu trừ khoản giá carbon mà nhà cung cấp đã thực trả.
Theo khoản 4 Điều 9, nhà nhập khẩu đó chỉ có thể yêu cầu giảm theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định và đưa lên Hệ thống đăng ký CBAM từ năm 2027.
Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có mức giá mặc định nào được công bố, kể cả cho Việt Nam.
Hồ sơ chứng minh phải được lưu đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai CBAM được nộp hoặc lẽ ra phải được nộp (khoản 3 Điều 9). Đối với tiền chất, chẳng hạn thép cán nóng nhập khẩu mà nhà máy cán lại tại Việt Nam dùng để sản xuất thép mạ, giá carbon phát sinh ở nhà cung cấp tiền chất.
Theo dự thảo, báo cáo chứng nhận cho phần này do nhà cung cấp tiền chất lập; nếu không có báo cáo đó, nhà vận hành dùng giá carbon mặc định.
Cách tính số chứng chỉ được giảm
Dự thảo đưa ra hai công thức, tùy theo người khai báo dùng phát thải gắn liền thực tế cùng giá carbon thực tế đã chứng nhận, hay dùng giá carbon mặc định do Ủy ban châu Âu công bố.
Cả hai công thức đều chia giá carbon cho giá tham chiếu hằng năm của chứng chỉ CBAM. Giá tham chiếu này là mức bình quân của các giá chứng chỉ CBAM được công bố cho năm nhập khẩu theo Quy định thực thi (EU) 2025/2548.
Năm 2026, giá chứng chỉ là giá theo quý (khoản 1a Điều 21); từ năm 2027 là giá theo tuần (khoản 1 Điều 21).
| Cơ sở tính | Công thức | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Giá carbon thực tế đã chứng nhận | Số chứng chỉ được giảm = (giá carbon thực tế tính bằng EUR mỗi tấn hàng hóa, hoặc mỗi MWh) chia cho (giá tham chiếu CBAM hằng năm), nhân với khối lượng hàng hóa khai báo | Giá thực tế đã được tính theo đơn vị hàng hóa, nên được quy đổi trực tiếp thành số chứng chỉ |
| Giá carbon mặc định | Số chứng chỉ được giảm = (giá carbon mặc định của Ủy ban châu Âu tính bằng EUR/tCO₂e) nhân với phát thải gắn liền cụ thể đã khai báo (tCO₂e mỗi đơn vị), chia cho giá tham chiếu CBAM hằng năm, nhân với khối lượng khai báo | Giá mặc định tính theo tấn CO₂e, nên phải nhân trước với phát thải gắn liền cụ thể của hàng hóa |
Ví dụ đơn giản: giá carbon thực tế đã chứng nhận là 20 EUR/tấn hàng hóa, giá tham chiếu CBAM hằng năm là 75 EUR/tCO₂e và người khai báo nhập khẩu 1.000 tấn.
Số chứng chỉ được giảm là (20 chia 75) × 1.000, tức khoảng 267 chứng chỉ cho lô hàng, chưa tính khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản này được trừ trong cùng phép tính). Đây là ví dụ giả định, không phải số liệu của Việt Nam.
Đối với Việt Nam, chỉ cần so sánh hai mức giá là thấy rõ khoảng cách.
Giá giao dịch trên sàn HNX là 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (khoảng 4,95 đến 5,17 USD theo quy đổi của The Investor, ngày 29 tháng 6 năm 2026), trong khi giá chứng chỉ CBAM chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026.
Bài viết không tính khoản khấu trừ cho Việt Nam, vì tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, giá carbon của Việt Nam chưa được công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.
Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)
Giá carbon của Việt Nam có được khấu trừ theo Điều 9 không?
Không. Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.
Bảng dưới đây tóm tắt các yếu tố của thị trường carbon Việt Nam liên quan đến từng điều kiện của Điều 9 (nguồn ghi trong bảng, đọc ngày 4/11/2026).
| Yếu tố | Nội dung | Nguồn |
|---|---|---|
| Căn cứ luật | Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 (đã sửa đổi); Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính | Phần căn cứ của Nghị định 396/2026/NĐ-CP |
| Thiết kế thị trường | Nghị định 119/2025/NĐ-CP ngày 9/6/2025: phân bổ theo giai đoạn 2025-2026, 2027-2028, 2029-2030; phân bổ giai đoạn 2027-2028 phải được phê duyệt trước ngày 31/10/2027 | Bộ Công Thương, ngày 28/7/2025 |
| Tổng hạn ngạch | 243.082.392 tCO₂e cho năm 2025 và 268.391.454 tCO₂e cho năm 2026, cho 110 cơ sở | Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 |
| Phương thức phân bổ | Miễn phí, dựa trên định mức phát thải theo ngành, số liệu sản xuất và mục tiêu giảm phát thải | ICAP, ngày 25/3/2026 |
| Sàn giao dịch | Mở ngày 29/6/2026 tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX); mã VN2025, 511.473.846 tCO₂e, giao dịch đến 24/12/2027 | The Investor, ngày 29/6/2026 |
| Giá và khối lượng | Đến ngày 28/9/2026: 7 giao dịch, 1.310 hạn ngạch, khoảng 174,8 triệu đồng, giá 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e | VietnamFinance, ngày 29/9/2026 |
| Thời hạn nộp trả hạn ngạch | Trước ngày 31/12 của năm kế tiếp giai đoạn phân bổ, tức 31/12/2027 cho phát thải 2025-2026 (theo cách hiểu của cbamguide.com) | Bộ Công Thương, ngày 28/7/2025 |
| Thuế carbon, phí carbon | Không có tính đến ngày 4/11/2026 | Tổng hợp của cbamguide.com |
Ngay cả khi quy định được thông qua, khoản khấu trừ cho hàng Việt Nam vẫn gần như bằng 0, vì bốn lý do sau.
- Hạn ngạch miễn phí là khoản hoàn trả. Khoản 1 Điều 9 chỉ cho phép khấu trừ giá carbon "đã thực trả", sau khi đã tính mọi khoản hoàn trả hoặc bù đắp; Điều 8 của dự thảo coi hạn ngạch miễn phí là khoản làm giảm giá được công nhận. Khi hạn ngạch được phân bổ miễn phí, lượng phát thải đã được phân bổ không phát sinh giá carbon thực trả nào. Cơ sở chỉ trả tiền cho phần hạn ngạch hoặc tín chỉ mua thêm để bù phần thiếu hụt.
- Phạm vi không trùng với hàng xuất khẩu. Cả 25 cơ sở sắt thép tham gia thí điểm đều là nhà sản xuất thép thô, ví dụ Formosa Hà Tĩnh (13.666.930 tCO₂e năm 2025) và Hòa Phát Dung Quất (11.218.848 tCO₂e năm 2025) theo Quyết định 699/QĐ-BNNMT (VnEconomy, ngày 9 tháng 3 năm 2026). Trong khi đó, mặt hàng EU nhập khẩu nhiều nhất từ Việt Nam là thép mạ thuộc nhóm 7210, với 1.036.373 tấn năm 2025, đưa Việt Nam lên vị trí nguồn cung lớn thứ hai sau Hàn Quốc (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Mặt hàng này phần lớn do các nhà máy cán lại và cơ sở gia công sản xuất (suy luận từ cơ cấu sản phẩm).
- Thời điểm lệch nhau. Hạn chót nộp tờ khai CBAM đầu tiên cho hàng nhập khẩu năm 2026 là ngày 30 tháng 9 năm 2027 (khoản 1 Điều 6), sớm hơn thời hạn nộp trả hạn ngạch trong nước ngày 31 tháng 12 năm 2027 (theo cách hiểu nêu trong bảng trên).
- Phần lớn hàng Việt Nam được khai báo theo giá trị mặc định. Trong trường hợp này, nhà nhập khẩu chỉ có thể được giảm theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định cho từng nước từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9). Hiện chưa có mức giá nào được ấn định cho Việt Nam.
Hàng Việt Nam xuất sang EU được khai theo mã CN của EU trên tờ khai hải quan tại EU.
Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số, chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan EU.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ về giá carbon Việt Nam
Tính đến ngày 4/11/2026, năm câu hỏi dưới đây vẫn chưa có lời giải; chỉ quy định thực thi cuối cùng hoặc quyết định của Ủy ban châu Âu mới trả lời được.
- Hạn ngạch mua trên sàn HNX để bù phần thiếu hụt, hoặc tín chỉ trong nước dùng để bù trừ, có được tính là giá đã thực trả hay không, và phần phân bổ miễn phí sẽ được trừ ra như thế nào
- Giá carbon phát sinh ở nhà sản xuất tiền chất (thép thô) sẽ được tính vào hàng hóa khai báo (thép mạ, bu lông, kết cấu thép) theo cách nào
- Phương thức phân bổ cho giai đoạn 2027-2028 sẽ là miễn phí hay đấu giá một phần (chưa được quyết định; hạn phê duyệt là ngày 31 tháng 10 năm 2027)
- Ủy ban châu Âu có ấn định giá carbon mặc định hằng năm cho Việt Nam theo khoản 4 Điều 9 hay không
- Thời hạn nộp trả hạn ngạch giai đoạn 2025-2026 sẽ được đối chiếu với năm dương lịch của CBAM ra sao
Một số tài liệu tiếng Việt cho rằng nước có thị trường carbon hoặc thuế carbon thì "được miễn CBAM". Cách hiểu này không đúng: giá carbon đã thực trả chỉ có thể được khấu trừ theo Điều 9, và khấu trừ không phải là miễn trừ.
Chỉ hàng hóa có xuất xứ thuộc điểm 1 Phụ lục III mới nằm ngoài phạm vi CBAM. Thông tin tổng quan về Việt Nam có tại trang CBAM và Việt Nam.
Dự thảo có ý nghĩa gì với chuỗi cung ứng từ Anh, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc
Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, Anh, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc và mọi nước khác đều chưa được Ủy ban châu Âu công nhận theo Điều 9; bản thân dự thảo không công nhận hệ thống của nước nào, mà chỉ đặt ra tiêu chí làm căn cứ cho quyết định công nhận sau này.
Bảng dưới đây nêu con đường khả dĩ nhất đối với từng nước, kể cả Việt Nam (tình trạng của Anh, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc tính đến ngày 12 tháng 10 năm 2026; của Việt Nam tính đến ngày 4/11/2026).
| Nước | Con đường khả dĩ | Tình trạng |
|---|---|---|
| Vương quốc Anh | Hệ thống mua bán phát thải | UK ETS áp dụng bắt buộc với ngành điện và công nghiệp; một phần hạn ngạch công nghiệp được phân bổ miễn phí; chưa liên kết với EU ETS; chưa được công nhận |
| Thổ Nhĩ Kỳ | Hệ thống mua bán phát thải | Quy định về ETS đăng Công báo và có hiệu lực ngày 27/8/2026, ban hành theo Luật Khí hậu số 7552; theo ICAP, giai đoạn thí điểm bao trùm phát thải năm 2026 và 2027, năm 2026 chỉ báo cáo, phát thải năm 2027 được phân bổ miễn phí 100%, lần nộp lại đầu tiên vào tháng 11/2028; chưa có giá đã thực trả; chưa được công nhận |
| Trung Quốc | Hệ thống mua bán phát thải (đường cơ sở và tín chỉ) | ETS quốc gia bao trùm thép, xi măng và luyện nhôm từ đợt mở rộng năm 2025 (kế hoạch công tác tháng 3/2025); phân bổ miễn phí theo cường độ phát thải; giá thấp hơn nhiều so với EU ETS; chưa được công nhận |
| Việt Nam | Hệ thống mua bán phát thải | Thị trường carbon thí điểm, 110 cơ sở, hạn ngạch phân bổ miễn phí, sàn HNX mở ngày 29/6/2026; chưa được công nhận |
Là hệ thống bắt buộc, UK ETS có cấu trúc đúng với loại hệ thống mua bán phát thải mà con đường thứ nhất hướng tới, nhưng sự tương đồng đó hiện chưa tạo ra khoản khấu trừ nào.
Như bài phân tích nguy cơ trả hai lần khi có thuế CBAM của Vương quốc Anh (tiếng Anh) đã nêu, UK ETS chưa liên kết với EU ETS và Ủy ban châu Âu chưa ban hành quy định thực thi nào xác nhận việc công nhận theo Điều 9. Nhà nhập khẩu EU mua hàng có xuất xứ Anh vẫn phải thực hiện nghĩa vụ chứng chỉ mà không được giảm theo Điều 9.
Trường hợp Thổ Nhĩ Kỳ được quyết định bởi Điều 8 của dự thảo, chứ không phải bởi việc thuộc con đường nào. Quy định về ETS có hiệu lực từ ngày 27 tháng 8 năm 2026, nhưng giai đoạn thí điểm phân bổ miễn phí 100% hạn ngạch.
Nếu dự thảo được thông qua, phần phân bổ miễn phí này sẽ được coi là khoản hoàn trả theo Điều 8 và kéo giá carbon được công nhận về gần 0, như trang CBAM và Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Anh) đã phân tích.
Lập luận tương tự cũng áp dụng cho thị trường carbon thí điểm của Việt Nam.
Trường hợp Trung Quốc cho thấy thay đổi kỹ thuật quan trọng nhất của dự thảo. Đoạn 10 phần mở đầu coi hệ thống đường cơ sở và tín chỉ là tương đương với hệ thống mua bán phát thải thông thường, qua đó trả lời ý kiến phản biện lâu nay rằng ETS quốc gia của Trung Quốc chỉ đặt giới hạn theo cường độ phát thải chứ không theo tổng lượng phát thải. Dù vậy, đó chưa phải là sự công nhận.
Giữa dự thảo và một khoản khấu trừ có thể sử dụng được cho chuỗi cung ứng từ Trung Quốc vẫn còn ba rào cản: phân bổ miễn phí, mức giá và quyết định chính thức của Ủy ban châu Âu (xem CBAM và Trung Quốc, tiếng Anh).
Theo ICAP, giá CN-ETS trên thị trường thứ cấp năm 2025 bình quân 70,78 CNY (khoảng 9,85 USD) mỗi tCO₂e, nên ngay cả khi được công nhận cũng chỉ bù được một phần nhỏ nghĩa vụ gộp.
Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam nên chuẩn bị gì trong khi chờ quy định cuối cùng
Nhà xuất khẩu Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM; nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ CBAM thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU.
Tuy vậy, lợi ích thương mại là rõ ràng: khách hàng EU sẽ yêu cầu số liệu phát thải, và khi quy định được thông qua, sẽ yêu cầu cả bằng chứng về giá carbon. Bốn bước chuẩn bị dưới đây có giá trị bất kể nội dung cuối cùng của dự thảo ra sao.
- Đo phát thải thực tế và chuẩn bị thẩm tra. Khấu trừ theo giá carbon có chứng nhận chỉ áp dụng cho hàng hóa khai báo theo giá trị thực tế đã thẩm tra (khoản 4 Điều 9 Quy định (EU) 2023/956; thẩm tra theo khoản 1 Điều 8). Dữ liệu cần chuẩn bị là 16 mục dữ liệu trong báo cáo tóm tắt phát thải, bằng tiếng Anh, tọa độ đến 6 chữ số thập phân; chi tiết tại trang yêu cầu dữ liệu đối với nhà xuất khẩu. Nhà sản xuất có thể đăng ký trong Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba, thuộc Hệ thống đăng ký CBAM, và cung cấp dữ liệu đã thẩm tra cho các nhà nhập khẩu EU.
- Theo dõi hạn ngạch riêng theo từng năm dương lịch. Cơ sở tham gia thí điểm nên ghi chép riêng hạn ngạch được phân bổ miễn phí, hạn ngạch mua thêm trên sàn HNX, tín chỉ dùng để bù trừ và giá đã trả, để sau này có thể chứng minh phần "đã thực trả".
- Làm việc với nhà cung cấp tiền chất. Nhà máy cán lại và cơ sở gia công dùng thép cán nóng nhập khẩu hoặc mua trong nước cần có số liệu phát thải của nhà cung cấp tiền chất, và sau này cả báo cáo giá carbon của họ.
- Theo dõi văn bản chính thức. Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng đề án ứng phó với CBAM (văn bản số 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ, Bộ Công Thương đưa tin ngày 28 tháng 8 năm 2024), còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì nghiên cứu định giá carbon, kể cả hỗ trợ doanh nghiệp mua tín chỉ để giảm chi phí chứng chỉ CBAM.
Cần lưu ý, một số bài viết tiếng Việt về CBAM vẫn tính chi phí năm 2026 bằng một tỷ lệ phần trăm cố định của tổng phát thải (Báo Công Thương, ngày 5 tháng 8 năm 2026). Cách tính này không đúng.
Cách tính đúng là công thức ròng nêu ở đầu bài: chỉ hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí; mọi tấn CO₂e vượt định mức, kể cả hệ số cộng thêm, chịu toàn bộ giá chứng chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Khoản khấu trừ giá carbon CBAM theo dự thảo đã áp dụng được chưa?
Chưa. Theo tin báo chí, các nước thành viên dự kiến bỏ phiếu về dự thảo quy định thực thi vào tháng 9/2026, nhưng tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có văn bản nào được thông qua, nên các quy tắc về chứng cứ, chứng nhận và cách tính chưa có hiệu lực ràng buộc. Nhà nhập khẩu vẫn có thể yêu cầu khấu trừ dựa trên quy định chung tại Điều 9 và khoản 29 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956, nhưng chưa có khung chứng cứ chi tiết như dự thảo dự kiến đặt ra.
Có được khấu trừ khi nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định không?
Chỉ ở mức hạn chế. Khấu trừ theo giá carbon có chứng nhận chỉ áp dụng cho hàng hóa khai báo bằng phát thải gắn liền thực tế đã thẩm tra. Khi dùng giá trị mặc định, khoản 4 Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 chỉ cho phép giảm theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định và đưa lên Hệ thống đăng ký CBAM từ năm 2027. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có mức giá mặc định nào được công bố.
Nếu quy định chưa được thông qua trước hạn khai báo tháng 9/2027 thì sao?
Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, việc thông qua chưa được xác nhận, dù Carbon Pulse dẫn lời một quan chức Ủy ban châu Âu cho biết các nước thành viên sẽ bỏ phiếu vào tháng 9/2026. Nếu việc thông qua kéo dài đến sát hoặc sau hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2027, nhà nhập khẩu yêu cầu khấu trừ sẽ dựa vào quy định chung tại Điều 9 và cần lưu hồ sơ đầy đủ nhất có thể, vì cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên vẫn có quyền kiểm tra mọi yêu cầu khấu trừ khi rà soát.
Hạn ngạch miễn phí mà nhà sản xuất nước ngoài được nhận có làm giảm khoản khấu trừ không?
Có. Hạn ngạch miễn phí, miễn trừ theo đường cơ sở, hoàn thuế và bù đắp chi phí gián tiếp đều làm giảm giá carbon được tính là "đã thực trả" theo Điều 8 của dự thảo, trừ khi khoản bù đắp là trợ cấp công khai, minh bạch nhằm giảm phát thải tại chính cơ sở được hưởng.
Ngưỡng 10% áp dụng cho mọi tín chỉ carbon hay chỉ tín chỉ quốc tế?
Chỉ áp dụng cho tín chỉ quốc tế được cấp phép và phát hành theo Điều 6.2 hoặc Điều 6.4 Thỏa thuận Paris. Tín chỉ trong nước dùng trong hệ thống tuân thủ của nước thứ ba không chịu thêm giới hạn nào ở cấp EU; dự thảo để giới hạn của hệ thống trong nước quyết định.
Thị trường carbon Việt Nam có giúp hàng Việt Nam được khấu trừ CBAM không?
Chưa. Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ. Theo dự thảo, hạn ngạch miễn phí là khoản hoàn trả, nên phần phát thải được phân bổ không tạo ra giá đã thực trả.
Bù đắp tự nguyện hay giá carbon nội bộ của doanh nghiệp có được tính không?
Không. Định nghĩa "giá carbon" tại khoản 29 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956 chỉ gồm khoản tiền trả ở nước thứ ba dưới dạng thuế, lệ phí, phí hoặc hạn ngạch trong một hệ thống mua bán phát thải khí nhà kính, tính trên khí nhà kính phát thải khi sản xuất hàng hóa. Bù đắp carbon tự nguyện, giá carbon nội bộ và trợ cấp năng lượng không phải là giá carbon đã thực trả.
Doanh nghiệp Việt Nam có thể hỏi ai về CBAM và giá carbon?
Bộ Công Thương là đầu mối của Chính phủ về CBAM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vận hành thị trường carbon trong nước và Hệ thống đăng ký quốc gia, còn Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI phát hành sổ tay hỏi đáp về CBAM (tháng 12/2024). Danh sách đơn vị tư vấn có tại trang đơn vị tư vấn CBAM tại Việt Nam.
Quý doanh nghiệp có thể yêu cầu giới thiệu nhà cung cấp qua trang hỗ trợ CBAM: dịch vụ miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.