Điều 9 CBAM: khấu trừ giá carbon đã thực trả, điều kiện, cách tính và trường hợp Việt Nam

Điều 9 CBAM cho phép nhà nhập khẩu EU giảm số chứng chỉ theo giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ.

Nội dung trang
Giá carbon áp lên nhà sản xuất ở nước ngoài, dưới dạng thuế hoặc hạn ngạch ETS, trừ đi hoàn trả, phân bổ miễn phí và bù đắp; giá đã thực trả, được một người độc lập chứng nhận, giúp nộp lại ít chứng chỉ CBAM hơn với cùng giá.

Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 cho phép nhà nhập khẩu EU giảm số chứng chỉ CBAM phải nộp lại bằng cách khấu trừ giá carbon đã thực trả tại nước xuất xứ.

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận cho khoản khấu trừ này, còn quy định thực thi về cách tính và chứng từ vẫn là dự thảo, chưa được thông qua.

K-ETS của Hàn Quốc, ETS quốc gia của Trung Quốc, CCTS của Ấn Độ, UK ETS và ETS thí điểm của Thổ Nhĩ Kỳ đều chưa được công nhận.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Năm 2025, EU nhập khẩu 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) từ Việt Nam, trong đó sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Văn bản gốc là Quy định (EU) 2023/956 của Nghị viện châu Âu và Hội đồng ngày 10 tháng 5 năm 2023 về việc thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon.

Trang này trình bày nội dung của Điều 9, ba điều kiện áp dụng, tình trạng của từng nước, cách tính, chứng từ cần có và lý do thị trường carbon Việt Nam chưa tạo ra khoản khấu trừ nào.


Khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 có tác dụng gì?

Khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 làm giảm số chứng chỉ CBAM mà người khai báo CBAM được cấp phép phải nộp lại, không làm giảm giá của từng chứng chỉ.

Với hàng nhập khẩu năm 2026, giá chứng chỉ CBAM là giá trung bình theo quý của giá đóng cửa các phiên đấu giá hạn ngạch EU ETS (khoản 1a Điều 21).

Giá chính thức là 75,36 EUR/tCO₂e cho quý I/2026, 75,28 EUR/tCO₂e cho quý II/2026 và 82,32 EUR/tCO₂e cho quý III/2026; giá quý III được công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026. Từ năm 2027, áp dụng giá theo tuần (khoản 1 Điều 21).

Giả sử nhà sản xuất ngoài EU đã trả một mức giá carbon bắt buộc tương đương 20 EUR/tCO₂ cho phát thải gắn liền của hàng xuất khẩu.

Khi đó, nhà nhập khẩu EU không được trừ 20 EUR vào giá mỗi chứng chỉ, mà được nộp lại ít chứng chỉ hơn theo một tỷ lệ tương ứng.

Công thức tỷ lệ là: số chứng chỉ được giảm = (giá carbon đã thực trả, EUR/tCO₂) / (giá chứng chỉ CBAM, EUR/tCO₂) × (phát thải gắn liền, tCO₂).

Bản thân Điều 9 không nêu công thức này: khoản 5 Điều 9 giao việc quy đổi cho một quy định thực thi, mà tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026 văn bản đó vẫn là dự thảo.

Với ví dụ trên và giá chứng chỉ minh họa 75 EUR, tỷ lệ là 20/75, nghĩa là nhà nhập khẩu nộp lại ít hơn khoảng 26,7% số chứng chỉ cho lô hàng đó.

Khoản khấu trừ được kê khai trong tờ khai CBAM hằng năm, nộp qua Hệ thống đăng ký CBAM trước ngày 30 tháng 9 của năm sau năm nhập khẩu. Với hàng nhập khẩu năm 2026, hạn đầu tiên là ngày 30 tháng 9 năm 2027 (khoản 1 Điều 6 Quy định (EU) 2023/956).

Về thiết kế, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon nhằm cân bằng chi phí carbon giữa hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong EU. Điều 9 thể hiện sự thừa nhận rằng một số đối tác thương mại đã định giá carbon, và việc áp chi phí carbon hai lần trên cùng một lượng phát thải vừa bất hợp lý về kinh tế, vừa phản tác dụng về chính trị.


Ba điều kiện cơ chế định giá carbon phải đáp ứng theo Điều 9

Khoản 1 Điều 9 Quy định (EU) 2023/956, khi đọc cùng định nghĩa "giá carbon" tại khoản 29 Điều 3, đặt ra ba điều kiện cộng dồn.

Cả ba điều kiện dưới đây phải được đáp ứng đồng thời; đáp ứng một phần là không đủ.

  1. Hiệu lực pháp lý bắt buộc. Cơ chế định giá carbon phải do pháp luật quy định và được nhà nước bảo đảm thi hành. Cơ chế tự nguyện, giá carbon nội bộ của doanh nghiệp và cam kết đơn phương của ngành đều bị loại trừ. Cơ chế phải tạo ra nghĩa vụ có tính bắt buộc đối với các cơ sở sản xuất thuộc phạm vi điều chỉnh.
  2. Bao trùm cùng loại phát thải. Cơ chế nước ngoài phải bao trùm cùng loại khí nhà kính và cùng quá trình sản xuất mà CBAM áp dụng cho hàng hóa liên quan. Một cơ chế chỉ định giá phát thải của ngành điện không đáp ứng điều kiện này đối với hàng thép, vì loại phát thải được điều chỉnh khác nhau. Phạm vi của cơ chế phải khớp trực tiếp với phần phát thải gắn liền được đề nghị khấu trừ.
  3. Trừ mọi khoản hoàn trả và bù đắp. Khoản 1 Điều 9 yêu cầu tính đến mọi khoản hoàn trả hoặc hình thức bù đắp khác ở nước thứ ba có thể làm giảm giá carbon. Phần giá được hoàn lại khi xuất khẩu hoặc được bù bằng hạn ngạch miễn phí không được coi là giá "đã thực trả". Giá carbon phải là chi phí kinh tế mà nhà sản xuất thực sự gánh chịu.

Ngoài ba điều kiện này, khoản 4 Điều 9 cho phép Ủy ban châu Âu, từ năm 2027, xác định giá carbon mặc định hằng năm cho các nước thứ ba có quy định định giá carbon và đưa lên Hệ thống đăng ký CBAM.

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có mức nào được công bố. Trước khi quy định thực thi được thông qua, nhà nhập khẩu đề nghị khấu trừ phải tự chịu rủi ro về chứng từ khi cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên kiểm tra.

Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam so với ba điều kiện

Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam có cơ sở pháp lý bắt buộc, nhưng chỉ bao trùm một phần hàng hóa CBAM và cấp hạn ngạch miễn phí, nên chưa phát sinh giá đã thực trả theo điều kiện thứ ba.

Bảng dưới đây đối chiếu thị trường thí điểm với ba điều kiện của khoản 1 Điều 9. Đây là đánh giá của cbamguide.com theo văn bản Điều 9, không phải quyết định của Ủy ban châu Âu.

Điều kiện Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam Đánh giá (tính đến 4/11/2026)
1. Hiệu lực pháp lý bắt buộc Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14; Nghị định 06/2022/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP; hạn mức theo Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 Có cơ sở pháp lý bắt buộc; giai đoạn thí điểm đến năm 2028, vận hành chính thức từ năm 2029 (Quyết định 232/QĐ-TTg)
2. Bao trùm cùng loại phát thải 25 cơ sở sắt thép (nhà sản xuất thép thô), 51 cơ sở xi măng, 34 nhà máy nhiệt điện; không có cơ sở nhôm hay phân bón Chỉ một phần: phần lớn thép mạ phủ, thép cán nguội, bu lông và kết cấu xuất sang EU do các cơ sở cán lại và gia công ngoài danh sách sản xuất (nhận định từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu thống kê)
3. Trừ hoàn trả và bù đắp Hạn ngạch được phân bổ miễn phí cho giai đoạn 2025-2026 Phần phát thải được phân bổ không mang giá carbon đã thực trả

Nguồn: Quyết định 263/QĐ-TTg (bản sao văn bản tại atld.vn, đọc ngày 4/11/2026); Trang tin Bộ Công Thương về Nghị định 119/2025/NĐ-CP (28/7/2025); ICAP, 25/3/2026; VnEconomy, 9/3/2026.


Nước nào được khấu trừ theo Điều 9 năm 2026?

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có giá carbon của nước nào được công nhận theo Điều 9.

Ủy ban châu Âu công bố dự thảo quy định thực thi về giá carbon đã trả ở nước thứ ba để tham vấn ngày 13 tháng 5 năm 2026; đợt tham vấn kết thúc ngày 10 tháng 6 năm 2026, và tính đến ngày 4/11/2026 dự thảo vẫn chưa được thông qua.

Nếu được thông qua, dự thảo sẽ đặt ra bốn cách thức công nhận, nhưng bản thân văn bản này không công nhận cơ chế của nước nào.

Bảng dưới đây so sánh các nước xuất khẩu hàng CBAM chính với ba điều kiện ở trên, theo dữ liệu cơ chế của ICAP (Đối tác Hành động Carbon Quốc tế) và các nguồn ghi trong bảng.

Nước Cơ chế định giá carbon Bắt buộc về pháp lý Bao trùm ngành CBAM Phân bổ miễn phí hoặc hoàn trả Tình trạng theo Điều 9
Hàn Quốc K-ETS (Hệ thống mua bán phát thải Hàn Quốc) Có Có (thép, xi măng, các ngành chế tạo khác) Phân bổ miễn phí 100% cho thép, xi măng và kim loại màu trong Giai đoạn 4 (2026-2030) Chưa được công nhận
Thụy Sĩ Swiss ETS (liên kết với EU ETS) Có Có Không liên quan Ngoài phạm vi CBAM (Phụ lục III)
Vương quốc Anh UK ETS Có Có (điện và công nghiệp) Một phần hạn ngạch công nghiệp được cấp miễn phí Chưa được công nhận
Nam Phi Thuế carbon (Luật Thuế carbon số 15 năm 2019), 308 rand/tCO₂e từ ngày 1/1/2026 (Bộ Tài chính Nam Phi) Có Phát thải đốt nhiên liệu, quá trình công nghiệp và phát thải rò rỉ của đơn vị trên ngưỡng công suất (SARS) Miễn thuế từ 60% đến 95% tùy ngành (SARS) Chưa được công nhận
Trung Quốc ETS quốc gia (CN-ETS) Có Có từ năm 2025 (điện, thép, xi măng, luyện nhôm) Hạn ngạch miễn phí 100%, dựa trên cường độ Chưa được công nhận
Ấn Độ CCTS (cơ chế đường cơ sở và tín chỉ theo cường độ) Có, với các ngành được công bố Một phần (nhôm và xi măng đã được công bố; mục tiêu cho sắt thép chưa được công bố tính đến tháng 2/2026) Tín chỉ và nghĩa vụ đặt theo mục tiêu cường độ Chưa được công nhận
Thổ Nhĩ Kỳ ETS thí điểm (quy chế công bố ngày 27/8/2026) Có Điện và công nghiệp thâm dụng năng lượng Phân bổ miễn phí 100% cho phát thải năm 2027; năm 2026 chỉ báo cáo Chưa được công nhận; chưa có giá nào được thực trả
Việt Nam Thị trường carbon thí điểm (Nghị định 119/2025/NĐ-CP; Quyết định 263/QĐ-TTg) Có Một phần (25 cơ sở sắt thép, 51 xi măng, 34 nhiệt điện; không có nhôm, phân bón) Hạn ngạch phân bổ miễn phí Chưa được công nhận
Nga ETS thí điểm khu vực Sakhalin, hệ thống duy nhất của Nga trong Báo cáo tình hình 2023 của ICAP; phạt 1.000 rúp/tCO₂e vượt hạn mức được phân bổ Thử nghiệm khu vực theo một luật liên bang năm 2022 Không đánh giá ở đây Không đánh giá ở đây Chưa được công nhận
Ukraine Thuế CO₂; ETS quốc gia dự kiến từ năm 2028 Có (thuế) Không đánh giá ở đây Không đánh giá ở đây Chưa được công nhận
Brazil SBCE (Luật số 15.042/2024), đang xây dựng Chưa vận hành Phạm vi do văn bản dưới luật quy định Không áp dụng Chưa được công nhận

K-ETS của Hàn Quốc là hệ thống giới hạn và mua bán bắt buộc, vận hành từ năm 2015, bao trùm các ngành chế tạo gồm thép, xi măng và hóa dầu.

Tính đến ngày 4/11/2026, không có quyết định hay danh sách nào công nhận nó, nên mọi yêu cầu khấu trừ chỉ dựa trên câu chữ chung của khoản 1 Điều 9 và chứng từ nhà nhập khẩu có thể xuất trình.

Số tiền có thể khấu trừ từ K-ETS cũng có giới hạn. ICAP cho biết các ngành có nguy cơ rò rỉ carbon, gồm thép, xi măng và kim loại màu, tiếp tục nhận phân bổ miễn phí 100% trong Giai đoạn 4 (2026-2030), và khoản 1 Điều 9 yêu cầu tính đến khoản bù đắp đó.

CN-ETS của Trung Quốc bao trùm thép, xi măng và luyện nhôm từ đợt mở rộng năm 2025, bên cạnh ngành điện, theo ICAP.

Cơ chế này chưa được công nhận theo Điều 9 tính đến ngày 4/11/2026, và hai đặc điểm hạn chế mọi khoản khấu trừ: hạn ngạch được cấp miễn phí 100%, và hệ thống dựa trên cường độ phát thải chứ không đặt trần tuyệt đối.

Nếu được thông qua, dự thảo quy định thực thi sẽ xếp các hệ thống đường cơ sở và tín chỉ vào cách thức công nhận dành cho hệ thống mua bán phát thải. Dự thảo này hiện chưa được thông qua.

Thổ Nhĩ Kỳ công bố Quy chế Hệ thống mua bán phát thải trên Công báo ngày 27 tháng 8 năm 2026, theo Luật Khí hậu tháng 7/2025.

Theo ICAP, giai đoạn thí điểm bao trùm phát thải năm 2026 và 2027: năm 2026 chỉ báo cáo, phát thải năm 2027 được phân bổ miễn phí 100%, và hạn nộp trả đầu tiên rơi vào tháng 11/2028.

Vì vậy, nhà sản xuất thép, xi măng và nhôm của Thổ Nhĩ Kỳ chưa trả giá carbon nào.

Nhà nhập khẩu EU mua hàng Thổ Nhĩ Kỳ không có khoản nào để khấu trừ theo Điều 9 và phải chịu toàn bộ nghĩa vụ chứng chỉ cho các hàng hóa đó, tương tự như với hàng Việt Nam.


Thị trường carbon Việt Nam và Điều 9: vì sao doanh nghiệp chưa thể khấu trừ

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, không có khoản giá carbon nào trả tại Việt Nam được khấu trừ khi khai báo CBAM: quy định thực thi về Điều 9 chưa được thông qua, và hạn ngạch thí điểm được cấp miễn phí.

Nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ CBAM thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU, không thuộc về nhà xuất khẩu Việt Nam.

Tuy vậy, khoản khấu trừ Điều 9, nếu có, dựa hoàn toàn vào chứng từ do cơ sở sản xuất ở Việt Nam cung cấp, nên đây là vấn đề thương mại trực tiếp đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Thị trường carbon thí điểm vận hành thế nào

Thị trường carbon trong nước là công cụ định giá carbon duy nhất của Việt Nam; Việt Nam chưa có thuế carbon hay phí carbon.

Bảng dưới đây tóm tắt các yếu tố chính của thị trường thí điểm, theo văn bản pháp luật và các nguồn báo chí đã đọc ngày 4/11/2026.

Yếu tố Nội dung Nguồn
Cơ sở pháp lý Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14; Nghị định 06/2022/NĐ-CP ngày 7/1/2022; Nghị định 119/2025/NĐ-CP ngày 9/6/2025 sửa đổi Nghị định 06 Phần căn cứ ban hành Nghị định 396/2026/NĐ-CP; Bộ Công Thương, 28/7/2025
Lộ trình Theo kế hoạch: sàn thí điểm từ tháng 6/2025 đến năm 2028, vận hành chính thức từ năm 2029; trên thực tế sàn khai trương ngày 29/6/2026 (dòng Khai trương) Quyết định 232/QĐ-TTg ngày 24/1/2025 (VnEconomy, 24/3/2025)
Hạn mức 243.082.392 tCO₂e cho năm 2025 và 268.391.454 tCO₂e cho năm 2026, cho 110 cơ sở Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026
Phân bổ theo cơ sở Ví dụ: Formosa Hà Tĩnh 13.666.930 tCO₂e (2025) và 15.932.703 tCO₂e (2026); Hòa Phát Dung Quất 11.218.848 tCO₂e (2025) và 13.078.765 tCO₂e (2026) Quyết định 699/QĐ-BNNMT (VnEconomy, 9/3/2026)
Sàn giao dịch Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) vận hành, VSDC lưu ký và thanh toán Nghị định 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 (ICAP, 25/3/2026)
Khai trương Ngày 29/6/2026; mã VN2025 gồm 511.473.846 tCO₂e (phân bổ 2025-2026), giao dịch đến ngày 24/12/2027 The Investor, 29/6/2026
Giá và khối lượng Đến ngày 28/9/2026: 7 giao dịch, 1.310 hạn ngạch, khoảng 174,8 triệu đồng, giá từ 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e VietnamFinance, 29/9/2026
Hạn nộp trả Trước ngày 31/12 của năm kế tiếp giai đoạn phân bổ, tức ngày 31/12/2027 cho phát thải 2025-2026 (cách đọc của cbamguide.com) Bộ Công Thương, 28/7/2025
Văn bản mới nhất Nghị định 396/2026/NĐ-CP ngày 26/10/2026, hiệu lực từ ngày 12/12/2026: tài khoản trên Hệ thống đăng ký quốc gia và dự án tín chỉ các-bon trong nước; không thay đổi việc phân bổ Nghị định 396/2026/NĐ-CP

Theo The Investor ngày 29 tháng 6 năm 2026, mức giá phiên đầu tiên tương đương khoảng 4,95 đến 5,17 USD/tCO₂e. Khối lượng giao dịch đến cuối tháng 9/2026 bằng 0,00026% lượng hạn ngạch đã phân bổ (tính trên 511.473.846 tCO₂e).

Bốn lý do hàng Việt Nam chưa có khoản khấu trừ theo Điều 9

Có bốn lý do khiến hàng Việt Nam chưa có khoản khấu trừ, kể cả khi quy định thực thi được thông qua.

  1. Giá chưa được thực trả. Hạn ngạch được phân bổ miễn phí, nên phần phát thải được phân bổ không mang giá carbon đã thực trả (khoản 1 Điều 9). Cơ sở chỉ trả tiền khi mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ để bù phần thiếu, và đến cuối tháng 9/2026 cả sàn mới có 1.310 hạn ngạch được giao dịch.
  2. Phạm vi lệch với hàng xuất khẩu. Năm 2025, EU nhập khẩu 1.036.373 tấn thép mạ phủ nhóm 7210 từ Việt Nam, xếp thứ hai sau Hàn Quốc (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Thép mạ phủ, thép cán nguội, bu lông và kết cấu thép phần lớn do các cơ sở cán lại và gia công sản xuất, không thuộc 25 cơ sở thí điểm (nhận định từ cơ cấu sản phẩm). Giá carbon, nếu có, nằm ở tiền chất; cách tính phần giá đó vào hàng hóa được khai báo là vấn đề quy định cuối cùng phải giải quyết.
  3. Phần lớn hàng dự kiến được khai báo theo giá trị mặc định. Khi đó chỉ có thể khấu trừ theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định cho từng nước từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9). Tính đến ngày 4/11/2026, chưa có mức nào cho Việt Nam.
  4. Lệch thời điểm. Hạn ngạch cho phát thải 2025-2026 được nộp trả trước ngày 31 tháng 12 năm 2027, sau hạn tờ khai CBAM đầu tiên ngày 30 tháng 9 năm 2027 cho hàng nhập khẩu năm 2026.

Để hình dung quy mô số tiền liên quan: thép mạ phủ mã CN 7210 49 00 xuất xứ Việt Nam, nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định, cần 1,153275 chứng chỉ cho mỗi tấn sản phẩm, tức 2,370 × 1,10 = 2,607 trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí 0,975 × 1,00 × 1,491 = 1,453725.

Theo giá quý III/2026 là 82,32 EUR, chi phí là 94,94 EUR cho mỗi tấn sản phẩm, chưa tính bất kỳ khoản khấu trừ Điều 9 nào.

Thép cán nóng mã CN 7208 39 00 xuất xứ Việt Nam cần 1,24925 chứng chỉ, tức 102,84 EUR mỗi tấn sản phẩm năm 2026 (tính lại ngày 12/11/2026 theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621 thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740 và Quy định thực thi (EU) 2025/2620). Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU.

Doanh nghiệp có thể tính cho sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Định mức CBAM có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ cho doanh nghiệp Việt Nam

Tính đến ngày 4/11/2026, năm câu hỏi dưới đây về thị trường carbon Việt Nam và Điều 9 vẫn chưa có lời giải đáp; đây là những vấn đề còn bỏ ngỏ, không phải kết luận.

  • Hạn ngạch mua trên HNX để bù phần thiếu, hoặc tín chỉ carbon trong nước dùng để bù trừ, có được tính là giá đã thực trả hay không, và phần phân bổ miễn phí được trừ ra thế nào trong quy định cuối cùng.
  • Theo dự thảo, tín chỉ quốc tế chỉ được tính tối đa 10% lượng phát thải được xác nhận và chỉ khi là ITMO theo khoản 2 hoặc khoản 4 Điều 6 Thỏa thuận Paris; tín chỉ trong nước có được chấp nhận hay không chưa rõ.
  • Phương thức phân bổ giai đoạn 2027-2028 (miễn phí hay đấu giá một phần) chưa được quyết định; hạn phê duyệt là ngày 31 tháng 10 năm 2027 theo Nghị định 119/2025/NĐ-CP.
  • Ủy ban châu Âu có ấn định giá carbon mặc định hằng năm cho Việt Nam theo khoản 4 Điều 9 hay không.
  • Khi giá carbon nằm ở tiền chất (thép thô, thép cán nóng) chứ không ở cơ sở cán lại, phần giá đó được tính vào hàng hóa hạ nguồn thế nào.

Theo Thông báo 6082/VPCP-NN, Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng đề án ứng phó với CBAM, còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì nghiên cứu định giá carbon, gồm cả hỗ trợ doanh nghiệp mua tín chỉ để giảm chi phí chứng chỉ CBAM (Bộ Công Thương, 28/8/2024).

Theo luật EU hiện hành, mua tín chỉ không làm giảm số chứng chỉ CBAM; mọi tác dụng như vậy phụ thuộc vào quy định thực thi cuối cùng.

Tình hình chung của Việt Nam được tổng hợp tại trang CBAM và Việt Nam.


Cách tính khoản khấu trừ theo Điều 9

Việc tính khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 cần ba dữ liệu đầu vào đã được kiểm chứng và gồm bốn bước.

Ba dữ liệu đầu vào bắt buộc gồm:

  • Phát thải gắn liền cụ thể của hàng hóa, tính bằng tCO₂e mỗi tấn sản phẩm, được thẩm tra theo Quy định thực thi (EU) 2025/2546 bởi đơn vị thẩm tra được công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551
  • Giá carbon đã thực trả, tính bằng EUR hoặc quy đổi sang EUR theo tỷ giá áp dụng, sau khi trừ hạn ngạch miễn phí, khoản bù đắp của nhà nước hoặc hoàn trả khi xuất khẩu mà nhà sản xuất nhận được
  • Giá chứng chỉ CBAM của năm nhập khẩu (giá theo quý cho năm 2026, giá theo tuần từ năm 2027; dự thảo quy định thực thi, nếu được thông qua, sẽ dùng một giá tham chiếu hằng năm bình quân các mức giá đó)

Bước 1: Thu thập chứng từ đã được chứng nhận về giá carbon đã trả

Bước đầu tiên là thu thập chứng từ chứng minh giá carbon đã được trả ở cấp cơ sở sản xuất.

Chứng từ có thể gồm xác nhận tuân thủ ETS cho thấy hạn ngạch đã nộp trả và lượng phát thải tương ứng, biên lai nộp thuế carbon do cơ quan nhà nước cấp, và xác nhận tình trạng tuân thủ của cơ quan quản lý nước thứ ba.

Chứng từ phải theo từng cơ sở, không phải theo doanh nghiệp hay theo ngành.

Khoản khấu trừ chỉ áp dụng cho giá carbon "đã thực trả". Giá gộp phải trừ đi hạn ngạch miễn phí cơ sở nhận được, trợ cấp nhà nước bù chi phí carbon và khoản hoàn trả khi xuất khẩu.

Với cơ sở thép thuộc K-ETS, ICAP ghi nhận phân bổ miễn phí 100% trong Giai đoạn 4 (2026-2030), nên giá đã thực trả có thể gần bằng không.

Theo khoản 2 Điều 9, chứng từ phải được một người độc lập với người khai báo và với cơ quan chức năng của nước thứ ba chứng nhận.

Theo dự thảo, chứng từ này là báo cáo giá carbon của nhà vận hành ở nước thứ ba, được một "người độc lập" được công nhận chứng nhận; vai trò này khác với vai trò của đơn vị thẩm tra CBAM.

Với cơ sở Việt Nam, báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg và việc thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là chứng nhận theo khoản 2 Điều 9, cũng không phải thẩm tra CBAM.

Hồ sơ hạn ngạch trên Hệ thống đăng ký quốc gia là dữ liệu của hệ thống Việt Nam; giá trị sử dụng của hồ sơ này cho khoản khấu trừ Điều 9 phụ thuộc vào quy định cuối cùng.

Bước 2: Quy đổi giá carbon nước ngoài sang EUR

Giá carbon nước ngoài phải được thể hiện bằng EUR để tính khoản khấu trừ.

Khoản 5 Điều 9 quy định việc quy đổi "theo tỷ giá bình quân hằng năm" và giao phần chi tiết cho quy định thực thi; tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, quy định này vẫn là dự thảo.

Với hạn ngạch Việt Nam, đó là giá tính bằng đồng (ví dụ 130.000 đồng/tCO₂e) quy đổi sang EUR theo tỷ giá bình quân của năm.

Nhà nhập khẩu nên ghi lại tỷ giá đã dùng và áp dụng nhất quán cho mọi giao dịch trong năm khai báo. Hồ sơ phải được lưu đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai CBAM đã được nộp hoặc lẽ ra phải được nộp (khoản 3 Điều 9).

Bước 3: Áp dụng công thức khấu trừ

Dùng phát thải gắn liền đã thẩm tra, giá carbon đã thực trả quy ra EUR và giá chứng chỉ CBAM để tính số chứng chỉ được giảm như sau.

Ví dụ minh họa với số liệu giả định cho thép Hàn Quốc:

  • Nhập khẩu: 1.000 tấn thép lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF) từ một cơ sở thuộc K-ETS
  • Phát thải gắn liền cụ thể: 2,0 tCO₂/tấn (giá trị thực tế giả định cho ví dụ này, không phải giá trị mặc định hay định mức CBAM)
  • Tổng phát thải gắn liền: 2.000 tCO₂
  • Giá carbon đã thực trả giả định (sau khi trừ phân bổ miễn phí): 18 EUR/tCO₂ (quy đổi từ won theo tỷ giá bình quân năm)
  • Giá chứng chỉ CBAM (giá chính thức quý III/2026): 82,32 EUR/tCO₂
  • Số chứng chỉ được giảm: (18/82,32) × 2.000 = 437 chứng chỉ
  • Số chứng chỉ trước khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí và khoản khấu trừ: 2.000
  • Số chứng chỉ sau khi chỉ áp dụng khoản khấu trừ: 1.563

Ví dụ này bỏ qua khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Nghĩa vụ năm 2026 không phải là một tỷ lệ phần trăm cố định của phát thải gắn liền: theo Quy định thực thi (EU) 2025/2620, khoản điều chỉnh được tính từ định mức CBAM, nên phát thải vượt định mức chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Phần giá carbon được trừ cùng với khoản điều chỉnh đó, và kết quả không thể nhỏ hơn không.

Bước 4: Lập hồ sơ và kê khai khoản khấu trừ trong tờ khai hằng năm

Tờ khai CBAM hằng năm, nộp qua Hệ thống đăng ký CBAM trước ngày 30 tháng 9 năm 2027 cho hàng nhập khẩu năm 2026, phải nêu theo Điều 6: giá carbon đề nghị khấu trừ trên mỗi tấn CO₂e, cơ sở sản xuất và hàng hóa áp dụng, cùng chứng từ kèm theo.

Cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên có quyền kiểm tra mọi đề nghị khấu trừ theo Điều 9, và nghĩa vụ lưu hồ sơ kéo dài đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai đã được nộp hoặc lẽ ra phải được nộp (khoản 3 Điều 9).

Chứng chỉ CBAM giữ vai trò trung tâm ở đây: khoản khấu trừ làm giảm số chứng chỉ phải nộp lại, nhưng mỗi chứng chỉ vẫn tương ứng với một tấn CO₂e. Công thức khấu trừ vận hành trực tiếp theo nguyên tắc tính theo từng tấn này.


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Vì sao ETS quốc gia của Trung Quốc chưa được khấu trừ theo Điều 9

ETS quốc gia của Trung Quốc chưa được công nhận theo Điều 9 tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, và có hai đặc điểm riêng biệt khiến nhà sản xuất Trung Quốc chưa thể có khoản khấu trừ có giá trị thực tế: phân bổ miễn phí và thiết kế dựa trên cường độ phát thải.

Phạm vi ngành không còn là trở ngại hàng đầu. CN-ETS ra đời năm 2021 chỉ với ngành điện, và kế hoạch công tác của Bộ Sinh thái và Môi trường Trung Quốc ngày 20 tháng 3 năm 2025 mở rộng sang thép, xi măng và luyện nhôm; ICAP thống kê hơn 3.300 doanh nghiệp thuộc phạm vi. Sản xuất phân bón không thuộc phạm vi.

Trở ngại thực sự là phân bổ miễn phí: hạn ngạch được cấp miễn phí 100%, và trong năm tuân thủ 2024, các đơn vị thuộc ba ngành mới nhận hạn ngạch bằng đúng phát thải đã thẩm định.

Khoản 1 Điều 9 yêu cầu tính đến khoản bù đắp đó, nên giá đã thực trả rất nhỏ hoặc không có.

Đặc điểm thứ hai là sự lệch cấu trúc giữa cường độ và trần tuyệt đối.

CN-ETS phân bổ hạn ngạch theo sản lượng và cường độ, không theo trần phát thải tuyệt đối, nên một nhà máy cải thiện cường độ có thể tăng sản lượng mà không tốn thêm chi phí hạn ngạch. CBAM đo phát thải gắn liền tuyệt đối trên mỗi tấn sản phẩm.

Nếu được thông qua, dự thảo quy định thực thi sẽ xếp hệ thống đường cơ sở và tín chỉ vào cách thức công nhận dành cho hệ thống mua bán phát thải. Dự thảo chưa được thông qua, nên tính đến ngày 4/11/2026 chưa có quy tắc quy đổi nào có hiệu lực.

Theo ICAP, lộ trình chính sách tháng 8/2025 của Trung Quốc đặt hướng chuyển từ trần theo cường độ sang trần tuyệt đối và sẽ đưa đấu giá vào, nhưng chưa nêu thời hạn.

Chừng nào giá mà nhà sản xuất thép Trung Quốc trả vẫn được phân bổ miễn phí bù lại, khoản có thể khấu trừ vẫn nhỏ: ICAP ghi nhận giá trung bình trên thị trường thứ cấp năm 2025 là 70,78 nhân dân tệ (khoảng 9,85 USD).

Tác động tài chính tăng dần theo thời gian. Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí thu hẹp mỗi năm (hệ số CBAM 97,5% năm 2026, 51,5% năm 2030) và không còn áp dụng hệ số CBAM nào từ năm 2034.

Khi đó, việc không có khoản khấu trừ Điều 9 sẽ ngày càng đè nặng lên nhà nhập khẩu EU mua hàng xuất xứ Trung Quốc, và điều tương tự cũng áp dụng với hàng Việt Nam.


Điều 9 trong toàn bộ chu trình tuân thủ CBAM

Khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 là một trong ba quy định định hình vị thế cuối cùng của người khai báo CBAM được cấp phép: hai điều chỉnh làm giảm số chứng chỉ phải nộp lại, còn quyền mua lại hoàn tiền cho chứng chỉ mua thừa mà không thay đổi nghĩa vụ nộp lại.

Nắm rõ cách ba quy định này tác động lẫn nhau giúp doanh nghiệp tránh nộp thừa cũng như nộp thiếu. Ba quy định đó gồm:

  1. Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Khoản điều chỉnh bằng hệ số CBAM (97,5% năm 2026) × hệ số điều chỉnh liên ngành (100% cho giai đoạn 2026-2030, Quyết định thực thi (EU) 2026/1862) × định mức CBAM, và được trừ khỏi phát thải gắn liền cụ thể (Điều 31; Quy định thực thi (EU) 2025/2620). Phát thải vượt định mức chịu toàn bộ giá chứng chỉ.
  2. Khoản khấu trừ Điều 9 (giá carbon nước ngoài). Phần giá carbon được trừ cùng với khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, dựa trên giá carbon đã thực trả ở nước ngoài, và kết quả không thể nhỏ hơn không.
  3. Mua lại chứng chỉ thừa. Theo Điều 23 đã sửa đổi, người khai báo có thể đề nghị mua lại chứng chỉ thừa theo giá đã mua, trước ngày 31/10 của năm nộp lại. Khoản 2 Điều 23 giới hạn số lượng ở tổng số chứng chỉ người khai báo có nghĩa vụ mua theo khoản 2 Điều 22 trong năm mua. Đây là công cụ quản lý rủi ro, không phải điều chỉnh theo phát thải.

Chi tiết về cách ba cơ chế này tác động lẫn nhau và các quy định thực thi áp dụng cho từng cơ chế có tại trang Quy định (EU) 2023/956 (tiếng Anh). Cách tính đầy đủ có tại trang tính toán CBAM.


Khoản khấu trừ theo Điều 9 có áp dụng khi dùng giá trị mặc định không?

Chỉ trong phạm vi hạn chế. Theo khoản 4 Điều 9, khi phát thải gắn liền được xác định theo giá trị mặc định, khoản giảm chỉ có thể yêu cầu theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể xác định và đưa lên Hệ thống đăng ký CBAM từ năm 2027. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có mức nào được công bố.

Giá trị mặc định, công bố trong Quy định thực thi (EU) 2025/2621, không phản ánh giá carbon thực tế mà một cơ sở cụ thể đã trả. Để yêu cầu khấu trừ theo khoản 1 Điều 9 cho giá cơ sở đã thực trả, nhà nhập khẩu phải dùng phát thải thực tế đã thẩm tra, không dùng giá trị mặc định.

Vì vậy, chi phí đầu tư cho thẩm tra gắn trực tiếp với lợi ích tài chính từ khoản khấu trừ. Nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định không thể yêu cầu khấu trừ giá mà nhà cung cấp thực sự đã trả cho kỳ khai báo đó. Với nhà xuất khẩu Việt Nam, điều đó có nghĩa là không có thẩm tra CBAM thì không có cách nào để khấu trừ giá carbon của chính cơ sở mình.

K-ETS có đáp ứng điều kiện cho mọi ngành CBAM không?

K-ETS chưa được công nhận cho ngành CBAM nào tính đến ngày 4/11/2026. ICAP cho biết hệ thống bao trùm 813 đơn vị trong các ngành điện, công nghiệp, tòa nhà, chất thải, giao thông, hàng không nội địa và hàng hải (năm tuân thủ 2025), và chiếm 77,75% phát thải khí nhà kính của Hàn Quốc năm 2023.

Các cơ sở sản xuất thép, xi măng và các cơ sở công nghiệp khác thuộc phạm vi hệ thống, nên điều kiện phạm vi về nguyên tắc được đáp ứng, nhưng các ngành có nguy cơ rò rỉ carbon vẫn nhận phân bổ miễn phí 100% trong Giai đoạn 4. Nhà nhập khẩu EU mua hàng thép, xi măng và nhôm Hàn Quốc nên kiểm tra từng cơ sở cung cấp có thuộc K-ETS hay không và lấy hồ sơ tuân thủ theo cơ sở trước khi yêu cầu khấu trừ.

Một ngành thuộc phạm vi không có nghĩa là mọi cơ sở trong ngành đó đều thuộc phạm vi. Hàn Quốc là đối thủ trực tiếp của Việt Nam ở nhóm 7210, nên tình trạng của K-ETS là mốc so sánh hữu ích cho doanh nghiệp Việt Nam.

Điều gì xảy ra nếu Ủy ban châu Âu chưa công nhận cơ chế nào trước hạn tháng 9/2027?

Hạn tờ khai CBAM đầu tiên là ngày 30 tháng 9 năm 2027. Dự thảo quy định thực thi về công nhận giá carbon đã trả ở nước thứ ba được công bố để tham vấn ngày 13 tháng 5 năm 2026 và đợt tham vấn kết thúc ngày 10 tháng 6 năm 2026, nhưng tính đến ngày 4/11/2026, quy định vẫn chưa được thông qua và chưa có danh sách cơ chế được công nhận.

Yêu cầu về chứng từ, chứng nhận và công thức khấu trừ trong dự thảo được trình bày đầy đủ ở trang khấu trừ giá carbon đã thực trả. Nhà nhập khẩu chịu rủi ro về chứng từ: yêu cầu khấu trừ Điều 9 cho một cơ chế chưa được Ủy ban châu Âu chính thức công nhận khiến nhà nhập khẩu có thể bị cơ quan có thẩm quyền quốc gia chất vấn khi kiểm tra.

Nhà nhập khẩu có nhà cung cấp Hàn Quốc nên chuẩn bị chứng từ ngay, lưu hồ sơ tuân thủ K-ETS theo cơ sở và theo dõi các công bố của Ủy ban châu Âu trong năm 2026 và 2027. Nếu quy định thực thi chưa được thông qua trước hạn tháng 9/2027, nên hỏi ý kiến cố vấn pháp lý tại nước thành viên liên quan về khả năng yêu cầu khấu trừ tạm thời với đầy đủ chứng từ. Thông tin về Hàn Quốc có tại trang CBAM Hàn Quốc (tiếng Anh).

Khoản khấu trừ theo Điều 9 có áp dụng cho điện nhập khẩu không?

Khoản khấu trừ theo Điều 9 áp dụng cho hàng hóa CBAM ở cả sáu ngành: sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro. Với điện nhập khẩu, phát thải gắn liền là cường độ CO₂ của điện được sản xuất, và giá carbon đã trả tại cơ sở phát điện là khoản có thể khấu trừ.

Điện nhập khẩu vào EU được truyền qua đường dây liên kết vật lý và được tính theo quy tắc riêng tại Điều 7 Quy định (EU) 2023/956. Để khấu trừ áp dụng cho điện, nhà máy phát điện phải thuộc một cơ chế giá carbon bắt buộc bao trùm sản xuất điện, giá phải được thực trả ở cấp nhà máy và không có hoàn trả khi xuất khẩu.

Các điều kiện này dễ đánh giá hơn với điện từ Vương quốc Anh, nơi UK ETS bao trùm trực tiếp sản xuất điện, so với các nước không định giá carbon ngành điện. Việt Nam không xuất khẩu điện sang EU (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Thuế carbon của Nam Phi có đáp ứng Điều 9 không?

Thuế carbon của Nam Phi, theo Luật Thuế carbon số 15 năm 2019, áp dụng từ ngày 1 tháng 6 năm 2019. Thuế được tính trên lượng CO₂ tương đương của phát thải từ đốt nhiên liệu, quá trình công nghiệp và phát thải rò rỉ, áp dụng với các đơn vị trên ngưỡng công suất (Cục Thuế Nam Phi, SARS). Mức thuế danh nghĩa tăng lên 308 rand/tCO₂e từ ngày 1 tháng 1 năm 2026 (Bộ Tài chính Nam Phi, Báo cáo Ngân sách 2026).

Tính đến ngày 4/11/2026, chưa có quyết định công nhận nào được công bố cho Nam Phi hay nước nào khác, và dự thảo quy định thực thi công bố để tham vấn ngày 13/5/2026 chưa được thông qua.

Câu hỏi còn bỏ ngỏ là phần nào của mức thuế đó được "thực trả". Mức miễn thuế dao động từ 60% đến 95% tùy ngành (SARS), trong đó mức miễn cơ bản được giữ ở 60% đến năm 2030, nên thuế suất thực tế trên mỗi tấn thấp hơn nhiều so với mức danh nghĩa. Khoản 1 Điều 9 yêu cầu tính đến các khoản hoàn trả và bù đắp này, nên chỉ thuế suất thực sau khi trừ miễn thuế mới có thể được tính.

Trang CBAM Trung Quốc (tiếng Anh) và trang phát thải gắn liền cung cấp bối cảnh so sánh về việc cách xác định phạm vi ảnh hưởng thế nào đến khả năng khấu trừ ở các nước.

Nhà xuất khẩu Việt Nam nên chuẩn bị gì cho Điều 9 ngay từ bây giờ?

Nhà xuất khẩu Việt Nam nên chuẩn bị dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra trước, vì đó là điều kiện để mọi khoản khấu trừ Điều 9 theo giá của chính cơ sở có thể được xem xét.

Năm việc cần chuẩn bị cụ thể gồm:

  1. Lập kế hoạch giám sát và báo cáo phát thải của nhà vận hành theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547, với 16 mục dữ liệu trong báo cáo tóm tắt phát thải, bằng tiếng Anh, tọa độ đến 6 chữ số thập phân.
  2. Thuê đơn vị thẩm tra được công nhận bởi tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU (Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551); năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546).
  3. Tách riêng hồ sơ thị trường carbon trong nước: số hạn ngạch được phân bổ, số hạn ngạch mua trên HNX kèm giá và ngày, tín chỉ dùng để bù trừ, theo từng cơ sở và từng năm.
  4. Xin dữ liệu tiền chất từ nhà cung cấp thép cán nóng, gồm cả thông tin cơ sở đó có thuộc 25 cơ sở sắt thép của thị trường thí điểm hay không.
  5. Theo dõi quy định thực thi về Điều 9 và việc Ủy ban châu Âu có ấn định giá carbon mặc định cho Việt Nam theo khoản 4 Điều 9 hay không.

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được năm tổ chức công nhận quốc gia ghi nhận là đã được công nhận: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp); Bureau Veritas Italia, RINA Services và SGS ICS Italia (Accredia, Ý); Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển); ISSC tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026, đơn vị đầu tiên thành lập ngoài EU); và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026). Sáu đơn vị thành lập tại EU, một tại Ai Cập, chưa có đơn vị nào tại Việt Nam, và danh sách chính thức của Ủy ban châu Âu vẫn chưa được công bố.

DNV thông báo ngày 6/11/2026 đã được Accredia công nhận, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố, nên trang này không tính. Danh sách chi tiết có tại trang đơn vị thẩm tra được công nhận, và các bước dữ liệu cho người mua EU có tại trang CBAM cho nhà xuất khẩu thép.

Sau khi dữ liệu được thẩm tra, nhà vận hành có thể đăng ký trong Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba, thuộc Hệ thống đăng ký CBAM, và cung cấp dữ liệu đã thẩm tra cho các nhà nhập khẩu EU.

Doanh nghiệp cần hỗ trợ về tính toán hoặc thẩm tra có thể gửi yêu cầu qua trang hỗ trợ CBAM. Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.


Câu hỏi thường gặp về Điều 9 CBAM

Khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 CBAM là gì?

Khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 là quy định trong Quy định (EU) 2023/956 cho phép người khai báo CBAM được cấp phép giảm số chứng chỉ CBAM phải nộp lại khi cơ sở sản xuất ở nước xuất xứ đã trả một mức giá carbon bắt buộc trên phát thải gắn liền của hàng xuất khẩu. Khoản khấu trừ tỷ lệ thuận với tỷ số giữa giá carbon nước ngoài và giá chứng chỉ CBAM, và với phát thải gắn liền đã thẩm tra.

Nước nào được khấu trừ theo Điều 9 CBAM năm 2026?

Chưa nước nào, tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026. Chưa có giá carbon nào được công nhận chính thức theo Điều 9, kể cả K-ETS của Hàn Quốc, ETS quốc gia của Trung Quốc, CCTS của Ấn Độ, UK ETS và thị trường carbon thí điểm của Việt Nam, và quy định thực thi về quy tắc công nhận vẫn là dự thảo. Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein nằm ngoài phạm vi CBAM theo Phụ lục III. Thổ Nhĩ Kỳ công bố quy chế ETS ngày 27 tháng 8 năm 2026, nhưng giai đoạn thí điểm chưa đặt ra giá carbon nào mà nhà sản xuất đang trả.

Giá carbon của Việt Nam có được khấu trừ theo Điều 9 không?

Chưa, tính đến ngày 4/11/2026. Quy định thực thi về Điều 9 chưa được thông qua, và hạn ngạch của thị trường carbon thí điểm được phân bổ miễn phí, nên phần phát thải được phân bổ không mang giá carbon đã thực trả. Khi khai báo theo giá trị mặc định, khoản khấu trừ chỉ có thể dựa trên giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9); chưa có mức nào cho Việt Nam.

ETS của Trung Quốc có được khấu trừ theo Điều 9 CBAM không?

Chưa, tính đến ngày 4/11/2026. ETS quốc gia của Trung Quốc bao trùm thép, xi măng và luyện nhôm từ đợt mở rộng năm 2025, bên cạnh ngành điện, nhưng hạn ngạch được cấp miễn phí trên cơ sở cường độ, nên giá đã thực trả rất nhỏ hoặc không có. Chưa có giá carbon của nước nào, kể cả Trung Quốc, được công nhận theo Điều 9, và quy định thực thi vẫn là dự thảo.

Nhà nhập khẩu có thể yêu cầu khấu trừ theo Điều 9 khi dùng giá trị mặc định không?

Không thể khấu trừ giá mà nhà cung cấp thực sự đã trả. Khoản 1 Điều 9 áp dụng khi phát thải gắn liền được xác định theo phát thải thực tế, được thẩm tra theo Quy định thực thi (EU) 2025/2546 bởi đơn vị thẩm tra được công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551. Khi dùng giá trị mặc định theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621, khoản 4 Điều 9 chỉ cho phép giảm theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể đưa lên Hệ thống đăng ký CBAM từ năm 2027. Tính đến ngày 4/11/2026, chưa có mức nào được công bố.

Khoản khấu trừ theo Điều 9 được tính thế nào?

Số chứng chỉ được giảm bằng giá carbon đã thực trả tính bằng EUR/tCO₂, chia cho giá chứng chỉ CBAM tính bằng EUR/tCO₂, nhân với phát thải gắn liền tính bằng tCO₂. Kết quả là số chứng chỉ được giảm khi nộp lại. Phần giá carbon được trừ cùng với khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí theo Quy định thực thi (EU) 2025/2620, và quy tắc quy đổi vẫn là dự thảo tính đến ngày 4/11/2026.

Khoản khấu trừ theo Điều 9 có giống miễn trừ giá carbon không?

Không. Khoản khấu trừ theo Điều 9 làm giảm số chứng chỉ CBAM phải nộp lại theo tỷ lệ giữa giá carbon nước ngoài và giá EU ETS. Nghĩa vụ chứng chỉ chỉ bằng không khi giá carbon nước ngoài bằng giá EU ETS; khi giá nước ngoài thấp hơn, như với mọi cơ chế nước thứ ba nêu ở trang này, khoản khấu trừ chỉ là một phần. Chỉ các nước trong Phụ lục III (Iceland, Liechtenstein, Na Uy, Thụy Sĩ) mới hoàn toàn không có nghĩa vụ CBAM.

Mua hạn ngạch trên sàn HNX có giúp giảm chứng chỉ CBAM không?

Chưa có câu trả lời tính đến ngày 4/11/2026. Hạn ngạch mua trên HNX để bù phần thiếu là khoản tiền cơ sở thực sự đã trả, nhưng việc nó có được tính là giá carbon đã thực trả theo Điều 9 hay không, và cách trừ phần phân bổ miễn phí, phụ thuộc vào quy định thực thi chưa được thông qua. Đến ngày 28 tháng 9 năm 2026, cả sàn mới có 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch (VietnamFinance, 29/9/2026).


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.