
Điều 27 Quy định (EU) 2023/956 xác định hành vi lẩn tránh CBAM bằng một tiêu chí về lý do kinh tế. Điều khoản này nêu hai hành vi làm ví dụ: thay đổi nhẹ hàng hóa để đưa hàng ra khỏi Phụ lục I, và chia nhỏ hàng nhập khẩu một cách giả tạo để không vượt ngưỡng 50 tấn. Đây là danh sách mở ("có thể bao gồm, nhưng không giới hạn ở").
Khai sai nước xuất xứ không thuộc hai hành vi được liệt kê mà là vấn đề của pháp luật hải quan.
Tuy vậy, với doanh nghiệp Việt Nam, xuất xứ lại là yếu tố tác động lớn nhất đến chi phí: thép cán nóng xuất xứ Trung Quốc (mã CN 7208 39 00) nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định chịu chi phí chứng chỉ CBAM 178,63 EUR mỗi tấn sản phẩm, trong khi thép cùng mã xuất xứ Việt Nam chịu 102,84 EUR.
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.
Văn bản pháp lý gốc là Quy định (EU) 2023/956 của Nghị viện châu Âu và Hội đồng ngày 10 tháng 5 năm 2023 về việc thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon.
Trang này trình bày nội dung Điều 27, cách Ủy ban châu Âu giám sát và điều tra, quy định bổ sung tại Điều 25a về ngưỡng miễn trừ, quy tắc xuất xứ áp dụng cho thép gia công tại Việt Nam và những thay đổi mà đề xuất COM(2025)989 sẽ mang lại nếu được thông qua.
Khung pháp lý tổng thể, gồm sáu ngành thuộc diện điều chỉnh và cơ chế chứng chỉ, được trình bày tại trang hướng dẫn CBAM của EU.
Điều 27 định nghĩa hành vi lẩn tránh CBAM như thế nào
Khoản 2 Điều 27 định nghĩa hành vi lẩn tránh là "sự thay đổi trong mô hình thương mại hàng hóa, xuất phát từ một hành vi, quy trình hoặc công việc mà không có đủ lý do chính đáng hoặc lý do kinh tế nào khác ngoài việc tránh, toàn bộ hoặc một phần, bất kỳ nghĩa vụ nào quy định trong Quy định này" (bản dịch của cbamguide.com).
Định nghĩa gồm ba yếu tố: có sự thay đổi trong mô hình thương mại, có một hành vi dẫn đến sự thay đổi đó, và không có lý do đủ thuyết phục nào khác ngoài việc tránh nghĩa vụ CBAM.
Quy định (EU) 2023/956 không có bản tiếng Việt chính thức; mọi trích dẫn tiếng Việt trên trang này là bản dịch.
Điều 27 không phải là danh mục vi phạm kèm mức phạt riêng cho từng hành vi. Điều khoản này yêu cầu Ủy ban châu Âu hành động chống lẩn tránh "dựa trên dữ liệu liên quan và khách quan" (khoản 1 Điều 27), tiến hành giám sát, điều tra và, đối với một trong hai hành vi được nêu, bổ sung Phụ lục I. Từng hành vi được trình bày dưới đây.
Thay đổi nhẹ hàng hóa (điểm (a) khoản 2 Điều 27)
Hành vi thứ nhất là "thay đổi nhẹ hàng hóa liên quan để đưa hàng hóa đó vào các mã CN không có trong Phụ lục I, trừ trường hợp việc thay đổi làm biến đổi đặc tính cơ bản của hàng hóa".
Do đó, tiêu chí xét là việc thay đổi có làm biến đổi đặc tính cơ bản của hàng hóa hay không, chứ không phải giá trị gia tăng nhiều hay ít.
Có thể minh họa như sau. Thép cuộn cán nóng là hàng hóa thuộc diện CBAM.
Nếu thép này được cắt hoặc dập thành một chi tiết đơn giản thuộc nhóm máy móc hoặc xe cộ không có trong Phụ lục I, nhà nhập khẩu không còn phải nộp lại chứng chỉ CBAM cho hàng đó.
Nếu công đoạn này chỉ nhằm đưa hàng ra khỏi Phụ lục I và chi tiết về bản chất vẫn là loại thép ban đầu, hành vi thuộc điểm (a). Với ống thép thì không có khả năng này, vì các nhóm 7304 đến 7306 đều thuộc Phụ lục I.
Các mặt hàng chính Việt Nam xuất sang EU, gồm thép mạ nhóm 7210, thép cán nguội nhóm 7209, bu lông nhóm 7318 và kết cấu nhóm 7308, đều nằm trong Phụ lục I.
Vì vậy, rủi ro theo điểm (a) chỉ phát sinh với chi tiết gia công đơn giản thuộc nhóm ngoài Phụ lục I, không phát sinh với các nhóm hàng chủ lực này.
Biểu thuế của Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số, trong đó chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU; phạm vi CBAM được xác định theo mã CN ghi trên tờ khai hải quan tại EU.
Biện pháp xử lý nằm ở khoản 6 Điều 27. Khi Ủy ban châu Âu có đủ cơ sở để cho rằng hành vi này đang diễn ra ở một hoặc nhiều nước thành viên theo một mô hình đã hình thành, Ủy ban được trao quyền ban hành văn bản ủy quyền bổ sung các sản phẩm bị thay đổi nhẹ vào Phụ lục I.
Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, chưa có văn bản ủy quyền nào như vậy sửa đổi Phụ lục I.
Chia nhỏ nhập khẩu một cách giả tạo (điểm (b) khoản 2 Điều 27)
Hành vi thứ hai, do Quy định (EU) 2025/2083 bổ sung, là "chia nhỏ nhập khẩu một cách giả tạo, kể cả thông qua các thỏa thuận không thực chất, để tránh vượt ngưỡng duy nhất tính theo khối lượng".
Ngưỡng này là ngưỡng miễn trừ 50 tấn theo Điều 2a (điểm 1 Phụ lục VII).
Ngưỡng được tính trên khối lượng tịnh của toàn bộ hàng hóa CBAM theo từng nhà nhập khẩu và từng năm dương lịch, cộng dồn mọi mã CN và mọi xuất xứ. Điện và hydro không bao giờ được miễn theo ngưỡng này, và nhà nhập khẩu thuộc diện miễn trừ phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan.
Việc một nhà nhập khẩu chia khối lượng thành nhiều lô nhỏ không giúp tránh được ngưỡng, vì ngưỡng được tính theo năm và theo nhà nhập khẩu.
Hành vi mà quy định nhắm tới là phân chia giữa nhiều nhà nhập khẩu, chẳng hạn tách 90 tấn mỗi năm cho hai pháp nhân nhập khẩu, mỗi bên 45 tấn, mà không có lý do thương mại hợp lệ.
Ngưỡng 50 tấn thuộc về nhà nhập khẩu EU, không thuộc về nhà xuất khẩu Việt Nam.
Nhà xuất khẩu bu lông hoặc kết cấu thép bán cho nhiều khách hàng nhỏ ở EU không vi phạm quy định nào; vấn đề chỉ đặt ra khi phía mua bố trí nhiều pháp nhân nhập khẩu để pháp nhân nào cũng ở dưới ngưỡng.
Khoản 4 Điều 25a trao công cụ xử lý cho cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên.
Khi xác định nhà nhập khẩu có vượt ngưỡng hay không, cơ quan này bỏ qua hành vi hoặc thỏa thuận không thực chất được thiết lập "với mục đích chính hoặc một trong các mục đích chính là ở dưới ngưỡng duy nhất tính theo khối lượng".
Một thỏa thuận được coi là không thực chất khi không thể xem là được thiết lập vì lý do thương mại hợp lệ gắn với hoạt động kinh tế của nhà nhập khẩu.
Nhà nhập khẩu bị xác định đã sử dụng thỏa thuận như vậy bị coi là có liên quan đến vi phạm nghiêm trọng.
Khai sai xuất xứ: hành vi Điều 27 không liệt kê
Khoản 2 Điều 27 không đề cập việc khai sai xuất xứ hay việc chuyển hàng qua một nước khác.
Nước xuất xứ của hàng hóa CBAM được xác định theo quy tắc xuất xứ không ưu đãi của Bộ luật Hải quan Liên minh (khoản 5 Điều 2 Quy định (EU) 2023/956), không theo nước gửi hàng cuối cùng.
Sản phẩm thép Trung Quốc được chuyển qua Malaysia không mang xuất xứ Malaysia, trừ khi công đoạn gia công tại Malaysia đáp ứng các quy tắc này. Khai sai xuất xứ trước hết là vi phạm pháp luật hải quan, từ đó mới dẫn đến tờ khai CBAM sai.
Xuất xứ ảnh hưởng đến chi phí CBAM vì giá trị mặc định được quy định riêng cho từng nước. Đề xuất COM(2025)989 sẽ bổ sung hành vi thứ ba vào khoản 2 Điều 27: "điều chỉnh chuỗi cung ứng một cách giả tạo để hàng hóa được hưởng giá trị mặc định thấp hơn". Tính đến ngày 12/11/2026, đây mới là đề xuất, chưa phải là luật.
Một vấn đề có liên quan nhưng tách biệt là lỗ hổng phế liệu trong CBAM: tỷ lệ phế liệu khai báo làm giảm phát thải gắn liền, vì theo quy định hiện hành, phế liệu đầu vào có phát thải gắn liền bằng không.
Bảng tóm tắt Điều 27 và Điều 25a
Bảng dưới đây so sánh hai hành vi nêu tại khoản 2 Điều 27, quy tắc liên quan đến ngưỡng tại Điều 25a và hệ quả của từng quy định.
| Quy định | Hành vi | Tiêu chí | Hệ quả |
|---|---|---|---|
| Điểm (a) khoản 2 Điều 27 | Thay đổi nhẹ hàng hóa để đưa vào mã CN không có trong Phụ lục I | Việc thay đổi có làm biến đổi đặc tính cơ bản của hàng hóa hay không | Văn bản ủy quyền bổ sung sản phẩm bị thay đổi vào Phụ lục I (khoản 6 Điều 27) |
| Điểm (b) khoản 2 Điều 27 | Chia nhỏ nhập khẩu một cách giả tạo, kể cả qua thỏa thuận không thực chất, để không vượt ngưỡng 50 tấn | Không đủ lý do chính đáng hoặc lý do kinh tế nào khác ngoài việc tránh nghĩa vụ | Ủy ban châu Âu giám sát và điều tra (khoản 3 đến khoản 5 Điều 27) |
| Khoản 4 Điều 25a | Hành vi hoặc thỏa thuận không thực chất, với mục đích chính hoặc một trong các mục đích chính là ở dưới ngưỡng | Không có lý do thương mại hợp lệ gắn với hoạt động kinh tế của nhà nhập khẩu | Thỏa thuận bị bỏ qua; vi phạm nghiêm trọng; tiền phạt theo khoản 2a Điều 26 khi vượt ngưỡng |
Ủy ban châu Âu giám sát và điều tra hành vi lẩn tránh như thế nào
Điều 27 quy định ba bước thủ tục: Ủy ban châu Âu giám sát, các nước thành viên và các bên bị ảnh hưởng thông báo, và Ủy ban điều tra; Điều 25 và Điều 25a cung cấp dữ liệu.
Ba bước này được trình bày dưới đây theo thứ tự trong Điều 27.
- Giám sát. Ủy ban châu Âu liên tục theo dõi tình hình ở cấp Liên minh để phát hiện hành vi lẩn tránh, kể cả bằng giám sát thị trường hoặc dựa trên bất kỳ nguồn thông tin liên quan nào, chẳng hạn ý kiến và báo cáo của các tổ chức xã hội dân sự (khoản 3 Điều 27).
- Thông báo. Một nước thành viên, hoặc bất kỳ bên nào bị ảnh hưởng hoặc hưởng lợi từ hành vi lẩn tránh, có thể thông báo cho Ủy ban. Các bên quan tâm khác, như tổ chức môi trường, cũng có thể thông báo khi có bằng chứng cụ thể (khoản 4 Điều 27). Thông báo phải nêu lý do và kèm dữ liệu, số liệu thống kê chứng minh (khoản 5 Điều 27).
- Điều tra. Ủy ban mở điều tra khi thông báo đáp ứng các yêu cầu trên hoặc khi tự xét thấy cần thiết. Ủy ban có thể nhận được sự hỗ trợ của cơ quan có thẩm quyền và cơ quan hải quan, và kết thúc điều tra trong vòng chín tháng kể từ ngày nhận thông báo (khoản 5 Điều 27).
Nguồn dữ liệu là cơ quan hải quan. Theo khoản 2 Điều 25, cơ quan hải quan định kỳ và tự động gửi cho Ủy ban số EORI của nhà nhập khẩu hoặc người khai báo, số tài khoản CBAM, mã CN tám chữ số, khối lượng, nước xuất xứ, ngày tờ khai hải quan và thủ tục hải quan. Ủy ban đối chiếu các thông tin này với dữ liệu trong Hệ thống đăng ký CBAM theo từng người khai báo (khoản 3 Điều 25).
Đối với ngưỡng 50 tấn, Điều 25a bổ sung một cơ chế kiểm tra thường xuyên. Ủy ban theo dõi lượng hàng nhập khẩu so với ngưỡng và chia sẻ với cơ quan có thẩm quyền danh sách nhà nhập khẩu đã vượt 90% ngưỡng (khoản 1 Điều 25a). Ít nhất mỗi năm một lần, Ủy ban xác định các yếu tố rủi ro và các điểm cần lưu ý, rồi gửi cho cơ quan có thẩm quyền và, khi cần, cơ quan hải quan (khoản 5 Điều 25a).
Thép Việt Nam thể hiện rõ trong dữ liệu này. Năm 2025, EU nhập khẩu từ Việt Nam 1.036.373 tấn thép mạ nhóm 7210, chiếm 16,1% khối lượng nhập khẩu từ ngoài EU và đứng thứ hai sau Hàn Quốc; phôi thép nhóm 7207 đạt 668.725 tấn, đứng thứ năm (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Đây là số liệu thống kê thương mại, không phải số liệu tờ khai CBAM.
Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, các trang CBAM của Ủy ban châu Âu không có danh sách quốc gia, tuyến thương mại hay sản phẩm đang bị điều tra lẩn tránh, và trang văn bản pháp luật của Ủy ban không có văn bản ủy quyền nào theo khoản 6 Điều 27. Không văn bản nào của Ủy ban coi hoạt động gia công thép tại Việt Nam là một mô hình lẩn tránh đang bị giám sát.
Xuất xứ khai báo ảnh hưởng thế nào đến chi phí CBAM: Việt Nam so với Trung Quốc
Giá trị mặc định được quy định theo từng nước xuất xứ, nên với cùng một mã CN, chi phí CBAM của thép xuất xứ Trung Quốc và thép xuất xứ Việt Nam có thể chênh nhau hơn 75 EUR mỗi tấn sản phẩm.
Các so sánh dưới đây do cbamguide.com xây dựng để minh họa vì sao giá trị mặc định theo từng nước khiến xuất xứ khai báo trở nên quan trọng; đây không phải danh sách trường hợp do Ủy ban châu Âu nêu tên.
Số liệu được tính từ Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (theo bản thay thế tại Quy định thực thi (EU) 2026/1740) và điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620.
| Hàng hóa (mã CN) | Xuất xứ | Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) | Tuyến sản xuất trong bảng | Chi phí năm 2026 mỗi tấn sản phẩm (82,32 EUR) |
|---|---|---|---|---|
| Thép cán nóng (7208 39 00) | Trung Quốc | 3,187 | C (BF-BOF) | 178,63 EUR |
| Thép cán nóng (7208 39 00) | Việt Nam | 2,350 | C (BF-BOF) | 102,84 EUR |
| Thép cán nguội (7209 17 90) | Trung Quốc | 3,205 | C | 173,20 EUR |
| Thép cán nguội (7209 17 90) | Việt Nam | 2,370 | C | 97,59 EUR |
| Thép mạ (7210 49 00) | Trung Quốc | 3,205 | C | 170,55 EUR |
| Thép mạ (7210 49 00) | Việt Nam | 2,370 | C | 94,94 EUR |
| Nhôm chưa gia công (7601) | Liên bang Nga | 2,160 | K (nhôm nguyên sinh) | 81,38 EUR |
| Nhôm chưa gia công (7601) | Thổ Nhĩ Kỳ | 1,700 | K | 39,73 EUR |
| Nhôm chưa gia công (7601) | Việt Nam | 0,360 | L (nhôm thứ cấp) | 25,29 EUR |
Chi phí được tính bằng giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm 10% của năm 2026, trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (hệ số CBAM 97,5% × hệ số điều chỉnh liên ngành 100% × định mức CBAM cột B), rồi nhân với giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e (khoản 1a Điều 21). Định mức CBAM là 1,370 cho mã 7208 39 00, 1,458 cho 7209 17 90, 1,491 cho 7210 49 00, 1,423 cho nhôm nguyên sinh (K) và 0,091 cho nhôm thứ cấp (L).
Giá trị mặc định của nhôm chỉ gồm phát thải trực tiếp. Mọi con số được tính lại ngày 12 tháng 11 năm 2026 bằng công cụ tính CBAM của cbamguide.com. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.
Doanh nghiệp có thể tính cho sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM.
Các khoản chênh lệch này (75,79 EUR mỗi tấn thép cán nóng, 75,61 EUR mỗi tấn thép cán nguội hoặc thép mạ, và 41,65 EUR mỗi tấn nhôm chưa gia công giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ) chính là động cơ mà điểm (c) được đề xuất bổ sung vào khoản 2 Điều 27 nhắm tới.
Việc thép gia công tại một nước thứ hai, hoặc nhôm nấu lại tại đó, có mang xuất xứ của nước đó hay không được xác định theo quy tắc xuất xứ hải quan cho từng trường hợp.
Dù khai xuất xứ nào, hàng hóa cũng không được khấu trừ theo Điều 9: tính đến ngày 12/11/2026, chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận, và thị trường carbon thí điểm của Thổ Nhĩ Kỳ phân bổ miễn phí 100% hạn ngạch.
Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 12/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.
Xuất xứ CBAM theo quy tắc không ưu đãi, không theo C/O ưu đãi EVFTA
Xuất xứ CBAM của thép gia công tại Việt Nam được quyết định theo quy tắc xuất xứ không ưu đãi của EU, không theo giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi dùng để hưởng thuế suất của Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA).
Theo Điều 60 Bộ luật Hải quan Liên minh (Quy định (EU) số 952/2013), hàng hóa được sản xuất tại nhiều nước có xuất xứ tại nước diễn ra công đoạn gia công hoặc chế biến cơ bản cuối cùng, có lý do kinh tế, được thực hiện tại một doanh nghiệp được trang bị cho mục đích đó, và tạo ra sản phẩm mới hoặc là một công đoạn sản xuất quan trọng.
C/O ưu đãi EVFTA chứng minh xuất xứ để hưởng thuế quan ưu đãi. Quy tắc ưu đãi và quy tắc không ưu đãi là hai bộ quy tắc khác nhau và có thể cho kết quả khác nhau.
Việc cán nguội hoặc mạ tại Việt Nam thép cuộn cán nóng nhập từ Trung Quốc có làm phát sinh xuất xứ Việt Nam hay không được xác định theo quy tắc không ưu đãi, cho từng trường hợp.
Từ ngày 1/10/2026, một cơ chế riêng nằm ngoài CBAM khiến nước luyện thép được thể hiện rõ trên chứng từ của từng lô hàng.
Quy định thực thi (EU) 2026/1963 yêu cầu bằng chứng về nước nấu chảy và đúc (melt and pour) đối với thép thuộc Quy định (EU) 2026/1384, chủ yếu là giấy chứng nhận xuất xưởng (Mill Test Certificate) ghi số mẻ luyện.
Mức thuế 50% đối với thép ngoài hạn ngạch thuế quan theo Quy định (EU) 2026/1384 không phải là chi phí CBAM.
Tiền phạt khi nhập khẩu mà chưa được cấp phép CBAM
Điều 27 không quy định tiền phạt riêng; hậu quả tài chính được xác định theo Điều 26.
Người không phải là người khai báo CBAM được cấp phép mà đưa hàng vào EU trái với Quy định này phải chịu tiền phạt gấp ba đến năm lần mức phạt của khoản 1 Điều 26 (khoản 2 Điều 26).
Mức này cũng áp dụng cho nhà nhập khẩu chưa được cấp phép mà vượt ngưỡng 50 tấn (khoản 2a Điều 26).
Khoản 1 Điều 26 áp dụng mức phạt phát thải vượt mức của EU ETS, 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, cho mỗi chứng chỉ không nộp lại.
Do đó, khung phạt theo khoản 2 Điều 26 là 300 đến 500 EUR cho mỗi chứng chỉ không nộp lại, trước khi điều chỉnh theo lạm phát.
Ví dụ sau với hàng Việt Nam cho thấy mức độ rủi ro. Năm 2026, một nhà nhập khẩu chưa được cấp phép CBAM đưa vào EU 500 tấn phôi thép xuất xứ Việt Nam (mã CN 7207 11 14).
Theo khoản 4a Điều 26, cơ quan có thẩm quyền xác định số chứng chỉ dựa trên khối lượng tịnh và giá trị mặc định, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.
Giá trị mặc định 2,350 tCO₂e/tấn cộng hệ số cộng thêm 10% thành 2,585; trừ khoản điều chỉnh 0,975 × 1,364 = 1,3299, còn lại 1,2551 chứng chỉ mỗi tấn, tức khoảng 628 chứng chỉ cho 500 tấn.
Tiền phạt tương ứng là khoảng 188.300 EUR ở mức gấp ba và khoảng 313.800 EUR ở mức gấp năm, trước khi điều chỉnh theo lạm phát.
Áp dụng cùng cách tính cho 500 tấn phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ (giá trị mặc định 2,310) được 1,2111 chứng chỉ mỗi tấn, khoảng 606 chứng chỉ, và tiền phạt khoảng 181.700 EUR đến 302.800 EUR.
Theo khoản 2a Điều 26, sau khi nộp phạt, nhà nhập khẩu chưa được cấp phép đã vượt ngưỡng 50 tấn không còn phải nộp tờ khai và nộp lại chứng chỉ cho số hàng đó.
Tuy nhiên, việc nộp phạt không thay thế cho việc được cấp phép đối với các lô nhập khẩu sau đó.
Người khai báo được cấp phép mà khai thấp phát thải hoặc khai sai xuất xứ phải chịu tiền phạt theo khoản 1 Điều 26 (100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát) cho mỗi chứng chỉ không nộp lại, và vẫn phải nộp lại số chứng chỉ còn thiếu (khoản 3 Điều 26).
Vi phạm nghiêm trọng hoặc lặp lại cũng là căn cứ để thu hồi tư cách người khai báo (khoản 8 Điều 17).
Người tiếp tục nhập khẩu sau khi bị thu hồi tư cách không còn là người khai báo được cấp phép, nên bị xử lý theo khoản 2 Điều 26. Toàn bộ khung xử phạt được trình bày tại trang tiền phạt CBAM (tiếng Anh).
Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)
Ranh giới giữa quyết định thương mại hợp lệ và hành vi lẩn tránh
Có hai tiêu chí để phân định quyết định thương mại hợp lệ với hành vi lẩn tránh, và hai tiêu chí này được diễn đạt khác nhau.
Tiêu chí của khoản 2 Điều 27 xét xem hành vi có "không đủ lý do chính đáng hoặc lý do kinh tế" nào khác ngoài việc tránh nghĩa vụ CBAM hay không.
Một quyết định tự thân có lý do kinh tế đủ thuyết phục thì nằm ngoài định nghĩa này, kể cả khi quyết định đó đồng thời làm giảm chi phí CBAM.
Một nhà cung cấp chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam vì chi phí hoặc nguồn lao động, và hàng hóa mang xuất xứ Việt Nam theo quy tắc hải quan, thì không lẩn tránh CBAM.
Khi đó, phát thải của quy trình sản xuất tại Việt Nam, hoặc giá trị mặc định của Việt Nam, được áp dụng.
Tiêu chí của khoản 4 Điều 25a chỉ áp dụng cho ngưỡng 50 tấn. Tiêu chí này xét xem một thỏa thuận có được thiết lập với "mục đích chính hoặc một trong các mục đích chính" là ở dưới ngưỡng hay không và có thực chất hay không, trên cơ sở toàn bộ dữ kiện và hoàn cảnh liên quan.
Cả hai tiêu chí đều không có "vùng an toàn" định lượng. Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, chưa có văn bản ủy quyền nào theo khoản 6 Điều 27 được thông qua, và cbamguide.com chưa tìm thấy quyết định nào đã công bố của Ủy ban châu Âu áp dụng Điều 27 cho một trường hợp cụ thể. Để có thể chứng minh lý do kinh tế, nhà nhập khẩu nên lưu hồ sơ thương mại cho từng quyết định về nguồn cung và gia công.
Nhà xuất khẩu Việt Nam có thể chuẩn bị năm loại hồ sơ dưới đây để người mua EU chứng minh được lý do kinh tế và xuất xứ.
- Hợp đồng và hóa đơn mua tiền chất ghi rõ nhà sản xuất và nước xuất xứ của thép cuộn cán nóng hoặc phôi.
- Giấy chứng nhận xuất xưởng (Mill Test Certificate) ghi số mẻ luyện và nước nấu chảy và đúc, đáp ứng yêu cầu của Quy định thực thi (EU) 2026/1963.
- Bằng chứng về công đoạn gia công tại Việt Nam: quy trình cán nguội, mạ hoặc tạo hình, thiết bị và sản lượng.
- Lý do thương mại của từng quyết định về nguồn cung và địa điểm sản xuất, ví dụ chi phí, công suất và khách hàng.
- Dữ liệu phát thải truy xuất được đến cơ sở sản xuất tiền chất, khi người mua khai báo theo phát thải thực tế.
Quý doanh nghiệp có thể gửi yêu cầu giới thiệu đơn vị hỗ trợ về xuất xứ, tính toán và thẩm tra qua trang hỗ trợ CBAM.
Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.
Mối liên hệ giữa lẩn tránh và thẩm tra CBAM
Lẩn tránh và sai sót trong thẩm tra có thể xảy ra cùng lúc: khi hàng hóa được khai theo phát thải thực tế, báo cáo thẩm tra gắn với cơ sở sản xuất nêu trong tờ khai.
Nếu công đoạn phát thải nhiều diễn ra tại một cơ sở sản xuất khác, dữ liệu đã thẩm tra không phản ánh hàng hóa đó. Quy định thực thi (EU) 2025/2546 yêu cầu khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở trong năm đầu tiên cơ sở được thẩm tra (Điều 2).
Một nhà máy mua thép cuộn cán nóng từ nhà sản xuất khác và chỉ gia công nhẹ không thể cung cấp dữ liệu đã thẩm tra cho chính cuộn thép đó.
Giá trị thực tế của một tiền chất mua vào chỉ được sử dụng khi có báo cáo thẩm tra về cơ sở đã sản xuất ra tiền chất; nếu không có, tiền chất được tính theo giá trị mặc định.
Đây là tình huống phổ biến tại các nhà máy cán nguội và mạ ở Việt Nam sử dụng thép cuộn cán nóng nhập khẩu.
Thép mạ nhóm 7210 và thép cán nguội nhóm 7209 chiếm khoảng 43% khối lượng thép (Chương 72 và 73) EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, 2025); nhận định về nguồn thép cuộn là suy luận của cbamguide.com từ cơ cấu hàng xuất khẩu này, không phải số liệu Eurostat.
Nếu được thông qua, đề xuất COM(2025)989 sẽ bổ sung một quy tắc rõ ràng về chứng cứ.
Khoản 2a Điều 19 theo đề xuất sẽ cho phép Ủy ban châu Âu hoặc cơ quan có thẩm quyền, khi rà soát tờ khai dựa trên phát thải thực tế, yêu cầu bằng chứng rằng hàng hóa được sản xuất tại cơ sở nêu trong tờ khai.
Quy tắc khảo sát thực địa và báo cáo thẩm tra được trình bày tại trang thẩm tra CBAM.
Đề xuất COM(2025)989 thay đổi những gì: hành vi thứ ba và Điều 27a
Nếu được thông qua, đề xuất COM(2025)989, công bố ngày 17 tháng 12 năm 2025, sẽ sửa đổi chương chống lẩn tránh theo hai hướng.
Thứ nhất, đề xuất bổ sung điểm (c) vào khoản 2 Điều 27, áp dụng cho chuỗi cung ứng được điều chỉnh một cách giả tạo để hàng hóa được hưởng giá trị mặc định thấp hơn.
Thứ hai, đề xuất bổ sung Điều 27a mới với tiêu đề "Hoàn cảnh nghiêm trọng và không lường trước".
Điều 27a không phải là quy định chống lẩn tránh. Điều khoản này sẽ trao quyền cho Ủy ban châu Âu ban hành văn bản ủy quyền đưa một hàng hóa ra khỏi Phụ lục I khi Ủy ban cho rằng việc đưa hàng hóa đó vào Phụ lục I "gây thiệt hại nghiêm trọng cho thị trường nội khối Liên minh do hoàn cảnh nghiêm trọng và không lường trước liên quan đến tác động lên giá hàng hóa", cho đến khi hoàn cảnh đó qua đi.
Văn bản đề xuất không đặt ngưỡng định lượng nào cho "thiệt hại nghiêm trọng".
Kể từ khi được công bố, đề xuất đã có những bước tiến trong quy trình lập pháp.
Hội đồng Liên minh châu Âu (Hội đồng EU) thông qua lập trường chung ngày 12/6/2026, và Nghị viện châu Âu thông qua lập trường đàm phán tại lần đọc thứ nhất ngày 15/9/2026 (464 phiếu thuận, 50 phiếu chống, 159 phiếu trắng).
Lập trường đàm phán của Nghị viện bỏ "van an toàn" này, thay bằng biện pháp hỗ trợ ngành được tài trợ từ nguồn thu CBAM, và áp dụng giá trị mặc định khi hành vi lẩn tránh được xác định.
Theo Tạp chí Công Thương ngày 23/6/2026, dẫn nguồn Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, Luxembourg và EU, lập trường của Hội đồng EU là mở rộng danh mục sản phẩm và "thắt chặt các quy định để chống lách luật và gian lận".
Theo báo chí, vòng đàm phán ba bên đầu tiên ngày 20/10/2026 kết thúc mà không đạt thỏa thuận tổng thể và giao bốn vấn đề cho cấp kỹ thuật xử lý: ngưỡng miễn trừ cho nhôm, phế liệu kim loại, nền tảng trực tuyến và giá trị mặc định toàn cầu.
Theo báo chí, vòng thứ hai dự kiến diễn ra ngày 30/11/2026, với mục tiêu đạt thỏa thuận trước cuối năm 2026 để cả gói có thể áp dụng từ ngày 1/1/2028. Cho đến khi có thỏa thuận, văn bản vẫn chỉ là đề xuất.
Đề xuất mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn ảnh hưởng thế nào đến rủi ro lẩn tránh
Nếu được thông qua, đề xuất mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn trong COM(2025)989 sẽ đưa các sản phẩm hạ nguồn chứa nhiều thép và nhôm vào Phụ lục I từ tháng 1 năm 2028.
Theo thông cáo báo chí của Ủy ban châu Âu, danh sách gồm khoảng 180 sản phẩm.
Lập trường chung của Hội đồng EU ngày 12/6/2026 (tài liệu 10423/26) giữ nguyên bảng của Ủy ban và bổ sung 202 mã tám chữ số, trừ ba mục, tổng cộng hơn 300 mục theo cách đếm của cbamguide.com; con số "khoảng 200" do EUROFER và Mayer Brown đưa ra là số mã được bổ sung.
Lập trường đàm phán của Nghị viện ngày 15/9/2026 bao gồm khoảng 457 sản phẩm theo ước tính của báo chí thương mại.
Việc mở rộng xử lý hành vi thay đổi nhẹ hàng hóa theo cách khác với khoản 6 Điều 27: các sản phẩm hạ nguồn được liệt kê sẵn, nên việc gia công hàng hóa thuộc diện điều chỉnh thành một trong các sản phẩm này không còn đưa hàng ra khỏi phạm vi CBAM.
Nếu đề xuất được thông qua, không thể né nghĩa vụ đối với ống thép (đang thuộc diện điều chỉnh) bằng cách nhập khẩu một linh kiện làm từ ống đó có trong danh sách.
So sánh ba lập trường được trình bày tại trang mở rộng CBAM sang sản phẩm hạ nguồn. Lịch sử sửa đổi, từ văn bản năm 2023 qua Quy định (EU) 2025/2083, được trình bày tại trang Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus).
Chống lẩn tránh CBAM trong khuôn khổ WTO
Quy định chống lẩn tránh CBAM vận hành trong khuôn khổ luật thương mại quốc tế, trong khi bản thân CBAM đang là đối tượng của một tranh chấp tại WTO.
Trong tranh chấp WTO DS639, Nga yêu cầu tham vấn ngày 12 tháng 5 năm 2025, và Cơ quan Giải quyết Tranh chấp thành lập ban hội thẩm ngày 25/9/2026.
Tranh chấp liên quan đến gói CBAM và lập luận của Nga rằng phân bổ miễn phí trong EU ETS là trợ cấp xuất khẩu bị cấm. Diễn biến tranh chấp được trình bày tại trang WTO DS639 và CBAM.
Chống lẩn tránh CBAM khác gì chống lẩn tránh trong phòng vệ thương mại?
Hai cơ chế khác nhau về căn cứ và hậu quả. Trong phòng vệ thương mại của EU, biện pháp chống lẩn tránh (Điều 13 Quy định (EU) 2016/1036 về chống bán phá giá) mở rộng việc áp thuế chống bán phá giá sang hàng nhập khẩu từ nước thứ ba hoặc hàng bị thay đổi nhẹ. Điều 27 CBAM không mở rộng bất kỳ loại thuế nào: hậu quả là giám sát, điều tra, bổ sung sản phẩm vào Phụ lục I (khoản 6 Điều 27) và tiền phạt theo Điều 26 khi nghĩa vụ CBAM không được thực hiện.
Ngày 16 tháng 7 năm 2026, Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cho biết thép Việt Nam tiếp tục đối mặt với các cuộc điều tra phòng vệ thương mại, và khuyến nghị doanh nghiệp tăng cường tuân thủ quy tắc xuất xứ, minh bạch nguồn nguyên liệu để giảm rủi ro bị điều tra chống lẩn tránh (SteelOrbis, 16/7/2026). Hồ sơ về xuất xứ và nguồn nguyên liệu này cũng phục vụ tờ khai CBAM của người mua EU.
Quy định chống lẩn tránh CBAM áp dụng thế nào đối với nước có mức phát thải thấp?
Nước có phát thải gắn liền thấp ít có động cơ tài chính để lẩn tránh CBAM hơn, nhưng quy định chống lẩn tránh áp dụng như nhau đối với mọi nước xuất xứ. Nghĩa vụ không đơn thuần tỷ lệ thuận với phát thải, vì một khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí cố định được trừ trước.
Theo giá trị mặc định năm 2026 và giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR, chi phí cho thép cán nóng (mã CN 7208) là 80,20 EUR mỗi tấn sản phẩm nếu xuất xứ Nhật Bản (giá trị mặc định 2,100 tCO₂e), 102,84 EUR nếu xuất xứ Việt Nam (2,350) và 277,60 EUR nếu xuất xứ Ấn Độ (4,280), với hệ số cộng thêm 10%, định mức CBAM 1,370 và hệ số CBAM 97,5%. Tiêu chí pháp lý là như nhau. Chênh lệch chi phí giữa xuất xứ khai báo và xuất xứ thực tế càng lớn thì động cơ lẩn tránh càng lớn.
Ngưỡng miễn trừ 50 tấn có được áp dụng khác đi để chống lẩn tránh không?
Ngưỡng miễn trừ 50 tấn mỗi năm theo Điều 2a áp dụng cho từng nhà nhập khẩu trong từng năm dương lịch, cộng dồn mọi hàng hóa CBAM. Điểm (b) khoản 2 Điều 27 xác định việc chia nhỏ nhập khẩu một cách giả tạo để không vượt ngưỡng là hành vi lẩn tránh.
Theo khoản 4 Điều 25a, cơ quan có thẩm quyền bỏ qua thỏa thuận không thực chất có mục đích chính, hoặc một trong các mục đích chính, là ở dưới ngưỡng, và coi nhà nhập khẩu có liên quan đến vi phạm nghiêm trọng. Quy định không lấy mức độ liên kết giữa các nhà nhập khẩu làm căn cứ; tiêu chí là thỏa thuận có lý do thương mại hợp lệ gắn với hoạt động kinh tế của nhà nhập khẩu hay không. Trang ngưỡng miễn trừ CBAM (tiếng Anh) trình bày chi tiết ngưỡng này và việc loại trừ điện và hydro.
Gia công tại nước thứ ba có luôn là rủi ro lẩn tránh không?
Bản thân việc gia công tại nước thứ ba không phải là lẩn tránh. Điểm (a) khoản 2 Điều 27 chỉ áp dụng cho việc thay đổi nhẹ đưa hàng hóa sang mã CN ngoài Phụ lục I mà không làm biến đổi đặc tính cơ bản, và tiêu chí chung là hành vi có đủ lý do chính đáng hoặc lý do kinh tế nào khác ngoài việc tránh nghĩa vụ CBAM hay không.
Việc gia công có làm thay đổi nước xuất xứ hay không là một câu hỏi riêng, được xác định theo quy tắc xuất xứ của Bộ luật Hải quan Liên minh. Nhà nhập khẩu có chuỗi cung ứng ở nước thứ ba có thể tự bảo vệ bằng cách ghi chép lý do thương mại của từng công đoạn sản xuất, lưu giữ bằng chứng gia công và truy xuất phát thải gắn liền đến cơ sở đã sản xuất từng tiền chất.
Nhà nhập khẩu EU có chịu trách nhiệm khi nhà cung cấp lẩn tránh không?
Nhà nhập khẩu EU chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp theo CBAM, kể cả khi hành vi lẩn tránh do nhà cung cấp sắp đặt. Người khai báo CBAM được cấp phép chịu trách nhiệm về tính chính xác của tờ khai CBAM hằng năm, bao gồm nước xuất xứ và phát thải gắn liền đã khai báo.
Nếu nhà cung cấp đưa ra chứng từ xuất xứ hoặc dữ liệu phát thải gian lận, trách nhiệm của người khai báo theo Điều 26 không vì thế mà chấm dứt. Khoản 1a Điều 26 cho phép cơ quan có thẩm quyền giảm tiền phạt khi thiếu hụt xuất phát từ thông tin sai do nhà vận hành, đơn vị thẩm tra hoặc người độc lập chứng nhận tài liệu giá carbon cung cấp, nhưng số chứng chỉ còn thiếu vẫn phải nộp lại (khoản 3 Điều 26). Vì vậy, nhà nhập khẩu nên kiểm tra độc lập thông tin nhà cung cấp đưa ra về xuất xứ và phát thải.
Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ có bị quy định nêu tên là nước có rủi ro lẩn tránh không?
Không. Quy định (EU) 2023/956 không nêu tên nước nào là nước có rủi ro lẩn tránh, và Điều 27 áp dụng cho hàng hóa thuộc mọi xuất xứ. Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, các trang CBAM của Ủy ban châu Âu không có danh sách quốc gia hay tuyến thương mại đang bị điều tra lẩn tránh. Giá trị mặc định và vị thế thương mại của hai nước được trình bày tại trang CBAM và Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Anh) và trang CBAM và Việt Nam.
Lẩn tránh có ảnh hưởng đến khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 không?
Khai sai xuất xứ không thể tạo ra khoản khấu trừ theo Điều 9. Khoản 1 Điều 9 chỉ cho phép khấu trừ giá carbon đã thực trả tại nước thứ ba đối với phát thải gắn liền đã khai báo, nên giá carbon phải được trả trên chính phát thải của cơ sở đã sản xuất ra hàng hóa. Nếu thép sản xuất tại Trung Quốc được nhập vào EU với chứng từ xuất xứ Việt Nam, thì không có giá carbon nào tại Việt Nam được trả trên phát thải đó.
Hệ thống ETS quốc gia của Trung Quốc đã bao gồm ngành thép theo kế hoạch công tác ngày 20 tháng 3 năm 2025, nhưng hạn ngạch được phân bổ miễn phí. Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam cũng phân bổ miễn phí, và tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026 không có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận theo Điều 9, nên trong mọi trường hợp đều không có khoản khấu trừ. Chi tiết tại trang khấu trừ giá carbon trong CBAM.