CBAM của EU là gì? Giải thích Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (2026)

CBAM là gì và vận hành ra sao: Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU, áp dụng chính thức từ ngày 1/1/2026, sáu ngành, chi phí mỗi tấn, các mốc thời hạn và tác động tới Việt Nam.

Nội dung trang

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Giai đoạn chính thức biến CBAM thành nghĩa vụ tài chính thực tế đối với nhà nhập khẩu EU nhập hàng hóa thuộc sáu ngành: sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro.

Hàng nhập khẩu từ ngày 1/1/2026 được khai báo chậm nhất ngày 30 tháng 9 năm 2027, và chứng chỉ cho số hàng đó được bán từ ngày 1 tháng 2 năm 2027. Với hàng nhập khẩu năm 2026, giá chứng chỉ được ấn định theo quý.

Giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, do Ủy ban châu Âu công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026; giá quý I/2026 là 75,36 EUR/tCO₂e (công bố ngày 7 tháng 4 năm 2026) và giá quý II/2026 là 75,28 EUR/tCO₂e.

Quy định (EU) 2025/2083 (Quy định Omnibus) đã sửa đổi đáng kể CBAM. Văn bản gốc là Quy định (EU) 2023/956 của Nghị viện châu Âu và Hội đồng ngày 10 tháng 5 năm 2023 về việc thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon.

CBAM không phải là thuế carbon, không phải thuế quan và không phải khoản thu tại biên giới, mà là cơ chế chứng chỉ cân bằng chi phí carbon giữa hàng sản xuất trong EU theo Hệ thống mua bán phát thải của EU (EU ETS) và hàng nhập khẩu tương đương từ các nước chưa có định giá carbon tương đương.

Đối với Việt Nam, CBAM trước hết là vấn đề của ngành thép. Năm 2025, EU nhập khẩu từ Việt Nam 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I), trong đó sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR, tức 95,5% (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Doanh nghiệp Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM, nhưng chi phí chứng chỉ của người mua EU phụ thuộc trực tiếp vào số liệu phát thải mà nhà máy Việt Nam cung cấp.

Trang này trình bày toàn bộ cơ chế: khung pháp lý gồm 13 quy định thực thi và một quy định ủy quyền, cách tính và thẩm tra phát thải gắn liền, vòng đời chứng chỉ, lộ trình giảm phân bổ miễn phí đến năm 2034, sáu ngành, tiền phạt, khoản khấu trừ theo Điều 9 và các vấn đề còn bỏ ngỏ.

Mỗi phần đều kèm số liệu và ví dụ về Việt Nam. Nhà nhập khẩu muốn xem các nghĩa vụ theo trình tự công việc có thể đọc ngay hướng dẫn CBAM cho nhà nhập khẩu EU (tiếng Anh).


CBAM là gì và vì sao EU áp dụng cơ chế này

EU áp dụng CBAM vì EU ETS định giá phát thải của nhà sản xuất trong EU nhưng không định giá phát thải của hàng nhập khẩu cạnh tranh, từ đó tạo động cơ chuyển sản xuất sang những nơi phát thải carbon không bị định giá.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon lấp khoảng trống đó bằng cách yêu cầu nhà nhập khẩu EU nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải khí nhà kính gắn liền trong hàng hóa.

Cơ sở pháp lý của CBAM là khoản 1 Điều 192 Hiệp ước về Hoạt động của Liên minh châu Âu (TFEU); nói cách khác, CBAM là biện pháp chính sách môi trường chứ không phải biện pháp thương mại.

Cách phân loại này có hệ quả quan trọng. CBAM không áp thuế hải quan, không thay đổi mức thuế ràng buộc trong biểu cam kết WTO và không phải là thuế theo nghĩa tài khóa.

Vì vậy, ưu đãi thuế quan theo Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) không làm giảm nghĩa vụ CBAM: thép Việt Nam được hưởng thuế suất ưu đãi vẫn cần chứng chỉ CBAM khi nhập khẩu vào EU.

CBAM là viết tắt của gì và có nghĩa là gì?

CBAM là viết tắt của Carbon Border Adjustment Mechanism, tức Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon. Tên gọi mô tả đúng chức năng của cơ chế: đặt lên hàng nhập khẩu một chi phí carbon tương ứng với giá EU ETS mà nhà sản xuất EU phải trả cho cùng loại hàng, để việc chuyển sản xuất ra ngoài EU không đem lại lợi ích. Bản tiếng Anh của Quy định (EU) 2023/956 không dùng tên viết tắt nào khác; các bản ngôn ngữ khác dùng tên riêng, như MACF (Mécanisme d'ajustement carbone aux frontières) trong tiếng Pháp và CO₂-Grenzausgleichsmechanismus trong tiếng Đức.

Luật EU định nghĩa CBAM thế nào: bốn thuật ngữ chính

Bốn thuật ngữ trong Quy định (EU) 2023/956 tạo nên toàn bộ cơ chế: ai có nghĩa vụ, cái gì được tính, cái gì được nộp lại và việc báo cáo diễn ra thế nào.

  • Người khai báo CBAM được cấp phép (khoản 17 Điều 3): người được cơ quan có thẩm quyền cấp phép theo Điều 17. Việc được thành lập tại nước thành viên nơi nộp đơn là một điều kiện để có tư cách này (điểm (c) khoản 2 Điều 17).
  • Phát thải gắn liền (khoản 22 Điều 3): phát thải trực tiếp trong quá trình sản xuất hàng hóa và phát thải gián tiếp từ việc sản xuất lượng điện tiêu thụ trong các quá trình đó, tính theo Phụ lục IV. Với hàng hóa thuộc Phụ lục II, chỉ tính phát thải trực tiếp (khoản 1 Điều 7).
  • Chứng chỉ CBAM (khoản 24 Điều 3): chứng chỉ ở dạng điện tử, tương ứng với một tấn CO₂e phát thải gắn liền trong hàng hóa.
  • Tờ khai CBAM hằng năm (Điều 6): tờ khai nộp trên Hệ thống đăng ký CBAM chậm nhất ngày 30/9 cho năm dương lịch trước, gồm khối lượng hàng hóa, phát thải gắn liền, số chứng chỉ phải nộp lại và, khi dùng giá trị thực tế, các báo cáo thẩm tra (khoản 2 Điều 6).

Những hiểu lầm phổ biến về CBAM

CBAM thường được mô tả bằng những cách gọi không khớp với Quy định. Bốn hiểu lầm phổ biến nhất được liệt kê dưới đây.

  • "CBAM là thuế carbon." CBAM là nghĩa vụ chứng chỉ. Chứng chỉ được mua trên nền tảng trung tâm chung, có thể được mua lại trong giới hạn tại khoản 2 Điều 23, và giá chứng chỉ đi theo thị trường EU ETS chứ không phải một mức thuế suất do chính phủ ấn định.
  • "CBAM là thuế quan." Thuế quan tính trên trị giá hải quan của hàng hóa. CBAM tính trên phát thải gắn liền, nên hai lô hàng cùng trị giá nhưng từ hai tuyến sản xuất khác nhau mang nghĩa vụ khác nhau.
  • "CBAM áp dụng cho mọi hàng nhập khẩu." CBAM chỉ áp dụng cho hàng hóa thuộc Phụ lục I, và nhà nhập khẩu có tổng khối lượng không quá 50 tấn mỗi năm được miễn nếu khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan; điện và hydro không bao giờ được miễn.
  • "Nhà xuất khẩu nước ngoài trả CBAM." Nghĩa vụ thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU. Nhà xuất khẩu có thể gánh một phần chi phí về mặt thương mại thông qua giá bán, nhưng Quy định không đặt nghĩa vụ nào cho nhà xuất khẩu.

Rò rỉ carbon: vấn đề mà CBAM cần giải quyết

Rò rỉ carbon xảy ra khi doanh nghiệp EU chịu chi phí carbon theo EU ETS mất thị phần vào tay đối thủ ở các nước có mức phát thải tương đương nhưng không phải trả mức giá tương đương.

Khi đó, phát thải của EU giảm trên giấy, còn phát thải toàn cầu vẫn giữ nguyên hoặc tăng lên, vì sản xuất chỉ chuyển sang địa điểm khác. CBAM nhằm loại bỏ tận gốc động cơ tài chính dẫn đến rò rỉ carbon trên thị trường EU.

Trước khi có CBAM, nhà sản xuất EU nhận phân bổ miễn phí trong EU ETS như một khoản bù đắp tạm thời cho rủi ro này. Từ năm 2026 đến năm 2034, phân bổ miễn phí được giảm dần song song với việc áp dụng CBAM.

Theo quy định, hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí còn được giữ lại: 97,5% năm 2026, 51,5% năm 2030, và không còn áp dụng từ năm 2034 (khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC).

Số chứng chỉ nhà nhập khẩu phải nộp lại bằng phát thải gắn liền trừ đi khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí; khoản điều chỉnh này bằng hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM của hàng hóa (Điều 31; Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Chỉ hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí trong năm 2026; mọi tấn CO₂e vượt định mức đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Ví dụ phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ (mã CN 7207 11 14) khai theo giá trị mặc định cho thấy rõ mức độ tác động.

Giá trị mặc định 2,310 tCO₂e/tấn cộng hệ số cộng thêm 10% là 2,541; khoản điều chỉnh là 0,975 × 1,364 = 1,3299; số chứng chỉ phải nộp lại là 1,2111 mỗi tấn.

Với giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR, chi phí là 99,70 EUR mỗi tấn sản phẩm, so với 209,18 EUR nếu chưa trừ khoản điều chỉnh; nếu giá giữ nguyên, chi phí năm 2030 là 189,38 EUR mỗi tấn (định mức có thể được cập nhật từ năm 2027).

Phôi thép xuất xứ Việt Nam cùng mã CN có giá trị mặc định 2,350 tCO₂e/tấn, nên cần 1,2551 chứng chỉ mỗi tấn, tương ứng chi phí 103,32 EUR mỗi tấn sản phẩm năm 2026 (tính ngày 12/11/2026). Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Sáu ngành thuộc phạm vi CBAM của EU

Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956 liệt kê 42 mục hàng hóa thuộc sáu ngành, mỗi mục được xác định bằng mã CN (Danh mục hàng hóa kết hợp của EU), cụ thể như sau.

  • Sắt thép: mã CN thuộc Chương 72 và 73, gồm gang, thép cán phẳng cán nóng, thanh, dây, ống và thép hình. Chỉ tính phát thải trực tiếp; phát thải gián tiếp không bị định giá, trừ quặng sắt kết khối (gồm quặng thiêu kết và quặng vê viên, mã CN 2601 12 00) vì Phụ lục II không liệt kê mã này. Giá trị mặc định trước hệ số cộng thêm dao động từ 2,310 tCO₂e/tấn cho phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ (mã CN 7207 11 14) đến 3,996 trong bảng "Các nước khác"; bảng của Việt Nam ghi 2,350 cho phôi thép và thép cán nóng, 2,370 cho thép cán nguội và thép mạ.
  • Xi măng: đất sét nung (mã CN ex 2507 00 80) và năm mã thuộc nhóm 2523 (clinker, xi măng Portland trắng và xám, xi măng aluminat và các loại xi măng thủy lực khác). Cả phát thải trực tiếp và gián tiếp đều bị định giá. Định mức CBAM của xi măng Portland xám là 0,666 tCO₂e/tấn; bảng của Việt Nam không có dòng xi măng Portland xám, nên áp dụng giá trị 1,440 của bảng "Các nước khác".
  • Nhôm: 14 mục thuộc Chương 76, gồm nhôm nguyên sinh, nhôm thứ cấp và sản phẩm hạ nguồn như thanh định hình. Phát thải trực tiếp, bao gồm khí perfluorocarbon (CF₄ có GWP 6.630 và C₂F₆ có GWP 11.100), bị định giá; phát thải gián tiếp từ điện tiêu thụ không bị định giá và không nằm trong giá trị mặc định. Giá trị mặc định của nhôm nguyên sinh chưa gia công (mã CN 7601) là 2,203 tCO₂e/tấn trong bảng "Các nước khác", trước hệ số cộng thêm (chỉ phát thải trực tiếp).
  • Phân bón: axit nitric (mã CN 2808 00 00), amoniac (mã CN 2814), kali nitrat (mã CN 2834 21 00) và hàng Chương 31 thuộc nhóm 3102 và 3105 (urê, amoni nitrat, phân bón hỗn hợp). Cả phát thải trực tiếp và gián tiếp đều bị định giá, và phát thải N₂O từ quá trình sản xuất cũng được tính. Ví dụ, urê Ai Cập (mã CN 3102 10 19) có giá trị mặc định 1,390 tCO₂e/tấn và định mức CBAM 0,902.
  • Điện: mã CN 2716 00 00. Không áp dụng ngưỡng miễn trừ. Phát thải được định giá theo lượng CO₂ gắn liền trên mỗi MWh tại nguồn phát điện, và chỉ áp dụng cho điện nhập khẩu qua đường truyền tải vật lý.
  • Hydro: mã CN 2804 10 00. Không áp dụng ngưỡng miễn trừ. Giá trị mặc định là 10,820 tCO₂e/tấn trong 79 bảng quốc gia và 17,740 trong bảng "Các nước khác", trước hệ số cộng thêm; hydro sản xuất bằng điện phân, khi khai theo giá trị thực tế đã thẩm tra, có phát thải trực tiếp thấp.

Biểu thuế của Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU.

Về phạm vi địa lý, CBAM áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu vào lãnh thổ hải quan EU từ mọi nước thứ ba.

Hàng xuất xứ từ các nước tại điểm 1 Phụ lục III (Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ) được miễn theo khoản 4 Điều 2, vì EU ETS áp dụng cho các nước này hoặc hệ thống mua bán phát thải của họ liên kết hoàn toàn với EU ETS (khoản 6 Điều 2).

Cùng điểm này còn liệt kê năm vùng lãnh thổ: Büsingen, Heligoland, Livigno, Ceuta và Melilla. Việt Nam không thuộc Phụ lục III.

Hàng hóa ngoài sáu ngành không mang nghĩa vụ CBAM, dù quá trình sản xuất thâm dụng carbon đến đâu. Nhựa là trường hợp nhà nhập khẩu hỏi nhiều nhất: nhựa không thuộc phạm vi CBAM và không đề xuất nào đang chờ thông qua bổ sung nhựa (xem trang CBAM và nhựa (tiếng Anh)).

CBAM có áp dụng cho dịch vụ không?

Không. CBAM chỉ áp dụng cho hàng hóa vật chất được phân loại theo các mã CN tại Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956. Dịch vụ không mang nghĩa vụ CBAM, dù cường độ carbon cao đến đâu.

Kim ngạch hàng hóa thuộc diện CBAM EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025

EU nhập khẩu từ Việt Nam 2,47 tỷ EUR và 3,07 triệu tấn hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) năm 2025, tương đương 2,2% giá trị và 2,6% khối lượng nhập khẩu từ ngoài EU; Việt Nam đứng thứ 15 về giá trị và thứ 13 về khối lượng.

Bảng dưới đây phân tách kim ngạch theo ngành và phân nhóm sản phẩm; các phân nhóm của ngành sắt thép cộng lại bằng tổng của ngành (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12/10/2026). Đây là số liệu thống kê thương mại, không phải số liệu khai báo CBAM.

Nhóm sản phẩm Giá trị 2025 Khối lượng 2025 Tỷ trọng trong nhập khẩu ngoài EU (giá trị / khối lượng) Thứ hạng của Việt Nam (giá trị / khối lượng)
Tổng hàng hóa thuộc diện CBAM (không gồm điện) 2,47 tỷ EUR 3.074.544 tấn 2,2% / 2,6% 15 / 13
Sắt thép (Chương 72 và 73, không gồm quặng sắt) 2,36 tỷ EUR 2.937.281 tấn 3,9% / 5,1% 9 / 8
trong đó: thép thô và bán thành phẩm (7206, 7207, 7218, 7224) 348,2 triệu EUR 740.412 tấn 6,3% / 7,3% 6 / 4
trong đó: sản phẩm hoàn thiện Chương 72 1,34 tỷ EUR 1.885.353 tấn 5,3% / 6,0% 8 / 8
trong đó: sản phẩm Chương 73 675,7 triệu EUR 311.416 tấn 2,5% / 3,1% 8 / 7
trong đó: gang, hợp kim fero và sắt hoàn nguyên trực tiếp 0,15 triệu EUR 100 tấn dưới 0,1% 40 / 40
Nhôm 99,5 triệu EUR 23.298 tấn 0,3% / 0,3% 32 / 35
Xi măng (xi măng Portland, gần như không có clinker) 11,1 triệu EUR 113.611 tấn 1,0% / 0,8% 12 / 11
Phân bón 0,2 triệu EUR 354 tấn dưới 0,1% 47 / 41
Điện và hydro 0 EUR 0 0% không có

Xét theo nhóm hàng, năm 2025 Việt Nam là nhà cung cấp thép cán phẳng được dát phủ, mạ hoặc tráng (nhóm 7210) lớn thứ hai cho EU, với 1.036.373 tấn, tức 16,1% khối lượng EU nhập khẩu từ ngoài khối, chỉ sau Hàn Quốc.

Tính theo khối lượng, Việt Nam đứng thứ ba về vít, bu lông, đai ốc (nhóm 7318) và thứ tư về kết cấu thép (nhóm 7308) (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Phần lớn các mặt hàng này là hàng hóa phức tạp được sản xuất từ thép cán nóng, trong đó một phần là thép nhập khẩu, nên dữ liệu tiền chất là vấn đề thực tế đầu tiên mà nhà xuất khẩu Việt Nam phải giải quyết.

Nhận định này là suy luận của cbamguide.com từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu của Eurostat.


Phát thải gắn liền trong CBAM của EU được tính như thế nào?

Phát thải gắn liền là lượng khí nhà kính phát thải trong quá trình sản xuất hàng hóa nhập khẩu tại cơ sở sản xuất, được tính bằng tấn CO₂e trên mỗi tấn hàng hóa (gọi là phát thải gắn liền cụ thể; định nghĩa phát thải gắn liền nằm tại khoản 22 Điều 3).

Với hàng hóa phức tạp, tức hàng hóa được sản xuất từ một hoặc nhiều tiền chất thuộc Phụ lục I, phát thải gắn liền của từng tiền chất được cộng vào tổng của thành phẩm. Ống thép là hàng hóa phức tạp: phát thải gắn liền gồm phát thải trực tiếp của nhà máy ống và phát thải gắn liền của thép dùng để làm ống. Tôn mạ làm từ thép cán nóng cũng được tính theo cách tương tự.

Quy định thực thi (EU) 2025/2547 cho phép áp dụng phương pháp tính toán hoặc phương pháp đo lường (điểm B.2 Phụ lục II).

Trong nhóm phương pháp tính toán, phương pháp tiêu chuẩn tính phát thải từ quá trình đốt (Phương trình 5) và phát thải quá trình (Phương trình 11) cho từng dòng nguồn, còn phương pháp cân bằng khối lượng (Phương trình 12) dựa trên hàm lượng carbon của toàn bộ đầu vào và đầu ra.

Phụ lục III có hai phương trình điều chỉnh kết quả theo thành phần sản phẩm: Phương trình 64 theo hàm lượng clinker của xi măng và Phương trình 65 theo hàm lượng nitơ của phân bón.

Phương pháp tính giữ vai trò trung tâm trong nghĩa vụ phát thải gắn liền trong CBAM, vì số chứng chỉ nhà nhập khẩu EU phải nộp lại được xác định trước hết từ tổng phát thải gắn liền của mọi hàng hóa CBAM nhập khẩu trong năm dương lịch.

Từ tổng này, nhà nhập khẩu trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí theo Điều 31 và giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ theo Điều 9 (điểm (c) khoản 2 Điều 6).

Phát thải trực tiếp và phát thải gián tiếp

Phát thải trực tiếp phát sinh từ chính quá trình sản xuất, gồm đốt nhiên liệu, các quá trình hóa học (đặc biệt là nung đá vôi trong sản xuất xi măng) và tạo nhiệt trong cơ sở sản xuất. Phát thải trực tiếp bị định giá theo CBAM ở cả sáu ngành.

Phát thải gián tiếp phát sinh từ lượng điện tiêu thụ trong quá trình sản xuất.

CBAM chỉ định giá phát thải gián tiếp đối với xi măng, phân bón và quặng sắt kết khối (mã CN 2601 12 00). Đối với thép và nhôm, lượng điện tiêu thụ gây ra phát thải CO₂ đáng kể từ lưới điện, nhất là tại các nhà máy điện phân nhôm, nhưng chi phí carbon này không thuộc nghĩa vụ chứng chỉ CBAM.

Việc loại trừ phát thải gián tiếp của thép và nhôm xuất phát từ nhận định rằng việc thẩm tra mức tiêu thụ điện của hai ngành này quá phức tạp, trong khi xi măng và phân bón có cường độ sử dụng điện tập trung và đo lường được.

Vì vậy, đối với nhà xuất khẩu Việt Nam, phát thải của lưới điện không làm tăng số chứng chỉ cho thép, nhưng lại được tính đối với xi măng.

Giá trị mặc định: áp dụng khi không có dữ liệu đã thẩm tra

Giá trị mặc định là mức phát thải được công bố chính thức, được nhà nhập khẩu EU sử dụng khi cơ sở sản xuất ngoài EU không thể hoặc không cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra.

Giá trị mặc định cho giai đoạn chính thức được quy định tại Quy định thực thi (EU) 2025/2621, với Phụ lục I đã được Quy định thực thi (EU) 2026/1740 thay thế, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026.

Giá trị mặc định "tổng phát thải" được cộng thêm một hệ số: 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028 đối với thép, xi măng, nhôm và hydro. Phân bón chịu hệ số cộng thêm 1% mỗi năm, còn điện không chịu hệ số cộng thêm.

Cơ chế này tạo động lực tài chính để doanh nghiệp đo và thẩm tra phát thải thực tế ngay từ năm đầu tiên.

Hệ số cộng thêm được cộng vào giá trị mặc định trước khi trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, còn định mức CBAM không có hệ số cộng thêm, nên mọi tấn CO₂e cộng thêm đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Hai cách khai báo này cũng được trừ theo hai định mức khác nhau, theo phương pháp SEFA (phân bổ miễn phí gắn liền cụ thể) của Quy định thực thi (EU) 2025/2620: khai theo giá trị mặc định thì dùng Cột B của bảng định mức; khai theo giá trị thực tế thì dùng Cột A cộng với phân bổ miễn phí gắn liền trong tiền chất.

Cách nào có chi phí thấp hơn phụ thuộc vào từng hàng hóa và từng cơ sở, vì vậy nhà nhập khẩu nên tính thử cả hai phương án.

Tài liệu "CBAM: Actual vs default values in your declaration" do Ủy ban châu Âu công bố ngày 23 tháng 6 năm 2026 đưa ra khung hướng dẫn lựa chọn giữa hai cách khai báo trước hạn nộp tờ khai đầu tiên ngày 30 tháng 9 năm 2027.

Trong bảng giá trị mặc định của Việt Nam, mọi dòng thép carbon đều ghi tuyến lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF, tuyến C), và định mức được xác định theo tuyến ghi trong bảng của nước xuất xứ (điểm 5.1 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Do đó, nhà máy lò điện hồ quang (EAF) dùng phế liệu tại Việt Nam vẫn bị tính như thép lò cao cho đến khi cung cấp được dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra. Xem bảng đầy đủ tại trang giá trị mặc định CBAM.

Yêu cầu thẩm tra độc lập của bên thứ ba

Thẩm tra chỉ bắt buộc khi phát thải gắn liền được xác định theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8); tờ khai dựa trên giá trị mặc định không cần đơn vị thẩm tra.

Quy tắc thẩm tra được quy định tại Quy định thực thi (EU) 2025/2546, còn việc công nhận đơn vị thẩm tra do Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 điều chỉnh.

Chỉ tổ chức công nhận quốc gia của các nước thành viên EU mới có thẩm quyền công nhận đơn vị thẩm tra CBAM, theo tiêu chuẩn EN ISO/IEC 17029:2019.

Trong năm đầu tiên một cơ sở được thẩm tra, đơn vị thẩm tra phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 đến Điều 4 Quy định thực thi (EU) 2025/2546). Đơn vị thẩm tra không được có quan hệ liên kết với cơ sở được thẩm tra.

Theo khoản 1 Điều 10a, đơn vị thẩm tra có thể đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM từ ngày 1 tháng 9 năm 2026. Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, năm tổ chức công nhận quốc gia đã ghi nhận việc công nhận bảy đơn vị thẩm tra: EmiCert S.A.

(ESYD, Hy Lạp), Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý), Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển), ISSC tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026) và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026).

Sáu đơn vị được thành lập tại EU, một đơn vị tại Ai Cập; ISSC là đơn vị đầu tiên thành lập ngoài EU được công nhận, và chưa có đơn vị nào tại Việt Nam.

Với ISSC, RvA áp dụng thủ tục TAB: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA sẽ tham dự đợt thẩm tra CBAM đầu tiên rồi chuyển thành công nhận thông thường.

DNV công bố ngày 6/11/2026 đã được Accredia công nhận, nhưng tính đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định này, nên DNV không được tính. Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức.

Theo bảng tổng hợp tình hình của Ủy ban châu Âu ngày 21 tháng 10 năm 2026, 24 tổ chức công nhận quốc gia cung cấp dịch vụ công nhận CBAM, 20 tổ chức đã sẵn sàng nhận hồ sơ và 7 tổ chức nhận hồ sơ của đơn vị có trụ sở ngoài EU.

Báo cáo thẩm tra được phát hành trên Hệ thống đăng ký từ tháng 1/2027; tờ khai có hạn nộp 30/9/2027, nếu dùng phát thải thực tế, phải dựa trên dữ liệu đã thẩm tra.

Các đơn vị thẩm tra báo giá từ 5.000 đến 50.000 EUR mỗi cơ sở; đây là ước tính thị trường, không phải số liệu của Ủy ban châu Âu.

Một nhà nhập khẩu mua hàng từ 50 cơ sở ngoài EU có thể chịu chi phí thẩm tra cho chu kỳ đầu tiên từ 250.000 EUR đến 2,5 triệu EUR.

Không tổ chức công nhận nào của Việt Nam có thể công nhận đơn vị thẩm tra CBAM; một đơn vị thẩm tra tại Việt Nam phải nộp hồ sơ cho một trong bảy tổ chức công nhận của EU nhận hồ sơ từ nước thứ ba.

Thẩm định kết quả kiểm kê khí nhà kính theo pháp luật Việt Nam là thủ tục trong nước, không phải thẩm tra CBAM. Xem chi tiết tại trang đơn vị thẩm tra được công nhận.


Chứng chỉ CBAM hoạt động như thế nào?

Chứng chỉ CBAM là chứng chỉ điện tử; mỗi chứng chỉ tương ứng với một tấn CO₂e phát thải gắn liền trong hàng hóa CBAM nhập khẩu.

Toàn bộ nghĩa vụ tài chính của CBAM được thực hiện thông qua chứng chỉ: mua chứng chỉ, duy trì số dư, nộp lại và, trong trường hợp phù hợp, yêu cầu mua lại hoặc để chứng chỉ bị hủy.

Các nước thành viên bán chứng chỉ cho người khai báo CBAM được cấp phép trên nền tảng trung tâm chung từ ngày 1 tháng 2 năm 2027 (khoản 1 Điều 20); chứng chỉ được giữ và nộp lại trên tài khoản của người khai báo trong Hệ thống đăng ký CBAM do Ủy ban châu Âu vận hành.

Đối với hàng nhập khẩu năm 2026, giá chứng chỉ là giá trung bình theo quý của giá đóng cửa hạn ngạch EU ETS trên nền tảng đấu giá, tính cho quý nhập khẩu hàng (khoản 1a Điều 21).

Từ năm 2027, giá là giá trung bình của từng tuần dương lịch (khoản 1 Điều 21). Quy định thực thi (EU) 2025/2548 quy định chi tiết cách tính và công bố giá.

Giá chính thức quý I/2026 là 75,36 EUR/tCO₂e (trung bình từ tháng 1 đến tháng 3/2026) và quý II/2026 là 75,28 EUR/tCO₂e.

Giá quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, tính trung bình từ tháng 7 đến tháng 9/2026, được công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026 và là giá chính thức mới nhất tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026. Giá quý IV/2026 dự kiến được công bố ngày 4 tháng 1 năm 2027.

Vòng đời chứng chỉ gồm ba bước dưới đây; hàng nhập khẩu năm 2026 chỉ chịu bước thứ hai và bước thứ ba.

  1. Duy trì số dư cuối quý (từ năm 2027): Từ năm 2027, vào cuối mỗi quý, số chứng chỉ trên tài khoản phải tương ứng với ít nhất 50% lượng phát thải gắn liền của hàng hóa nhập khẩu từ đầu năm, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22). Lượng phát thải được xác định theo giá trị mặc định không tính hệ số cộng thêm, hoặc theo số chứng chỉ đã nộp lại cho năm trước. Lần kiểm tra đầu tiên là ngày 31 tháng 3 năm 2027; không áp dụng cho hàng nhập khẩu năm 2026. Thiếu hụt dẫn đến thông báo và một tháng để bổ sung (khoản 3 Điều 22), không có tiền phạt theo tấn. Quy định (EU) 2025/2083 đã hạ ngưỡng của quy định gốc xuống 50%.
  2. Tờ khai hằng năm và nộp lại chứng chỉ: Tờ khai CBAM hằng năm và việc nộp lại chứng chỉ CBAM có hạn chót là ngày 30 tháng 9 của năm sau; lần đầu là ngày 30/9/2027 cho hàng nhập khẩu năm 2026 (khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22). Người khai báo nộp lại chứng chỉ cho tổng phát thải gắn liền sau khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí theo Điều 31 và khoản giảm theo Điều 9 cho giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ.
  3. Mua lại chứng chỉ: Người khai báo có thể yêu cầu mua lại chứng chỉ dư theo giá đã mua, hạn yêu cầu là ngày 31/10 của năm nộp lại (khoản 1 và khoản 3 Điều 23). Số chứng chỉ được mua lại giới hạn ở số chứng chỉ người khai báo có nghĩa vụ mua theo khoản 2 Điều 22 trong năm mua (khoản 2 Điều 23), và chứng chỉ mua năm 2027 cho phát thải năm 2026 chỉ được mua lại trong năm 2027 (khoản 2a Điều 23). Chứng chỉ mua cho phát thải năm 2026 mà không được nộp lại hay mua lại sẽ bị hủy ngày 1 tháng 11 năm 2027 (khoản 2 Điều 24); theo quy tắc chung tại khoản 1 Điều 24, các chứng chỉ khác mua năm 2027, tức không mua cho phát thải năm 2026, bị hủy ngày 1 tháng 11 năm 2029.

Trang chứng chỉ CBAM trình bày toàn bộ quy trình, gồm cách mua, theo dõi số dư và nộp lại chứng chỉ qua Hệ thống đăng ký CBAM.

Khấu trừ giá carbon đã thực trả theo Điều 9

Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 cho phép người khai báo CBAM được cấp phép giảm số chứng chỉ phải nộp lại tương ứng với giá carbon đã thực trả tại nước xuất xứ đối với phát thải gắn liền của hàng hóa nhập khẩu.

Mức khấu trừ bằng giá carbon đã thực trả và có thể kiểm chứng, quy đổi sang EUR, tính trên lượng phát thải đã chịu mức giá đó.

Khoản khấu trừ chỉ áp dụng cho giá carbon đã thực trả tại nước thứ ba, sau khi trừ mọi khoản hoàn trả hoặc hình thức bù đắp khác (khoản 1 Điều 9).

Tín chỉ bù trừ tự nguyện và giá carbon nội bộ doanh nghiệp không phải là giá carbon theo khoản 29 Điều 3. Hạn ngạch phân bổ miễn phí mà nhà sản xuất ngoài EU nhận được trong một hệ thống ETS nước ngoài làm giảm khoản khấu trừ: chỉ phần phát thải thực sự đã trả giá mới được tính.

Khi khai báo theo giá trị mặc định, khoản giảm chỉ có thể được yêu cầu dựa trên giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9). Ủy ban châu Âu chưa ấn định giá mặc định nào cho Việt Nam.

Tính đến ngày 4/11/2026, chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận. Dự thảo quy định thực thi theo Điều 9 được công bố ngày 13 tháng 5 năm 2026, đợt tham vấn kết thúc ngày 10 tháng 6 năm 2026, và văn bản vẫn chưa được thông qua.

Theo ICAP (Đối tác Hành động Carbon Quốc tế), K-ETS của Hàn Quốc và ETS quốc gia của Trung Quốc đều áp dụng cho ngành thép nhưng phân bổ hạn ngạch miễn phí cho ngành này.

Thổ Nhĩ Kỳ ban hành Quy chế về Hệ thống mua bán phát thải ngày 27 tháng 8 năm 2026; giai đoạn thí điểm phân bổ miễn phí 100% hạn ngạch, nên chưa phát sinh giá carbon thực trả. Thụy Sĩ nằm ngoài CBAM vì thuộc Phụ lục III.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.

Tổng hạn ngạch là 243.082.392 tCO₂e cho năm 2025 và 268.391.454 tCO₂e cho năm 2026 (Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026).

Sàn giao dịch carbon trong nước khai trương ngày 29 tháng 6 năm 2026 tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).

Tính đến ngày 28 tháng 9 năm 2026, sàn mới ghi nhận 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch, tổng giá trị khoảng 174,8 triệu đồng, ở mức giá từ 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (VietnamFinance, 29/9/2026).

Do hạn ngạch được cấp miễn phí, gần như không có giá carbon thực trả đối với lượng phát thải được phân bổ.

Bên cạnh đó, thép Việt Nam xuất sang EU chủ yếu là thép mạ, thép cán nguội, bu lông và kết cấu thép, phần lớn do các nhà máy cán và gia công nằm ngoài 25 cơ sở thí điểm sản xuất (suy luận từ cơ cấu sản phẩm). Xem phân tích đầy đủ tại trang khấu trừ giá carbon.

Tiền phạt khi không tuân thủ CBAM

Điều 26, đã được Quy định (EU) 2025/2083 sửa đổi, quy định hai mức phạt như sau.

  • Người khai báo được cấp phép không nộp lại đủ chứng chỉ trước ngày 30/9: Tiền phạt bằng mức phạt phát thải vượt mức của EU ETS (khoản 3 Điều 16 Chỉ thị 2003/87/EC), 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, được tăng theo chỉ số giá tiêu dùng châu Âu (khoản 4 Điều 16 Chỉ thị đó), cho mỗi chứng chỉ không nộp lại đúng hạn (khoản 1 Điều 26).
  • Người không phải là người khai báo được cấp phép đưa hàng CBAM vào EU mà không tuân thủ: Tiền phạt gấp ba đến năm lần mức tại khoản 1 Điều 26 (300 đến 500 EUR trước khi điều chỉnh theo lạm phát) cho mỗi chứng chỉ không nộp lại, tùy thời gian, mức độ nghiêm trọng, phạm vi, tính cố ý, tái phạm và mức độ hợp tác (khoản 2 Điều 26).

Khoản 1 Điều 26 không trực tiếp ấn định số tiền bằng euro mà dẫn chiếu mức phạt của EU ETS, nên mức phạt là như nhau ở cả 27 nước thành viên. Nộp phạt không miễn nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ còn thiếu (khoản 3 Điều 26).

Với nhà nhập khẩu không có tư cách người khai báo mà vượt ngưỡng 50 tấn, việc nộp phạt theo khoản 2 Điều 26 miễn cho họ nghĩa vụ khai báo và nộp lại chứng chỉ đối với lượng hàng đó (khoản 2a Điều 26).


Cấp phép người khai báo CBAM và Hệ thống đăng ký CBAM

Mọi nhà nhập khẩu EU nhập hàng thuộc Phụ lục I trong giai đoạn chính thức phải có tư cách người khai báo CBAM được cấp phép (khoản 17 Điều 3, Điều 4).

Tư cách này do cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên nơi nhà nhập khẩu được thành lập cấp.

Cơ quan có thẩm quyền có tối đa 120 ngày để ra quyết định đối với hồ sơ đầy đủ (khoản 1 Điều 4 Quy định thực thi (EU) 2025/486). Đại diện hải quan gián tiếp hành động nhân danh chính mình cũng có thể giữ tư cách này (Điều 5); một đại lý hải quan chỉ giữ được tư cách này khi hành động với vai trò đại diện hải quan gián tiếp.

Theo Điều 9 Quy định thực thi (EU) 2025/486 và điểm (a) khoản 2 Điều 17 Quy định (EU) 2023/956, người nộp đơn phải chứng minh quá trình tuân thủ pháp luật trong hai khoảng thời gian.

Thứ nhất, không có quyết định nào xác định người nộp đơn vi phạm nghiêm trọng hoặc nhiều lần pháp luật về hải quan, thuế, quy định về lạm dụng thị trường hoặc quy định CBAM trong ba năm trước khi nộp đơn.

Thứ hai, không có tiền án nghiêm trọng liên quan đến hoạt động kinh tế trong năm năm trước đó.

Hồ sơ được nộp qua Mô-đun quản lý cấp phép (AMM) của Hệ thống đăng ký CBAM, hoạt động từ ngày 31 tháng 3 năm 2025.

Tính đến ngày 7 tháng 1 năm 2026, một tuần sau khi giai đoạn chính thức bắt đầu, đã có hơn 12.000 hồ sơ được nộp và hơn 4.100 doanh nghiệp được cấp phép; các con số lũy kế tiếp tục tăng trong những tháng tiếp theo.

Tháng 6/2026, DEHSt (cơ quan có thẩm quyền của Đức) cho biết nhiều hồ sơ chưa được duyệt, chủ yếu do hồ sơ không đầy đủ hoặc thiếu tài liệu chứng minh, và khuyến nghị người nộp đơn chủ động theo dõi Hệ thống đăng ký để kịp thời đáp ứng các yêu cầu bổ sung tài liệu.

Nhà nhập khẩu nộp đơn cấp phép tạm thời trước ngày 31 tháng 3 năm 2026 được tiếp tục nhập khẩu hàng CBAM trong thời gian chờ quyết định (khoản 7a Điều 17). Đối với nhóm này, thời hạn 120 ngày đã hoặc sắp kết thúc, nên phần lớn đã có quyết định cuối cùng vào giữa năm 2026, dù DEHSt báo cáo tháng 6/2026 rằng một số hồ sơ còn chờ bổ sung tài liệu.

Theo Điều 11, mỗi nước trong 27 nước thành viên chỉ định cơ quan có thẩm quyền riêng, còn mọi hồ sơ đều được xử lý qua Hệ thống đăng ký CBAM chung. Đối với nhà xuất khẩu Việt Nam, khi đàm phán hợp đồng, điều cần làm rõ trước tiên là người mua EU hoặc đại diện hải quan của họ đã có tư cách người khai báo CBAM được cấp phép hay chưa.

CBAM có giống nhau ở mọi nước thành viên EU không?

Giống nhau về quy tắc, khác nhau về khâu quản lý. Quy định (EU) 2023/956 áp dụng trực tiếp, nên nghĩa vụ là như nhau ở cả 27 nước thành viên. Quyết định cấp phép, việc kiểm tra và xử phạt do cơ quan có thẩm quyền quốc gia đảm nhận: Deutsche Emissionshandelsstelle (DEHSt) thuộc Umweltbundesamt tại Đức, Direction Générale de l'Énergie et du Climat (DGEC) tại Pháp và Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) tại Hà Lan, theo danh sách của Ủy ban châu Âu ngày 26 tháng 6 năm 2026. Tốc độ xử lý hồ sơ có thể khác nhau giữa các cơ quan này.

Hạ tầng kỹ thuật của Hệ thống đăng ký CBAM

Hệ thống đăng ký CBAM do DG TAXUD (Tổng vụ Thuế và Liên minh Hải quan của Ủy ban châu Âu) vận hành theo Quy định thực thi (EU) 2024/3210, đã được Quy định thực thi (EU) 2025/2550 sửa đổi.

Việc xác thực người dùng thực hiện qua UUM&DS (hệ thống Quản lý người dùng thống nhất và Chữ ký số) theo Điều 8 Quy định thực thi (EU) 2024/3210; người dùng đăng nhập bằng tài khoản EU Login có xác thực hai yếu tố.

Hệ thống đăng ký đảm nhận bốn chức năng: quản lý tài khoản người khai báo được cấp phép, theo dõi số dư chứng chỉ CBAM, tiếp nhận tờ khai và tích hợp dữ liệu hải quan.

Cơ quan hải quan chỉ cho phép người khai báo CBAM được cấp phép nhập khẩu hàng CBAM, trừ trường hợp được miễn trừ theo ngưỡng (khoản 1 Điều 25).

Quy định thực thi (EU) 2025/2619, áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, quy định dữ liệu hải quan được chuyển về Hệ thống đăng ký: tám trường dữ liệu cho mỗi lô hàng, trong đó có số EORI, số tài khoản CBAM, mã CN 8 chữ số, khối lượng và nước xuất xứ.

Dữ liệu được truyền qua cơ chế giám sát hải quan theo định kỳ, ít nhất mỗi tuần một lần, chứ không theo thời gian thực.

Gói thầu nền tảng trung tâm chung để bán chứng chỉ được thông báo trên Công báo EU ngày 11 tháng 2 năm 2026, với hạn nộp hồ sơ dự thầu ngày 6 tháng 4 năm 2026.

Theo thông báo trao hợp đồng ngày 8 tháng 7 năm 2026 (TED 468943-2026), nhà thầu là European Dynamics SA (Hy Lạp), được lựa chọn ngày 26 tháng 6 năm 2026; hợp đồng khung có giá trị tối đa 5,83 triệu EUR và được ký ngày 30 tháng 6 năm 2026.

Hợp đồng đã ký không nêu ngày cụ thể cho phiên bản tiền vận hành của nền tảng; việc bán chứng chỉ vẫn dự kiến bắt đầu ngày 1 tháng 2 năm 2027.

Quy tắc bán và mua lại chứng chỉ nằm trong dự thảo Quy định ủy quyền theo khoản 6 Điều 20: dự thảo được lấy ý kiến từ ngày 9 tháng 7 đến ngày 6 tháng 8 năm 2026 và nhận được 93 ý kiến góp ý, dự kiến được thông qua trong quý IV/2026; tính đến ngày 23 tháng 10 năm 2026, văn bản vẫn chưa được thông qua.


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Các mốc thời gian CBAM: từ giai đoạn chuyển tiếp đến năm 2034

CBAM vận hành như một nghĩa vụ báo cáo từ ngày 1 tháng 10 năm 2023 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025 và trở thành nghĩa vụ tài chính từ ngày 1 tháng 1 năm 2026.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, nhà nhập khẩu nộp báo cáo CBAM hằng quý, chưa có chứng chỉ, và chế tài duy nhất là tiền phạt từ 10 đến 50 EUR cho mỗi tấn phát thải không được báo cáo (khoản 5 Điều 35; Điều 16 Quy định thực thi (EU) 2023/1773). Các mốc của giai đoạn chính thức được liệt kê dưới đây.

Mốc Thời điểm Cơ sở pháp lý
Giai đoạn chuyển tiếp 1/10/2023 đến 31/12/2025 Điều 32
Bắt đầu giai đoạn chính thức 1/1/2026 điểm (b) khoản 2 Điều 36
Hạn nộp đơn để được tiếp tục nhập khẩu tạm thời (đã qua) 31/3/2026 khoản 7a Điều 17
Mở đăng ký đơn vị thẩm tra 1/9/2026 khoản 1 Điều 10a
Bắt đầu bán chứng chỉ 1/2/2027 khoản 1 Điều 20
Lần kiểm tra số dư cuối quý đầu tiên 31/3/2027 khoản 2 Điều 22
Tờ khai và nộp lại chứng chỉ lần đầu 30/9/2027 (cho hàng nhập khẩu năm 2026) khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22
Hạn yêu cầu mua lại chứng chỉ 31/10/2027 khoản 1 Điều 23
Hủy chứng chỉ mua cho phát thải năm 2026 1/11/2027 khoản 2 Điều 24
Không còn áp dụng hệ số CBAM (chấm dứt phân bổ miễn phí cho hàng CBAM) Từ năm 2034 khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC

Mọi điều khoản thuộc Quy định (EU) 2023/956, đã được Quy định (EU) 2025/2083 sửa đổi, trừ khi ghi tên văn bản khác. Trình tự đầy đủ, gồm các mốc của đề xuất mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn và của Vương quốc Anh, có tại trang lộ trình CBAM.


Lộ trình cắt giảm phân bổ miễn phí giai đoạn 2026-2034

Gánh nặng tài chính của CBAM tăng dần qua từng năm vì phân bổ miễn phí trong EU ETS cho các ngành CBAM được cắt giảm dần đến năm 2034.

Phân bổ miễn phí, tức hạn ngạch EU ETS cấp không thu tiền cho nhà sản xuất EU, trước đây là công cụ bảo vệ ngành công nghiệp EU trước nguy cơ rò rỉ carbon.

CBAM thay thế công cụ này ở khâu nhập khẩu, trong khi phân bổ miễn phí cho sản xuất trong EU được rút dần.

Khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC (đã sửa đổi) ấn định lộ trình của hệ số CBAM, tức tỷ lệ phân bổ miễn phí mà nhà sản xuất EU còn được nhận.

Khoản điều chỉnh trên mỗi tấn của nhà nhập khẩu bằng hệ số đó × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM, và được trừ khỏi phát thải gắn liền.

Bảng dưới đây trình bày lộ trình giai đoạn 2026-2034 kèm chi phí của hai ví dụ: phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ và thép mạ Việt Nam.

Năm Hệ số CBAM (phân bổ miễn phí giữ lại) Tỷ lệ phân bổ miễn phí đã bị rút Hệ số cộng thêm mặc định Phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ, mã CN 7207 11 14, theo giá trị mặc định Thép mạ Việt Nam, mã CN 7210 49 00, theo giá trị mặc định
2026 97,5% 2,5% 10% 99,70 EUR/tấn 94,94 EUR/tấn
2027 95% 5% 20% 121,52 EUR/tấn 117,52 EUR/tấn
2028 90% 10% 30% 146,15 EUR/tấn 143,16 EUR/tấn
2029 77,5% 22,5% 30% 160,19 EUR/tấn 158,51 EUR/tấn
2030 51,5% 48,5% 30% 189,38 EUR/tấn 190,42 EUR/tấn
2031 39% 61% 30% Không có số liệu: chưa ấn định hệ số điều chỉnh liên ngành Không có số liệu
2032 26,5% 73,5% 30% Không có số liệu: chưa ấn định hệ số điều chỉnh liên ngành Không có số liệu
2033 14% 86% 30% Không có số liệu: chưa ấn định hệ số điều chỉnh liên ngành Không có số liệu
2034 Không áp dụng hệ số CBAM 100% 30% 247,21 EUR/tấn 253,63 EUR/tấn

Đầu vào: giá trị mặc định Phụ lục I của Thổ Nhĩ Kỳ 2,310 và của Việt Nam 2,370 tCO₂e/tấn, cộng hệ số cộng thêm của từng năm; định mức Cột B 1,364 (mã 7207 11 14) và 1,491 (mã 7210 49 00), tuyến lò cao - lò thổi oxy; hệ số điều chỉnh liên ngành 100% cho 2026-2030 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862).

Giá được giữ cố định ở mức giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR. Định mức dự kiến được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ ngày 1/1/2027, nên số liệu từ năm 2027 trở đi chỉ mang tính tham khảo. Từ năm 2034 khoản điều chỉnh bằng không và chi phí bằng giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm, nhân với giá. Số liệu Việt Nam tính ngày 12/11/2026.

Bước giảm mạnh nhất là từ năm 2029 sang năm 2030, khi hệ số CBAM giảm từ 77,5% xuống 51,5%.

Mức giảm 26 điểm phần trăm chỉ trong một năm khiến đây là mốc quan trọng nhất trong kế hoạch của nhà nhập khẩu EU và đối tác cung ứng ngoài EU. Đối với hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức, phần phải trả tăng hơn gấp đôi trong năm này, từ 22,5% lên 48,5% định mức.

Với hàng hóa khai theo giá trị mặc định cao hơn nhiều so với định mức, phần vượt định mức vốn đã chịu toàn bộ giá chứng chỉ, nên chi phí tăng chậm hơn: từ 160,19 lên 189,38 EUR mỗi tấn đối với phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ và từ 158,51 lên 190,42 EUR mỗi tấn đối với thép mạ Việt Nam. Xem các mốc thời gian khác tại trang lộ trình CBAM.


Khung pháp lý của CBAM: Quy định (EU) 2025/2083 và 13 quy định thực thi

CBAM được xây dựng trên một quy định gốc và 14 văn bản hướng dẫn, gồm 13 quy định thực thi và một quy định ủy quyền, điều chỉnh toàn bộ chi tiết thủ tục.

Hai văn bản ở cấp cao nhất gồm:

  • Quy định (EU) 2023/956 ngày 10 tháng 5 năm 2023 (OJ L 130, 16.5.2023, trang 52 đến 104): văn bản nền tảng. Bản hợp nhất ngày 20 tháng 10 năm 2025 có 39 điều và 7 phụ lục. Cơ sở pháp lý là khoản 1 Điều 192 TFEU. Văn bản quy định phạm vi, nghĩa vụ, tiền phạt, Hệ thống đăng ký và liên kết với EU ETS. Các điều và phụ lục được trình bày tại trang hướng dẫn Quy định (EU) 2023/956 (tiếng Anh).
  • Quy định (EU) 2025/2083 ngày 8 tháng 10 năm 2025 (Quy định Omnibus; đăng trên Công báo EU ngày 17 tháng 10 năm 2025, có hiệu lực từ ngày 20 tháng 10 năm 2025): sửa đổi văn bản gốc, đưa vào ngưỡng miễn trừ 50 tấn mỗi năm (Điều 2a), hạn nộp tờ khai hằng năm 30/9, việc bán chứng chỉ từ ngày 1/2/2027, nghĩa vụ duy trì số dư 50% từ năm 2027, quy tắc phạt tại khoản 1a và khoản 2a Điều 26, và việc đăng ký đơn vị thẩm tra từ ngày 1/9/2026 (Điều 10a).

13 quy định thực thi và một quy định ủy quyền quy định chi tiết thủ tục, từ Quy định thực thi (EU) 2023/1773 (giai đoạn chuyển tiếp, nay chỉ còn giá trị lịch sử) đến Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (giá trị mặc định giai đoạn chính thức, được sửa bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740) và Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 (công nhận đơn vị thẩm tra).

Trang Quy định (EU) 2025/2083 phân tích các thay đổi do quy định sửa đổi này đưa ra.

Tiếng Việt không phải là ngôn ngữ chính thức của EU, nên không có bản tiếng Việt chính thức của các văn bản này. Thuật ngữ trên trang này do cbamguide.com chuyển ngữ; khi cần đối chiếu pháp lý, doanh nghiệp nên sử dụng bản tiếng Anh trên EUR-Lex.

Ngưỡng miễn trừ 50 tấn

Điều 2a Quy định (EU) 2023/956, do Quy định (EU) 2025/2083 bổ sung, miễn trừ nhà nhập khẩu có tổng khối lượng tịnh hàng CBAM nhập khẩu không quá 50 tấn mỗi năm dương lịch (điểm 1 Phụ lục VII).

Nhà nhập khẩu được miễn phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan. Ngưỡng được tính cộng dồn cho mọi hàng hóa thuộc Phụ lục I, trừ điện và hydro, hai mặt hàng không bao giờ được miễn trừ.

Ngưỡng 50 tấn được tính riêng cho từng nhà nhập khẩu và từng năm dương lịch, cộng dồn mọi mã CN và mọi nước xuất xứ. Ví dụ, một doanh nghiệp EU nhập 25 tấn thép và 20 tấn xi măng trong năm (tổng cộng 45 tấn) thì nằm dưới ngưỡng.

Nếu chính doanh nghiệp đó nhập 60 tấn thép, doanh nghiệp sẽ vượt ngưỡng và phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ CBAM cho toàn bộ phát thải gắn liền trong hàng hóa Phụ lục I nhập khẩu năm đó.

Ngưỡng này áp dụng cho nhà nhập khẩu EU, không áp dụng cho nhà xuất khẩu Việt Nam. Một số bài viết tiếng Việt mô tả ngưỡng 50 tấn là lượng hàng xuất khẩu hằng năm của doanh nghiệp Việt Nam; cách hiểu này không đúng.

Một lô bu lông 30 tấn bán cho người mua EU đã nhập 200 tấn thép từ nơi khác trong cùng năm vẫn thuộc diện CBAM.


Ví dụ chi phí CBAM theo ngành

Chi phí CBAM chênh lệch rất lớn giữa các ngành và tuyến sản xuất: khi khai theo giá trị mặc định, chi phí năm 2026 dao động từ 43,17 EUR mỗi tấn urê Ai Cập đến 1.197,94 EUR mỗi tấn hydro.

Bảng dưới đây tính chi phí cho bảy hàng hóa nhập khẩu khai theo giá trị mặc định, với giá chứng chỉ chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026. Giá được ấn định theo quý cho hàng nhập khẩu năm 2026 và theo tuần từ năm 2027.

Hàng hóa và xuất xứ (giá trị mặc định) Giá trị mặc định, tổng phát thải (tCO₂e/tấn) Với hệ số cộng thêm 2026 Định mức Cột B Chi phí trước khoản điều chỉnh Chi phí ròng 2026 Chi phí ròng 2030, cùng giá
Phôi thép, Thổ Nhĩ Kỳ, mã CN 7207 11 14 2,310 2,541 1,364 209,18 EUR/tấn 99,70 EUR/tấn 189,38 EUR/tấn
Phôi thép, Trung Quốc, mã CN 7207 12 10 3,169 3,4859 1,364 286,96 EUR/tấn 177,48 EUR/tấn 281,31 EUR/tấn
Thép cán nóng, Hàn Quốc, mã CN 7208 2,118 2,3298 1,370 191,79 EUR/tấn 81,83 EUR/tấn 168,58 EUR/tấn
Xi măng Portland xám, dòng "Các nước khác", mã CN 2523 29 00 1,440 1,584 0,666 130,39 EUR/tấn 76,94 EUR/tấn 125,87 EUR/tấn
Nhôm chưa gia công, Trung Quốc, mã CN 7601 3,000 3,300 1,423 271,66 EUR/tấn 157,44 EUR/tấn 260,72 EUR/tấn
Urê, Ai Cập, mã CN 3102 10 19 1,390 1,4039 0,902 115,57 EUR/tấn 43,17 EUR/tấn 77,33 EUR/tấn
Hydro, dòng "Các nước khác", mã CN 2804 10 00 17,740 19,514 5,089 1.606,39 EUR/tấn 1.197,94 EUR/tấn 1.682,72 EUR/tấn

Giá trị mặc định là giá trị "tổng phát thải" tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740; hệ số cộng thêm là 10% năm 2026 và 30% năm 2030 (phân bón 1% cả hai năm). Định mức là Cột B điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620, theo tuyến ghi trong dòng của nước xuất xứ: (C) lò cao cho thép, (K) nhôm nguyên sinh.

Chi phí ròng = (giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm trừ hệ số CBAM × 100% × định mức) × giá, với hệ số CBAM 97,5% năm 2026 và 51,5% năm 2030. Cột 2030 giữ giá ở 82,32 EUR và dùng định mức hiện nay, có thể được cập nhật. Không áp dụng khoản giảm theo Điều 9.

Bảng thứ hai áp dụng cùng phương pháp cho các mặt hàng chính của Việt Nam, tính ngày 12 tháng 11 năm 2026 dựa trên Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740) và Cột B điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620.

Hàng hóa Việt Nam (mã CN) Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) Với hệ số cộng thêm 2026 Định mức Cột B Chi phí trước khoản điều chỉnh Chi phí ròng 2026 Chi phí ròng 2030, cùng giá
Phôi thép (7207 11 14) 2,350 2,585 1,364 212,80 EUR/tấn 103,32 EUR/tấn 193,66 EUR/tấn
Thép cán nóng (7208 39 00) 2,350 2,585 1,370 212,80 EUR/tấn 102,84 EUR/tấn 193,41 EUR/tấn
Thép cán nguội (7209 17 90) 2,370 2,607 1,458 214,61 EUR/tấn 97,59 EUR/tấn 191,82 EUR/tấn
Thép mạ, tráng (7210 49 00) 2,370 2,607 1,491 214,61 EUR/tấn 94,94 EUR/tấn 190,42 EUR/tấn
Kết cấu thép (7308 90 98) 2,840 3,124 1,491 257,17 EUR/tấn 137,50 EUR/tấn 240,71 EUR/tấn
Xi măng Portland xám (2523 29 00), giá trị "Các nước khác" 1,440 1,584 0,666 130,39 EUR/tấn 76,94 EUR/tấn 125,87 EUR/tấn

Các dòng thép dùng tuyến (C) lò cao - lò thổi oxy ghi trong bảng của Việt Nam. Bảng của Việt Nam không có dòng xi măng Portland xám, nên áp dụng giá trị của bảng "Các nước khác".

Theo ví dụ thép cán nóng mã CN 7208 39 00: 2,350 × 1,10 = 2,585; khoản điều chỉnh 0,975 × 1,00 × 1,370 = 1,33575; số chứng chỉ 1,24925 mỗi tấn; 102,84 EUR mỗi tấn sản phẩm theo giá 82,32 EUR.

Doanh nghiệp có thể ước tính theo mã hàng và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Ngành sắt thép là ví dụ minh họa rõ nhất cho cơ chế này và cũng là ngành lớn nhất cả về khối lượng lẫn giá trị.

Năm 2025, EU27 nhập khẩu 57,73 triệu tấn thép thuộc diện CBAM từ ngoài EU, trị giá 60,95 tỷ EUR (hàng Phụ lục I thuộc Chương 72 và 73, không gồm quặng sắt).

Trung Quốc cung cấp 9,07 triệu tấn, Thổ Nhĩ Kỳ 7,43 triệu, Ấn Độ 4,01 triệu, Hàn Quốc 3,63 triệu và Việt Nam 2,94 triệu tấn (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12/10/2026).

Phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ khai theo giá trị mặc định có chi phí 99,70 EUR mỗi tấn năm 2026, bằng 47,7% chi phí 209,18 EUR trước khoản điều chỉnh, không phải 2,5% của con số đó. Với thép mạ Việt Nam, tỷ lệ tương ứng là 44,2% (94,94 trên 214,61 EUR).

Nếu giá giữ nguyên, chi phí sẽ tăng lên lần lượt 189,38 và 190,42 EUR mỗi tấn vào năm 2030, khi phân bổ miễn phí giảm và hệ số cộng thêm lên 30%; định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027, nên số liệu năm 2030 chỉ mang tính tham khảo.

Phôi thép Trung Quốc (mã CN 7207 12 10) có chi phí 177,48 EUR mỗi tấn năm 2026, vì giá trị mặc định của mã này cao hơn của phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi định mức được trừ vẫn như nhau (1,364). Xem phân tích theo ngành tại trang CBAM ngành thép.

Hydro nằm ở đầu còn lại của dải chi phí. Khi khai theo giá trị thực tế, định mức cũng là 5,089 tCO₂e/tấn; vì vậy, hydro (kể cả hydro xanh) có phát thải gắn liền đã thẩm tra không vượt quá 97,5% định mức (4,962 tCO₂e/tấn) sẽ không phải nộp lại chứng chỉ nào trong năm 2026.

EU không nhập khẩu điện hay hydro từ Việt Nam năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Nếu phát triển được năng lực sản xuất hydro xanh, các nhà xuất khẩu tương lai từ Ma-rốc, Chile và Ả Rập Xê-út sẽ có lợi thế mang tính cơ cấu so với nhà sản xuất hydro xám ở Nga và các nền kinh tế xuất khẩu khí đốt khác.


Doanh thu CBAM, tranh chấp tại WTO và bối cảnh chính sách

CBAM tạo ra doanh thu từ việc bán chứng chỉ; theo Quy định hiện hành, mỗi nước thành viên bán chứng chỉ cho người khai báo được thành lập tại nước mình và thu về khoản tiền bán (khoản 1 Điều 20).

Quy định không có điều khoản nào phân chia khoản doanh thu này cho ngân sách EU; Điều 30 chỉ đề cập việc rà soát và báo cáo, không đề cập doanh thu.

Hai đề xuất, nếu được thông qua, sẽ thay đổi điều này, nhưng tính đến ngày 12 tháng 10 năm 2026, chưa đề xuất nào trở thành luật.

Trong đề xuất về nguồn thu riêng cho khung ngân sách giai đoạn 2028-2034 (COM(2025) 574), Ủy ban châu Âu đề xuất chuyển 75% doanh thu bán chứng chỉ vào ngân sách EU; bản thuyết minh tài chính lập pháp kèm theo COM(2025)989 ước tính nguồn thu này trung bình khoảng 1,45 tỷ EUR mỗi năm trong giai đoạn 2028-2034.

Nếu được thông qua, đề xuất COM(2025)990 sẽ chuyển 25% doanh thu của mỗi nước thành viên gắn với phát thải năm 2026 và năm 2027 vào Quỹ Khử carbon tạm thời.

Giá EU ETS quyết định trực tiếp doanh thu từ chứng chỉ. Giá EU ETS quý I/2026 dao động từ 66 đến 90 EUR/tCO₂, sau đó thị trường tăng: hợp đồng hạn ngạch kỳ hạn tháng 12/2026 đạt mức cao nhất trong phiên là 88,53 EUR vào ngày 14 tháng 9 năm 2026, và giá chứng chỉ chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.

Tháng 1/2026, mười nước thành viên EU chính thức mô tả EU ETS là "rủi ro sống còn" đối với các ngành công nghiệp chiến lược.

Ngày 1 tháng 4 năm 2026, Ủy ban châu Âu phản hồi bằng văn bản COM(2026) 153 final, đề xuất sửa đổi khẩn cấp Quyết định về Dự trữ ổn định thị trường để lượng hạn ngạch vượt ngưỡng 400 triệu được giữ lại làm vùng đệm thay vì bị hủy.

Trong hai ngày 20 và 21 tháng 10 năm 2026, Hội đồng EU và Nghị viện châu Âu đạt thỏa thuận tạm thời: cơ chế hủy vẫn được duy trì, nhưng quỹ dự trữ được giữ tối đa 700 triệu hạn ngạch (thông cáo báo chí IP/26/2206 của Ủy ban châu Âu); văn bản đang chờ được thông qua chính thức.

Đề xuất rà soát EU ETS của Ủy ban châu Âu (COM(2026) 616, ngày 17 tháng 7 năm 2026), nếu được thông qua, sẽ khôi phục 15% phân bổ miễn phí đã bị rút đối với các ngành CBAM từ năm 2028 và lùi thời điểm kết thúc lộ trình từ năm 2034 sang năm 2038; đây vẫn là đề xuất, chưa phải luật.

Bất kỳ cải cách ETS nào làm giảm giá đấu giá cũng sẽ làm giá chứng chỉ CBAM giảm theo cùng tỷ lệ, vì CBAM không có giá sàn riêng.

Ngày 12 tháng 5 năm 2025, Nga khởi kiện CBAM tại WTO trong vụ DS639, cáo buộc EU vi phạm Điều I GATT (đối xử tối huệ quốc), Điều II (biểu thuế ràng buộc) và Hiệp định về Trợ cấp và các Biện pháp đối kháng (SCM).

Ngày 22 tháng 5 năm 2025, EU từ chối tham vấn. Ấn Độ đã phát tín hiệu không chính thức về khả năng khởi kiện nhưng tính đến tháng 7/2026 vẫn chưa nộp đơn; hiệp định thương mại tự do giữa EU và Ấn Độ, kết thúc đàm phán ngày 27 tháng 1 năm 2026, không dành cho Ấn Độ ngoại lệ nào về CBAM.

Thổ Nhĩ Kỳ lựa chọn kênh song phương, lập luận rằng thỏa thuận Liên minh thuế quan giữa EU và Thổ Nhĩ Kỳ năm 1995 không cho phép EU đối xử với hàng xuất khẩu của nước này như hàng của các nước thứ ba khác.

Do Cơ quan Phúc thẩm của WTO hiện ngừng hoạt động, sẽ không có phán quyết có hiệu lực thi hành trong một khoảng thời gian khả thi, dù ban hội thẩm vẫn có thể ban hành báo cáo.

EU bảo vệ tính hợp pháp của CBAM dựa trên các ngoại lệ tại Điều XX GATT: điểm (b) (biện pháp cần thiết để bảo vệ cuộc sống hoặc sức khỏe của con người, động vật, thực vật) và điểm (g) (biện pháp liên quan đến bảo tồn tài nguyên thiên nhiên có thể cạn kiệt).

Tính tương thích của CBAM với các quy định của WTO vẫn còn gây tranh cãi.

Ngày 10 tháng 7 năm 2026, Nga yêu cầu thành lập ban hội thẩm, và EU đã chặn yêu cầu đầu tiên này tại phiên họp Cơ quan giải quyết tranh chấp ngày 24 tháng 7 năm 2026 (tiếng Anh).

Ngày 25 tháng 9 năm 2026, theo yêu cầu thứ hai, Cơ quan giải quyết tranh chấp đã thành lập ban hội thẩm, đây là ban hội thẩm đầu tiên của WTO về một biện pháp carbon tại biên giới; tính đến ngày 23 tháng 10 năm 2026, ban hội thẩm vẫn chưa có thành viên.

Vụ kiện Ba Lan nộp lên Tòa án Công lý EU ngày 8 tháng 8 năm 2023, yêu cầu hủy bỏ CBAM, vẫn đang chờ xét xử.

Việt Nam không phải là bên khởi kiện trong vụ DS639; Bộ Công Thương, cơ quan đầu mối ứng phó CBAM, chủ trì đối thoại với EU và Vương quốc Anh trong khuôn khổ WTO, EVFTA và UKVFTA (thông báo của Bộ Công Thương ngày 28/8/2024).


Ai cần chuẩn bị cho CBAM của EU

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon tạo ra nghĩa vụ hoặc hệ quả chiến lược cho cả nhà nhập khẩu EU lẫn nhà xuất khẩu ngoài EU, nhưng nghĩa vụ pháp lý hoàn toàn thuộc về phía EU.

Nhà nhập khẩu EU: nghĩa vụ tuân thủ

Nhà nhập khẩu EU nhập hàng hóa thuộc Phụ lục I chịu toàn bộ nghĩa vụ pháp lý theo CBAM. Quy trình tuân thủ gồm bốn bước: xin cấp phép, thu thập dữ liệu phát thải, quản lý chứng chỉ và nộp tờ khai hằng năm.

Người không có tư cách người khai báo được cấp phép mà đưa hàng CBAM vào EU trái quy định chịu tiền phạt gấp ba đến năm lần mức phạt tại khoản 1 Điều 26 (300 đến 500 EUR trước khi điều chỉnh theo lạm phát) cho mỗi chứng chỉ không nộp lại.

Xem quy trình đầy đủ tại hướng dẫn CBAM cho nhà nhập khẩu EU (tiếng Anh), gồm thủ tục xin cấp phép, cách đề nghị nhà cung cấp ngoài EU cung cấp dữ liệu phát thải gắn liền, cách chuẩn bị cho quy tắc duy trì số dư cuối quý từ năm 2027 và việc nộp tờ khai có hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2027.

Ngưỡng miễn trừ 50 tấn có áp dụng cho điện nhập khẩu không?

Không. Điện (mã CN 2716 00 00) và hydro (mã CN 2804 10 00) bị loại trừ rõ ràng khỏi ngưỡng miễn trừ theo Điều 2a Quy định (EU) 2023/956, do Quy định (EU) 2025/2083 bổ sung (khoản 4 Điều 2a). Nhà nhập khẩu điện qua đường truyền tải vật lý chịu đầy đủ nghĩa vụ CBAM với bất kỳ khối lượng nào.

Nhà xuất khẩu Việt Nam: vị thế chiến lược và yêu cầu dữ liệu

Nhà xuất khẩu ngoài EU, kể cả doanh nghiệp Việt Nam, không có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp theo CBAM.

Tuy vậy, nếu đo, thẩm tra và cung cấp dữ liệu phát thải thực tế cho khách hàng EU, nhà xuất khẩu giúp khách hàng tránh hệ số cộng thêm (10% năm 2026, tăng lên 30% từ năm 2028) và có thể giảm chi phí chứng chỉ xuống dưới mức tính theo giá trị mặc định.

Ngược lại, khi nhà xuất khẩu không cung cấp được dữ liệu đã thẩm tra, khách hàng EU buộc phải dùng giá trị mặc định cao, từ đó tạo áp lực thương mại đẩy gánh nặng tuân thủ CBAM ngược lên chuỗi cung ứng.

Nhà nhập khẩu EU có thể khai báo bằng giá trị mặc định; khi đó không cần 16 mục dữ liệu, nhưng chịu hệ số cộng thêm.

Dữ liệu nhà cung cấp phải gửi gồm 16 mục trong báo cáo tóm tắt phát thải (điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547), được trình bày theo cấu trúc ba tài liệu bắt buộc nêu tại Hướng dẫn số 3 của Ủy ban châu Âu ngày 14 tháng 8 năm 2026, lập bằng tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi đó), với tọa độ ghi đến 6 chữ số thập phân.

Theo Điều 10, nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) có thể đăng ký cơ sở tại Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba (thuộc Hệ thống đăng ký CBAM), với thời hạn đăng ký năm năm, sau đó chia sẻ dữ liệu đã thẩm tra với mọi người mua EU.

Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo pháp luật Việt Nam không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành theo CBAM.

Tính đến ngày 12 tháng 10 năm 2026, không có văn bản nào của Ủy ban châu Âu nêu hoạt động gia công thép tại Việt Nam là một dạng lẩn tránh đang bị theo dõi theo Điều 27. Trang hướng dẫn CBAM cho nhà xuất khẩu trình bày các phương án chiến lược, gồm cách làm việc với đơn vị thẩm tra được công nhận và cách đánh giá tác động của khoản khấu trừ theo Điều 9.

Doanh nghiệp Việt Nam có phải mua chứng chỉ CBAM không?

Không. Nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ CBAM thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU, tức nhà nhập khẩu EU hoặc đại diện hải quan gián tiếp của họ. Doanh nghiệp Việt Nam chịu tác động gián tiếp: người mua EU tính chi phí chứng chỉ theo phát thải gắn liền của từng lô hàng và có thể đề nghị giảm giá hoặc chuyển sang nhà cung cấp phát thải thấp hơn.

CBAM của Vương quốc Anh có giống CBAM của EU không?

Không. CBAM của Vương quốc Anh có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2027 và là một loại thuế, không phải cơ chế chứng chỉ. HMRC quản lý thuế này theo Phần 5 Đạo luật Tài chính 2026 cho năm ngành (nhôm, xi măng, phân bón, hydro, sắt thép), chỉ tính phát thải trực tiếp, với thuế suất và quy tắc tính riêng. Việc đăng ký với HMRC mở chậm nhất ngày 1 tháng 1 năm 2028, và nhà nhập khẩu có nghĩa vụ thuế phát sinh năm 2027 phải đăng ký chậm nhất ngày 31/1/2028.

Hàng xuất từ Vương quốc Anh sang EU vẫn chịu CBAM của EU, và hàng CBAM nhập vào Vương quốc Anh chịu thuế CBAM của Vương quốc Anh từ tháng 1/2027. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, EU chưa công nhận giá carbon nào của nước thứ ba theo Điều 9, kể cả UK ETS, nên rủi ro phải trả hai lần vẫn tồn tại trong thương mại giữa Anh và EU.

Ngày 7 tháng 10 năm 2026, POLITICO đưa tin về thỏa thuận giữa Anh và EU nhằm liên kết hai hệ thống mua bán phát thải, nhưng tính đến ngày 12/10/2026, chính phủ Anh, Ủy ban châu Âu và Hội đồng EU đều chưa xác nhận và chưa có văn bản nào được công bố. Chính phủ Anh ước tính thỏa thuận liên kết hoàn chỉnh sẽ giúp nhà xuất khẩu Anh tránh khoảng 800 triệu bảng Anh tiền thanh toán CBAM của EU đến năm 2030.

Bản thân thỏa thuận này chưa xóa bỏ nghĩa vụ theo CBAM của EU: trước hết, Vương quốc Anh phải được đưa vào Phụ lục III bằng một quy định ủy quyền. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, thép xuất sang Anh thuộc phạm vi thuế CBAM của Vương quốc Anh từ ngày 1/1/2027, độc lập với CBAM của EU; chi tiết tại trang CBAM của Vương quốc Anh (tiếng Anh).

Đề xuất mở rộng CBAM sang sản phẩm hạ nguồn là gì?

Đề xuất COM(2025)989 của Ủy ban châu Âu, công bố ngày 17 tháng 12 năm 2025, dự kiến bổ sung khoảng 180 sản phẩm hạ nguồn sử dụng nhiều thép và nhôm vào phạm vi CBAM từ ngày 1 tháng 1 năm 2028. Phụ lục của đề xuất liệt kê nhiều sản phẩm, trong đó có phụ tùng xe như hộp số và vành bánh xe, máy giặt gia dụng, cần cẩu và máy móc khác, động cơ điện, máy biến áp và đồ nội thất kim loại.

Đề xuất cần được Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU thông qua theo thủ tục lập pháp thông thường. Hội đồng EU thông qua lập trường chung ngày 12 tháng 6 năm 2026, theo đó bổ sung khoảng 200 mã theo cách đếm của Mayer Brown (hơn 300 mục và mã tổng cộng theo cách đếm của cbamguide.com). Ủy ban ENVI của Nghị viện châu Âu thông qua lập trường ngày 6 tháng 7 năm 2026 (56 phiếu thuận, 11 chống, 12 trắng), với danh sách mà báo chí thương mại ước tính khoảng 457 sản phẩm và quy tắc chống lẩn tránh chặt chẽ hơn.

Ngày 15 tháng 9 năm 2026, Nghị viện châu Âu thông qua nhiệm vụ đàm phán (lần đọc thứ nhất) với 464 phiếu thuận, 50 phiếu chống và 159 phiếu trắng. Tính đến ngày 23 tháng 10 năm 2026, hồ sơ vẫn là đề xuất và chưa có thỏa thuận ba bên. Theo báo chí, vòng đàm phán ba bên đầu tiên ngày 20 tháng 10 năm 2026 kết thúc mà chưa đạt thỏa thuận tổng thể; vòng thứ hai được đưa tin là ngày 30 tháng 11 năm 2026, và hai cơ quan lập pháp đặt mục tiêu đạt thỏa thuận cuối cùng trước cuối năm 2026.

Nhà sản xuất thép và nhôm EU ủng hộ mạnh mẽ việc mở rộng vì việc này sẽ lấp kẽ hở hiện nay: hàng hóa làm từ vật liệu thuộc diện CBAM lại nằm ngoài phạm vi điều chỉnh. Ngành ô tô và cơ khí EU phản đối với lý do chuỗi cung ứng đa quốc gia phức tạp khiến việc tính phát thải gắn liền quá khó.

Bài EU ETS là gì (tiếng Anh) giải thích giá carbon, yếu tố nền tảng của chi phí chứng chỉ CBAM, qua đó giúp làm rõ việc mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn, nếu được thông qua, sẽ làm tăng áp lực chi phí đối với ngành chế tạo EU ra sao.

Đề xuất mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn chỉ giới hạn trong chuỗi giá trị thép và nhôm. Câu hỏi CBAM có áp dụng cho hóa chất hữu cơ và polyme hay không (tiếng Anh) là vấn đề riêng, thuộc điều khoản rà soát tại khoản 2 Điều 30; đánh giá tiếp theo của Ủy ban châu Âu dự kiến được thực hiện năm 2027.

Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, Luxembourg và EU đã đưa tin về lập trường chung của Hội đồng EU đối với việc mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn và siết chặt quy tắc chống lẩn tránh (Tạp chí Công Thương, 23/6/2026). Xem phân tích chi tiết tại trang mở rộng CBAM sang sản phẩm hạ nguồn.

CBAM có phải là cơ chế vĩnh viễn không?

Có. Quy định (EU) 2023/956 không có điều khoản chấm dứt hiệu lực. Lộ trình áp dụng dần kết thúc năm 2034, khi không còn áp dụng hệ số CBAM, nhưng bản thân cơ chế vẫn tiếp tục sau năm đó. Ngày 14 tháng 10 năm 2026, Ủy ban châu Âu thông báo sẽ tiến hành rà soát toàn diện CBAM vào năm 2027, dựa trên kinh nghiệm của hai năm đầu giai đoạn chính thức.

Người khai báo CBAM được cấp phép có thể bị thu hồi tư cách không?

Có. Cơ quan có thẩm quyền thu hồi tư cách theo khoản 8 Điều 17 Quy định (EU) 2023/956 khi người khai báo không còn đáp ứng tiêu chí cấp phép, hoặc đã vi phạm nghiêm trọng hoặc lặp lại nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ hay nghĩa vụ duy trì số dư cuối quý; Quy định thực thi (EU) 2025/486 quy định thủ tục.

Lưu giữ hồ sơ là một phần của tuân thủ: hồ sơ phải được giữ đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai được nộp hoặc lẽ ra phải nộp (khoản 6 Điều 7). Người tiếp tục nhập hàng CBAM khi không có tư cách và không tuân thủ chịu gấp ba đến năm lần mức phạt tại khoản 1 Điều 26 (300 đến 500 EUR trước khi điều chỉnh theo lạm phát) cho mỗi chứng chỉ không nộp lại.

Giá CBAM có tăng đến năm 2034 không?

Dự báo gần nhất có nguồn rõ ràng là cuộc thăm dò của Reuters với chín nhà phân tích, công bố ngày 31 tháng 7 năm 2026, với giá EU ETS trung bình 79,97 EUR năm 2026 và 89,13 EUR năm 2027; không có dự báo chính thức cho năm 2030. Giá chứng chỉ biến động theo giá EU ETS, còn số chứng chỉ phải nộp lại cho mỗi tấn tăng lên khi hệ số CBAM giảm và hệ số cộng thêm tăng.

Ví dụ phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ (mã CN 7207 11 14) khai theo giá trị mặc định cho thấy tác động cộng dồn: nghĩa vụ tăng từ 1,2111 chứng chỉ mỗi tấn năm 2026 lên 2,3005 năm 2030 với giá trị mặc định và định mức hiện nay. Theo giá 82,32 EUR, chi phí tăng từ 99,70 lên 189,38 EUR mỗi tấn; trong minh họa độ nhạy ở mức giá 126 EUR/tCO₂, chi phí năm 2030 là 289,87 EUR.

Với thép mạ Việt Nam (mã CN 7210 49 00), số chứng chỉ tăng từ 1,153275 lên 2,313135 mỗi tấn, tức từ 94,94 lên 190,42 EUR mỗi tấn theo giá 82,32 EUR, hoặc 291,46 EUR năm 2030 ở mức minh họa 126 EUR/tCO₂. Các dự phóng này có độ bất định đáng kể do đề xuất rà soát ETS COM(2026) 616 và việc cập nhật định mức dự kiến cho hàng nhập khẩu từ năm 2027.

Doanh nghiệp Việt Nam tìm hướng dẫn về CBAM ở đâu?

Theo thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương đưa tin ngày 28/8/2024), Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối của Chính phủ về ứng phó CBAM và chủ trì xây dựng Đề án ứng phó với Cơ chế CBAM; tính đến ngày 4/11/2026, chưa tìm thấy văn bản phê duyệt đề án. Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, Luxembourg và EU cung cấp thông tin và cảnh báo sớm qua các kênh của Bộ.

Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phát hành sổ tay hỏi đáp về CBAM tháng 12/2024 (Nhà xuất bản Công Thương) và loạt hỏi đáp trong chuyên mục "Xuất khẩu xanh". Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý thị trường carbon trong nước và hệ thống kiểm kê khí nhà kính, không hướng dẫn thủ tục CBAM.

Tính đến ngày 4/11/2026, chưa có chương trình hỗ trợ tài chính nào dành riêng cho chi phí tuân thủ hay thẩm tra CBAM. Một số tài liệu tiếng Việt viết trước khi Quy định (EU) 2025/2083 được áp dụng vẫn nêu hạn khai báo cũ, giá chứng chỉ theo tuần cho năm 2026 hoặc một tỷ lệ cố định nhỏ cho năm 2026, nên doanh nghiệp cần đối chiếu số liệu EU với văn bản trên EUR-Lex.

Xem tổng quan về Việt Nam tại trang CBAM và Việt Nam và danh sách đơn vị tư vấn tại trang đơn vị tư vấn CBAM tại Việt Nam. Quý doanh nghiệp có thể yêu cầu giới thiệu nhà cung cấp qua trang hỗ trợ CBAM.

Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.