CBAM cho nhà xuất khẩu Việt Nam: dữ liệu phát thải, chi phí và cách giữ thị trường EU

Nhà xuất khẩu Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM, nhưng thép mạ mã CN 7210 49 00 theo giá trị mặc định tốn 94,94 EUR/tấn năm 2026.

Nội dung trang

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU tạo ra sức ép thương mại trực tiếp lên nhà xuất khẩu Việt Nam, dù nghĩa vụ pháp lý thuộc hoàn toàn về nhà nhập khẩu EU.

Năm 2025, EU nhập khẩu 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) từ Việt Nam, trong đó sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR, tức 95,5% (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Theo Quy định (EU) 2023/956, nhà nhập khẩu EU phải mua chứng chỉ CBAM theo giá carbon của EU ETS (giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e) cho lượng phát thải gắn liền trong hàng nhập khẩu.

Khi nhà xuất khẩu không cung cấp được dữ liệu đã thẩm tra, khách hàng EU phải dùng giá trị mặc định, kèm hệ số cộng thêm 10% năm 2026, tăng lên 30% từ năm 2028.

Khoản chi phí tăng thêm này không tự mất đi mà chuyển thành sức ép giảm giá trong đàm phán, thành lý do để khách hàng đổi nhà cung cấp, hoặc thành một hợp đồng bị mất.

Chẳng hạn, với thép mạ mã CN 7210 49 00 (thuộc nhóm 7210, nhóm hàng thuộc diện CBAM lớn nhất của Việt Nam sang EU), giá trị mặc định dẫn đến chi phí chứng chỉ 94,94 EUR cho mỗi tấn sản phẩm nhập khẩu năm 2026.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Nhà xuất khẩu ngoài EU có năm phương án chiến lược: cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra, đầu tư giảm phát thải, đề nghị khấu trừ giá carbon đã thực trả theo Điều 9, chấp nhận giá trị mặc định, hoặc chuyển hướng sang thị trường không có CBAM.

Trang này trình bày CBAM có ý nghĩa gì với cơ sở sản xuất, khách hàng EU cần dữ liệu gì, cách dùng Cổng O3CI, và vị trí của Việt Nam so với các nước xuất khẩu lớn.


CBAM tác động thế nào đến nhà xuất khẩu ngoài EU

CBAM không tạo ra nghĩa vụ pháp lý trực tiếp cho nhà xuất khẩu ngoài EU, nhưng tạo ra nghĩa vụ thương mại tức thời: cung cấp dữ liệu phát thải gắn liền đã thẩm tra, hoặc mất lợi thế trước đối thủ làm được việc đó.

Theo cơ chế này, nhà nhập khẩu EU đưa hàng hóa thuộc sáu ngành (sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro) vào EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền, sau khi trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.

Nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU, không thuộc về doanh nghiệp Việt Nam.

Giá chứng chỉ CBAM gắn với giá đấu giá hạn ngạch EU ETS (EUA) của Hệ thống mua bán phát thải của EU.

Với hàng nhập khẩu năm 2026, giá là mức trung bình theo quý (khoản 1a Điều 21): 75,36 EUR cho quý I, 75,28 EUR cho quý II và 82,32 EUR cho quý III/2026. Từ năm 2027, giá được tính theo tuần (khoản 1 Điều 21).

Nếu khách hàng EU có dữ liệu phát thải gắn liền cụ thể đã thẩm tra của cơ sở sản xuất, nghĩa vụ được tính theo con số thực tế đó. Nếu không, khách hàng buộc phải dùng giá trị mặc định theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621.

Giá trị mặc định không phải là một ước tính trung lập: giá trị này được ấn định theo từng quốc gia và mã CN, sau đó áp thêm hệ số cộng thêm.

Ví dụ, giá trị mặc định cho phôi thép Trung Quốc mã CN 7207 12 10 là 3,169 tCO₂e/tấn, tức 3,4859 sau khi cộng 10% của năm 2026; với phôi thép Việt Nam mã CN 7207 11 14, các con số tương ứng là 2,350 và 2,585.

Khi phát thải đã thẩm tra của cơ sở thấp hơn giá trị mặc định đã cộng hệ số, phần chênh lệch chính là số chứng chỉ mà khách hàng EU sẽ phản ánh ngược vào giá hợp đồng.

Khung pháp lý đầy đủ, từ cách định giá chứng chỉ đến hạn khai báo sau khi được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083 (Quy định Omnibus), được trình bày trong hướng dẫn về CBAM của EU.


Hàng hóa Việt Nam nào thuộc diện CBAM khi xuất khẩu sang EU

Thép mạ, phôi thép, bu lông ốc vít, kết cấu thép, thép cán nóng và thép cán nguội là những nhóm hàng thuộc diện CBAM chính mà EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025.

Tính theo giá trị, Việt Nam đứng thứ 15 trong các nguồn cung hàng hóa thuộc diện CBAM của EU (2,2% giá trị nhập khẩu từ ngoài EU) và thứ 13 theo khối lượng.

Riêng sắt thép thuộc Chương 72 và 73 (không gồm quặng sắt), Việt Nam đứng thứ 9 theo giá trị và thứ 8 theo khối lượng (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Bảng dưới đây tổng hợp hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) EU nhập khẩu từ Việt Nam theo ngành (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12 tháng 10 năm 2026).

Nhóm hàng 2023 2024 2025 Tỷ trọng trong nhập khẩu từ ngoài EU, 2025
Toàn bộ hàng hóa thuộc diện CBAM (không gồm điện) 2,75 tỷ EUR; 3,02 triệu tấn 2,85 tỷ EUR; 3,53 triệu tấn 2,47 tỷ EUR; 3,07 triệu tấn 2,2% giá trị; 2,6% khối lượng
Sắt thép, Chương 72 và 73 (không gồm quặng sắt) 2,57 tỷ EUR; 2,81 triệu tấn 2,73 tỷ EUR; 3,41 triệu tấn 2,36 tỷ EUR; 2,94 triệu tấn 3,9% giá trị; 5,1% khối lượng
Nhôm 156,6 triệu EUR; 44 nghìn tấn 113,9 triệu EUR; 26 nghìn tấn 99,5 triệu EUR; 23 nghìn tấn 0,3% giá trị; 0,3% khối lượng
Xi măng (toàn bộ là xi măng poóc lăng, không có clinker) 14,3 triệu EUR; 159 nghìn tấn 9,1 triệu EUR; 92 nghìn tấn 11,1 triệu EUR; 114 nghìn tấn 1,0% giá trị; 0,8% khối lượng
Phân bón 7,5 triệu EUR; 11 nghìn tấn 0,3 triệu EUR; 448 tấn 0,2 triệu EUR; 354 tấn dưới 0,1%
Điện, hydro không có không có không có

Bảng sau liệt kê các nhóm CN lớn nhất của Việt Nam năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, 2025; thứ hạng tính theo khối lượng). Đây là số liệu thương mại, không phải số liệu khai báo CBAM.

Nhóm CN Sản phẩm Giá trị 2025 Khối lượng 2025 Thứ hạng của Việt Nam
7210 Thép không hợp kim cán phẳng, rộng từ 600 mm, đã mạ hoặc tráng 744,2 triệu EUR 1.036.373 tấn thứ 2, sau Hàn Quốc
7207 Bán thành phẩm (phôi) thép không hợp kim 311,6 triệu EUR 668.725 tấn thứ 5
7318 Vít, bu lông, đai ốc và sản phẩm tương tự 295,5 triệu EUR 149.193 tấn thứ 3, sau Trung Quốc và Đài Loan
7308 Kết cấu và bộ phận kết cấu bằng sắt thép 258,9 triệu EUR 120.309 tấn thứ 4
7208 Thép không hợp kim cán phẳng, cán nóng 219,3 triệu EUR 405.858 tấn thứ 9
7209 Thép không hợp kim cán phẳng, cán nguội 148,0 triệu EUR 228.812 tấn thứ 5
2523 29 00 Xi măng poóc lăng (trừ xi măng trắng) 11,1 triệu EUR 113.610 tấn thứ 7

Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 số, và chỉ sáu số đầu (HS) trùng với mã CN của EU.

Phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU, nên doanh nghiệp cần đối chiếu mã với khách hàng EU thay vì dựa vào mã khai báo xuất khẩu tại Việt Nam.

Theo nhận định của cbamguide.com (suy luận từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu Eurostat), phần lớn hàng Việt Nam sang EU là thép hạ nguồn làm từ thép cuộn cán nóng, trong đó một phần thép cuộn là hàng nhập khẩu.

Vì vậy, dữ liệu tiền chất là vấn đề thực tế đầu tiên mà nhiều nhà máy cán và mạ phải giải quyết.


Nhà nhập khẩu EU cần những dữ liệu gì từ nhà xuất khẩu

Nhà nhập khẩu EU cần báo cáo tóm tắt phát thải của nhà vận hành, gồm 16 mục dữ liệu theo điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547.

Các mục này bao gồm thông tin nhận diện cơ sở sản xuất, quy trình sản xuất, phát thải gắn liền cụ thể, phát thải gián tiếp khi được tính, và dữ liệu về tiền chất.

Các phần dưới đây trình bày các mục này theo nhóm; hồ sơ giá carbon phục vụ khoản khấu trừ theo Điều 9 là một bộ hồ sơ riêng. Báo cáo phải được lập bằng tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547).

Ủy ban châu Âu đã ban hành hướng dẫn chính thức về nội dung này.

Ngày 14 tháng 8 năm 2026, Ủy ban công bố mười tài liệu hướng dẫn cho giai đoạn chính thức: Hướng dẫn số 2 là hướng dẫn nhanh dành riêng cho nhà vận hành ngoài EU, Hướng dẫn số 3 trình bày các phương pháp tính phát thải gắn liền, và sáu hướng dẫn ngành (5a đến 5f) về giám sát và tính toán cho năm báo cáo 2026.

Danh sách đầy đủ có trong bản tin (tiếng Anh) về mười tài liệu hướng dẫn CBAM.

Thông tin nhận diện cơ sở sản xuất

Nhà nhập khẩu EU phải khai báo cơ sở sản xuất cụ thể nơi làm ra hàng hóa, không chỉ tên công ty xuất khẩu. Đối với doanh nghiệp thương mại Việt Nam mua hàng từ nhiều nhà máy, mỗi nhà máy là một bộ dữ liệu riêng.

Các trường thông tin nhận diện bắt buộc gồm những mục sau.

  • Tên pháp lý đầy đủ của doanh nghiệp sản xuất và địa chỉ thực tế của cơ sở sản xuất
  • Mã UN/LOCODE của cơ sở (mã địa điểm quốc tế chuẩn hóa)
  • Tọa độ địa lý (kinh độ và vĩ độ) đến 6 chữ số thập phân
  • Với cơ sở đã đăng ký: mã định danh duy nhất của cơ sở trong Hệ thống đăng ký CBAM
  • Người liên hệ được chỉ định để trả lời các câu hỏi về dữ liệu CBAM tại cơ sở

Dữ liệu phát thải gắn liền cụ thể

Phát thải gắn liền cụ thể là số tấn CO₂ tương đương trên mỗi tấn hàng hóa, xác định ở cấp cơ sở sản xuất theo phương pháp đầy đủ của EU. Điểm B.2 Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547 quy định hai phương pháp giám sát phát thải trực tiếp.

Phương pháp dựa trên tính toán sử dụng dữ liệu hoạt động và hệ số tính toán, theo phương pháp chuẩn (điểm B.3.1) hoặc phương pháp cân bằng khối lượng (điểm B.3.2), tức lấy lượng carbon đầu vào trừ đi lượng carbon đi ra theo sản phẩm.

Phương pháp dựa trên đo lường (điểm B.6) đo liên tục nồng độ khí nhà kính và lưu lượng khí thải.

Nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) chọn phương pháp cho kết quả chính xác và tin cậy nhất, và có thể kết hợp các phương pháp cho các phần khác nhau của cơ sở; riêng với N₂O, bắt buộc dùng phương pháp đo lường.

Các quy tắc giám sát của những hệ thống khác, vốn được chấp nhận trong giai đoạn chuyển tiếp đến hết năm 2024, không còn được chấp nhận trong giai đoạn chính thức.

Phạm vi phát thải phải báo cáo phụ thuộc vào ngành. Bảng dưới đây tóm tắt dữ liệu khách hàng EU cần ở từng ngành.

Ngành Phát thải trực tiếp Phát thải gián tiếp Khí nhà kính
Sắt thép Có Không, trừ quặng sắt đã kết tụ (mã CN 2601 12 00) CO₂
Xi măng Có Có CO₂
Nhôm Có Không CO₂ + PFC (CF₄, C₂F₆)
Phân bón Có Có CO₂ + N₂O
Điện Có Không áp dụng CO₂
Hydro Có Không CO₂

Nhà sản xuất xi măng, phân bón và quặng sắt đã kết tụ (mã CN 2601 12 00, gồm cả quặng thiêu kết và quặng viên) còn phải cung cấp phát thải gián tiếp từ điện tiêu thụ trong sản xuất, tức dữ liệu về lượng điện tiêu thụ trên mỗi tấn sản phẩm.

Hệ số phát thải là hệ số lưới điện của nước xuất xứ trong Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2621, trừ khi có kết nối kỹ thuật trực tiếp với nhà máy phát điện hoặc hợp đồng mua bán điện (điểm 6 Phụ lục IV Quy định (EU) 2023/956).

Hồ sơ giá carbon (cho khoản khấu trừ theo Điều 9)

Khi nước xuất xứ có cơ chế định giá carbon, như hệ thống mua bán phát thải hoặc thuế carbon, và doanh nghiệp đã trả giá carbon cho phát thải gắn liền của hàng xuất khẩu, khách hàng EU có thể đề nghị khấu trừ theo Điều 9 để giảm số chứng chỉ phải nộp.

Hồ sơ cần thể hiện số tiền đã trả trên mỗi tCO₂e (sau khi trừ phân bổ miễn phí, khoản hoàn trả hoặc bồi thường của nhà nước), tên và cơ sở pháp lý của cơ chế, và bằng chứng thanh toán thực tế như hóa đơn, bản ghi trong hệ thống đăng ký hoặc quyết định thuế.

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, văn bản thực thi Điều 9 vẫn là dự thảo và chưa có giá carbon của nước nào được công nhận.

Tín chỉ bù trừ tự nguyện, giá carbon nội bộ của doanh nghiệp và trợ cấp năng lượng của nhà nước không được tính.

Khoản 29 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956 định nghĩa giá carbon là khoản tiền trả ở nước thứ ba theo một cơ chế giảm phát thải carbon, dưới dạng thuế, phí hoặc hạn ngạch phát thải, và Điều 9 chỉ tính khoản đã thực trả.

Dữ liệu phát thải của tiền chất

Khi hàng xuất khẩu là hàng hóa phức tạp (sản xuất từ các hàng hóa khác thuộc danh mục CBAM), phát thải gắn liền của từng tiền chất phải được báo cáo riêng.

Nhà sản xuất xi măng poóc lăng phải cung cấp phát thải gắn liền của clinker đã dùng; nhà sản xuất urê phải cung cấp phát thải gắn liền của amoniac dùng ở khâu trước.

Khi tiền chất đến từ một cơ sở khác, dữ liệu của cơ sở đó cũng phải được thu thập, thẩm tra và chuyển cho nhà nhập khẩu EU.

Với nhà máy mạ hoặc cán nguội Việt Nam dùng thép cuộn cán nóng nhập khẩu, đó là dữ liệu của nhà máy cung cấp thép cuộn, có thể đặt tại một nước thứ ba.

Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành theo CBAM, và hoạt động thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là thẩm tra CBAM.

Khái niệm phát thải gắn liền cụ thể và cách tính theo từng ngành được trình bày chi tiết trong bài phát thải gắn liền theo CBAM.

Danh mục dữ liệu chi tiết cho từng loại hàng có trong trang yêu cầu dữ liệu CBAM đối với nhà xuất khẩu.


Cổng O3CI: cách nhà xuất khẩu gửi dữ liệu CBAM

Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba là một phần của Hệ thống đăng ký CBAM, nơi nhà vận hành ngoài EU tải dữ liệu phát thải lên một lần để dữ liệu được thẩm tra và chia sẻ với khách hàng EU.

O3CI là tên Ủy ban châu Âu đặt cho phần của Hệ thống đăng ký CBAM dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba (Operators of Third-Country Installations). Đây không phải là một hệ thống riêng. Người dùng truy cập bằng tài khoản EU Login có xác thực hai yếu tố.

Chức năng của Cổng O3CI

Đối với nhà xuất khẩu ngoài EU, Cổng O3CI có ba chức năng sau.

  1. Lưu trữ dữ liệu. Cổng lưu dữ liệu phát thải ở cấp cơ sở theo cấu trúc khớp với các trường bắt buộc trong tờ khai CBAM hằng năm.
  2. Chia sẻ dữ liệu. Nhà vận hành có thể cung cấp dữ liệu đã thẩm tra cho những người khai báo CBAM được cấp phép đang nhập khẩu hàng hóa của mình (khoản 7 Điều 10 Quy định (EU) 2023/956). Mỗi khách hàng cung cấp số EORI và truy xuất dữ liệu trong phân hệ của mình trên Hệ thống đăng ký CBAM.
  3. Cấu trúc báo cáo của giai đoạn chính thức. Mẫu trao đổi thông tin tự nguyện (Communication Template) đã được thay bằng cấu trúc bắt buộc gồm ba tài liệu: báo cáo phát thải đầy đủ của nhà vận hành, báo cáo tóm tắt phát thải và một phụ lục riêng cho từng người khai báo, chỉ dùng cho điện nhập khẩu (Hướng dẫn số 3 của Ủy ban châu Âu, ngày 14 tháng 8 năm 2026). Trong cấu trúc này, nhà vận hành khai báo theo phát thải thực tế phải lập báo cáo phát thải và báo cáo tóm tắt phát thải (Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547) bằng tiếng Anh.

Dữ liệu chỉ cần tải lên một lần cho mọi khách hàng EU: nhà vận hành tải dữ liệu của cơ sở lên, đơn vị thẩm tra xem xét và phát hành báo cáo thẩm tra trên cùng Hệ thống đăng ký, sau đó dữ liệu có thể được chia sẻ với mọi khách hàng EU nhập khẩu từ cơ sở đó.

Cách làm này hiệu quả hơn việc cung cấp dữ liệu theo từng lô hàng hoặc từng khách hàng.

Giới hạn của Cổng O3CI

Cổng O3CI không thay thế việc thẩm tra của bên thứ ba. Nhà nhập khẩu EU chỉ chấp nhận dữ liệu là phát thải gắn liền thực tế khi dữ liệu đó đã được một đơn vị thẩm tra được công nhận thẩm tra; chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8).

Năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546), nên kỳ thẩm tra đầu tiên cho hàng nhập khẩu năm 2026 cần một chuyến khảo sát tại nhà máy. Đơn vị thẩm tra quan sát quy trình sản xuất, kiểm tra thiết bị đo và kiểm tra chọn mẫu hồ sơ dữ liệu trước khi phát hành báo cáo thẩm tra.

Đơn vị thẩm tra phải được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, dựa trên tiêu chuẩn EN ISO/IEC 17029:2019.

Tổ chức công nhận của Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ hay Hàn Quốc không thể công nhận đơn vị thẩm tra CBAM.

Một đơn vị thẩm tra đặt tại Việt Nam muốn được công nhận phải nộp hồ sơ cho một trong bảy tổ chức công nhận quốc gia của EU có nhận hồ sơ từ nước thứ ba (Pháp, Hy Lạp, Ý, Hà Lan, Ba Lan, Slovakia và Thụy Điển), theo bảng tổng hợp tình hình của Ủy ban châu Âu ngày 21 tháng 10 năm 2026.

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra đã được ghi nhận là được năm tổ chức công nhận quốc gia công nhận (ESYD của Hy Lạp, Accredia của Ý, Swedac của Thụy Điển, RvA của Hà Lan và BELAC của Bỉ). Các pháp nhân đó gồm:

  • EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp)
  • Bureau Veritas Italia S.p.A. (Accredia, Ý)
  • RINA Services S.p.A. (Accredia, Ý)
  • SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý)
  • Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển)
  • Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC), Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22 tháng 10 năm 2026)
  • SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi công nhận có hiệu lực từ ngày 5 tháng 11 năm 2026)

Sáu pháp nhân được thành lập tại EU và một tại Ai Cập: ISSC là đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận đầu tiên được thành lập ngoài EU.

Không pháp nhân nào được thành lập tại Việt Nam. Ngày 6 tháng 11 năm 2026, DNV thông báo đã được Accredia công nhận, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định này, nên DNV chưa được tính.

Công nhận thuộc về từng pháp nhân nêu trên, không thuộc về cả tập đoàn hay chi nhánh tại Việt Nam. Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức.

Hướng dẫn đăng ký cơ sở, lập báo cáo phát thải và chọn đơn vị thẩm tra có trong trang Cổng O3CI dành cho nhà xuất khẩu và trang đơn vị thẩm tra được công nhận.


Chi phí CBAM theo giá trị mặc định: lý do tài chính để cung cấp dữ liệu đã thẩm tra

Động lực thương mại để cung cấp dữ liệu đã thẩm tra đã xuất hiện ngay từ năm 2026 và sẽ lớn dần khi phân bổ miễn phí cho nhà sản xuất EU giảm xuống và hệ số cộng thêm tăng lên.

Năm 2026, hệ số CBAM theo luật là 97,5%, tức phần phân bổ miễn phí mà nhà sản xuất EU vẫn được giữ lại (khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC).

Từ hệ số này, khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí bằng 0,975 × định mức CBAM của hàng hóa, tức một lượng cố định trên mỗi tấn.

Vì vậy, chỉ hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí. Mọi tấn CO₂e vượt định mức, kể cả toàn bộ hệ số cộng thêm, chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Công thức là: số chứng chỉ = max[0; phát thải gắn liền cụ thể trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí trừ giá carbon đã thực trả] × khối lượng (Điều 31 Quy định (EU) 2023/956; Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Ví dụ phôi thép Trung Quốc theo giá trị mặc định (mã CN 7207 12 10) cho thấy quy mô chi phí.

Giá trị mặc định 3,169 tCO₂e/tấn tăng lên 3,4859 sau khi cộng 10%; trừ đi 0,975 × định mức 1,364, còn lại 2,156 chứng chỉ mỗi tấn, tương đương 177,48 EUR theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.

Với hàng nhập khẩu năm 2030, cũng loại phôi này sẽ tốn 281,31 EUR mỗi tấn nếu giá giữ nguyên ở mức 82,32 EUR, với hệ số cộng thêm 30% và hệ số CBAM 51,5%.

Con số này tính trên định mức hiện hành, vốn có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027 (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Chi phí cho thép Việt Nam theo giá trị mặc định

Thép cán nóng mã CN 7208 39 00 xuất xứ Việt Nam, nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định, được tính như sau: 2,350 × 1,10 = 2,585; khoản điều chỉnh 0,975 × 1,00 × 1,370 = 1,33575; số chứng chỉ 1,24925 mỗi tấn; 102,84 EUR mỗi tấn theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.

Bảng dưới đây áp dụng cùng phương pháp cho các mặt hàng chính của Việt Nam (tính ngày 12 tháng 11 năm 2026 bằng thư viện tính toán theo công thức pháp lý mà công cụ tính chi phí CBAM của cbamguide.com sử dụng; giá trị mặc định theo Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740; định mức cột B tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620; hệ số điều chỉnh liên ngành 100% theo Quyết định thực thi (EU) 2026/1862).

Sản phẩm (mã CN) Giá trị mặc định Việt Nam (tCO₂e/tấn) Cộng 10% năm 2026 Định mức CBAM (cột B) Số chứng chỉ mỗi tấn, 2026 Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2026 Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2030
Phôi thép (7207 11 14) 2,350 2,585 1,364 1,2551 103,32 EUR 193,66 EUR
Thép cán nóng (7208 39 00) 2,350 2,585 1,370 1,24925 102,84 EUR 193,41 EUR
Thép cán nguội (7209 17 90) 2,370 2,607 1,458 1,18545 97,59 EUR 191,82 EUR
Thép mạ (7210 49 00) 2,370 2,607 1,491 1,153275 94,94 EUR 190,42 EUR
Kết cấu thép (7308 90 98) 2,840 3,124 1,491 1,670275 137,50 EUR 240,71 EUR
Bu lông, vít đầu lục giác bằng sắt hoặc thép, trừ thép không gỉ (7318 15 88) 2,750 (giá trị chung của phân nhóm 7318 15) 3,025 1,364 1,6951 139,54 EUR 236,47 EUR
Xi măng poóc lăng xám (2523 29 00) 1,440 (giá trị "các nước khác") 1,584 0,666 0,93465 76,94 EUR 125,87 EUR

Cột 2030 dùng cùng giá trị mặc định, định mức và giá 82,32 EUR, với hệ số cộng thêm 30% và hệ số CBAM 51,5%. Định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027, nên cột này chỉ mang tính tham khảo. Bảng giá trị mặc định của Việt Nam không có dòng xi măng poóc lăng xám, nên giá trị "các nước khác và vùng lãnh thổ" được áp dụng.

Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Với bu lông ốc vít, bảng giá trị mặc định của Việt Nam ghi một giá trị chung 2,750 cho cả phân nhóm 7318 15. Mọi mã bu lông và vít ren không làm bằng thép không gỉ trong phân nhóm này có cùng định mức cột B 1,364 (quy trình C), nên cho cùng chi phí như mã 7318 15 88; các mã bằng thép không gỉ có định mức khác.

Với thép mạ mã CN 7210 49 00, chi phí mỗi tấn sản phẩm tăng từ 94,94 EUR năm 2026 lên 117,52 EUR năm 2027, 143,16 EUR năm 2028 và 190,42 EUR năm 2030, với cùng mức giá 82,32 EUR và trên định mức hiện hành, vốn có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027.

Doanh nghiệp có thể tự tính cho sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính chi phí CBAM (tiếng Anh).

Mọi dòng thép carbon trong bảng giá trị mặc định của Việt Nam đều ghi quy trình lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF, quy trình C).

Theo giá trị mặc định, sản phẩm của nhà máy lò điện hồ quang (EAF) dùng phế liệu cũng bị tính như thép lò cao cho đến khi có phát thải thực tế đã thẩm tra. Chi phí theo từng sản phẩm thép có trong trang CBAM cho nhà xuất khẩu thép.

So sánh với các nước khác

Chi phí năm 2026 theo giá trị mặc định cho bốn mặt hàng phổ biến của các nước khác được trình bày trong bảng dưới đây.

Sản phẩm Nước Giá trị mặc định Phụ lục I (tCO₂e/tấn) Cộng hệ số năm 2026 Chi phí năm 2026 theo giá trị mặc định
Phôi thép dẹt (7207 12 10) Trung Quốc 3,169 3,4859 177,48 EUR/tấn
Clinker xám (2523 10 00) Thổ Nhĩ Kỳ 1,410 1,551 74,22 EUR/tấn
Amoniac khan (2814 10 00) Ai Cập 2,050 2,0705 48,28 EUR/tấn
Nhôm nguyên sinh chưa gia công (7601) UAE 1,870 2,057 55,12 EUR/tấn

Giá trị mặc định: Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, cộng 10% năm 2026 (1% với phân bón). Chi phí: định mức cột B lần lượt 1,364; 0,666; 1,522 và 1,423 (Quy định thực thi (EU) 2025/2620), hệ số CBAM 97,5%, giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR. Dòng clinker xám của Thổ Nhĩ Kỳ để trống, nên giá trị "các nước khác và vùng lãnh thổ" được áp dụng. Khoản tiết kiệm từ dữ liệu đã thẩm tra phụ thuộc vào phát thải đã thẩm tra của chính cơ sở và vào cách tính theo giá trị thực tế, vốn trừ định mức cột A cộng phân bổ miễn phí của tiền chất.

Phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ mã CN 7207 11 14 có giá trị mặc định 2,310, tương ứng chi phí 99,70 EUR mỗi tấn năm 2026, thấp hơn mức 103,32 EUR của phôi thép Việt Nam cùng mã.

Với nhà xuất khẩu xi măng Thổ Nhĩ Kỳ, xi măng poóc lăng xám theo giá trị mặc định tốn 76,94 EUR mỗi tấn năm 2026 và 125,87 EUR năm 2030 ở mức 82,32 EUR không đổi (trên định mức hiện hành, vốn có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027), có thể vượt giá xuất khẩu FOB.

Xi măng Việt Nam chịu đúng mức chi phí này vì cũng áp dụng giá trị "các nước khác". Chấp nhận giá trị mặc định không phải là một lựa chọn thụ động: trên thực tế, đó là quyết định đẩy khách hàng EU tới chỗ chấm dứt quan hệ mua bán.

Cấu trúc đầy đủ của giá trị mặc định theo nước và sản phẩm được trình bày trong bài giá trị mặc định CBAM cho nhà xuất khẩu.


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Năm phương án ứng phó CBAM cho nhà xuất khẩu

Nhà xuất khẩu ngoài EU có năm phương án ứng phó với CBAM, mỗi phương án có cơ cấu chi phí, thời gian và rủi ro thương mại khác nhau.

Phương án 1: Cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra. Đây là cách phòng vệ ngắn hạn chính cho nhà xuất khẩu có phát thải thực tế thấp hơn giá trị mặc định.

Theo ước tính thị trường từ các đơn vị cung cấp dịch vụ, phí thẩm tra cho một cơ sở dao động từ 5.000 đến 50.000 EUR mỗi kỳ, tùy độ phức tạp của cơ sở và vị trí của đơn vị thẩm tra; đây không phải con số của Ủy ban châu Âu.

Lợi ích có ngay: mỗi tấn phát thải đã thẩm tra thấp hơn giá trị mặc định giúp tránh chi phí cộng thêm và tạo uy tín với khách hàng EU.

Phương án này đòi hỏi đầu tư vào hệ thống giám sát liên tục hoặc quy trình thu thập dữ liệu tốt hơn, đào tạo nhân sự và hợp tác thường xuyên với một đơn vị thẩm tra. Chi tiết có trong trang thẩm tra CBAM cho nhà xuất khẩu.

Phương án 2: Đầu tư giảm phát thải. Giảm cường độ phát thải gắn liền là giải quyết tận gốc vấn đề thay vì xử lý triệu chứng.

Ví dụ: nhà máy lò cao chuyển sang lò điện hồ quang, nhà máy xi măng tăng tỷ lệ phụ gia khoáng thay thế clinker, và nhà máy nhôm cắt giảm phát thải từ anốt và PFC (nhôm chỉ tính phát thải trực tiếp).

Phương án này cần thời gian đầu tư từ 3 đến 10 năm, nhưng tạo lợi thế cạnh tranh bền vững khi chi phí CBAM tăng nhanh đến năm 2034, mốc mà từ đó hệ số CBAM không còn được áp dụng.

Các lựa chọn công nghệ được trình bày trong trang giảm phát thải cho nhà xuất khẩu.

Phương án 3: Đề nghị khấu trừ giá carbon đã thực trả theo Điều 9. Khi nhà sản xuất thực sự trả giá carbon ở trong nước, khách hàng EU có thể đề nghị giảm số chứng chỉ phải nộp theo Điều 9. Hệ thống K-ETS của Hàn Quốc vận hành từ năm 2015 và bao phủ 77,75% phát thải quốc gia năm 2023 (ICAP), nhưng ICAP cũng cho biết thép vẫn được phân bổ miễn phí 100% trong giai đoạn 4 (2026-2030), làm giảm giá carbon thực trả.

Ngày 13 tháng 5 năm 2026, Ủy ban châu Âu công bố dự thảo quy định thực thi về công nhận giá carbon theo Điều 9, với bốn hướng công nhận: hệ thống mua bán phát thải, thuế carbon tại nguồn phát thải, thuế carbon theo nhiên liệu và hệ thống tuân thủ hỗn hợp.

Tham vấn công khai kết thúc ngày 10 tháng 6 năm 2026; tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, văn bản chưa được thông qua, nên chưa có giá carbon của nước nào, kể cả K-ETS, được công nhận.

Thuế carbon của Nam Phi áp dụng từ ngày 1 tháng 6 năm 2019, với mức thuế danh nghĩa 308 rand/tCO₂e từ ngày 1 tháng 1 năm 2026 (khoảng 16,62 EUR) và các khoản miễn giảm có thể tới 95%. Đó là giá carbon nhà sản xuất thực trả, nhưng cũng chưa được công nhận theo Điều 9. Với nhà xuất khẩu ở nước có định giá carbon, việc vận động công nhận sau khi văn bản thực thi được thông qua là con đường giảm chi phí CBAM cho khách hàng EU. Trường hợp Việt Nam được phân tích ở phần sau.

Phương án 4: Chấp nhận giá trị mặc định và chịu hậu quả thương mại. Đây là con đường đắt nhất ngay từ năm đầu, vì hệ số cộng thêm và mọi phần vượt định mức đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Phương án này chỉ phù hợp với nhà xuất khẩu có phát thải bằng hoặc cao hơn giá trị mặc định, hoặc có khối lượng xuất khẩu sang EU quá nhỏ, không đáng để đầu tư thẩm tra.

Từ năm 2028, hệ số cộng thêm 30% kết hợp với hệ số CBAM giảm dần tạo ra bất lợi cộng dồn, khiến phương án này không bền vững về thương mại với phần lớn nhà xuất khẩu có khối lượng lớn sang EU.

Phương án 5: Chuyển hướng sang thị trường không có CBAM. Thuế CBAM của Vương quốc Anh, một sắc thuế riêng áp dụng cho năm ngành, bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, nên thị trường Anh, đối tác của Việt Nam theo UKVFTA, cũng sẽ áp dụng chi phí carbon tại biên giới cho năm ngành này.

Tính đến ngày 12 tháng 10 năm 2026, Canada chưa ban hành cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới: đợt tham vấn của Bộ Tài chính Canada khởi động ngày 5 tháng 8 năm 2021 đã kết thúc và được lưu trữ, còn Ngân sách 2025 (ngày 4 tháng 11 năm 2025) không đề cập đến vấn đề này.

Tại Hoa Kỳ, dự luật Foreign Pollution Fee Act of 2025 (S.1325) vẫn nằm tại Ủy ban Tài chính Thượng viện kể từ khi được trình ngày 8 tháng 4 năm 2025 (Congress.gov, kiểm tra ngày 12/10/2026).

Phương án này giúp giảm áp lực ngắn hạn cho nhà xuất khẩu có cường độ phát thải thực sự cao, nhưng không phải là chiến lược bền vững cho phần lớn khối lượng xuất khẩu thuộc diện CBAM.

Cách kết hợp các phương án theo từng loại doanh nghiệp được trình bày trong trang chiến lược CBAM cho nhà xuất khẩu.


Giá carbon của Việt Nam có được khấu trừ theo Điều 9 không

Không. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, giá carbon của Việt Nam chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí.

Việt Nam không có thuế carbon hay phí carbon tính theo tấn khí nhà kính. Các yếu tố chính của thị trường carbon trong nước được tóm tắt trong bảng dưới đây.

Yếu tố Nội dung Nguồn
Cơ sở pháp lý Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14; Nghị định 06/2022/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP (phân bổ theo các giai đoạn 2025-2026, 2027-2028, 2029-2030) Phần căn cứ Nghị định 396/2026/NĐ-CP; Bộ Công Thương, 28/7/2025
Tổng hạn ngạch 243.082.392 tCO₂e cho năm 2025 và 268.391.454 tCO₂e cho năm 2026 Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026
Phương thức phân bổ Miễn phí, dựa trên định mức phát thải theo ngành, dữ liệu sản xuất và mục tiêu giảm phát thải ICAP, 25/3/2026
Sàn giao dịch Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), mở ngày 29/6/2026, sản phẩm duy nhất VN2025 The Investor, 29/6/2026
Giao dịch thực tế Đến 28/9/2026: 7 giao dịch, 1.310 hạn ngạch, khoảng 174,8 triệu đồng, giá 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (khoảng 4,95 đến 5,17 USD theo quy đổi của The Investor) VietnamFinance, 29/9/2026
Giai đoạn 2027-2028 Chưa phân bổ; hạn phê duyệt là 31/10/2027 Bộ Công Thương, 28/7/2025

Có ba lý do khiến thị trường thí điểm gần như chưa tạo ra cơ sở để khấu trừ theo Điều 9, kể cả khi văn bản thực thi được thông qua.

  • Phân bổ miễn phí không phải là giá đã thực trả. Khoản 1 Điều 9 chỉ cho phép giảm đối với giá carbon "đã thực trả", có tính đến hoàn trả và các khoản bồi thường khác. Khi hạn ngạch được cấp miễn phí, không có giá carbon nào được thực trả cho phần phát thải tương ứng; cơ sở chỉ trả tiền cho hạn ngạch hoặc tín chỉ mua thêm để bù phần thiếu hụt.
  • Khoảng trống phạm vi. 25 cơ sở sắt thép trong thị trường thí điểm là nhà sản xuất thép thô, như Formosa Hà Tĩnh và Hòa Phát Dung Quất (VnEconomy, 9/3/2026). Thép mạ, thép cán nguội, bu lông và kết cấu thép sang EU phần lớn do nhà máy cán và gia công làm ra, nằm ngoài thị trường thí điểm (suy luận từ cơ cấu sản phẩm).
  • Khai báo theo giá trị mặc định. Phần lớn hàng Việt Nam sẽ được khai báo theo giá trị mặc định. Khi đó, khoản giảm chỉ được tính theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định cho từng nước từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9); Việt Nam chưa có mức nào.

Theo dự thảo ngày 13 tháng 5 năm 2026, tín chỉ quốc tế chỉ được tính tối đa 10% và chỉ khi là ITMO theo Điều 6.2 hoặc 6.4 Thỏa thuận Paris.

Bằng chứng là báo cáo giá carbon do một người độc lập được công nhận chứng nhận, khác với đơn vị thẩm tra CBAM. Tất cả các điểm này chỉ là nội dung dự thảo.

Bốn câu hỏi vẫn chưa có lời giải. Thứ nhất, hạn ngạch mua trên HNX để bù thiếu hụt hoặc tín chỉ trong nước dùng để bù trừ có được coi là giá đã thực trả hay không.

Thứ hai, về thời điểm: hạn nộp trả hạn ngạch cho phát thải giai đoạn 2025-2026 là ngày 31 tháng 12 năm 2027 (cách đọc của cbamguide.com đối với văn bản của Bộ Công Thương), tức là sau hạn nộp tờ khai CBAM hằng năm đầu tiên ngày 30 tháng 9 năm 2027.

Thứ ba, phương thức phân bổ cho giai đoạn 2027-2028 (miễn phí hay đấu giá một phần) chưa được quyết định.

Thứ tư, Ủy ban châu Âu có ấn định giá carbon mặc định hằng năm cho Việt Nam theo khoản 4 Điều 9 hay không. Phân tích đầy đủ có trong trang khấu trừ giá carbon theo Điều 9.


Những nước chịu tác động CBAM lớn nhất

Mức áp lực thương mại đối với nhà xuất khẩu ngoài EU phụ thuộc vào khối lượng xuất khẩu sang EU, cường độ phát thải của ngành và việc có hay không một cơ chế định giá carbon đủ điều kiện.

Bảng dưới đây so sánh Việt Nam với ba nước có mức tác động lớn (Eurostat Comext DS-045409, 2025; tình trạng định giá carbon tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026).

Nước Hàng hóa thuộc diện CBAM EU nhập khẩu, 2025 Định giá carbon trong nước Công nhận theo Điều 9
Trung Quốc 17,09 tỷ EUR ETS quốc gia, mở rộng sang thép, xi măng, nhôm từ tháng 3/2025 Chưa
Thổ Nhĩ Kỳ 10,83 tỷ EUR ETS thí điểm 2026-2027, phân bổ miễn phí 100% Chưa
Ấn Độ 5,30 tỷ EUR CCTS, cơ chế đường cơ sở và tín chỉ theo cường độ Chưa
Việt Nam 2,47 tỷ EUR ETS thí điểm từ năm 2025, phân bổ miễn phí Chưa

Thổ Nhĩ Kỳ: nước chịu tác động thương mại lớn nhất

EU nhập khẩu 10,83 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) từ Thổ Nhĩ Kỳ năm 2025, chỉ sau Trung Quốc về giá trị và lớn nhất về khối lượng: 14,81 triệu tấn không gồm điện.

Thổ Nhĩ Kỳ là nguồn cung xi măng và clinker lớn nhất của EU với 43,0% khối lượng, và là nguồn cung thép thuộc diện CBAM lớn thứ hai với 7,43 triệu tấn (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Thổ Nhĩ Kỳ ban hành Luật Khí hậu đầu tiên (số 7552) ngày 9 tháng 7 năm 2025, và Quy định về Hệ thống mua bán phát thải của Thổ Nhĩ Kỳ có hiệu lực từ ngày 27 tháng 8 năm 2026.

Giai đoạn thí điểm 2026-2027 phân bổ miễn phí 100% hạn ngạch, nên không có giá carbon thực trả và không có khoản giảm theo Điều 9.

Xi măng Thổ Nhĩ Kỳ được tính theo giá trị "các nước khác và vùng lãnh thổ", vì dòng clinker xám và xi măng poóc lăng xám của Thổ Nhĩ Kỳ để trống: 1,410 và 1,440 tCO₂e/tấn, hay 1,551 và 1,584 khi cộng hệ số năm 2026.

Hiệp hội xi măng Türkçimento báo cáo 0,88 tCO₂ mỗi tấn clinker xám; đó là số liệu của hiệp hội ngành, không phải giá trị thực tế đã thẩm tra hay giá trị mặc định, nên không được dùng để tính chi phí; theo giá trị mặc định, clinker xám tốn 74,22 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2026 ở mức 82,32 EUR. Phân tích quốc gia có trong trang CBAM Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Anh).

Ấn Độ: tác động tập trung vào thép, chưa có giá carbon được công nhận

Ấn Độ chiếm 4,8% giá trị nhập khẩu hàng hóa thuộc diện CBAM từ ngoài EU năm 2025: 5,30 tỷ EUR, giảm từ 6,87 tỷ EUR năm 2023. Thép thuộc Chương 72 và 73 chiếm 4,39 tỷ EUR năm 2025, với 4,01 triệu tấn so với 4,60 triệu tấn năm 2024 (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Cơ chế tín chỉ carbon CCTS của Ấn Độ là hệ thống đường cơ sở và tín chỉ theo cường độ phát thải.

ICAP liệt kê bảy ngành đã có mục tiêu chính thức, trong đó có nhôm và xi măng, và cho biết mục tiêu cho sắt thép chưa được công bố tính đến tháng 2/2026.

Tính đến ngày 4/11/2026, cơ chế này chưa được công nhận theo Điều 9. Các nhà sản xuất thép như Tata Steel, JSW Steel và SAIL đang chịu áp lực xây dựng năng lực thẩm tra và giảm cường độ phát thải.

Trung Quốc: tác động lớn nhất về giá trị

Trung Quốc chiếm 15,4% giá trị nhập khẩu hàng hóa thuộc diện CBAM từ ngoài EU năm 2025, tức 17,09 tỷ EUR, và 9,5% khối lượng (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Phần lớn là thép (13,45 tỷ EUR) và nhôm (3,25 tỷ EUR).

Giá trị mặc định 3,169 tCO₂e/tấn cho phôi thép Trung Quốc (mã CN 7207 12 10) tạo động lực mạnh để nhà sản xuất Trung Quốc có phát thải thực tế thấp hơn mức đó cung cấp dữ liệu đã thẩm tra.

Trung Quốc mở rộng ETS quốc gia sang thép, xi măng và nhôm vào tháng 3/2025, bổ sung khoảng 3 tỷ tấn CO₂ và 1.500 đơn vị.

Hạn ngạch được phân bổ miễn phí 100% theo sản lượng, và giá bình quân trên thị trường thứ cấp năm 2025 là 70,78 nhân dân tệ (9,85 USD) theo ICAP, nên giá thực trả rất thấp hoặc bằng không, và tính đến ngày 4/11/2026 cơ chế này chưa được công nhận theo Điều 9.

Hàn Quốc: có giá carbon nhưng chưa được công nhận

K-ETS của Hàn Quốc vận hành từ năm 2015, bao phủ 77,75% phát thải quốc gia năm 2023 (ICAP) và bước vào giai đoạn 4 (2026-2030) từ năm 2026. Giá bình quân trên thị trường thứ cấp năm 2025 là 9.393 won (6,60 USD) theo ICAP.

Các ngành có nguy cơ rò rỉ carbon, trong đó có thép, vẫn được phân bổ miễn phí 100% trong giai đoạn 4, nên giá thực trả có thể thấp hơn nhiều so với giá thị trường.

Dự thảo quy định thực thi của Ủy ban châu Âu về giá carbon trả ở nước thứ ba (công bố ngày 13 tháng 5 năm 2026) đã kết thúc tham vấn ngày 10 tháng 6 năm 2026 và tính đến ngày 4/11/2026 chưa được thông qua.

Mọi khoản giảm cho các nhà sản xuất như POSCO và Hyundai Steel phụ thuộc vào văn bản đó và vào giá họ thực trả.

Việt Nam: quy mô nhỏ hơn, tập trung vào thép hạ nguồn

Giá trị hàng hóa thuộc diện CBAM EU nhập khẩu từ Việt Nam (2,47 tỷ EUR năm 2025) bằng khoảng một phần bảy của Trung Quốc, nhưng mức tập trung cao hơn nhiều: thép chiếm 95,5%. Ở nhóm thép mạ 7210, Việt Nam là nguồn cung thứ hai của EU với 16,1% khối lượng nhập khẩu từ ngoài EU, chỉ sau Hàn Quốc (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Giá trị mặc định của Việt Nam cho phôi thép (2,350) thấp hơn nhiều so với Trung Quốc (3,169) nhưng cao hơn Thổ Nhĩ Kỳ (2,310). Hồ sơ đầy đủ về Việt Nam, kể cả quy định chống lẩn tránh theo Điều 27, có trong trang CBAM và Việt Nam.

Tính đến ngày 12 tháng 10 năm 2026, không có văn bản nào của Ủy ban châu Âu nêu hoạt động gia công thép tại Việt Nam là một hình thức lẩn tránh đang bị giám sát.


Mối liên hệ giữa nhà xuất khẩu và nghĩa vụ CBAM của nhà nhập khẩu EU

Chiến lược của nhà xuất khẩu nằm trong chuỗi tuân thủ của nhà nhập khẩu EU, đi từ cấp phép đến tờ khai CBAM hằng năm và nộp lại chứng chỉ.

Nhà nhập khẩu EU làm gì với dữ liệu của nhà xuất khẩu

Khi nhận được dữ liệu đã thẩm tra, nhà nhập khẩu EU tính nghĩa vụ chứng chỉ như sau: phát thải gắn liền cụ thể mỗi tấn, trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM) và khoản giảm theo Điều 9 nếu có, nhân với số tấn nhập khẩu và giá chứng chỉ chính thức.

Công cụ tính chi phí CBAM áp dụng công thức pháp lý cho giá trị mặc định và định mức chính thức ở các mức giá và năm khác nhau. Kết quả là ước tính; con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Khi không có dữ liệu của nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm, rồi đưa chi phí tăng thêm vào đàm phán giá hợp đồng.

Từ năm 2027, vào cuối mỗi quý, số chứng chỉ trên tài khoản phải tương ứng với ít nhất 50% lượng phát thải gắn liền của hàng hóa nhập khẩu từ đầu năm, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22 Quy định (EU) 2023/956, sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083). Nghĩa vụ này không áp dụng cho hàng nhập khẩu năm 2026.

Các mốc thời gian chính đối với khách hàng EU gồm:

  • Ngày 1 tháng 2 năm 2027: bắt đầu bán chứng chỉ CBAM trên nền tảng trung tâm chung (khoản 1 Điều 20).
  • Ngày 31 tháng 3 năm 2027: lần kiểm tra số dư chứng chỉ cuối quý đầu tiên (khoản 2 Điều 22).
  • Ngày 30 tháng 9 năm 2027: hạn nộp tờ khai CBAM hằng năm đầu tiên và nộp lại chứng chỉ cho hàng nhập khẩu năm 2026 (khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22).

Toàn bộ quy trình cấp phép, Hệ thống đăng ký, số dư cuối quý và khai báo của khách hàng EU được trình bày trong hướng dẫn (tiếng Anh) về CBAM cho nhà nhập khẩu EU. Các mốc thời gian khác có trong trang lộ trình CBAM.


Câu hỏi thường gặp về CBAM cho nhà xuất khẩu

Nhà xuất khẩu ngoài EU có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM không?

Không. Nhà xuất khẩu ngoài EU không có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp theo Quy định (EU) 2023/956. Nghĩa vụ tài chính và khai báo thuộc hoàn toàn về người khai báo CBAM được cấp phép có trụ sở tại EU, tức nhà nhập khẩu. Tuy vậy, nhà xuất khẩu không cung cấp được dữ liệu phát thải gắn liền đã thẩm tra sẽ làm tăng chi phí CBAM của khách hàng EU, và khách hàng sẽ chuyển chi phí đó ngược lại qua giá mua thấp hơn hoặc đổi sang nhà cung cấp có dữ liệu.

Điều gì xảy ra nếu nhà xuất khẩu không cung cấp dữ liệu phát thải?

Nhà nhập khẩu EU áp dụng giá trị mặc định của Ủy ban châu Âu với hệ số cộng thêm: 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028 đối với thép, xi măng, nhôm và hydro, và 1% cho tất cả các năm đối với phân bón. Với phần lớn nhà sản xuất trong các ngành phát thải cao, phát thải thực tế thấp hơn giá trị mặc định, nên giá trị mặc định khiến nghĩa vụ CBAM cao hơn mức thực tế. Chi phí tăng thêm đó trở thành áp lực buộc nhà xuất khẩu cung cấp dữ liệu hoặc chấp nhận giá thấp hơn.

Nhà xuất khẩu có được khấu trừ giá carbon đã trả ở nước mình không?

Nhà xuất khẩu không thể tự đề nghị khấu trừ, nhưng có thể hỗ trợ khách hàng EU đề nghị theo Điều 9 Quy định (EU) 2023/956. Khách hàng chỉ được giảm đối với giá carbon đã thực trả ở nước sản xuất, sau khi trừ phân bổ miễn phí, hoàn trả và bồi thường, và hồ sơ phải do một người độc lập chứng nhận. Tín chỉ bù trừ tự nguyện và giá carbon nội bộ không được tính.

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, văn bản thực thi Điều 9 vẫn là dự thảo và chưa có giá carbon nào được công nhận, kể cả thị trường carbon thí điểm của Việt Nam, K-ETS của Hàn Quốc, ETS quốc gia của Trung Quốc, CCTS của Ấn Độ và thuế carbon của Nam Phi.

Cổng O3CI có bắt buộc với nhà xuất khẩu không?

Không. Việc sử dụng Cổng O3CI là tự nguyện đối với nhà vận hành cơ sở ngoài EU. Nhà xuất khẩu cũng có thể gửi báo cáo phát thải và báo cáo thẩm tra trực tiếp cho nhà nhập khẩu EU bằng các phương thức có lưu hồ sơ khác. Tuy vậy, cổng cho phép gửi một lần cho mọi khách hàng EU cùng lúc, giảm gánh nặng hành chính khi nhiều nhà nhập khẩu cùng yêu cầu dữ liệu.

Những ngành nào thuộc diện CBAM?

Sáu ngành thuộc diện CBAM theo Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956: sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón (amoniac, axit nitric, urê và phân bón hỗn hợp), điện và hydro. Trong mỗi ngành, CBAM chỉ áp dụng cho hàng hóa thuộc các mã CN cụ thể. Hàng hóa ở các ngành lân cận, như sản phẩm thép hạ nguồn, sản phẩm nhôm đã gia công hay phân bón hữu cơ, không thuộc diện CBAM trừ khi mã CN cụ thể có trong Phụ lục I. Danh mục theo ngành có trong trang các ngành thuộc diện CBAM.

Việc mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn mới là đề xuất (COM(2025)989), chưa phải là luật. Số sản phẩm theo từng bên là khoảng 180 (Ủy ban châu Âu), khoảng 200 (Hội đồng EU) và khoảng 457 (Nghị viện châu Âu, ước tính). Chi tiết có trong trang mở rộng CBAM sang sản phẩm hạ nguồn.

Khi nào chi phí CBAM trở nên đáng kể với nhà xuất khẩu?

Ngay từ năm đầu tiên, đối với hàng hóa khai báo theo giá trị mặc định. Hệ số CBAM theo luật là 97,5% năm 2026, tức phần phân bổ miễn phí được giữ lại, và chỉ hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí; mọi tấn CO₂e vượt định mức, kể cả hệ số cộng thêm, chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Phôi thép Trung Quốc theo giá trị mặc định (mã CN 7207 12 10) tốn 177,48 EUR mỗi tấn năm 2026 theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR, và 281,31 EUR năm 2030 ở cùng mức giá. Thép mạ Việt Nam (mã CN 7210 49 00) tốn 94,94 EUR năm 2026 và 190,42 EUR năm 2030. Các con số năm 2030 tính trên định mức hiện hành, vốn có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027.

Báo cáo kiểm kê khí nhà kính ở Việt Nam có dùng được cho CBAM không?

Không trực tiếp. Kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg là nghĩa vụ trong nước, tính phát thải ở cấp cơ sở, còn CBAM cần phát thải gắn liền cụ thể trên mỗi tấn hàng hóa theo phương pháp của Quy định thực thi (EU) 2025/2547, kèm thẩm tra bởi đơn vị được công nhận tại EU. Dữ liệu hoạt động từ kiểm kê có thể là điểm xuất phát, nhưng thẩm định trong nước không thay thế thẩm tra CBAM.

Ở Việt Nam, cơ quan nào hướng dẫn doanh nghiệp về CBAM?

Bộ Công Thương là đầu mối ứng phó với CBAM theo thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương thông báo ngày 28 tháng 8 năm 2024). Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, Luxembourg và EU cung cấp thông tin cảnh báo sớm, và Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI xuất bản cuốn hỏi đáp về CBAM (tháng 12/2024). Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý thị trường carbon trong nước và hệ thống kiểm kê.

Tính đến ngày 4/11/2026, chưa tìm thấy cổng thông tin CBAM chính thức của Bộ Công Thương hay khoản hỗ trợ tài chính riêng cho thẩm tra CBAM. Một số tài liệu tiếng Việt vẫn nêu hạn khai báo và cách tính chi phí theo quy định trước khi được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083; các con số EU trên trang này được đối chiếu với văn bản EU. Danh sách đơn vị tư vấn có trong trang đơn vị tư vấn CBAM tại Việt Nam; Quý doanh nghiệp cũng có thể gửi yêu cầu giới thiệu nhà cung cấp miễn phí qua trang hỗ trợ CBAM.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.