Chiến lược CBAM cho nhà xuất khẩu Việt Nam: 5 phương án và cách lựa chọn

Nhà xuất khẩu Việt Nam có 5 phương án ứng phó CBAM: dữ liệu đã thẩm tra, giá trị mặc định, giảm phát thải, chuyển thị trường hoặc khấu trừ theo Điều 9, và cách lựa chọn.

Nội dung trang

Nhà xuất khẩu ngoài EU có 5 phương án chiến lược để ứng phó với CBAM: cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra, chấp nhận giá trị mặc định, giảm phát thải trong sản xuất, chuyển hướng xuất khẩu khỏi EU, hoặc dựa vào khoản khấu trừ giá carbon theo Điều 9 khi nước xuất xứ có cơ chế định giá carbon.

Chiến lược CBAM của nhà xuất khẩu Việt Nam phụ thuộc vào ba yếu tố: cường độ phát thải gắn liền, mức độ phụ thuộc vào thị trường EU và lộ trình chi phí tăng dần đến năm 2034. Áp lực tài chính đã xuất hiện ngay từ năm 2026 đối với hàng hóa khai báo theo giá trị mặc định.

Với phôi thép xuất xứ Việt Nam mã CN 7207 11 14 nhập khẩu năm 2026, mỗi tấn sản phẩm cần 1,2551 chứng chỉ CBAM, tương đương 103,32 EUR/tấn theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.

Với hàng nhập khẩu năm 2030, ở cùng mức giá, chi phí lên tới 193,66 EUR/tấn do phân bổ miễn phí giảm dần. Phôi cùng mã xuất xứ Thổ Nhĩ Kỳ có chi phí 99,70 EUR/tấn năm 2026 và 189,38 EUR/tấn năm 2030.

Các con số năm 2030 dùng định mức CBAM hiện hành, vốn có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027 (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Lựa chọn sai chiến lược ngay từ bây giờ sẽ tạo ra bất lợi cạnh tranh mang tính cơ cấu, và bất lợi này tích lũy qua từng năm.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU áp dụng cho sáu ngành: sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro.

Năm 2025, EU nhập khẩu 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) từ Việt Nam, trong đó sắt thép thuộc Chương 72 và 73 chiếm 2,36 tỷ EUR (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Nhà nhập khẩu EU phải nộp lại chứng chỉ CBAM có giá gắn với giá của Hệ thống mua bán phát thải của EU (EU ETS), và cần dữ liệu phát thải gắn liền đã thẩm tra của cơ sở sản xuất để tính đúng nghĩa vụ.

Bài viết này phân tích cả 5 phương án dành cho nhà xuất khẩu ngoài EU, đối chiếu với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp Việt Nam và nêu tiêu chí lựa chọn cho từng phương án.


Tổng quan về 5 phương án chiến lược CBAM cho nhà xuất khẩu ngoài EU

5 phương án ứng phó với CBAM theo Quy định (EU) 2023/956 khác nhau về chi phí ban đầu, thời gian triển khai, kết quả tài chính và mức độ phụ thuộc vào bên thứ ba.

Bảng dưới đây so sánh 5 phương án theo những tiêu chí quan trọng nhất đối với việc lập kế hoạch.

Phương án Chi phí ban đầu Thời gian triển khai Phù hợp nhất với Tác động chi phí đến năm 2030
1. Cung cấp dữ liệu phát thải thực tế 5.000 đến 50.000 EUR (phí thẩm tra, ước tính thị trường) 6 đến 18 tháng Cơ sở có phát thải thực tế thấp hơn giá trị mặc định Loại bỏ hệ số cộng thêm và phần giá trị mặc định vượt quá phát thải đã thẩm tra; mỗi tấn CO₂e tránh được này vốn chịu toàn bộ giá chứng chỉ
2. Chấp nhận giá trị mặc định Gần như bằng không Ngay lập tức Doanh nghiệp ít phụ thuộc vào EU, chỉ trong năm 2026 Hệ số cộng thêm tăng lên 30% từ năm 2028; khách hàng EU ngày càng chuyển chi phí sang nhà xuất khẩu
3. Giảm phát thải trong sản xuất Cao (tùy công nghệ) 3 đến 10 năm Nhà xuất khẩu sang EU với khối lượng lớn; ngành có công nghệ sạch thay thế Giảm phát thải gắn liền; giảm nghĩa vụ chứng chỉ lâu dài
4. Chuyển hướng xuất khẩu khỏi EU Tùy trường hợp (chi phí phát triển thị trường) 1 đến 3 năm Sản phẩm dễ thay thế, có thị trường khác Loại bỏ hoàn toàn rủi ro CBAM của EU; dư địa đang thu hẹp (thuế CBAM của Vương quốc Anh áp dụng từ tháng 1/2027)
5. Khấu trừ giá carbon theo Điều 9 Do chính phủ dẫn dắt 2 đến 5 năm Nước có cơ chế định giá carbon đang vận hành (Hàn Quốc, Nam Phi) Giảm nghĩa vụ chứng chỉ theo giá carbon đã thực trả, khi được công nhận (tính đến ngày 4/11/2026, chưa có nước nào)

Các phương án này không loại trừ lẫn nhau. Doanh nghiệp thuộc ngành phát thải cao và phụ thuộc nhiều vào EU thường kết hợp Phương án 1 (cung cấp dữ liệu ngay) với Phương án 3 (giảm phát thải trung hạn) thành một chiến lược hai giai đoạn.


Phương án 1: Cung cấp dữ liệu phát thải thực tế qua Cổng O3CI

Cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra là chiến lược ngắn hạn mang lại hiệu quả lớn nhất đối với nhà xuất khẩu có phát thải thực tế trong sản xuất thấp hơn giá trị mặc định của CBAM.

Giá trị mặc định của phôi thép xuất xứ Trung Quốc mã CN 7207 12 10 là 3,169 tCO₂e/tấn, tức 3,4859 khi cộng hệ số cộng thêm 10% của năm 2026.

Sau khi trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí 0,975 × 1,364 = 1,3299, nhà nhập khẩu phải nộp lại 2,1560 chứng chỉ cho mỗi tấn, tương đương 177,48 EUR/tấn theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.

Đối với hàng hóa xuất xứ Việt Nam, cách tính tương tự nhưng giá trị mặc định thấp hơn. Thép mạ mã CN 7210 49 00, nhóm hàng CBAM lớn nhất của Việt Nam xuất sang EU, có giá trị mặc định 2,370 tCO₂e/tấn, tức 2,607 khi cộng 10%.

Sau khi trừ khoản điều chỉnh 0,975 × 1,00 × 1,491 = 1,453725, còn lại 1,153275 chứng chỉ cho mỗi tấn, tương đương 94,94 EUR/tấn sản phẩm nhập khẩu năm 2026.

Cường độ phát thải khoảng 1,8 đến 2,1 tCO₂e/tấn của một nhà máy lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF) hiện đại là số liệu ngành, chỉ mang tính tham khảo.

Con số này không phải giá trị mặc định, định mức hay số liệu đã thẩm tra, nên bài viết không dùng nó để tính chi phí.

Mức tiết kiệm nhờ dữ liệu đã thẩm tra phụ thuộc vào phát thải đã thẩm tra của cơ sở và vào cách tính theo phát thải thực tế, trong đó khoản được trừ là định mức Cột A cộng với phần phân bổ miễn phí gắn với tiền chất.

Khách hàng EU chuyển lại phần chi phí tránh được cho nhà xuất khẩu dưới dạng giá mua tốt hơn hoặc việc duy trì hợp đồng.

Cổng O3CI và 16 mục dữ liệu

Dữ liệu được chia sẻ qua Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba, thuộc Hệ thống đăng ký CBAM của Ủy ban châu Âu.

Nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) đăng ký tài khoản, tải lên báo cáo phát thải của từng cơ sở để đơn vị thẩm tra thực hiện thẩm tra, rồi chia sẻ dữ liệu với những người khai báo CBAM được cấp phép mà họ cung cấp hàng. Một lần tải lên có thể phục vụ mọi khách hàng EU.

Dữ liệu cần cung cấp là báo cáo tóm tắt phát thải của nhà vận hành, gồm 16 mục dữ liệu theo điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547.

Các mục này bao gồm thông tin về nhà vận hành và cơ sở (mã UN/LOCODE, tọa độ đến 6 chữ số thập phân), quy trình và tuyến sản xuất, phát thải gắn liền cụ thể và phân bổ miễn phí theo từng hàng hóa, phát thải trực tiếp và gián tiếp, cùng thông tin về tiền chất (nếu có).

Bằng chứng về giá carbon đã thực trả phục vụ khoản khấu trừ theo Điều 9 được lập thành hồ sơ riêng. Từ năm 2026, chỉ phương pháp tính đầy đủ của EU được chấp nhận.

Các "phương pháp thay thế" dựa trên tiêu chuẩn của nước thứ ba, vốn được phép trong giai đoạn chuyển tiếp 2023-2025, không còn được áp dụng.

Từ ngày 14 tháng 8 năm 2026, nhà vận hành không còn chỉ dựa vào văn bản pháp lý.

Ngày hôm đó, Ủy ban châu Âu công bố mười tài liệu hướng dẫn cho giai đoạn chính thức, trong đó có Hướng dẫn số 2 (hướng dẫn nhanh dành riêng cho nhà vận hành ngoài EU), Hướng dẫn số 3 về các phương pháp tính phát thải gắn liền, và các hướng dẫn theo ngành từ 5a đến 5f cho năm báo cáo 2026.

Danh sách đầy đủ được nêu trong bản tin (tiếng Anh) về mười tài liệu hướng dẫn CBAM.

Thẩm tra và hệ số cộng thêm

Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế, và khi đó thẩm tra là bắt buộc (khoản 1 Điều 8 Quy định (EU) 2023/956). Đơn vị thẩm tra phải được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, dựa trên tiêu chuẩn EN ISO/IEC 17029:2019.

Năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546).

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được năm tổ chức công nhận quốc gia công nhận: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp), Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l.

(Accredia, Ý), Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển), Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026) và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026).

Sáu đơn vị đặt tại EU, một đơn vị đặt tại Ai Cập; chưa có đơn vị nào đặt tại Việt Nam. Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu vẫn chưa công bố danh sách chính thức.

ISSC là đơn vị thẩm tra đầu tiên đặt ngoài EU được công nhận. RvA áp dụng thủ tục TAB: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA sẽ tham dự đợt thẩm tra CBAM đầu tiên của ISSC, sau đó chuyển thành công nhận thông thường.

DNV thông báo ngày 6/11/2026 đã được Accredia công nhận, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định này, nên DNV chưa được tính. Danh sách và phạm vi công nhận có tại trang đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận.

Các đơn vị thẩm tra báo giá 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở mỗi kỳ báo cáo, tùy độ phức tạp và địa điểm. Đây là ước tính thị trường của các nhà cung cấp, không phải số liệu của Ủy ban châu Âu.

Mô tả chi tiết từng mục dữ liệu có tại trang yêu cầu dữ liệu CBAM đối với nhà xuất khẩu. Cấu trúc báo cáo phát thải theo Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547 đã thay thế mẫu trao đổi thông tin tự nguyện.

Hệ số cộng thêm trên giá trị mặc định khiến việc không cung cấp dữ liệu ngày càng tốn kém: 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028 đối với sắt thép, xi măng, nhôm và hydro; phân bón chịu 1% mọi năm.

Với nhà sản xuất thép, xi măng và nhôm có phát thải thực tế thấp hơn rõ rệt so với giá trị mặc định, khoản đầu tư vào dữ liệu hoàn vốn trong một mùa xuất khẩu.

Tiền chất: bài toán riêng của nhà máy mạ và cán nguội Việt Nam

Phần lớn hàng thép Việt Nam xuất sang EU là thép hạ nguồn: thép mạ (nhóm 7210, 1.036.373 tấn năm 2025, Việt Nam đứng thứ 2 sau Hàn Quốc) và thép cán nguội (nhóm 7209, 228.812 tấn, thứ 5) (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Đây là hàng hóa phức tạp, nên phát thải gắn liền của thép cuộn cán nóng dùng làm tiền chất phải được báo cáo.

Khi cuộn thép được mua từ nhà máy khác, kể cả nhà máy ở nước thứ ba, nhà máy mạ cần dữ liệu đã thẩm tra của nhà cung cấp cuộn.

Theo nhận định của cbamguide.com (suy luận từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu Eurostat), đây là vấn đề thực tế đầu tiên mà nhiều nhà xuất khẩu Việt Nam phải giải quyết, và yêu cầu này cần được đưa vào hợp đồng mua cuộn ngay từ năm 2026.


Phương án 2: Chấp nhận giá trị mặc định và hiểu rõ chi phí phát sinh

Chấp nhận giá trị mặc định chỉ khả thi đối với một số nhóm nhà xuất khẩu, vì chi phí bất lợi của giá trị mặc định đã phát sinh ngay từ năm 2026.

Phần hệ số cộng thêm và mọi phần phát thải vượt định mức CBAM đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Xi măng poóc lăng xám mã CN 2523 29 00 được tính theo giá trị mặc định dành cho "Các nước và vùng lãnh thổ khác" là 1,440 tCO₂e/tấn (1,584 khi cộng hệ số cộng thêm của năm 2026).

Giá trị này áp dụng cho cả Thổ Nhĩ Kỳ lẫn Việt Nam, vì bảng giá trị mặc định của Việt Nam không có dòng xi măng poóc lăng xám.

Với hàng nhập khẩu năm 2026, chi phí cho loại xi măng này là 76,94 EUR/tấn theo giá 82,32 EUR/tCO₂e.

Năm 2025, EU nhập khẩu 113.610 tấn xi măng poóc lăng xám từ Việt Nam, trị giá 11,1 triệu EUR (Eurostat Comext DS-045409, 2025), nên đây là phép tính sát thực tế đối với các nhà xuất khẩu xi măng Việt Nam.

Tuy nhiên, chi phí sẽ tiếp tục tăng. Với hàng nhập khẩu năm 2030, khi hệ số cộng thêm là 30% và hệ số CBAM là 51,5%, chi phí cho cùng loại xi măng theo giá trị mặc định là 125,87 EUR/tấn ở mức giá không đổi 82,32 EUR/tCO₂e, tính trên định mức hiện hành (định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027).

Khi có hai nhà cung cấp tương đương, khách hàng EU sẽ chọn bên có dữ liệu thực tế cho ra nghĩa vụ chứng chỉ thấp hơn.

Giá trị mặc định do Ủy ban châu Âu công bố theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621, với Phụ lục I đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740.

Doanh nghiệp cần kiểm tra giá trị mặc định của mã CN hàng xuất khẩu trước khi quyết định dựa vào giá trị đó. Bảng giá trị theo từng mã có tại trang giá trị mặc định CBAM cho nhà xuất khẩu.

Khi phát thải thực tế gần bằng hoặc cao hơn giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm (trường hợp ít gặp, nhưng có thể xảy ra ở cơ sở cũ hoặc sử dụng nhiều than), dữ liệu đã thẩm tra mang lại rất ít hoặc không mang lại khoản tiết kiệm nào.

Ngoài ra, hai cách tính trừ hai định mức khác nhau: Cột B khi dùng giá trị mặc định, Cột A cộng phân bổ miễn phí của tiền chất khi dùng phát thải thực tế. Doanh nghiệp nên lập mô hình cho cả hai cách trước khi lựa chọn.

Nhà xuất khẩu chủ động chọn giá trị mặc định trong năm 2026 như một chiến lược trì hoãn sẽ đối mặt với 3 rủi ro sau:

  • Khách hàng EU ngày càng chuyển chi phí sang nhà xuất khẩu qua đàm phán giá.
  • Mất thị phần tại EU vào tay đối thủ có phát thải thấp hơn.
  • Việc thẩm tra trong giai đoạn 2027-2028 sẽ khó khăn hơn khi doanh nghiệp buộc phải cung cấp dữ liệu nhưng thiếu 2 năm hồ sơ giám sát.

Việc bắt đầu giám sát phát thải ngay trong năm 2026, kể cả trước khi tiến hành thẩm tra chính thức, sẽ giảm bớt gánh nặng này về sau.


Phương án 3: Giảm phát thải trong sản xuất để hạ phát thải gắn liền

Giảm phát thải trong sản xuất là chiến lược CBAM duy nhất làm giảm vĩnh viễn nghĩa vụ phát sinh từ phát thải gắn liền, thay vì chỉ thay đổi cách báo cáo hay bên chịu chi phí.

Đây là chiến lược dài hạn, thường cần 3 đến 10 năm để triển khai ở quy mô lớn.

Lợi ích tài chính cộng dồn rất lớn: mỗi tấn CO₂e được loại bỏ khỏi quy trình sản xuất làm giảm tương ứng nghĩa vụ chứng chỉ CBAM trong suốt thời gian cơ chế còn hiệu lực. Các lộ trình công nghệ được trình bày tại trang giảm phát thải cho nhà xuất khẩu.

Sắt thép: lựa chọn tuyến sản xuất

Nhà sản xuất thép có lựa chọn rõ ràng nhất: chuyển từ lò cao (BF-BOF, khoảng 2,0 tCO₂/tấn) sang lò điện hồ quang (EAF) dùng phế liệu (khoảng 0,5 tCO₂/tấn), hoặc sang tuyến sắt hoàn nguyên trực tiếp (DRI-EAF, khoảng 0,9 đến 1,4 tCO₂/tấn khi dùng khí tự nhiên và thấp hơn nhiều khi dùng hydro xanh).

Các con số này là cường độ phát thải gần đúng theo tuyến sản xuất, không phải giá trị mặc định hay định mức.

Định mức CBAM trong văn bản pháp lý cũng phản ánh khoảng cách này. Với thép cán nóng nhóm 7208, định mức Cột B là 1,370 cho tuyến lò cao (C), 0,481 cho lò điện dùng DRI (D) và 0,072 cho lò điện dùng phế liệu (E); với mã CN 7207 11 14 lần lượt là 1,364, 0,475 và 0,066 (điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Mọi dòng thép không hợp kim (nhóm 7206 đến 7217) trong bảng giá trị mặc định của Việt Nam đều ghi tuyến lò cao (C), và không dòng sắt thép nào ghi tuyến lò điện (D hoặc E).

Vì vậy, khi khai báo theo giá trị mặc định, sản phẩm của nhà máy lò điện Việt Nam cũng bị tính như thép lò cao (điểm 5.1 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Lợi thế của lò điện chỉ được ghi nhận khi có dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra, nên đối với nhà máy lò điện, Phương án 3 phải đi kèm Phương án 1.

Năm 2025, EU nhập khẩu 2,94 triệu tấn sắt thép thuộc diện CBAM từ Việt Nam và 7,43 triệu tấn từ Thổ Nhĩ Kỳ (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12 tháng 10 năm 2026).

Với quy mô này, nhà sản xuất của cả hai nước có lý do xác đáng để cân nhắc chuyển đổi tuyến sản xuất, đặt trong tương quan với chi phí vốn. Chi tiết về tuyến lò điện có tại trang thép lò điện hồ quang theo CBAM.

Xi măng, phân bón và hydro

Con đường giảm phát thải của nhà sản xuất xi măng khó khăn hơn. Khoảng 60% phát thải của xi măng poóc lăng đến từ phản ứng phân hủy đá vôi (quá trình nung vôi), không thể tránh trong sản xuất clinker thông thường.

Các hướng đi khả thi gồm thay thế clinker bằng xỉ lò cao, tro bay hoặc đất sét nung, và thu giữ, lưu trữ carbon (CCS) tại lò nung.

Không hướng nào nhanh hay rẻ, nhưng bài toán tài chính cho các năm 2030 và 2034 cho thấy cả hai hướng đều đáng được lập mô hình.

Nhà sản xuất phân bón và hydro có lựa chọn giảm phát thải trực tiếp hơn: chuyển sản xuất hydro từ khí tự nhiên (hydro xám, khoảng 9 đến 12 tCO₂/tấn H₂) sang điện phân bằng điện tái tạo (hydro xanh, khoảng 0 đến 0,3 tCO₂/tấn H₂).

Cả hai con số đều là cường độ phát thải gần đúng, không phải giá trị mặc định.

Hydro chỉ tính phát thải trực tiếp. Nếu phát thải trực tiếp đã thẩm tra của hydro thấp hơn khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (0,975 × 5,089 = 4,96 tCO₂e/tấn cho hàng nhập khẩu năm 2026), lượng hydro đó không phải nộp chứng chỉ trong thời gian khoản điều chỉnh còn được áp dụng.

Khoản điều chỉnh giảm dần qua từng năm và không còn áp dụng từ năm 2034. Amoniac và urê sản xuất từ hydro vẫn tính cả phát thải trực tiếp và gián tiếp của chính chúng.

Đối với Việt Nam, nhóm hàng này hiện có quy mô nhỏ: EU không nhập khẩu hydro từ Việt Nam trong giai đoạn 2023-2025, và lượng phân bón chỉ đạt 354 tấn năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Dù vậy, sản xuất phát thải thấp vẫn giúp nhà xuất khẩu được hưởng mức giá cao hơn mà thị trường EU trả cho sản phẩm "xanh".

Lộ trình chi phí CBAM giai đoạn 2026-2034

Quyết định đầu tư giảm phát thải cần được lập mô hình trên toàn bộ lộ trình chi phí CBAM giai đoạn 2026-2034, không chỉ dựa trên mức giá năm 2026.

Bảng dưới đây cho thấy chi phí chứng chỉ trên mỗi tấn sản phẩm theo giá trị mặc định, ở mức giá không đổi 82,32 EUR/tCO₂e (tính ngày 4/11/2026 bằng lib/cbam-law.js trên Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, và điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620, Cột B).

Năm nhập khẩu Hệ số cộng thêm Hệ số CBAM Thép mạ Việt Nam, mã CN 7210 49 00 Phôi thép Việt Nam, mã CN 7207 11 14 Phôi thép Thổ Nhĩ Kỳ, mã CN 7207 11 14
2026 10% 97,5% 94,94 EUR 103,32 EUR 99,70 EUR
2027 20% 95% 117,52 EUR 125,47 EUR 121,52 EUR
2028 30% 90% 143,16 EUR 150,43 EUR 146,15 EUR
2029 30% 77,5% 158,51 EUR 164,47 EUR 160,19 EUR
2030 30% 51,5% 190,42 EUR 193,66 EUR 189,38 EUR
Từ năm 2034 30% không áp dụng 253,63 EUR 251,49 EUR 247,21 EUR

Hệ số điều chỉnh liên ngành là 100% cho giai đoạn 2026-2030 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862) và chưa được ấn định cho các năm sau. Từ năm 2034, hệ số CBAM không còn được áp dụng, nên không có khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí nào được trừ. Các năm từ 2027 dùng định mức hiện hành, vốn có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027 (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Doanh nghiệp có thể tự tính theo mã CN và khối lượng hàng hóa cụ thể bằng công cụ tính CBAM (tiếng Anh).


Phương án 4: Chuyển hướng xuất khẩu khỏi thị trường EU

Chuyển hướng xuất khẩu khỏi EU loại bỏ hoàn toàn rủi ro CBAM của EU và là chiến lược khả thi đối với sản phẩm có thể tìm được nhu cầu thay thế tại các thị trường không áp dụng CBAM.

Lập luận của chiến lược này rất đơn giản: khi thị trường EU đặt ra gánh nặng giá carbon ngày càng lớn mà đối thủ ở các thị trường khác không phải chịu, việc chuyển khối lượng hàng sang thị trường khác giúp giữ được biên lợi nhuận. Tuy nhiên, dư địa cho chiến lược này đang thu hẹp.

Vương quốc Anh áp dụng thuế CBAM riêng từ ngày 1 tháng 1 năm 2027 cho 5 ngành (nhôm, xi măng, phân bón, hydro, sắt thép), chỉ tính trên phát thải trực tiếp.

Cơ sở pháp lý là Phần 5 Luật Tài chính 2026 (Finance Act 2026) và năm văn bản dưới luật ban hành từ tháng 7 đến tháng 9/2026. Ngày 14/10/2026, Hạ viện Anh thông qua SI 2026/809 về thuế suất và giảm trừ giá carbon, là văn bản phải được phê chuẩn bằng nghị quyết.

Ngày 16/10/2026, Chính phủ Anh công bố dự thảo giá trị mặc định của thuế CBAM Vương quốc Anh (tiếng Anh) cho cả năm ngành; dự thảo này chưa có hiệu lực pháp luật.

Theo dự thảo, mỗi hàng hóa có một giá trị duy nhất bất kể xuất xứ, kèm hệ số cộng thêm 10%, trừ phân bón. Cùng ngày, HMRC công bố thuế suất minh họa cho sắt thép là 9,69 GBP/tCO₂e; mức này chưa làm phát sinh nghĩa vụ thuế.

Theo hướng dẫn của HMRC, việc đăng ký sẽ mở chậm nhất ngày 1/1/2028, và doanh nghiệp phát sinh nghĩa vụ đăng ký trong năm 2027 có thời hạn đăng ký đến ngày 31/1/2028.

Tính đến ngày 12/10/2026, Canada chưa ban hành cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới: cuộc tham vấn của Bộ Tài chính Canada khởi động ngày 5/8/2021 đã kết thúc và được lưu trữ, còn Ngân sách 2025 công bố ngày 4/11/2025 không đề cập đến cơ chế này.

Tại Hoa Kỳ, Dự luật Phí ô nhiễm nước ngoài năm 2025 (Foreign Pollution Fee Act, S.1325) được trình Thượng viện ngày 8/4/2025 và chuyển cho Ủy ban Tài chính ngay trong ngày; tính đến ngày 12/10/2026, Congress.gov chưa ghi nhận bước xử lý tiếp theo nào.

Hiện chỉ Vương quốc Anh có cơ chế với ngày áp dụng cụ thể, nhưng doanh nghiệp chuyển hướng khỏi EU không nên giả định rằng thị trường thay thế sẽ không bao giờ áp phí carbon tại biên giới.

Chuyển hướng thị trường khả thi nhất đối với 3 nhóm nhà xuất khẩu sau:

  • Nhà sản xuất ở nền kinh tế đang phát triển có thị trường trong nước tăng trưởng nhanh, ví dụ nhà sản xuất thép Ấn Độ chuyển hướng sang đáp ứng nhu cầu hạ tầng tại Đông Nam Á.
  • Nhà sản xuất có cường độ carbon rất cao, khiến việc đầu tư vào dữ liệu hay giảm phát thải không thể sinh lời.
  • Nhà sản xuất quy mô nhỏ, có EU chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng xuất khẩu và chi phí chuyển đổi vượt quá phần biên lợi nhuận giữ lại được.

Với thép mạ Việt Nam, Phương án 4 có giới hạn rõ ràng: Việt Nam là nguồn cung thép mạ lớn thứ 2 của EU năm 2025, chiếm 16,1% khối lượng EU nhập khẩu từ ngoài khối thuộc nhóm 7210 (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Rút khỏi một thị trường mà doanh nghiệp đang giữ vị trí như vậy là một quyết định lớn, không phải phản ứng mang tính chiến thuật.

Chuyển hướng thị trường cũng có chi phí riêng: phát triển thị trường mới, tổ chức lại logistics, biên lợi nhuận có thể thấp hơn, và rủi ro bị coi là lẩn tránh nếu hàng hóa được gia công rồi tái xuất vào EU. Điều 27 Quy định (EU) 2023/956 điều chỉnh hành vi lẩn tránh, tức thay đổi mô hình thương mại mà không có đủ lý do kinh tế, chẳng hạn chỉnh sửa nhẹ hàng hóa để chuyển sang mã CN nằm ngoài Phụ lục I.


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Phương án 5: Khấu trừ giá carbon theo Điều 9 thông qua định giá carbon trong nước

Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 cho phép nhà nhập khẩu EU khấu trừ phần giá carbon đã thực trả tại nước sản xuất khỏi nghĩa vụ chứng chỉ CBAM.

Đây là chiến lược do chính phủ dẫn dắt: nước xuất xứ cần có cơ chế định giá carbon đủ điều kiện, và giá carbon đó phải được chấp nhận theo quy tắc của EU.

Nhà xuất khẩu không thể tự đề nghị khấu trừ; khoản giảm trừ do nhà nhập khẩu EU đề nghị khi giá carbon của nước thứ ba được công nhận.

Điều 9 đặt ra hai điều kiện: giá carbon phải được thực trả ở nước thứ ba, và mọi khoản hoàn trả hay bồi thường khác, kể cả phân bổ miễn phí, đều được tính trừ.

Các quy định chi tiết nằm trong một văn bản thực thi vẫn đang ở dạng dự thảo. Tín chỉ bù trừ tự nguyện, giá carbon nội bộ của doanh nghiệp và trợ cấp gián tiếp làm giảm chi phí năng lượng không phải là giá carbon đã thực trả.

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có giá carbon của nước nào được Ủy ban châu Âu công nhận cho mục đích Điều 9. Ngày 13/5/2026, Ủy ban công bố dự thảo Quy định thực thi về cách đánh giá và khấu trừ giá carbon đã trả ở nước ngoài, với bốn hướng công nhận (hệ thống mua bán phát thải, thuế carbon tại nguồn phát thải, thuế carbon theo nhiên liệu, hệ thống hỗn hợp).

Theo dự thảo, tín chỉ carbon quốc tế theo Điều 6 Thỏa thuận Paris chỉ được tính tối đa 10% lượng phát thải báo cáo. Đợt tham vấn công khai về dự thảo kết thúc ngày 10/6/2026, và tính đến ngày 4/11/2026, văn bản vẫn chưa được thông qua.

Bảng dưới đây so sánh ba cơ chế định giá carbon được nhắc đến nhiều nhất, trong đó chưa có cơ chế nào được công nhận (số liệu của ICAP và cơ quan thuế các nước, như ghi trong bảng).

Nước Cơ chế Số liệu chính Trạng thái theo Điều 9
Hàn Quốc K-ETS, vận hành từ năm 2015 Bao phủ 77,75% phát thải quốc gia năm 2023 (ICAP); giá trung bình trên thị trường thứ cấp năm 2025 là 9.393 KRW (6,60 USD); thép giữ 100% phân bổ miễn phí trong Giai đoạn 4 (2026-2030) theo ICAP Chưa được công nhận
Nam Phi Thuế carbon Mức danh nghĩa 308 rand/tCO₂e từ ngày 1/1/2026 (khoảng 16,62 EUR), với các khoản miễn giảm có thể lên đến 95% Chưa được công nhận
Trung Quốc ETS quốc gia, mở rộng sang thép, xi măng và luyện nhôm theo kế hoạch ngày 20/3/2025 Hạn ngạch phân bổ miễn phí 100% theo sản lượng, trần theo cường độ; giá trung bình trên thị trường thứ cấp năm 2025 là 70,78 CNY (9,85 USD) theo ICAP Chưa được công nhận

Ngay cả khi được công nhận, khoản khấu trừ cũng chỉ bù đắp một phần. Chỉ giá đã thực trả mới được tính, và giá K-ETS khoảng 6,60 USD/tấn chỉ bằng một phần nhỏ so với giá chứng chỉ CBAM quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.

Chiến lược này giúp giảm nhưng không xóa bỏ chi phí. Nhà xuất khẩu ở nước có giá carbon thấp hoặc không có giá carbon sẽ không được lợi từ Điều 9 và nên tập trung vào Phương án 1 đến 4.

Thị trường carbon Việt Nam và Điều 9

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.

Tổng hạn ngạch là 243.082.392 tCO₂e cho năm 2025 và 268.391.454 tCO₂e cho năm 2026 (Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026).

Sàn giao dịch carbon trong nước khai trương tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) ngày 29/6/2026.

Tính đến ngày 28/9/2026, sàn ghi nhận 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch, tổng giá trị khoảng 174,8 triệu đồng, ở mức giá 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (VietnamFinance, 29/9/2026). Theo quy đổi của The Investor, giá phiên giao dịch đầu tiên tương đương khoảng 4,95 đến 5,17 USD.

Có ba lý do khiến Điều 9 gần như chưa thể hỗ trợ nhà xuất khẩu Việt Nam:

  1. Phân bổ miễn phí không phải giá đã thực trả. Điều 9 tính trừ mọi khoản bồi thường, kể cả phân bổ miễn phí, nên phần phát thải đã được hạn ngạch miễn phí bao phủ không tạo ra giá carbon đã thực trả. Cơ sở chỉ trả tiền khi mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ để bù phần thiếu.
  2. Phạm vi không trùng với hàng xuất khẩu. Thị trường thí điểm bao phủ 25 cơ sở sản xuất thép thô, trong khi các nhóm hàng CBAM lớn nhất của Việt Nam là thép mạ, thép cán nguội, bu lông và kết cấu thép, phần lớn do các nhà máy cán và gia công không thuộc thị trường thí điểm sản xuất (suy luận của cbamguide.com từ cơ cấu sản phẩm).
  3. Khai báo theo giá trị mặc định chỉ được tính theo giá carbon mặc định. Khi khai báo theo giá trị mặc định, khoản giảm chỉ có thể tính theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định cho từng nước từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9). Chưa có giá nào được ấn định cho Việt Nam.

Theo Nghị định 119/2025/NĐ-CP, hạn ngạch giai đoạn 2027-2028 phải được phê duyệt chậm nhất là ngày 31/10/2027, và phương thức phân bổ cho giai đoạn đó (miễn phí hay đấu giá một phần) hiện chưa được quyết định. Phân tích đầy đủ có trong trang khấu trừ giá carbon theo Điều 9 của CBAM.


Cách lựa chọn chiến lược CBAM phù hợp: khung ra quyết định

Nhà xuất khẩu ngoài EU nên đánh giá các phương án theo 5 tiêu chí: mức phụ thuộc vào thị trường EU, phát thải thực tế so với giá trị mặc định, cường độ carbon của ngành và tuyến sản xuất, việc nước xuất xứ có giá carbon mà nhà sản xuất thực trả hay không, và quy mô cơ sở sản xuất, yếu tố quyết định lợi ích của việc thu thập dữ liệu.

Bảng dưới đây gắn từng tiêu chí với phương án chính phù hợp nhất.

Tiêu chí Cao Thấp
Tỷ trọng EU trong tổng xuất khẩu Phương án 1 và 3 quan trọng nhất Phương án 4 khả thi
Mức chênh giữa giá trị mặc định và phát thải thực tế Phương án 1 tiết kiệm nhiều nhất Phương án 2 chấp nhận được ngắn hạn
Ngành phát thải cao (thép BF-BOF, hydro xám) Phương án 3 thiết yếu trước năm 2030 Phương án 2 tạm chấp nhận được
Nước xuất xứ có giá carbon mà nhà sản xuất thực trả Phương án 5 áp dụng được Chỉ Phương án 1 đến 4
Cơ sở sản xuất lớn (đầu tư thu thập dữ liệu mang lại lợi ích cao) Phương án 1 hoàn vốn nhanh Phương án 2 cho đến khi hoàn thiện hệ thống dữ liệu

Áp dụng khung quyết định cho doanh nghiệp Việt Nam

Bảng dưới đây áp dụng khung trên cho bốn nhóm nhà xuất khẩu chính của Việt Nam, dựa trên cơ cấu hàng hóa EU nhập khẩu năm 2025. Đây là gợi ý biên tập của cbamguide.com, không phải yêu cầu pháp lý.

Nhóm doanh nghiệp Đặc điểm theo CBAM Tổ hợp phương án gợi ý
Nhà máy thép thô (lò cao hoặc lò điện) trong thị trường carbon thí điểm Bán phôi (nhóm 7207) hoặc thép cán nóng (nhóm 7208); đã có nghĩa vụ kiểm kê và báo cáo trong nước Phương án 1 ngay lập tức, Phương án 3 trong trung hạn; theo dõi Phương án 5 khi văn bản Điều 9 được thông qua
Nhà máy mạ và cán nguội Nhóm 7210 và 7209; hàng hóa phức tạp, cần dữ liệu tiền chất của nhà cung cấp cuộn Phương án 1 với điều khoản dữ liệu tiền chất trong hợp đồng mua cuộn; Phương án 2 chỉ tạm thời
Nhà sản xuất bu lông, ốc vít và kết cấu thép Nhóm 7318 và 7308 đã thuộc Phụ lục I; Việt Nam đứng thứ 3 và thứ 4 về khối lượng Phương án 1, bắt đầu từ dữ liệu thép đầu vào; theo dõi đề xuất mở rộng hạ nguồn
Nhà xuất khẩu xi măng 113.610 tấn năm 2025; không có dòng giá trị mặc định riêng của Việt Nam So sánh Phương án 1 và 2 theo khối lượng; Phương án 3 (thay thế clinker) trong dài hạn

Các mốc thời gian 2026-2027 cần đưa vào kế hoạch

Lịch nộp hồ sơ có ý nghĩa quan trọng đối với việc lập kế hoạch. Các mốc chính gồm:

  • Ngày 1/9/2026: mở đăng ký cho đơn vị thẩm tra (khoản 1 Điều 10a).
  • Ngày 1/2/2027: bắt đầu bán chứng chỉ CBAM trên nền tảng trung tâm chung (khoản 1 Điều 20).
  • Ngày 31/3/2027: kiểm tra số dư cuối quý đầu tiên; từ năm 2027, số chứng chỉ trên tài khoản phải tương ứng với ít nhất 50% phát thải gắn liền của hàng nhập khẩu từ đầu năm, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22).
  • Ngày 30/9/2027: hạn nộp tờ khai CBAM hằng năm đầu tiên cho năm 2026 và nộp lại chứng chỉ (khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22).

Doanh nghiệp bắt đầu xây dựng hệ thống giám sát phát thải và thiết lập quan hệ với đơn vị thẩm tra ngay trong năm 2026 sẽ có vị thế tốt hơn trong chu kỳ tuân thủ đầy đủ đầu tiên.

Doanh nghiệp chờ đến năm 2027 sẽ vừa phải chịu thời gian thẩm tra bị rút ngắn, vừa chịu hệ số cộng thêm cao hơn.

Sai lầm chiến lược phổ biến nhất là coi năm 2026 là năm rủi ro thấp.

Với hàng nhập khẩu năm 2026, phần phát thải vượt định mức đã chịu đầy đủ chi phí, và dữ liệu giám sát thu thập trong năm 2026 là nền tảng cho tờ khai đầu tiên dựa trên dữ liệu đã thẩm tra.

Doanh nghiệp không giám sát phát thải trong năm 2026 sẽ không thể dựng lại về sau những dữ liệu mà đơn vị thẩm tra cần cho chu kỳ tháng 9/2027.


Chiến lược CBAM trong tổng thể yêu cầu tuân thủ đối với hàng xuất khẩu

Việc lựa chọn chiến lược CBAM không tách rời các yêu cầu tuân thủ khác đối với hàng xuất khẩu vào EU, và Cổng O3CI là hạ tầng kỹ thuật kết nối nhà xuất khẩu với hệ thống của EU.

Đăng ký trên cổng, tải dữ liệu cơ sở lên và cấp quyền truy cập cho nhà nhập khẩu là các bước vận hành làm nền tảng cho Phương án 1 và 5. Việc đăng ký là tự nguyện: nhà sản xuất không đăng ký vẫn có thể gửi trực tiếp báo cáo phát thải và báo cáo thẩm tra cho từng khách hàng.

Việc đăng ký cho phép một lần tải lên phục vụ mọi khách hàng, đồng thời giới hạn phần thông tin mỗi khách hàng nhìn thấy ở mức bản tóm tắt. Hướng dẫn chi tiết có tại trang Cổng O3CI dành cho nhà xuất khẩu.

Chiến lược CBAM có khác nhau giữa các ngành không?

Chiến lược CBAM khác nhau rõ rệt giữa các ngành, vì cường độ phát thải gắn liền, mức chi phí bất lợi khi dùng giá trị mặc định và lộ trình giảm phát thải ở 6 ngành không giống nhau. Dưới đây là ba mô hình chính theo ngành.

Nhà sản xuất thép và nhôm có tổng phát thải gắn liền cao nhất, nhưng cũng có khoảng cách lớn nhất giữa giá trị mặc định và phát thải thực tế của những cơ sở tốt nhất. Động lực cung cấp dữ liệu thực tế mạnh nhất ở hai ngành này. Trường hợp của Việt Nam được phân tích tại trang CBAM cho nhà xuất khẩu thép.

Nhà sản xuất xi măng gặp một ràng buộc đặc thù: đặc tính hóa học của quá trình nung vôi khiến việc giảm phát thải sâu về bản chất khó hơn so với ngành thép. Tổ hợp chủ đạo là Phương án 1 và 3 (cung cấp dữ liệu kết hợp đầu tư dài hạn vào CCS).

Nhà sản xuất phân bón và hydro có lựa chọn giảm phát thải mạnh nhất. Nếu phát thải trực tiếp đã thẩm tra của hydro thấp hơn khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, lượng hydro đó không phải nộp chứng chỉ khi khoản điều chỉnh còn được áp dụng. Amoniac và urê xanh có phát thải gắn liền thấp hơn nhiều, dù vẫn tính phát thải trực tiếp và gián tiếp của chính chúng. Chi phí vốn cao, nhưng mức giá cao hơn mà thị trường EU trả cho amoniac xanh và urê xanh tạo ra nguồn bù đắp từ phía doanh thu mà các ngành khác không có.

Chiến lược CBAM có khác với nhà xuất khẩu nhỏ không?

Nếu khách hàng EU nhập khẩu dưới ngưỡng miễn trừ 50 tấn khối lượng tịnh mỗi năm, nhà xuất khẩu không chịu tác động CBAM trực tiếp từ những khách hàng đó. Ngưỡng được tính cho từng nhà nhập khẩu EU, cộng dồn mọi mã CN trong một năm dương lịch (Điều 2a; điểm 1 Phụ lục VII); điện và hydro không bao giờ được miễn.

Đánh giá đầu tiên của Ủy ban châu Âu về ngưỡng này, công bố ngày 30 tháng 9 năm 2026, cho thấy ngưỡng này miễn trừ 0,87% lượng phát thải gắn liền, trong khi phần lớn doanh nghiệp nhập khẩu, xét theo số lượng doanh nghiệp, nằm dưới ngưỡng. Khi khách hàng EU là nhà nhập khẩu công nghiệp lớn mua hàng trăm hoặc hàng nghìn tấn mỗi năm, khách hàng đó vượt ngưỡng và nghĩa vụ CBAM phát sinh, bất kể khối lượng mua từ từng nhà xuất khẩu riêng lẻ.

Nhà xuất khẩu có thể tránh CBAM bằng cách đổi mã CN không?

Việc thay đổi phân loại thuế quan nhằm tránh CBAM bị coi là hành vi lẩn tránh theo Quy định (EU) 2023/956. Điều 27 định nghĩa lẩn tránh là thay đổi mô hình thương mại không có đủ lý do hay căn cứ kinh tế nào khác ngoài việc tránh nghĩa vụ CBAM, bao gồm chỉnh sửa nhẹ hàng hóa để chuyển sang mã CN không có trong Phụ lục I. Ủy ban châu Âu giám sát, điều tra và có thể đưa hàng hóa đã chỉnh sửa vào Phụ lục I bằng văn bản ủy quyền (khoản 6 Điều 27).

Tính đến ngày 12/10/2026, chưa có văn bản nào của Ủy ban châu Âu nêu tên hoạt động gia công thép tại Việt Nam là một mô hình đang bị giám sát. Biểu thuế của Việt Nam sử dụng mã AHTN 8 chữ số, trong đó chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU; phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU. Chi tiết có tại trang chống lẩn tránh CBAM.

Vì vậy, đổi mã CN không phải là chiến lược CBAM khả thi. Nhà xuất khẩu ở nước có cơ chế định giá carbon có thể giảm chi phí qua Điều 9 khi giá carbon được công nhận; đây là con đường hợp pháp duy nhất để giảm nghĩa vụ chứng chỉ mà không phải thay đổi sản phẩm hay cách thức sản xuất.

Sẽ có thêm sản phẩm thuộc diện CBAM trong tương lai không?

Đề xuất ban đầu của Ủy ban châu Âu, COM(2025)989, dự kiến mở rộng CBAM sang khoảng 180 sản phẩm hạ nguồn từ ngày 1/1/2028. Hội đồng Liên minh châu Âu (Hội đồng EU) thông qua lập trường chung ngày 12/6/2026, bổ sung khoảng 200 mã CN 8 chữ số của sản phẩm chứa thép và nhôm vào danh sách của Ủy ban (số mã do Mayer Brown thống kê). Ngày 6/7/2026, Ủy ban ENVI của Nghị viện châu Âu đi xa hơn (kết quả biểu quyết 56-11-12), ủng hộ khoảng 457 sản phẩm hạ nguồn (ước tính) cùng các quy tắc chống lẩn tránh chặt chẽ hơn.

Ngày 15/9/2026, Nghị viện châu Âu họp toàn thể đã thông qua nhiệm vụ đàm phán trong lần đọc thứ nhất (464 phiếu thuận, 50 phiếu chống, 159 phiếu trắng). Tính đến ngày 23/10/2026, hồ sơ vẫn đang ở giai đoạn đề xuất và chưa có thỏa thuận ba bên: vòng đàm phán ba bên đầu tiên ngày 20/10/2026 kết thúc mà chưa đạt thỏa thuận tổng thể (theo báo chí), vòng thứ hai được báo chí đưa tin sẽ diễn ra ngày 30/11/2026, và các thể chế hướng tới đạt thỏa thuận để việc mở rộng được áp dụng từ ngày 1/1/2028. Không lập trường nào bao gồm hóa chất hay polyme.

Phụ lục I hiện đã bao gồm một phần hàng hạ nguồn: ống, ống dẫn (7304 đến 7306), kết cấu thép (7308), vít và bu lông (7318) và các sản phẩm khác bằng sắt thép (7326). Đối với Việt Nam, khối lượng nhóm 7318 và 7308 lần lượt đạt 149.193 tấn và 120.309 tấn năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Nhà sản xuất các mặt hàng này nên theo dõi đề xuất mở rộng CBAM sang sản phẩm hạ nguồn và chuẩn bị hạ tầng dữ liệu ngay từ bây giờ.

Doanh nghiệp Việt Nam tìm hướng dẫn chính thức về CBAM ở đâu?

Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng và triển khai đề án ứng phó với CBAM theo Thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương, 28/8/2024). Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI xuất bản sổ tay hỏi đáp về CBAM (tháng 12/2024), và Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, Luxembourg và EU cung cấp thông tin cảnh báo sớm về các biện pháp của EU.

Một số tài liệu tiếng Việt vẫn dùng cách tính rút gọn theo tỷ lệ phần trăm cho chi phí năm 2026, hạn nộp theo quy định trước khi được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083, hoặc giá chứng chỉ theo tuần cho năm 2026. Những nội dung này đã lỗi thời hoặc không chính xác: hạn nộp là ngày 30/9, giá năm 2026 là giá theo quý (khoản 1a Điều 21), và số chứng chỉ được tính theo phương pháp nêu ở các phần trên. Tình hình của Việt Nam được trình bày tại trang CBAM và Việt Nam.

Tính đến ngày 4/11/2026, chưa tìm thấy chương trình hỗ trợ tài chính riêng cho việc tuân thủ hay thẩm tra CBAM tại Việt Nam. Quý doanh nghiệp có thể đề nghị giới thiệu nhà cung cấp dịch vụ tính toán và thẩm tra qua trang hỗ trợ CBAM. Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.


Câu hỏi thường gặp

Chiến lược CBAM tốt nhất cho nhà xuất khẩu ngoài EU là gì?

Với nhà xuất khẩu có phát thải thực tế thấp hơn giá trị mặc định của CBAM, chiến lược tốt nhất là cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra qua Cổng O3CI. Cách này tránh được hệ số cộng thêm (tăng lên 30% từ năm 2028) và giữ vững thị phần tại EU trong bối cảnh khách hàng EU ngày càng chuyển chi phí sang nhà xuất khẩu cho đến năm 2034.

Nhà xuất khẩu ngoài EU có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp nào theo CBAM không?

Nhà xuất khẩu ngoài EU không có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp nào theo Quy định (EU) 2023/956. Nghĩa vụ pháp lý và tài chính thuộc hoàn toàn về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU (nhà nhập khẩu). Nghĩa vụ thương mại vẫn phát sinh vì nhà nhập khẩu EU cần dữ liệu phát thải gắn liền đã thẩm tra từ nhà xuất khẩu để tính đúng nghĩa vụ chứng chỉ.

Nhà xuất khẩu có thể tự đề nghị khấu trừ giá carbon theo Điều 9 không?

Nhà xuất khẩu không thể tự đề nghị khấu trừ theo Điều 9. Khoản giảm trừ do nhà nhập khẩu EU đề nghị, dựa trên giá carbon mà cơ sở sản xuất đã thực trả ở nước xuất xứ. Văn bản thực thi quy định cách đánh giá giá carbon này đã được công bố dưới dạng dự thảo vào tháng 5/2026 và tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026 vẫn chưa được thông qua; chưa có giá carbon của nước nào được công nhận, kể cả của Việt Nam.

Điều gì xảy ra khi nhà xuất khẩu không cung cấp dữ liệu phát thải?

Khi nhà xuất khẩu không cung cấp dữ liệu phát thải, nhà nhập khẩu EU dùng giá trị mặc định công bố theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621. Giá trị mặc định chịu hệ số cộng thêm 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028; phân bón chịu 1% mọi năm. Nhà nhập khẩu thường chuyển phần chi phí tăng thêm này sang nhà xuất khẩu thông qua giá mua thấp hơn, hoặc chuyển sang nhà cung cấp có dữ liệu.

Chuyển hướng xuất khẩu khỏi EU có phải là chiến lược CBAM dài hạn khả thi không?

Chuyển hướng xuất khẩu khỏi EU chỉ phù hợp với một số nhà sản xuất và có rủi ro riêng. Thuế CBAM của Vương quốc Anh bắt đầu ngày 1/1/2027, và theo hướng dẫn của HMRC, việc đăng ký sẽ mở chậm nhất ngày 1/1/2028.

Tính đến ngày 12/10/2026, Canada chưa ban hành cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới: cuộc tham vấn của Bộ Tài chính Canada khởi động ngày 5/8/2021 đã kết thúc và được lưu trữ, còn Ngân sách 2025 công bố ngày 4/11/2025 không đề cập đến cơ chế này. Tại Hoa Kỳ, Dự luật Phí ô nhiễm nước ngoài năm 2025 (S.1325) chưa có bước xử lý nào kể từ khi được chuyển cho Ủy ban Tài chính Thượng viện ngày 8/4/2025 (Congress.gov, kiểm tra ngày 12/10/2026). Doanh nghiệp dựa vào chuyển hướng thị trường làm chiến lược chính phải tính đến rủi ro thị trường thay thế áp dụng cơ chế tương đương.

Thị trường carbon Việt Nam có giúp giảm chi phí CBAM không?

Thị trường carbon Việt Nam chưa giúp giảm chi phí CBAM tính đến ngày 4/11/2026. Việt Nam thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở và hạn ngạch phân bổ miễn phí, nhưng giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9. Phần phát thải đã được hạn ngạch miễn phí bao phủ không tạo ra giá carbon đã thực trả, và văn bản thực thi Điều 9 vẫn là dự thảo.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.