Thép lò điện hồ quang (EAF) dùng phế liệu và CBAM: vì sao thép tái chế cần dữ liệu phát thải thực tế

Định mức CBAM của thép phế liệu/EAF là 0,072 tCO₂e/tấn (mã CN 7208), nhưng bảng giá trị mặc định của Việt Nam chỉ ghi tuyến lò cao.

Nội dung trang

Thép lò điện hồ quang (EAF) dùng phế liệu có định mức CBAM thấp nhất trong các tuyến sản xuất thép carbon: 0,072 tCO₂e mỗi tấn cho thép cán phẳng cán nóng (mã CN 7208) theo tuyến phế liệu/EAF, so với 1,370 tCO₂e mỗi tấn theo tuyến lò cao, tức thấp hơn 19 lần.

Tuy nhiên, định mức là căn cứ để trừ chứ không phải chi phí, nên định mức thấp không đồng nghĩa với chi phí chứng chỉ thấp.

Số tiền nhà nhập khẩu EU phải trả phụ thuộc vào lượng phát thải được khai báo. Khi khai theo giá trị mặc định, bảng của Việt Nam tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, chỉ ghi tuyến lò cao.

Vì vậy, thép thanh mã CN 7213 91 10 do một nhà máy EAF Việt Nam sản xuất, nhập khẩu vào EU năm 2026, chịu 103,32 EUR mỗi tấn sản phẩm, bằng đúng thép lò cao.

Lợi thế phát thải thấp của nhà máy dùng phế liệu chỉ được phản ánh vào chi phí của nhà nhập khẩu khi có phát thải thực tế đã thẩm tra.

Trang này giải thích lý do theo Quy định (EU) 2023/956 về Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), trình bày cách tính từng bước và lý giải vì sao thép EAF của Thái Lan lại đắt hơn thép Việt Nam khi khai theo giá trị mặc định.


Định mức CBAM của thép phế liệu/EAF là bao nhiêu?

Định mức CBAM (Cột B) cho thép carbon theo tuyến phế liệu/EAF là 0,072 tCO₂e mỗi tấn đối với thép cán nóng (mã CN 7208) và 0,066 tCO₂e mỗi tấn đối với bán thành phẩm và thép thanh.

Hai giá trị này nằm ở Cột B, điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620, tuyến (E), "Carbon Steel based on Scrap/EAF".

Hai giá trị chỉ tính phát thải trực tiếp, vì sắt thép thuộc danh mục tại Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956; Phụ lục II giới hạn CBAM ở phát thải trực tiếp, không tính điện tiêu thụ.

Con số thấp phản ánh bản chất của lò điện hồ quang khi nạp chủ yếu bằng phế liệu tái chế. Lò dùng điện năng để nấu chảy mẻ liệu, phát sinh rất ít CO₂ quá trình và không cần phản ứng khử quặng sắt vốn thâm dụng carbon.

Phần phát thải trực tiếp còn lại gần như hoàn toàn đến từ điện cực bị tiêu hao và nhiên liệu phụ trợ trong lò thùng.

Bảng dưới đây so sánh định mức của ba tuyến sản xuất cho nhóm 7208, khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí năm 2026 và giá trị quy đổi của khoản điều chỉnh đó theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.

Tuyến sản xuất Định mức Cột B, nhóm 7208 (tCO₂e/tấn thép) Khoản điều chỉnh 2026 (định mức × 0,975) Giá trị khoản điều chỉnh theo giá 82,32 EUR/tCO₂e Tỷ lệ so với phế liệu/EAF
Lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF), tuyến (C) 1,370 1,33575 109,96 EUR/tấn 19,0 lần
Lò điện dùng sắt xốp từ khí (DRI-EAF), tuyến (D) 0,481 0,46898 38,61 EUR/tấn 6,7 lần
Lò điện dùng phế liệu, tuyến (E) 0,072 0,07020 5,78 EUR/tấn 1,0 (gốc so sánh)

Nguồn: Quy định thực thi (EU) 2025/2620, Phụ lục, điểm 5.3, Cột B. Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí bằng định mức × hệ số CBAM năm 2026 (97,5%) × hệ số điều chỉnh liên ngành (100%) và được trừ khỏi phát thải gắn liền đã khai báo.

Tỷ lệ 19 lần có được khi chia định mức tuyến lò cao (1,370) cho định mức tuyến phế liệu/EAF (0,072), bằng 19,03. Đây là tỷ lệ giữa hai khoản điều chỉnh, không phải giữa hai mức chi phí chứng chỉ.

Trang cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU giải thích cơ chế chứng chỉ nói chung và mối liên hệ giữa phát thải gắn liền với nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ CBAM.


Vì sao thép luyện từ phế liệu có phát thải gắn liền thấp?

Thép EAF dùng phế liệu có cường độ phát thải thấp vì công đoạn thâm dụng carbon nhất, khử quặng sắt thành sắt kim loại, đã diễn ra ở một chu kỳ sản xuất trước đó.

Trong lò cao, than cốc vừa là nhiên liệu vừa là chất khử, và quá trình đốt than cốc là nguồn CO₂ chính của tuyến BF-BOF. Khi nạp phế liệu vào lò điện hồ quang, không còn công đoạn khử, vì sắt kim loại đã có sẵn trong vật liệu tái chế.

Lò điện hồ quang nấu chảy mẻ liệu bằng hồ quang điện ba pha. Phát thải CO₂ trực tiếp chỉ đến từ ba nguồn nhỏ sau đây.

  • Điện cực graphit bị tiêu hao trong quá trình nấu.
  • Mỏ đốt khí tự nhiên phụ trợ ở giai đoạn đầu mẻ nấu, không bắt buộc và ngày càng được thay thế.
  • Gia nhiệt trong lò thùng (ladle furnace).

Các văn bản CBAM không công bố hệ số phát thải riêng cho ba nguồn này.

Thước đo chính thức là định mức Cột B của tuyến phế liệu/EAF: 0,066 tCO₂e mỗi tấn đối với bán thành phẩm và 0,072 đối với thép cán nóng. cbamguide.com dùng hai giá trị này mỗi khi minh họa phát thải trực tiếp của thép EAF dùng phế liệu.

Điều gì quyết định một lô thép được tính theo tuyến phế liệu/EAF?

Khi khai theo giá trị mặc định, nước xuất xứ quyết định tuyến, không phải công nghệ của nhà máy.

Điểm 5.1 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620 yêu cầu dùng tuyến ghi trong dòng của nước xuất xứ tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740; nhà nhập khẩu không được tự chọn. Chỉ bảng giá trị mặc định của sáu nước ghi tuyến phế liệu/EAF: Azerbaijan, Myanmar, Bắc Macedonia, Philippines, Thái Lan và Uzbekistan.

Bảng của Việt Nam không nằm trong số đó. Theo thư viện tính toán của cbamguide.com (đọc ngày 12 tháng 11 năm 2026), các dòng thép có ghi tuyến trong bảng Việt Nam gồm 103 dòng (C), 32 dòng (F) và 6 dòng (C/F); không dòng nào ghi (D) hoặc (E). Bảng Thái Lan có cấu trúc ngược lại: 103 dòng (E), 32 dòng (H) và 6 dòng (E/H).

Khi khai theo phát thải thực tế, nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) báo cáo tuyến sản xuất của cơ sở trong báo cáo phát thải, và đơn vị thẩm tra kiểm tra tuyến đó. Đây là con đường duy nhất để một nhà máy EAF Việt Nam được tính theo tuyến (E).

Trang hướng dẫn CBAM ngành thép trình bày cách phát thải gắn liền được chuyển từ thép thô sang thép cán phẳng và thép dài, gồm quy tắc tiền chất và phân bổ cân bằng khối lượng cho sản phẩm hạ nguồn như cuộn cán nóng và thép hình.


Cách tính chi phí chứng chỉ CBAM cho thép EAF nhập khẩu

Chi phí chứng chỉ CBAM của thép EAF được tính qua bốn bước, theo Điều 7 và Điều 31 Quy định (EU) 2023/956 (đã được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083) kết hợp với Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620.

Ví dụ dưới đây áp dụng bốn bước cho 10.000 tấn thép thanh, que cán nóng dạng cuộn (mã CN 7213 91 10) của một nhà máy EAF Việt Nam, nhập khẩu vào EU trong quý III/2026 và khai theo giá trị mặc định.

  1. Xác định phát thải gắn liền. Dùng phát thải thực tế đã thẩm tra nếu cơ sở xuất khẩu cung cấp báo cáo phát thải đã thẩm tra. Nếu không, dùng giá trị mặc định tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740. Với Việt Nam và nhóm 7213, giá trị mặc định là 2,350 tCO₂e/tấn, tuyến (C); áp dụng hệ số cộng thêm 10% năm 2026 (20% năm 2027, 30% từ năm 2028), giá trị trở thành 2,585 tCO₂e/tấn. Bảng Việt Nam không có giá trị mặc định cho tuyến phế liệu/EAF.
  2. Trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Khoản điều chỉnh bằng hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức của tuyến ghi trong dòng Phụ lục I: 0,975 × 1,00 × 1,364 = 1,3299 tCO₂e/tấn. Số còn lại là 2,585 trừ 1,3299 = 1,2551 chứng chỉ mỗi tấn.
  3. Nhân với khối lượng nhập khẩu. Với 10.000 tấn: 10.000 × 1,2551 = 12.551 chứng chỉ.
  4. Nhân với giá chứng chỉ CBAM. Hàng nhập khẩu năm 2026 áp dụng giá theo quý, tức giá trung bình các phiên đấu giá hạn ngạch EU ETS (EUA) trong quý (khoản 1a Điều 21). Với giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e: 12.551 × 82,32 = 1.033.198,32 EUR, tức 103,32 EUR mỗi tấn sản phẩm.

Với cùng dữ liệu đầu vào, hệ số cộng thêm 30% và hệ số CBAM 51,5%, chi phí cho hàng nhập khẩu năm 2030 là 193,66 EUR mỗi tấn, tính theo định mức hiện hành; định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027.

Thép cốt bê tông có gân (mã CN 7214 20 00) của Việt Nam có cùng giá trị mặc định 2,350, cùng tuyến (C) và cùng chi phí 103,32 EUR mỗi tấn năm 2026.

Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM. Doanh nghiệp có thể tính với mã CN và khối lượng của mình tại công cụ tính CBAM.

Khai theo phát thải thực tế thì phép tính thay đổi ra sao?

Kết quả trên không phản ánh phát thải thực của nhà máy: một nhà máy EAF báo cáo phát thải thực tế đã thẩm tra sẽ thay con số 2,585 bằng con số của chính mình.

Khi đó, khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí dựa trên định mức Cột A: 0,038 cho chính mã 7213, cộng phần phân bổ miễn phí gắn với tiền chất thép thô, với định mức Cột A là 0,065 theo tuyến phế liệu/EAF (mã CN 7207 11 14). Cả hai giá trị đều nhỏ hơn rất nhiều so với mức 1,364 của tuyến (C) trong Cột B.

Như vậy, nhà máy EAF Việt Nam chuyển sang phát thải thực tế sẽ mất phần lớn khoản điều chỉnh 1,3299 mà giá trị mặc định tuyến (C) đang mang lại. Khoản tiết kiệm bằng chênh lệch phát thải nhân với giá chứng chỉ, sau khi tính đến khoản điều chỉnh nhỏ hơn đó. Nhà nhập khẩu và nhà xuất khẩu cần tính theo cả hai cách trước khi ký hợp đồng.

Cứ mỗi 0,1 tCO₂e phát thải đã thẩm tra thấp hơn mức 2,585, chi phí giảm 8,23 EUR mỗi tấn với giá 82,32 EUR/tCO₂e, chưa tính phần thay đổi của khoản điều chỉnh. Phương pháp chi tiết từ dữ liệu của cơ sở đến con số trên mỗi tấn, theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547, có tại trang cách tính phát thải gắn liền.


Chi phí CBAM của thép EAF thay đổi thế nào theo thời gian?

Khi khai theo giá trị mặc định, phép so sánh có ý nghĩa là giữa các bảng nước, không phải giữa các loại lò.

Bảng dưới đây so sánh thép thanh của Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ (tính theo giá trị mặc định và định mức tuyến lò cao) với thép thanh của Thái Lan và Bắc Macedonia, hai trong sáu nước có bảng giá trị mặc định ghi tuyến phế liệu/EAF.

Tất cả đều là mã CN 7213 91 10, với giá chứng chỉ không đổi 82,32 EUR/tCO₂e, tính bằng lib/cbam-law.js ngày 12 tháng 11 năm 2026.

Năm Hệ số CBAM Hệ số cộng thêm Việt Nam: mặc định 2,350, tuyến (C), định mức 1,364 Thổ Nhĩ Kỳ: mặc định 2,310, tuyến (C), định mức 1,364 Thái Lan: mặc định 1,920, tuyến (E), định mức 0,066 Bắc Macedonia: mặc định 1,530, tuyến (E), định mức 0,066 Thái Lan trừ Việt Nam
2026 97,5% 10% 103,32 EUR/tấn 99,70 EUR/tấn 168,56 EUR/tấn 133,25 EUR/tấn 65,24 EUR/tấn
2027 95% 20% 125,47 EUR/tấn 121,52 EUR/tấn 184,50 EUR/tấn 145,98 EUR/tấn 59,03 EUR/tấn
2028 90% 30% 150,43 EUR/tấn 146,15 EUR/tấn 200,58 EUR/tấn 158,84 EUR/tấn 50,15 EUR/tấn
2029 77,5% 30% 164,47 EUR/tấn 160,19 EUR/tấn 201,26 EUR/tấn 159,52 EUR/tấn 36,79 EUR/tấn
2030 51,5% 30% 193,66 EUR/tấn 189,38 EUR/tấn 202,67 EUR/tấn 160,94 EUR/tấn 9,01 EUR/tấn
Từ 2034 Không còn áp dụng 30% 251,49 EUR/tấn 247,21 EUR/tấn 205,47 EUR/tấn 163,73 EUR/tấn −46,02 EUR/tấn

Tính theo giá trị mặc định tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, và định mức Cột B của Quy định thực thi (EU) 2025/2620. Chi phí ròng = (giá trị mặc định × (1 + hệ số cộng thêm) trừ hệ số CBAM × định mức) × 82,32 EUR. Hệ số điều chỉnh liên ngành chưa được ấn định cho các năm 2031 đến 2033 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862). Định mức và giá trị mặc định có thể được cập nhật cho các năm sau (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620 dự kiến cập nhật định mức cho hàng nhập khẩu từ năm 2027), nên các dòng từ 2027 trở đi chỉ là số liệu tham khảo.

Thép thanh Thái Lan đắt hơn thép Việt Nam 65,24 EUR mỗi tấn năm 2026, dù giá trị mặc định thấp hơn 0,430 tCO₂e.

Nguyên nhân là khoản điều chỉnh theo định mức tuyến (E) chỉ là 0,06435 tCO₂e mỗi tấn, so với 1,3299 của tuyến (C). Tương tự, Bắc Macedonia đắt hơn Thổ Nhĩ Kỳ 33,55 EUR mỗi tấn dù giá trị mặc định thấp hơn một phần ba.

Thứ tự này đảo ngược khi khoản điều chỉnh thu hẹp: Bắc Macedonia rẻ hơn Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2029. Thái Lan vẫn đắt hơn Việt Nam 9,01 EUR mỗi tấn năm 2030 và rẻ hơn 46,02 EUR từ năm 2034; các năm 2031 đến 2033 chưa tính được.

Từ năm 2034, khi không còn khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, chỉ giá trị mặc định quyết định chi phí.

Kết luận này đúng với nhà máy EAF ở mọi quốc gia: lợi thế thực sự của nhà máy là phát thải trực tiếp thấp hơn nhiều so với mọi giá trị mặc định, và lợi thế đó chỉ được phản ánh vào chi phí khi có phát thải thực tế đã thẩm tra.

Thép thanh và phôi Việt Nam trong thống kê nhập khẩu của EU

EU nhập khẩu 97.999 tấn thép thanh, que cán nóng dạng cuộn (nhóm 7213) từ Việt Nam năm 2025, trị giá 50,7 triệu EUR, xếp thứ 8 theo khối lượng với 3,9% lượng nhập khẩu từ ngoài EU (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Khối lượng biến động mạnh: 40.186 tấn năm 2023, 461.460 tấn năm 2024. Nhóm 7214 (thép thanh cán nóng, gồm thép cốt bê tông) đạt 20.441 tấn, 9,96 triệu EUR năm 2025, so với không có lượng nhập khẩu nào năm 2023 và 0,7 tấn (18.700 EUR) năm 2024. Phôi thép (nhóm 7207) đạt 668.725 tấn, Việt Nam đứng thứ 5.

Đây là số liệu thống kê thương mại về hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) EU nhập khẩu từ Việt Nam, không phải số liệu tờ khai CBAM.

Thống kê không cho biết lô hàng nào được luyện bằng lò điện. Theo giá trị mặc định, cả ba nhóm đều được tính theo tuyến (C) như trên.

Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU. Danh mục đầy đủ có tại trang mã CN thép thuộc diện CBAM.


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Phế liệu được tính phát thải bằng không trong CBAM

Phế liệu sắt thép (nhóm 7204) được loại trừ khỏi mục Chương 72 của Phụ lục I, nên phế liệu không phải hàng hóa CBAM, cũng không phải tiền chất, và được nạp vào lò EAF với phát thải gắn liền bằng không.

Điều này áp dụng cho cả phế liệu sau tiêu dùng lẫn phế liệu trước tiêu dùng. Đoạn 19 phần mở đầu đề xuất COM(2025)989 mô tả hiện trạng đúng như vậy: theo Quy định (EU) 2023/956, phế liệu thép trước tiêu dùng được "assigned zero-emissions" (được gán phát thải bằng không).

Hệ quả thực tế rất rõ ràng. Nếu nhà vận hành EAF tăng tỷ lệ phế liệu trong mẻ liệu từ 80% lên 95%, phát thải trực tiếp phân bổ cho thép thành phẩm sẽ giảm.

Các nguồn phát thải trực tiếp nhỏ còn lại (điện cực, nhiên liệu phụ trợ) vẫn được chia cho cùng sản lượng, trong khi phần phế liệu tăng thêm không phát sinh phát thải quá trình.

Mức giảm này diễn ra liên tục trên toàn dải tỷ lệ phối liệu, nhưng chỉ được ghi nhận khi khai báo phát thải thực tế đã thẩm tra. Trang lỗ hổng phế liệu trong CBAM phân tích tranh luận về cách đối xử này.

Đề xuất COM(2025)989 của Ủy ban châu Âu về mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn từ tháng 1 năm 2028, nếu được thông qua, sẽ coi phế liệu thép và nhôm trước tiêu dùng là tiền chất CBAM, để phát thải của phế liệu được tính vào hàng hóa sản xuất từ phế liệu đó.

Nghị viện châu Âu đã thông qua lập trường đàm phán ngày 15 tháng 9 năm 2026.

Theo báo chí, vòng đàm phán ba bên đầu tiên ngày 20 tháng 10 năm 2026 kết thúc mà không đạt thỏa thuận tổng thể; phế liệu kim loại là một trong bốn vấn đề được chuyển sang cấp kỹ thuật.

Vòng thứ hai được đưa tin sẽ diễn ra ngày 30 tháng 11 năm 2026.

Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, đây vẫn là đề xuất. Cho đến khi một sửa đổi được thông qua và áp dụng, phế liệu đầu vào không mang phát thải gắn liền; xem mở rộng CBAM sang sản phẩm hạ nguồn.


Câu hỏi thường gặp về thép EAF dùng phế liệu và CBAM

Thép EAF có luôn rẻ hơn thép BF-BOF theo CBAM không?

Không. Khi khai theo giá trị mặc định, loại lò không được đưa vào phép tính: giá trị mặc định và tuyến được lấy từ dòng Phụ lục I của nước xuất xứ. Thép thanh Việt Nam (mã CN 7213) chịu 103,32 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2026 với giá 82,32 EUR/tCO₂e, dù nhà máy dùng lò điện hồ quang hay lò cao; thép thanh Thổ Nhĩ Kỳ chịu 99,70 EUR.

Thép EAF dùng phế liệu rẻ hơn khi nhà máy báo cáo phát thải thực tế đã thẩm tra, vì phát thải trực tiếp của loại thép này chỉ bằng một phần nhỏ so với tuyến lò cao, và mọi tấn CO₂e vượt quá khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ. Tỷ lệ 19 lần là phép so sánh giữa các định mức, tức cơ sở của khoản điều chỉnh, và không phản ánh chi phí tương đối.

Nước xuất xứ của phế liệu có ảnh hưởng đến định mức CBAM của thép EAF không?

Không. Nước cung cấp phế liệu không ảnh hưởng đến định mức CBAM của thép EAF thành phẩm. Khi khai theo giá trị mặc định, định mức được xác định theo nước xuất xứ của thép và tuyến ghi trong dòng Phụ lục I của nước đó. Khi khai theo phát thải thực tế, định mức được xác định theo tuyến sản xuất tại cơ sở luyện thép. Nguồn gốc địa lý của phế liệu không có vai trò gì, và bản thân phế liệu (nhóm 7204) không phải hàng hóa CBAM.

Nhà nhập khẩu EU có thể dùng định mức phế liệu/EAF cho thép DRI-EAF không?

Nhà nhập khẩu EU không tự chọn định mức. Khi khai theo giá trị mặc định, tuyến áp dụng là tuyến ghi trong dòng Phụ lục I của nước xuất xứ, và không bảng nước nào ghi tuyến DRI-EAF (D), nên không thể áp dụng giá trị 0,481 của nhóm 7208 theo cách này. Khi khai theo phát thải thực tế, nhà vận hành báo cáo tuyến sản xuất của cơ sở, đơn vị thẩm tra kiểm tra tuyến đó, và định mức Cột A của tuyến đó được áp dụng.

Tờ khai dựa trên tuyến sai sẽ dẫn đến khai thiếu số chứng chỉ phải nộp. Tờ khai có thể được điều chỉnh khi xem xét lại theo Điều 19 Quy định (EU) 2023/956. Tiền phạt bằng mức phạt phát thải vượt mức của EU ETS, 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, cho mỗi chứng chỉ không nộp lại đúng hạn (khoản 1 Điều 26); nộp phạt không miễn nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ (khoản 3 Điều 26). Người không phải là người khai báo được cấp phép chịu gấp ba đến năm lần (khoản 2 Điều 26).

Thép EAF của Việt Nam và Thái Lan có cùng định mức CBAM không?

Không, khi khai theo giá trị mặc định. Bảng Việt Nam ghi tuyến (C), nên khoản điều chỉnh của phôi và thép thanh Việt Nam dựa trên định mức BF-BOF là 1,364 tCO₂e mỗi tấn. Bảng Thái Lan ghi tuyến (E), nên khoản điều chỉnh của phôi và thép thanh Thái Lan chỉ dựa trên định mức 0,066.

Kết quả là, với giá 82,32 EUR/tCO₂e, thép thanh Thái Lan (giá trị mặc định 1,920) chịu 168,56 EUR mỗi tấn năm 2026, còn thép thanh Việt Nam (giá trị mặc định 2,350) chịu 103,32 EUR. Khi khai theo phát thải thực tế, nhà máy EAF ở cả hai nước dùng phát thải đã thẩm tra của mình và định mức Cột A của tuyến phế liệu/EAF.

Thép EAF của Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ có cùng định mức CBAM không?

Có, khi khai theo giá trị mặc định. Bảng của cả Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ đều ghi tuyến (C), nên khoản điều chỉnh của phôi và thép thanh từ hai nước đều dựa trên định mức BF-BOF 1,364 tCO₂e mỗi tấn. Tuy nhiên, giá trị mặc định khác nhau: với phôi thép (mã CN 7207 11 14), Thổ Nhĩ Kỳ là 2,310 và Ấn Độ là 4,270.

Với giá 82,32 EUR/tCO₂e, hai giá trị này dẫn đến chi phí lần lượt 99,70 EUR và 277,18 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2026; phôi Việt Nam (2,350) chịu 103,32 EUR. Khi khai theo phát thải thực tế, nhà máy EAF ở cả hai nước dùng phát thải đã thẩm tra của mình và định mức Cột A của tuyến phế liệu/EAF. Nhà sản xuất EAF của Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như của Việt Nam, có động lực mạnh để cung cấp dữ liệu đã thẩm tra, vì bảng của họ ghi tuyến lò cao.

Thép EAF có chịu CBAM nếu khối lượng nhập khẩu dưới 50 tấn mỗi năm không?

Không, nếu toàn bộ hàng hóa CBAM của nhà nhập khẩu không vượt ngưỡng miễn trừ 50 tấn khối lượng tịnh trong năm dương lịch (Điều 2a Quy định (EU) 2023/956, do Quy định (EU) 2025/2083 bổ sung; điểm 1 Phụ lục VII). Ngưỡng được tính bằng cách cộng dồn hàng hóa CBAM thuộc mọi ngành và mọi mã CN, và nhà nhập khẩu phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan.

Ví dụ, nhà nhập khẩu đưa vào EU 30 tấn thép thanh EAF (mã CN 7213) và 25 tấn thép tấm BF-BOF (mã CN 7208) trong cùng năm sẽ vượt ngưỡng và chịu toàn bộ nghĩa vụ CBAM cho mọi lô hàng. Ngưỡng này áp dụng cho nhà nhập khẩu EU, không tính theo khối lượng xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Nhà nhập khẩu có nên chọn thép EAF dùng phế liệu để giảm chi phí CBAM không?

Mua từ nhà sản xuất EAF dùng phế liệu chỉ giảm chi phí chứng chỉ CBAM khi nhà sản xuất đó cung cấp phát thải thực tế đã thẩm tra. Khi khai theo giá trị mặc định, nhà nhập khẩu trả theo giá trị mặc định của nước xuất xứ kèm hệ số cộng thêm, bất kể loại lò: 103,32 EUR mỗi tấn cho thép thanh Việt Nam năm 2026 với giá 82,32 EUR/tCO₂e.

Nghĩa vụ CBAM là một yếu tố trong quyết định mua hàng, bên cạnh giá, quy cách, thời gian giao hàng và độ tin cậy của nhà cung cấp. Yếu tố này nặng dần qua từng năm: với cùng giá trị mặc định, chi phí tăng lên 193,66 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2030 (tính theo định mức hiện hành, có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027).

Vì vậy, với nhà nhập khẩu khối lượng lớn có hợp đồng nhiều năm, điều khoản yêu cầu nhà cung cấp gửi báo cáo phát thải đã thẩm tra là một điều khoản tài chính quan trọng. Trang cách tính CBAM cho thép có ví dụ tính cho các mác thép và nước xuất xứ khác nhau.

Thép EAF dùng phế liệu so với thép BF-BOF của nhà sản xuất phát thải cao như thế nào?

Sự chênh lệch rõ nhất là giữa một nhà máy EAF khai phát thải thực tế đã thẩm tra và một nhà sản xuất lò cao khai theo giá trị mặc định. Giá trị mặc định của phôi tấm Trung Quốc (mã CN 7207 12 10) theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, là 3,169 tCO₂e/tấn.

Với hệ số cộng thêm năm 2026 và định mức tuyến (C) 1,364, nhà nhập khẩu EU trả 177,48 EUR mỗi tấn với giá 82,32 EUR/tCO₂e, và con số này tăng lên 281,31 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2030 với cùng mức giá (tính theo định mức hiện hành, có thể được cập nhật từ năm 2027).

Phát thải trực tiếp đã thẩm tra của nhà máy EAF chỉ bằng một phần nhỏ của giá trị mặc định đó, và số chứng chỉ phải nộp bằng phát thải này trừ khoản điều chỉnh tính theo định mức Cột A. Nhà máy EAF chỉ dùng giá trị mặc định sẽ không có lợi thế này. Trang thép BF-BOF và CBAM trình bày đầy đủ tuyến lò cao.


Tham khảo bổ sung cho doanh nghiệp thép EAF Việt Nam

"Định mức phát thải" trong nước có phải là định mức CBAM không?

Không. Định mức CBAM là giá trị của EU tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620, chỉ tính phát thải trực tiếp đối với thép. "Định mức phát thải" là khái niệm của thị trường carbon trong nước, dùng để phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Các giá trị định mức phát thải trong nước không dùng được trong tờ khai CBAM và không thay thế 0,066 hay 0,072.

Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam có giúp thép EAF được khấu trừ theo Điều 9 không?

Chưa. Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng; Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9 tháng 2 năm 2026), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.

Quy định thực thi Điều 9 vẫn là dự thảo, chưa được thông qua tính đến ngày 4/11/2026. Khoản 1 Điều 9 chỉ cho phép giảm số chứng chỉ theo giá carbon đã thực trả, sau khi tính đến mọi khoản hoàn trả hoặc bồi thường, nên hạn ngạch miễn phí không tạo ra giá carbon đã thực trả. Sàn giao dịch carbon trong nước tại HNX khai trương ngày 29 tháng 6 năm 2026; đến ngày 28 tháng 9 năm 2026 mới có 7 giao dịch, 1.310 hạn ngạch, giá 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (VietnamFinance, 29/9/2026). Chi tiết tại khấu trừ giá carbon theo Điều 9.

Nhà máy EAF Việt Nam cần chuẩn bị dữ liệu gì?

Nhà xuất khẩu ngoài EU không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM; nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ CBAM thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU. Để người mua tránh giá trị mặc định tuyến (C), nhà máy EAF cần cung cấp các nhóm dữ liệu dưới đây.

  1. Báo cáo tóm tắt phát thải gồm 16 mục dữ liệu (điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547), bằng tiếng Anh, tọa độ đến 6 chữ số thập phân.
  2. Tuyến sản xuất của cơ sở (phế liệu/EAF) và tỷ lệ phế liệu trong mẻ liệu, kèm hồ sơ chứng minh.
  3. Dữ liệu tiền chất nếu dùng phôi mua ngoài, vì phôi (nhóm 7207) là hàng hóa thuộc Phụ lục I.
  4. Kế hoạch giám sát và báo cáo thẩm tra của đơn vị thẩm tra được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận.

Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8); năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546). Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg không phải báo cáo phát thải CBAM, và việc thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là thẩm tra CBAM. Xem yêu cầu dữ liệu đối với nhà xuất khẩu và thẩm tra CBAM.

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được năm tổ chức công nhận quốc gia công nhận: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp), Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý), Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển), ISSC của Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026) và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026). Sáu đơn vị đặt tại EU, một đơn vị đặt tại Ai Cập; chưa có đơn vị nào đặt tại Việt Nam. Ủy ban châu Âu vẫn chưa công bố danh sách chính thức.

Các trang tham khảo khác về thép theo CBAM

Nghĩa vụ của nhà nhập khẩu thép EU, với mọi tuyến sản xuất, không chỉ là chi phí chứng chỉ mà còn gồm cấp phép, khai báo phát thải gắn liền, làm việc với đơn vị thẩm tra và nộp tờ khai. Dưới đây là năm trang tham khảo chính.

  • Giá trị mặc định CBAM: khi nào và cách áp dụng giá trị mặc định, lộ trình hệ số cộng thêm từ 10% đến 30%, và lợi ích tài chính của dữ liệu thực tế đã thẩm tra.
  • Định mức CBAM ngành thép: đầy đủ giá trị Cột A và Cột B theo tuyến và mã CN.
  • Thép Việt Nam xuất khẩu sang EU và CBAM: chi phí theo từng mã CN của Việt Nam và hướng ứng phó.
  • CBAM và Việt Nam: thương mại, thị trường carbon trong nước và cơ quan hướng dẫn.
  • Hướng dẫn CBAM thép cho nhà nhập khẩu (tiếng Anh): quy trình cấp phép, hạn chót tờ khai đầu tiên ngày 30 tháng 9 năm 2027 cho hàng nhập khẩu năm 2026 (khoản 1 Điều 6), và nghĩa vụ duy trì số dư chứng chỉ cuối mỗi quý từ năm 2027 (ít nhất 50% phát thải gắn liền của hàng nhập khẩu từ đầu năm, khoản 2 Điều 22).

Quý doanh nghiệp có thể gửi yêu cầu giới thiệu đơn vị hỗ trợ tính toán hoặc thẩm tra qua trang hỗ trợ CBAM.

Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.