CBAM ngành xi măng 2026: giá trị mặc định, phát thải quá trình và chi phí cho xi măng Việt Nam

CBAM ngành xi măng áp dụng cho clinker và xi măng poóc lăng nhóm 2523.

Nội dung trang

CBAM ngành xi măng áp dụng định mức CBAM mặc định 0,666 tCO₂e cho mỗi tấn xi măng poóc lăng xám (mã CN 2523 29 00), cùng với giá trị mặc định riêng của từng nước, chẳng hạn 1,440 tCO₂e/tấn của nhóm "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác".

Bảng của Việt Nam trong Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 không có dòng xi măng nào, nên xi măng Việt Nam áp dụng chính giá trị 1,440 này.

Với giá chứng chỉ chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e (công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026), chi phí CBAM năm 2026 của xi măng theo giá trị mặc định 1,440 là 76,94 EUR mỗi tấn sản phẩm, sau khi trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.

Mức tương ứng của xi măng Ai Cập (giá trị mặc định 1,290) là 63,36 EUR, của xi măng Maroc và Malaysia (0,950) là 32,57 EUR.

Hai đặc điểm phân biệt xi măng với các ngành khác. Thứ nhất, phản ứng phân hủy đá vôi khi sản xuất clinker giải phóng CO₂ bất kể dùng nguồn năng lượng nào.

Thứ hai, xi măng là một trong hai ngành (cùng với phân bón) mà CBAM tính cả phát thải gắn liền trực tiếp lẫn gián tiếp.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Năm 2025, EU nhập khẩu 113.610 tấn xi măng từ Việt Nam, trị giá 11,1 triệu EUR, gần như toàn bộ là xi măng poóc lăng xám (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Trang này trình bày phạm vi mã CN, cơ chế hình thành phát thải quá trình, cách tính phát thải gắn liền, chi phí từ năm 2026 đến năm 2034, các nước cung cấp chính và vị thế của thị trường carbon Việt Nam đối với Điều 9.


CBAM ngành xi măng áp dụng cho những sản phẩm nào?

CBAM ngành xi măng áp dụng cho clinker, xi măng poóc lăng, xi măng alumin và các loại xi măng thủy lực khác thuộc Chương 25 của Danh mục hàng hóa kết hợp (CN), mỗi nhóm có mức phát thải gắn liền đặc trưng riêng.

Mã CN quyết định kết quả tính toán, vì mỗi mã có giá trị mặc định và định mức CBAM riêng. Clinker (mã CN 2523 10 00) là bán thành phẩm được nung ở nhiệt độ cao trước khi nghiền, và là khâu phát sinh CO₂ quá trình từ phản ứng nung vôi.

Thứ tự giá trị mặc định giữa các mã không tương ứng với hàm lượng clinker. Trong bảng "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác", xi măng alumin (2,030) và xi măng poóc lăng xám (1,440) đều cao hơn clinker xám (1,410).

Xi măng poóc lăng (mã CN 2523 21 00 cho loại trắng và 2523 29 00 cho loại khác) là clinker nghiền cùng thạch cao. Ở xi măng hỗn hợp, clinker được pha thêm phụ gia khoáng như xỉ lò cao hoặc tro bay, làm giảm tỷ lệ clinker và tổng phát thải gắn liền.

Lợi ích của xi măng hỗn hợp chỉ được ghi nhận khi nhà nhập khẩu khai báo theo giá trị thực tế đã thẩm tra.

Khi đó, tỷ lệ clinker trên xi măng là một thông số trong báo cáo phát thải đã thẩm tra của nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất).

Bảng dưới đây liệt kê các mã CN xi măng thuộc Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956, kèm định mức CBAM mặc định và giá trị mặc định của "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác", tức giá trị áp dụng cho hàng xuất xứ Việt Nam.

Mã CN Sản phẩm Định mức CBAM mặc định, cột B (tCO₂e/tấn) Giá trị mặc định "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác", trước hệ số cộng thêm (tCO₂e/tấn)
2523 10 00 Clinker xi măng 0,666 loại xám; 0,859 loại trắng 1,410 loại xám; 1,370 loại trắng
2523 21 00 Xi măng poóc lăng trắng 0,859 1,450
2523 29 00 Xi măng poóc lăng khác (CEM I đến CEM V) 0,666 1,440
2523 30 00 Xi măng alumin (hàm lượng alumin cao) 0,717 cho 2026-2027; 0,686 cho 2028-2030 2,030
2523 90 00 Xi măng thủy lực khác (xi măng xỉ, xi măng siêu sulfat) 0,666 loại xám; 0,847 loại trắng 1,370 loại xám; 1,490 loại trắng
ex 2507 00 80 Đất sét cao lanh đã nung 0,666 0,280

Định mức: điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620. Giá trị mặc định: tổng phát thải (trực tiếp và gián tiếp) theo Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740. Phụ lục I tách clinker và xi măng thủy lực khác thành loại xám và loại trắng theo mã TARIC.

Biểu thuế của Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số, và chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU. Phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU, không theo mã AHTN trên tờ khai xuất khẩu.

Phạm vi CBAM ngành xi măng còn gồm một tiền chất ở thượng nguồn, đất sét cao lanh đã nung (mã CN ex 2507 00 80), nên ngành này có 6 mục trong Phụ lục I (trích nguyên văn tại danh mục hàng hóa CBAM).

Khi khai theo giá trị mặc định, đất sét nung không phải nộp chứng chỉ nào trong giai đoạn 2026-2029, vì giá trị sau hệ số cộng thêm (0,308 năm 2026; 0,364 từ năm 2028) thấp hơn khoản điều chỉnh (0,64935 năm 2026; 0,51615 năm 2029), trong khi số chứng chỉ không thể là số âm.

Mức sàn bằng 0 này được nêu tại mục 2.4.2 Hướng dẫn số 1 của DG TAXUD (ngày 14 tháng 8 năm 2026), là tài liệu không có tính ràng buộc pháp lý.

Năm 2030, khi hệ số CBAM giảm còn 51,5%, đất sét nung theo giá trị mặc định phải nộp 0,02101 chứng chỉ mỗi tấn, tức 1,73 EUR/tấn ở giá 82,32 EUR (cbamguide.com tính bằng lib/cbam-law.js ngày 4/11/2026).

Sản phẩm hạ nguồn làm từ xi măng, như gạch block bê tông hay cấu kiện đúc sẵn thuộc Chương 68, không có trong Phụ lục I và không chịu nghĩa vụ CBAM. Đề xuất mở rộng sang sản phẩm hạ nguồn (COM(2025)989) chỉ bao gồm hàng hóa thép và nhôm; tính đến ngày 23 tháng 10 năm 2026, đề xuất này chưa đạt thỏa thuận ba bên.

Nghĩa vụ CBAM thuộc về nhà nhập khẩu EU theo Quy định (EU) 2023/956. Theo khuôn khổ chung của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU, việc tuân thủ trong ngành xi măng gồm một chuỗi nghĩa vụ: xin cấp phép, mua chứng chỉ và nộp tờ khai CBAM hằng năm, với hạn đầu tiên là ngày 30 tháng 9 năm 2027 cho hàng nhập khẩu năm 2026 (khoản 1 Điều 6).

Ngày 14/8/2026, DG TAXUD công bố tài liệu hướng dẫn riêng cho ngành xi măng trong giai đoạn chính thức (Hướng dẫn số 5a), dành cho nhà sản xuất xi măng ngoài EU và người khai báo CBAM được cấp phép.

Tài liệu này thuộc bộ mười tài liệu hướng dẫn CBAM cho giai đoạn chính thức (tiếng Anh) công bố cùng ngày, bao quát cả sáu ngành.


Vì sao không thể loại bỏ phát thải quá trình của xi măng bằng giải pháp năng lượng?

Không thể loại bỏ phát thải quá trình của xi măng, vì phản ứng phân hủy đá vôi CaCO₃ → CaO + CO₂ là tất yếu về mặt hóa học, không phụ thuộc vào nhiên liệu hay hiệu suất năng lượng.

Phản ứng này gọi là quá trình nung vôi (calcination), bắt đầu ở khoảng 900°C trong tháp trao đổi nhiệt và buồng phân hủy (calciner), trước khi lò quay nung kết vật liệu thành clinker ở khoảng 1.450°C. Đá vôi (CaCO₃) là nguyên liệu chính; khi vật liệu đạt nhiệt độ phân hủy, CO₂ vốn có trong phân tử canxi cacbonat thoát ra dưới dạng khí.

Chuyển sang năng lượng tái tạo hay nâng hiệu suất nhiệt đều không loại bỏ được nguồn phát thải này.

Ngay cả khi dùng hoàn toàn hydro xanh làm nhiên liệu lò, nhà máy xi măng vẫn phát thải khoảng 0,52 tCO₂ cho mỗi tấn clinker, chỉ riêng từ quá trình nung vôi, theo hệ số phát thải mặc định của Hướng dẫn IPCC 2006 (Tập 3, Chương 2).

Chỉ có hai biện pháp giảm được phát thải quá trình:

  • Thay một phần clinker bằng phụ gia khoáng như xỉ lò cao, tro bay hoặc đất sét nung.
  • Thu giữ CO₂ tại ống khói lò bằng công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).

Vì đặc điểm này, CBAM đối với clinker xi măng khác về bản chất so với thép hay nhôm, là những ngành mà cải tiến công nghệ có thể giảm dần phát thải gắn liền trên mỗi tấn.

CEM I (xi măng poóc lăng thông thường, 95% đến 100% clinker) có phát thải gắn liền cao nhất trong các loại xi măng thông dụng. CEM III (xi măng xỉ lò cao, 5% đến 64% clinker) thấp hơn nhiều, vì xỉ thay thế clinker mà không cần nung vôi mới.

Chỉ xét phần nung vôi cũng đủ thấy tác động của tỷ lệ clinker. Với hệ số 0,52 của IPCC, xi măng chứa 95% clinker mang khoảng 0,49 tCO₂ quá trình mỗi tấn, còn xi măng chứa 20% clinker mang khoảng 0,10 tCO₂. Đây là phép tính minh họa của cbamguide.com, chưa gồm phát thải từ nhiên liệu và điện, không phải giá trị mặc định.

Trang phát thải gắn liền giải thích cách đưa tỷ lệ clinker trên xi măng vào tờ khai theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547. Nhà nhập khẩu không có dữ liệu thực tế đã thẩm tra phải dùng giá trị mặc định của nước sản xuất.

Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ ở cùng một tình thế: cả hai đều không có giá trị riêng cho xi măng poóc lăng xám trong Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621. Bảng của Thổ Nhĩ Kỳ để dấu gạch ngang, còn bảng của Việt Nam không có dòng xi măng.

Do đó, hai nước áp dụng giá trị của "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác": 1,440 tCO₂e/tấn tổng phát thải (đã gồm phát thải gián tiếp), hay 1,584 sau hệ số cộng thêm 10% của năm 2026.

Hiệp hội xi măng Thổ Nhĩ Kỳ báo cáo mức phát thải khoảng 0,88 tCO₂/tấn clinker xám ở các doanh nghiệp thành viên, trong khi giá trị mặc định của clinker sau hệ số cộng thêm năm 2026 là 1,551, tức cao hơn khoảng 76%.

Vì vậy, động lực tài chính để đo đạc và thẩm tra phát thải thực tế là rất lớn. Trong các nguồn cbamguide.com đã tham khảo, tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có doanh nghiệp xi măng Việt Nam nào được nêu là có số liệu đã thẩm tra theo CBAM.


Phát thải gắn liền của xi măng được tính như thế nào?

Phát thải gắn liền của xi măng được tính theo Phương trình 64 Quy định thực thi (EU) 2025/2547, dựa trên tỷ lệ clinker trên xi măng của sản phẩm cuối cùng.

Phép tính có hai bước. Trước hết, xác định phát thải gắn liền của tiền chất clinker; sau đó, phân bổ lượng phát thải này theo tỷ lệ cho lượng xi măng sản xuất từ clinker đầu vào.

Xi măng là một trong hai ngành mà CBAM tính cả phát thải gắn liền trực tiếp lẫn gián tiếp. Phát thải trực tiếp gồm CO₂ từ nung vôi và đốt nhiên liệu trong lò.

Phát thải gián tiếp là lượng CO₂ tương đương phát sinh từ điện tiêu thụ trong toàn bộ quy trình: máy nghiền, quạt, băng tải và hệ thống điều khiển.

CBAM bao gồm cả hai loại phát thải này vì nhà sản xuất xi măng EU không được bù đắp chi phí điện gián tiếp trong EU ETS.

Việc tính phát thải gián tiếp cho xi măng nhập khẩu bảo đảm hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong EU chịu chi phí trên cùng một phạm vi, tránh sự bất cân xứng mà CBAM được thiết kế để ngăn chặn.

Trong giá trị mặc định 1,440 của xi măng poóc lăng xám áp dụng cho Việt Nam, phần gián tiếp là 0,08 tCO₂e/tấn, khoảng 5,6%; phần trực tiếp là 1,36 (Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, bảng "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác").

Việc khai báo phát thải gắn liền của xi măng cần ba dữ liệu đầu vào bắt buộc:

  1. Tỷ lệ clinker trên xi măng của lô hàng cụ thể, tính theo tỷ lệ khối lượng (ví dụ 0,92 với CEM I).
  2. Phát thải trực tiếp cụ thể của cơ sở sản xuất clinker, tính bằng tCO₂ mỗi tấn clinker, gồm nung vôi và đốt nhiên liệu.
  3. Phát thải gián tiếp cụ thể từ điện tiêu thụ, tính bằng tCO₂ mỗi tấn xi măng, dùng hệ số phát thải lưới điện của nước sản xuất.

Khi khai báo theo giá trị thực tế, phát thải gắn liền phải do một đơn vị thẩm tra được công nhận tiến hành thẩm tra (khoản 1 Điều 8 Quy định (EU) 2023/956).

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được năm tổ chức công nhận quốc gia công nhận: ESYD (Hy Lạp), Accredia (Ý), Swedac (Thụy Điển), RvA (Hà Lan) và BELAC (Bỉ).

Bảy đơn vị đó là EmiCert S.A. (ESYD), Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l.

(Accredia), Intertek Certification AB (Swedac), Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) tại Damietta, Ai Cập (RvA, ngày 22/10/2026, đơn vị đầu tiên thành lập ngoài EU) và SGS BELGIUM nv (BELAC, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026).

Sáu đơn vị thành lập tại EU, một đơn vị tại Ai Cập; chưa có đơn vị nào tại Việt Nam.

Ủy ban châu Âu vẫn chưa công bố danh sách chính thức các đơn vị thẩm tra được công nhận; chi tiết tại đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận.

Khi không có dữ liệu thực tế đã thẩm tra, nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định của nước xuất xứ.

Hệ số cộng thêm trên giá trị mặc định của xi măng là 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028, nên giá trị mặc định ngày càng bất lợi theo lộ trình áp dụng.

Trạm nghiền mua clinker ở Việt Nam cần dữ liệu gì?

Trạm nghiền mua clinker từ nhà máy khác phải ghi nhận phát thải gắn liền cụ thể của clinker đó với tư cách là tiền chất.

Clinker mang phần lớn phát thải gắn liền của xi măng. Nếu bên bán clinker không cung cấp số liệu, hồ sơ phát thải thực tế của trạm nghiền thiếu đúng phần quan trọng nhất, dù khâu nghiền đã được đo đạc đầy đủ.

Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg là nghĩa vụ trong nước, và việc thẩm định kết quả kiểm kê không phải là thẩm tra CBAM. Số liệu đo đạc có thể dùng chung, nhưng hồ sơ CBAM phải lập theo phương pháp của Quy định thực thi (EU) 2025/2547, bằng tiếng Anh, với báo cáo tóm tắt phát thải gồm 16 mục dữ liệu (điểm 1.2 Phụ lục IV).

Danh mục dữ liệu chi tiết có tại yêu cầu dữ liệu CBAM.


Chi phí CBAM ngành xi măng năm 2026: nhà nhập khẩu EU phải trả bao nhiêu?

Năm 2026, mỗi tấn xi măng poóc lăng xám Việt Nam nhập khẩu vào EU, khai báo theo giá trị mặc định, cần 0,93465 chứng chỉ CBAM, tương đương 76,94 EUR mỗi tấn sản phẩm theo giá quý III/2026.

Chi phí được tính theo công thức của quy định: số chứng chỉ mỗi tấn bằng phát thải gắn liền cụ thể trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (Điều 31 Quy định (EU) 2023/956 và Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Khoản điều chỉnh bằng hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM.

Hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí trong EU ETS được giữ lại, 97,5% năm 2026 (khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC). Hệ số điều chỉnh liên ngành là 100% cho giai đoạn 2026-2030 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862).

Các bước tính cho xi măng poóc lăng xám xuất xứ Việt Nam (mã CN 2523 29 00), nhập khẩu năm 2026 và khai theo giá trị mặc định, như sau:

  1. Lấy giá trị mặc định "tổng phát thải" của "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác": 1,440 tCO₂e/tấn.
  2. Cộng hệ số cộng thêm năm 2026: 1,440 × 1,10 = 1,584.
  3. Tính khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí: 0,975 × 1,00 × 0,666 = 0,64935.
  4. Lấy 1,584 trừ 0,64935 = 0,93465 chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm.
  5. Nhân với giá chính thức quý III/2026 (82,32 EUR, công bố ngày 5/10/2026): 76,94 EUR mỗi tấn sản phẩm.

Chỉ xi măng có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí. Mọi tấn CO₂e vượt định mức, kể cả toàn bộ phần hệ số cộng thêm, đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Vì vậy, cách tính lấy một tỷ lệ phần trăm cố định theo lộ trình, vốn xuất hiện trong một số bài viết tiếng Việt (ví dụ Báo Công Thương ngày 5 tháng 8 năm 2026), không đúng với xi măng khai theo giá trị mặc định.

Chi phí sau điều chỉnh là 76,94 EUR, bằng 59% chi phí trước điều chỉnh là 130,39 EUR.

Bảng dưới đây cho thấy chi phí CBAM mỗi tấn xi măng poóc lăng xám theo giá trị mặc định của bốn nước xuất xứ qua các năm then chốt. Mọi giá trị đều dùng định mức 0,666 tCO₂e/tấn và giả định giá chứng chỉ không đổi ở mức 82,32 EUR.

Năm Hệ số CBAM (phân bổ miễn phí được giữ lại) Hệ số cộng thêm Việt Nam và "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác" (1,440) Ai Cập (1,290) Maroc và Malaysia (0,950)
2026 97,5% 10% 76,94 EUR/tấn 63,36 EUR/tấn 32,57 EUR/tấn
2027 95% 20% 90,17 EUR/tấn 75,35 EUR/tấn 41,76 EUR/tấn
2028 90% 30% 104,76 EUR/tấn 88,71 EUR/tấn 52,32 EUR/tấn
2030 51,5% 30% 125,87 EUR/tấn 109,82 EUR/tấn 73,43 EUR/tấn
2034 Không còn áp dụng 30% 154,10 EUR/tấn 138,05 EUR/tấn 101,67 EUR/tấn

Chi phí mỗi tấn = (giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm, trừ hệ số CBAM × 0,666) × 82,32 EUR, với hệ số điều chỉnh liên ngành 100% (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862). Từ năm 2034, khoản điều chỉnh bằng 0. Nguồn: giá trị mặc định tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740; định mức tại Quy định thực thi (EU) 2025/2620; hệ số CBAM tại khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC. Tính ngày 4/11/2026 bằng lib/cbam-law.js. Định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027, nên mọi chi phí từ năm 2027 chỉ mang tính tham khảo.

Hai điểm cần lưu ý khi đọc bảng. Thứ nhất, xi măng Thổ Nhĩ Kỳ và xi măng Việt Nam áp dụng cùng giá trị 1,584 tCO₂e/tấn năm 2026, tương ứng 130,39 EUR/tấn trước khoản điều chỉnh và 76,94 EUR/tấn sau khoản điều chỉnh.

Thứ hai, giá chứng chỉ không cố định: giá chính thức tăng từ 75,36 EUR quý I/2026 lên 82,32 EUR quý III/2026. Giá chứng chỉ thay đổi 10 EUR thì chi phí năm 2026 của xi măng theo giá trị 1,440 thay đổi 9,35 EUR/tấn.

So với trị giá hàng hóa, đây là gánh nặng đáng kể. Trị giá nhập khẩu bình quân của xi măng poóc lăng xám Việt Nam vào EU năm 2025 là 97,86 EUR/tấn, nên chi phí CBAM năm 2026 theo giá trị mặc định bằng khoảng 78,6% trị giá đó.

Trị giá bình quân của toàn bộ hàng nhập khẩu mã này từ ngoài EU là 83,78 EUR/tấn (cbamguide.com tính từ Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Doanh nghiệp có thể ước tính theo khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Một ví dụ do Argus tính cho thấy khoảng cách giữa giá trị mặc định và giá trị thực tế ở quy mô lô hàng.

Theo Argus, chi phí chứng chỉ CBAM cho 10.000 tấn xi măng poóc lăng xám nhập khẩu từ Ukraine năm 2026 là khoảng 663.000 EUR nếu khai theo giá trị mặc định 1,51 tCO₂e/tấn, so với khoảng 195.000 EUR nếu khai theo phát thải thực tế đã thẩm tra 0,91 tCO₂e/tấn, cả hai ở mức giá khoảng 75 EUR.

Phụ lục I sau sửa đổi quy định cho loại xi măng này của Ukraine giá trị 1,380 tCO₂e/tấn, tức 1,518 sau hệ số cộng thêm năm 2026. Trong ví dụ của Argus, cùng một lô hàng chênh nhau khoảng 468.000 EUR chỉ vì thiếu số liệu phát thải đã thẩm tra.

Cách xây dựng giá trị mặc định và hệ số cộng thêm tạo nên khoảng chênh lệch này được giải thích tại giá trị mặc định CBAM.

Phân tích đầy đủ về xi măng, bao gồm thời điểm nên tiến hành thẩm tra trước hạn ngày 30/9/2027, có trong bài bẫy giá trị mặc định với nhà nhập khẩu xi măng (tiếng Anh).

Tiền phạt bằng mức phạt phát thải vượt mức của EU ETS, 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, cho mỗi chứng chỉ không nộp lại đúng hạn ngày 30/9 (khoản 1 Điều 26 Quy định (EU) 2023/956, theo sửa đổi của Quy định (EU) 2025/2083); nộp phạt không miễn nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ (khoản 3 Điều 26).

Người không phải là người khai báo được cấp phép chịu gấp ba đến năm lần (khoản 2 Điều 26).


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Những nước nào cung cấp xi măng cho EU và xi măng Việt Nam ở vị trí nào?

Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp 43,0% khối lượng xi măng và clinker thuộc diện CBAM mà EU nhập khẩu từ ngoài EU năm 2025, còn Việt Nam chiếm 0,8%.

Năm 2025, Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp 6,12 triệu tấn trị giá 436,6 triệu EUR, tăng từ 3,32 triệu tấn năm 2023 (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12 tháng 10 năm 2026).

Tiếp theo là Ukraine 13,3%, Algeria 11,9%, Ai Cập 11,6% và Tunisia 6,7%. Tổng nhập khẩu từ ngoài EU là 14,24 triệu tấn, trị giá 1,08 tỷ EUR, trong đó một nửa là clinker (7,15 triệu tấn).

Xi măng Việt Nam trên thị trường EU

Bảng dưới đây tóm tắt xi măng và clinker thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) mà EU nhập khẩu từ Việt Nam trong ba năm (Eurostat, EU27 nhập khẩu từ Việt Nam, Comext DS-045409, trích xuất ngày 12/10/2026).

Năm Khối lượng Trị giá Tỷ trọng nhập khẩu xi măng và clinker ngoài EU (trị giá / khối lượng) Thứ hạng của Việt Nam (trị giá / khối lượng)
2023 159.384 tấn 14,3 triệu EUR 1,8% / 1,7% 9 / 8
2024 92.207 tấn 9,1 triệu EUR 1,0% / 0,8% 12 / 12
2025 113.610 tấn 11,1 triệu EUR 1,0% / 0,8% 12 / 11

Tỷ trọng một chữ số thập phân do cbamguide.com tính từ số liệu gốc. Đây là số liệu thương mại, không phải số liệu khai báo CBAM.

Gần như toàn bộ là xi măng poóc lăng xám (mã CN 2523 29 00); clinker từ Việt Nam năm 2025 chỉ là 0,1 tấn.

Với riêng mã này, Việt Nam là nguồn cung thứ 7 của EU theo khối lượng năm 2025, với 2,0% khối lượng và 2,3% trị giá nhập khẩu từ ngoài EU (tổng 5,77 triệu tấn). Malaysia, nguồn cung còn lại từ Đông Nam Á, đứng thứ 9 với 96.903 tấn, tức 1,7%.

Khối lượng dao động mạnh: giảm 42% từ năm 2023 sang năm 2024 rồi tăng 23% năm 2025.

Xi măng chỉ chiếm khoảng 0,45% trong 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025; sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Khi khai theo giá trị mặc định, năm 2026 người mua EU phải trả cho mỗi tấn xi măng Việt Nam nhiều hơn 44,37 EUR so với xi măng Malaysia, vì Malaysia có giá trị riêng 0,950 tCO₂e/tấn.

Góc nhìn của nhà xuất khẩu được trình bày tại xuất khẩu xi măng Việt Nam sang EU theo CBAM.

Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ dẫn đầu

Thổ Nhĩ Kỳ dẫn đầu nhờ ở gần các thị trường nhập khẩu lớn ở Nam Âu, có công suất dư thừa lớn so với nhu cầu trong nước và chi phí sản xuất cạnh tranh, vốn trước nay không chịu giá carbon.

Thổ Nhĩ Kỳ ban hành Quy chế Hệ thống mua bán phát thải ngày 27 tháng 8 năm 2026, nhưng giai đoạn thí điểm 2026-2027 phân bổ hạn ngạch miễn phí 100%.

Vì vậy, tính đến ngày 12/10/2026, nhà sản xuất Thổ Nhĩ Kỳ không trả giá carbon nào mà nhà nhập khẩu EU có thể khấu trừ theo Điều 9.

Hiệp hội các nhà sản xuất xi măng Thổ Nhĩ Kỳ (Türkçimento), do ông Volkan Bozay làm Tổng giám đốc, cảnh báo rằng, với cách xây dựng giá trị mặc định hiện nay, CBAM có nguy cơ trở thành rào cản phi thuế quan trên thực tế đối với xi măng Thổ Nhĩ Kỳ.

Phụ lục I không có giá trị cho clinker xám của Thổ Nhĩ Kỳ, nên clinker này dùng giá trị 1,410 tCO₂e/tấn của "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác", hay 1,551 sau cộng thêm năm 2026, so với khoảng 0,88 tCO₂/tấn mà các thành viên Türkçimento khai trong giai đoạn chuyển tiếp.

Theo Türkçimento, giá trị mặc định nâng chi phí carbon mỗi tấn clinker từ khoảng 20 EUR lên 80 EUR.

Nhà sản xuất cần hỗ trợ đo đạc có thể tham khảo danh sách đơn vị tư vấn CBAM tại Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Anh), gồm bảy nhà cung cấp được nêu tên, trong đó sáu đơn vị giới thiệu dịch vụ CBAM trên website của chính mình.

Với doanh nghiệp Việt Nam, danh sách tương ứng là đơn vị tư vấn CBAM tại Việt Nam.

Ai Cập có giá trị mặc định riêng trong Phụ lục I: 1,290 tCO₂e/tấn cho xi măng poóc lăng xám trước hệ số cộng thêm, thấp hơn mức 1,440 áp dụng cho xi măng Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam.

Maroc, một nguồn cung nhỏ hơn, cũng có giá trị riêng là 0,950; chi tiết về Ai Cập tại CBAM và Ai Cập (tiếng Anh).


Thị trường carbon Việt Nam có giảm chi phí CBAM của xi măng không?

Không. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, giá carbon của Việt Nam chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ, dù xi măng là một trong ba ngành tham gia thị trường carbon thí điểm.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí (Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026).

Bộ Nông nghiệp và Môi trường phân bổ hạn ngạch cho từng cơ sở, phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng.

Theo Diễn đàn Doanh nghiệp (16/4/2026), ngành xi măng nhận khoảng 28,8% tổng hạn ngạch năm 2025 và 28,1% năm 2026. Tổng hạn ngạch là 243.082.392 tCO₂e cho năm 2025 và 268.391.454 tCO₂e cho năm 2026 (Quyết định 263/QĐ-TTg).

Sàn giao dịch carbon trong nước khai trương tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) ngày 29 tháng 6 năm 2026. Đến ngày 28/9/2026, sàn ghi nhận 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch, tổng giá trị khoảng 174,8 triệu đồng, ở mức 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (VietnamFinance, 29/9/2026).

Vicem có tên trong 92 doanh nghiệp tham gia giai đoạn đầu (The Investor, 29/6/2026).

Khoản 1 Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 chỉ cho phép khấu trừ giá carbon đã thực trả, sau khi tính đến mọi khoản hoàn trả hoặc bù đắp.

Hạn ngạch thí điểm được cấp miễn phí, nên không có giá carbon nào được thực trả cho phần phát thải đã được phân bổ hạn ngạch. Dự thảo quy định thực thi về Điều 9 được công bố ngày 13 tháng 5 năm 2026 và tính đến ngày 4/11/2026 vẫn chưa được thông qua.

Khi khai báo theo giá trị mặc định, chỉ có thể đề nghị giảm trừ dựa trên giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định cho từng nước từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9); chưa có mức giá nào được ấn định cho Việt Nam. Chi tiết tại khấu trừ giá carbon theo Điều 9.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Xi măng Việt Nam, PGS.TS Lương Đức Long, cho rằng việc chưa áp dụng cơ chế tài chính hay chế tài xử phạt trong giai đoạn thí điểm là hợp lý, và đề nghị tính hạn ngạch trên toàn chu trình sản xuất thay vì chỉ khâu clinker (Diễn đàn Doanh nghiệp, 16/4/2026). Đề xuất này liên quan đến thị trường carbon trong nước; CBAM vẫn áp dụng phương pháp của EU, trong đó tỷ lệ clinker đã được phản ánh trong phát thải gắn liền của xi măng.


Lập trường của ngành xi măng EU về CBAM

Trong các ngành thuộc diện CBAM, ngành xi măng EU là ngành ủng hộ CBAM mạnh mẽ nhất.

Các nhà sản xuất lớn, như Heidelberg Materials, Cemex và Holcim, công khai và nhất quán ủng hộ CBAM như một cơ chế cân bằng điều kiện cạnh tranh giữa nhà sản xuất EU phải trả giá carbon theo EU ETS và nhà sản xuất ngoài EU vốn không chịu chi phí carbon tương đương.

Lập trường này xuất phát từ mức độ rủi ro mang tính cấu trúc của ngành xi măng EU. Ngành không thể chuyển sản xuất ra nước ngoài để tránh chi phí carbon, và xi măng nhập khẩu cạnh tranh trực tiếp với xi măng sản xuất trong EU trên cùng thị trường tiêu thụ.

Sự ủng hộ này cũng phản ánh việc ngành có rất ít lựa chọn giảm phát thải.

Vì phát thải nung vôi gắn với quy trình, nhà sản xuất EU chịu một chi phí carbon mà đối thủ ở các nước không định giá carbon không phải chịu, và không thể giảm chi phí đó chỉ bằng cải tiến hiệu suất.

CBAM khắc phục sự bất cân xứng này bằng cách áp một chi phí tương đương lên hàng nhập khẩu.


Vị trí của xi măng trong sáu ngành CBAM

Xi măng có vị trí đặc thù trong sáu ngành CBAM: nguồn phát thải lớn nhất là phát thải quá trình, không thể tránh bằng cách thay đổi nhiên liệu, và đây là một trong hai ngành mà CBAM tính cả phát thải gắn liền trực tiếp lẫn gián tiếp.

Để so sánh, CBAM ngành thép chỉ tính phát thải trực tiếp (trừ quặng sắt đã kết tụ, mã CN 2601 12 00), nên lượng điện lớn tiêu thụ trong lò điện hồ quang (EAF) nằm ngoài nghĩa vụ CBAM.

Xi măng không có ngoại lệ tương đương: mọi lượng điện dùng trong sản xuất xi măng đều được tính vào phát thải gắn liền khai báo.

Vì vậy, phép tính đối với xi măng đầy đủ hơn, và bất lợi hơn cho các nhà máy xi măng tiêu thụ nhiều điện ở những nước có lưới điện phụ thuộc nhiều vào than. Toàn cảnh sáu ngành có tại các ngành thuộc diện CBAM.


Câu hỏi thường gặp về CBAM ngành xi măng: mã CN, chi phí và tuân thủ

Phần dưới đây trả lời các câu hỏi thực tế mà nhà nhập khẩu EU và nhà xuất khẩu xi măng ngoài EU, trong đó có doanh nghiệp Việt Nam, thường đặt ra khi chuẩn bị tuân thủ CBAM.

Mã CN nào áp dụng cho clinker xi măng theo CBAM?

Mã CN của clinker xi măng là 2523 10 00, áp dụng cho mọi loại clinker trung gian, bất kể sau đó được nghiền thành loại xi măng nào. Clinker chưa được pha phụ gia khoáng, nên xét theo giá trị thực tế đã thẩm tra, mỗi tấn clinker mang nhiều CO₂ nung vôi hơn các loại xi măng nghiền từ nó.

Trong các giá trị mặc định, xi măng alumin (2,030) và xi măng poóc lăng xám (1,440) cao hơn clinker xám (1,410). Nhà nhập khẩu đưa clinker vào EU rồi mới nghiền thành xi măng poóc lăng tại EU vẫn phải khai báo phát thải gắn liền của clinker tại thời điểm nhập khẩu.

Ba mã lớn nhất trong nhập khẩu của EU năm 2025 là 2523 10 00 (clinker, 7,15 triệu tấn), 2523 29 00 (xi măng poóc lăng khác, 5,77 triệu tấn) và 2523 21 00 (xi măng poóc lăng trắng, 0,72 triệu tấn), theo số liệu Eurostat (Comext DS-045409, trích xuất ngày 12/10/2026). Danh mục mã có tại trang mã CN ngành xi măng và công cụ tra mã CN; clinker được phân tích riêng tại trang CBAM clinker xi măng.

Định mức 0,666 tCO₂e/tấn là gì và được dùng như thế nào?

Con số 0,666 tCO₂e/tấn là định mức CBAM mặc định cho xi măng poóc lăng xám (mã CN 2523 29 00) và clinker xám, quy định tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620. Xi măng poóc lăng trắng và clinker trắng có định mức 0,859.

Định mức không phải là hệ số phát thải mà là căn cứ để xác định khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Năm 2026, nhà nhập khẩu khai theo giá trị mặc định được trừ 0,975 × 0,666 = 0,64935 tCO₂e mỗi tấn khỏi giá trị mặc định sau hệ số cộng thêm.

Với xi măng theo giá trị mặc định 1,440 của "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác", như xi măng Việt Nam, kết quả là 1,584 trừ 0,64935 = 0,93465 chứng chỉ mỗi tấn, tức 76,94 EUR theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.

Khi khai báo theo giá trị thực tế, định mức quá trình ở cột A được áp dụng, cùng với khoản điều chỉnh gắn với tiền chất clinker. Khoản trừ là cố định trên mỗi tấn, nên mọi tấn CO₂e vượt định mức đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

CBAM có áp dụng cho xi măng nhập khẩu dưới ngưỡng miễn trừ không?

Không. CBAM không áp dụng cho nhà nhập khẩu có tổng khối lượng tịnh hàng hóa CBAM không vượt quá 50 tấn trong một năm dương lịch (Điều 2a Quy định (EU) 2023/956, theo sửa đổi của Quy định (EU) 2025/2083; điểm 1 Phụ lục VII). Ngưỡng được tính theo từng nhà nhập khẩu và từng năm, cộng dồn mọi mã CN và mọi nước xuất xứ; nhà nhập khẩu thuộc diện miễn trừ phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan.

Ví dụ, nhà nhập khẩu đưa vào EU 30 tấn xi măng poóc lăng và 25 tấn thép trong một năm đã vượt ngưỡng 50 tấn, nên chịu nghĩa vụ CBAM với cả hai mặt hàng. Ngưỡng được tính theo khối lượng cả năm, không còn tính theo trị giá từng lô hàng như trước khi có Quy định (EU) 2025/2083. Điện và hydro không bao giờ được miễn.

Ngưỡng 50 tấn thuộc về nhà nhập khẩu EU, không thuộc về nhà xuất khẩu Việt Nam. Một số bài viết tiếng Việt năm 2026 mô tả ngưỡng này như tổng lượng hàng xuất khẩu hằng năm của doanh nghiệp Việt Nam; cách hiểu này không đúng.

Chi phí CBAM của xi măng Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ có cao hơn mức tính theo định mức không?

Có. Khi khai theo giá trị mặc định, xi măng Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ chịu chi phí CBAM cao hơn nhiều so với mức mà định mức gợi ý, vì giá trị áp dụng cho xi măng poóc lăng xám năm 2026 là 1,584 tCO₂e/tấn: giá trị 1,440 của "Các quốc gia và vùng lãnh thổ khác" cộng hệ số cộng thêm 10%.

Theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR, giá trị này tương ứng 130,39 EUR/tấn trước khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí và 76,94 EUR/tấn sau khoản điều chỉnh (định mức 0,666, hệ số CBAM 97,5%).

Hiệp hội xi măng Thổ Nhĩ Kỳ báo cáo mức phát thải khoảng 0,88 tCO₂/tấn clinker ở các doanh nghiệp thành viên, so với giá trị mặc định của clinker sau cộng thêm năm 2026 là 1,551. Khoảng cách đó tạo động lực tài chính trực tiếp để nhà sản xuất đăng ký trên Hệ thống đăng ký CBAM, thuê đơn vị thẩm tra được công nhận và cung cấp dữ liệu thực tế đã thẩm tra cho khách hàng EU. Tình hình chung của Việt Nam có tại trang CBAM và Việt Nam; của Thổ Nhĩ Kỳ tại trang CBAM Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Anh).

Xi măng hỗn hợp có hàm lượng clinker thấp có được xử lý khác theo CBAM không?

Có, khi khai báo theo giá trị thực tế đã thẩm tra. Xi măng hỗn hợp có hàm lượng clinker thấp mang phát thải gắn liền thấp hơn, vì clinker là nguồn phát thải chính của xi măng. Riêng phần nung vôi, theo hệ số 0,52 của IPCC, xi măng chứa khoảng 20% clinker mang khoảng 0,10 tCO₂ quá trình mỗi tấn, so với khoảng 0,49 ở xi măng chứa 95% clinker (cbamguide.com tính minh họa, không phải giá trị mặc định).

Theo giá trị thực tế, tỷ lệ clinker trên xi măng là một thông số trong báo cáo phát thải đã thẩm tra của nhà vận hành cho kỳ báo cáo. Khi khai theo giá trị mặc định, giá trị tại Phụ lục I được áp dụng cho mỗi tấn xi măng, bất kể tỷ lệ clinker. Nhà nhập khẩu chuyển sang nhà cung cấp dùng nhiều xỉ hơn và có dữ liệu đã thẩm tra có thể giảm đáng kể nghĩa vụ CBAM.

Nhà nhập khẩu xi măng EU có được khấu trừ chi phí carbon đã trả ở nước ngoài không?

Về nguyên tắc là có: Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 cho phép khấu trừ giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ. Tính đến ngày 4/11/2026, chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận theo Điều 9, và quy định thực thi vẫn là dự thảo.

Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam và của Thổ Nhĩ Kỳ đều phân bổ hạn ngạch miễn phí, còn Ai Cập không có thuế carbon hay hệ thống mua bán phát thải đang có hiệu lực. Vì vậy, xi măng nhập khẩu từ ba nước này không tạo ra khoản khấu trừ nào.

Khi dùng giá trị mặc định, chỉ có thể đề nghị giảm trừ dựa trên giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9). Công cụ tính CBAM cho phép thử các kịch bản giá carbon và giá chứng chỉ; kết quả là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức, còn con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Doanh nghiệp xi măng Việt Nam tìm hướng dẫn về CBAM ở đâu?

Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối xây dựng và triển khai đề án ứng phó với CBAM (thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ, Bộ Công Thương đưa tin ngày 28/8/2024). Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI phát hành sổ tay hỏi đáp về CBAM vào tháng 12/2024.

Một số tài liệu tiếng Việt vẫn nêu hạn nộp tờ khai hoặc cách tính theo tỷ lệ phần trăm áp dụng trước khi có Quy định (EU) 2025/2083, vì vậy doanh nghiệp cần đối chiếu số liệu của EU với văn bản gốc. Hạn nộp tờ khai CBAM hằng năm và nộp lại chứng chỉ là ngày 30/9 của năm tiếp theo, lần đầu ngày 30/9/2027 (khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22).

Quý doanh nghiệp có thể đề nghị giới thiệu nhà cung cấp dịch vụ tính toán và thẩm tra qua trang hỗ trợ CBAM. Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.