CBAM ngành phân bón 2026: amoniac, urê, N₂O và cách tính chi phí

Cách tính CBAM cho urê, amoniac, amoni nitrat năm 2026: phạm vi N₂O, giá trị mặc định của Việt Nam và các nước cung cấp, chi phí theo phương pháp pháp lý và lộ trình đến 2034.

Nội dung trang

Đối với phân bón, CBAM được tính trên lượng phát thải gắn liền bao gồm cả CO₂ và N₂O, trong khi giá trị mặc định chênh lệch rất lớn giữa các xuất xứ: với urê (mã CN 3102 10 19), giá trị mặc định là 1,390 tCO₂e mỗi tấn đối với Ai Cập, 2,430 đối với Việt Nam và 2,720 đối với các nước không có bảng riêng.

Với giá chứng chỉ chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, mỗi tấn urê nhập khẩu vào EU năm 2026 theo giá trị mặc định có chi phí 43,17 EUR nếu xuất xứ Ai Cập và 129,64 EUR nếu xuất xứ Việt Nam.

Sáu nhóm sản phẩm phân đạm thuộc phạm vi Quy định (EU) 2023/956 của Nghị viện châu Âu và Hội đồng ngày 10 tháng 5 năm 2023 về việc thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, mỗi nhóm có quy tắc tính CO₂ và N₂O riêng.

Trang này trình bày phạm vi hàng hóa, cách tính phát thải gắn liền đối với amoniac, urê, amoni nitrat và UAN, phần N₂O được tính, giá trị mặc định, lộ trình chi phí đến năm 2034 và vị trí của Việt Nam trên bản đồ nguồn cung phân bón của EU.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.


CBAM áp dụng cho những gì trong ngành phân bón?

Theo Quy định (EU) 2023/956, CBAM áp dụng cho phân bón chứa nitơ nhập khẩu vào EU từ nước thứ ba và tính chi phí trên cả phát thải CO₂ trực tiếp, N₂O trực tiếp từ quá trình sản xuất lẫn phát thải gián tiếp từ điện năng tiêu thụ.

Phân bón là một trong hai ngành CBAM (cùng với xi măng) mà phát thải gián tiếp từ điện được tính chi phí cùng với phát thải trực tiếp, do phân bón không có tên trong Phụ lục II; trong ngành sắt thép, chỉ quặng sắt đã kết tụ (mã CN 2601 12 00) được tính phát thải gián tiếp.

Nhà sản xuất phân bón trong EU cũng chịu chi phí gián tiếp từ điện năng thông qua Hệ thống mua bán phát thải của EU (EU ETS), vì vậy việc tính phát thải gián tiếp trong CBAM giúp duy trì cân bằng cạnh tranh.

Khung chung về cấp phép, chứng chỉ và hạn khai báo áp dụng cho mọi ngành được trình bày tại trang Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU.

Phụ lục I của Quy định (EU) 2023/956 liệt kê 5 mục phân bón thuộc Chương 28 và Chương 31 của Danh mục hàng hóa kết hợp của EU: 2808 00 00, 2814, 2834 21 00, 3102 và 3105 (trừ 3105 60 00).

Trang danh mục hàng hóa thuộc diện CBAM liệt kê đủ 42 mục của Phụ lục I. Trong 5 mục phân bón này, các nhóm sản phẩm khác nhau về hàm lượng nitơ, công đoạn phát sinh phát thải và giá trị mặc định.

Sáu nhóm sản phẩm chính trong 5 mục phân bón của Phụ lục I gồm:

  • Amoniac (khan và dạng dung dịch nước): mã CN 2814 10 00 và 2814 20 00
  • Axit nitric và axit sulphonitric: mã CN 2808 00 00
  • Kali nitrat: mã CN 2834 21 00
  • Urê, có hoặc không ở dạng dung dịch nước: mã CN 3102 10
  • Amoni nitrat (AN) và canxi amoni nitrat (CAN): mã CN 3102 30, 3102 40 và 3102 60
  • Hỗn hợp urê và amoni nitrat (UAN) và phân khoáng hỗn hợp có chứa nitơ: mã CN 3102 80 và nhóm 3105 (trừ 3105 60 00, phân bón chỉ chứa phốt pho và kali)

Amoni sunfat (3102 21) và natri nitrat (3102 50) cũng nằm trong danh mục. Các sản phẩm trên đều có chung yếu tố nitơ: khi giám sát theo giá trị thực tế, phép tính cho từng sản phẩm dựa trên hàm lượng nitơ, tính bằng kilogam trên mỗi tấn sản phẩm, theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547 (Phương trình 65).

Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ 6 chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU.

Phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU, không theo mã AHTN trên tờ khai xuất khẩu tại Việt Nam. Danh sách mã đầy đủ có tại trang mã CN phân bón thuộc diện CBAM.

Ngày 14 tháng 8 năm 2026, Tổng vụ Thuế và Liên minh Hải quan (DG TAXUD) của Ủy ban châu Âu công bố tài liệu hướng dẫn riêng cho ngành phân bón trong giai đoạn chính thức (Hướng dẫn số 5c), dành cho nhà vận hành cơ sở sản xuất ngoài EU và người khai báo CBAM được cấp phép.

Bộ mười tài liệu hướng dẫn CBAM cho giai đoạn chính thức (tiếng Anh) bao quát cả sáu ngành.


Chuỗi Haber-Bosch: phát thải của phân đạm đến từ đâu?

Ba nguồn phát thải quyết định chi phí CBAM của phân đạm, mỗi nguồn gắn với một công đoạn khác nhau của chuỗi sản xuất Haber-Bosch.

Quy trình Haber-Bosch tổng hợp amoniac từ khí nitơ và hydro: N₂ + 3H₂ → 2NH₃. Phần lớn amoniac được sản xuất từ hydro lấy từ khí tự nhiên qua quá trình reforming hơi nước metan (SMR): CH₄ + H₂O → CO + 3H₂.

Quy tắc giám sát cũng quy định con đường thứ hai là khí hóa than hoặc nhiên liệu khác (điểm 3.7.2.2 Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2547). CO₂ thải ra ở công đoạn tạo hydro này là nguồn phát thải chính của amoniac.

Việt Nam sản xuất urê theo cả hai con đường. Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau dùng khí làm nguyên liệu. Đạm Phú Mỹ có công suất thiết kế ban đầu 740.000 tấn urê mỗi năm (VnBusiness, ngày 5/9/2024), còn Đạm Cà Mau có công suất thiết kế 800.000 tấn mỗi năm (Báo Đấu thầu, ngày 30/5/2016; Mekong ASEAN, ngày 19/8/2022). Đạm Hà Bắc dùng than làm nguyên liệu (Mekong ASEAN, ngày 19/8/2022), và Đạm Ninh Bình cũng sản xuất từ than (Tạp chí Công Thương, ngày 19/3/2022).

Nguồn thứ hai chỉ có ở urê. Khi tổng hợp urê, CO₂ thu hồi từ công đoạn reforming phản ứng với amoniac: CO₂ + 2NH₃ → CO(NH₂)₂ + H₂O.

Lượng CO₂ này nằm trong phân tử urê và được giải phóng khi urê phân hủy sau khi bón. CBAM tính lượng CO₂ ở khâu sản xuất này vào phát thải gắn liền của urê.

Giá trị mặc định của urê (mã CN 3102 10 19) trong Phụ lục I khác nhau nhiều theo xuất xứ: 1,390 tCO₂e mỗi tấn đối với Ai Cập, 2,430 đối với Việt Nam, 2,720 đối với các nước không có bảng riêng và 2,850 đối với Trung Quốc.

Nguồn thứ ba áp dụng cho amoni nitrat (AN), canxi amoni nitrat (CAN) và UAN: N₂O phát sinh khi sản xuất axit nitric. Với hệ số tiềm năng nóng lên toàn cầu của N₂O là 265 theo Báo cáo đánh giá lần thứ năm (AR5) của IPCC, mỗi tấn N₂O tương đương 265 tCO₂e.

Nhà máy axit nitric có thiết bị xúc tác khử N₂O thứ cấp hoặc tam cấp thải ít N₂O hơn nhiều, vì vậy phát thải thực tế đã thẩm tra của AN và CAN có thể khác xa giá trị mặc định.

Cần lưu ý một ranh giới: N₂O phát sinh từ đất khi nông dân bón phân đạm không thuộc phạm vi CBAM. Chỉ N₂O ở khâu sản xuất axit nitric được tính.


Phát thải gắn liền của phân bón được tính như thế nào?

Phát thải gắn liền của phân bón được tính theo quy tắc riêng trong Quy định thực thi (EU) 2025/2547, với hàm lượng nitơ là biến số trung tâm.

Phương pháp chung được trình bày tại trang cách tính phát thải gắn liền; các quy tắc riêng của ngành phân bón được áp dụng trên nền tảng phương pháp này. Định nghĩa phát thải gắn liền nằm tại khoản 22 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956.

Với amoniac, phép tính khá trực tiếp: phát thải gắn liền cụ thể bằng tổng CO₂e từ đốt khí tự nhiên và từ quá trình tổng hợp Haber-Bosch, chia cho số tấn amoniac khan được sản xuất.

Theo Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (đã được thay thế bằng Quy định thực thi (EU) 2026/1740), giá trị mặc định của amoniac khan (mã CN 2814 10 00) là 2,050 tCO₂e mỗi tấn đối với Ai Cập, 2,080 đối với Algérie, 2,260 đối với Liên bang Nga, 2,420 đối với Trinidad và Tobago, 3,130 đối với các nước không có bảng riêng và 3,610 đối với Việt Nam.

Giá trị mặc định amoniac của Việt Nam cao hơn cả giá trị dành cho các nước không có bảng riêng. Ủy ban châu Âu không nêu cách tính từng giá trị quốc gia.

Nhận định sau là suy luận của cbamguide.com, không phải số liệu của EU: một giá trị chung cho cả nhà máy dùng khí và nhà máy dùng than có thể gây bất lợi cho những nhà máy dùng khí có phát thải thấp hơn mức trung bình quốc gia.

Với các sản phẩm phân đạm hạ nguồn, phép tính coi phát thải của lượng amoniac chứa trong sản phẩm là phát thải tiền chất, rồi cộng thêm phát thải riêng của từng quy trình. Ở dạng đơn giản, với urê: CO₂e mỗi tấn urê bằng (phát thải gắn liền của amoniac × lượng amoniac trong một tấn urê) cộng CO₂ đưa vào phân tử khi tổng hợp urê cộng phát thải gián tiếp từ điện.

Khi dùng giá trị mặc định, nhà nhập khẩu không cần thực hiện phép tính này mà áp dụng giá trị của nước xuất xứ trong Phụ lục I, ví dụ 2,430 tCO₂e mỗi tấn đối với urê Việt Nam, trong đó 0,12 là phát thải gián tiếp.

Bảng dưới đây so sánh nghĩa vụ năm 2026 của các sản phẩm phân bón chính xuất xứ Việt Nam và Ai Cập theo giá trị mặc định, với giá chứng chỉ chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e (công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026).

Số liệu được tính ngày 12 tháng 11 năm 2026 bằng lib/cbam-law.js trên Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và định mức cột B tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620.

Sản phẩm (mã CN) Giá trị mặc định Việt Nam (tCO₂e/tấn) Giá trị mặc định Ai Cập (tCO₂e/tấn) Định mức CBAM (cột B) Số chứng chỉ mỗi tấn, Việt Nam 2026 Chi phí mỗi tấn sản phẩm, Việt Nam Chi phí mỗi tấn sản phẩm, Ai Cập Nguồn phát thải chính
Amoniac khan (2814 10 00) 3,610 2,050 1,522 2,16215 177,99 EUR 48,28 EUR Reforming khí hoặc khí hóa than
Amoniac dạng dung dịch nước (2814 20 00) 1,080 0,620 0,457 0,645225 53,11 EUR 14,87 EUR Reforming khí hoặc khí hóa than
Axit nitric (2808 00 00) 2,460 2,490 0,582 1,91715 157,82 EUR 160,31 EUR N₂O từ dây chuyền axit nitric
Kali nitrat (2834 21 00) 2,310 2,040 0,626 1,72275 141,82 EUR 119,37 EUR Axit nitric trong sản phẩm
Urê (3102 10 19) 2,430 1,390 0,902 1,57485 129,64 EUR 43,17 EUR CO₂ reforming và CO₂ tổng hợp urê
Amoni nitrat, AN (3102 30 90) 2,750 2,390 0,767 2,029675 167,08 EUR 137,15 EUR CO₂ reforming và N₂O axit nitric
Canxi amoni nitrat, CAN (3102 40 10, 3102 40 90) 2,380 2,050 0,688 1,733 142,66 EUR 115,22 EUR CO₂ reforming và N₂O axit nitric
Dung dịch UAN (3102 80 00) 2,000 1,510 0,625 1,410625 116,12 EUR 75,38 EUR Phát thải của urê và AN
NPK, đạm trên 10% (3105 20 10) 1,270 1,040 0,434 0,85955 70,76 EUR 51,64 EUR Amoniac và axit nitric trong sản phẩm
DAP (3105 30 00) 0,880 0,500 0,339 0,558275 45,96 EUR 14,36 EUR Amoniac trong sản phẩm

Mọi dòng trong bảng đều được tính theo phương pháp pháp lý. Số chứng chỉ mỗi tấn bằng giá trị mặc định × 1,01 (hệ số cộng thêm của phân bón) trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.

Khoản điều chỉnh bằng hệ số CBAM (97,5% năm 2026) × hệ số điều chỉnh liên ngành (100%) × định mức CBAM cột B (Điều 31 Quy định (EU) 2023/956; Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Với urê Việt Nam: 2,430 × 1,01 = 2,4543; 0,975 × 0,902 = 0,87945; 2,4543 trừ 0,87945 bằng 1,57485 chứng chỉ, tức 129,64 EUR mỗi tấn sản phẩm.

Với urê Ai Cập: 1,390 × 1,01 = 1,4039; 1,4039 trừ 0,87945 bằng 0,52445 chứng chỉ, tức 43,17 EUR mỗi tấn. Một lô 1.000 tấn urê Việt Nam cần 1.574,85 chứng chỉ.

Hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí được giữ lại trong EU ETS, quy định tại khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC.

Chỉ hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí năm 2026; mọi tấn CO₂e vượt định mức, kể cả hệ số cộng thêm, chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Theo cùng phương pháp, urê từ một nước không có bảng riêng (giá trị mặc định 2,720) có chi phí 153,75 EUR mỗi tấn.

So sánh giá trị mặc định urê của Việt Nam với các nước cung cấp khác

Giá trị mặc định urê của Việt Nam (2,430 tCO₂e mỗi tấn) cao hơn khoảng 75% so với Ai Cập (1,390) và cao hơn Nga, Algérie, Maroc, Malaysia, Indonesia, Trinidad và Tobago, nhưng thấp hơn giá trị của các nước không có bảng riêng (2,720) và Trung Quốc (2,850).

Bảng dưới đây so sánh chi phí của urê mã CN 3102 10 19 nhập khẩu theo giá trị mặc định (giá 82,32 EUR/tCO₂e; Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620; tính ngày 12/11/2026).

Xuất xứ Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) Số chứng chỉ mỗi tấn, 2026 Chi phí mỗi tấn, 2026 Chi phí mỗi tấn, 2030
Ai Cập 1,390 0,52445 43,17 EUR 77,33 EUR
Algérie 1,410 0,54465 44,84 EUR 78,99 EUR
Nga 1,470 0,60525 49,82 EUR 83,98 EUR
Maroc 1,500 0,63555 52,32 EUR 86,47 EUR
Malaysia 1,540 0,67595 55,64 EUR 89,80 EUR
Indonesia 1,580 0,71635 58,97 EUR 93,13 EUR
Trinidad và Tobago 1,610 0,74665 61,46 EUR 95,62 EUR
Việt Nam 2,430 1,57485 129,64 EUR 163,80 EUR
Các nước không có bảng riêng 2,720 1,86775 153,75 EUR 187,91 EUR
Trung Quốc 2,850 1,99905 164,56 EUR 198,72 EUR

Cột 2030 giữ nguyên giá 82,32 EUR và áp dụng hệ số CBAM 51,5%. Định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ ngày 1/1/2027, nên con số 2030 chỉ mang tính tham khảo.

Trong ASEAN, năm 2026 urê Malaysia và Indonesia theo giá trị mặc định có chi phí thấp hơn urê Việt Nam khoảng 71 đến 74 EUR mỗi tấn. Chi tiết về amoniac và urê có tại trang CBAM đối với amoniac và CBAM đối với urê.


Giá trị mặc định áp dụng cho phân bón như thế nào?

Giá trị mặc định là phương án dự phòng khi nhà nhập khẩu EU không có phát thải thực tế đã thẩm tra từ nhà cung cấp; với phân bón, hệ số cộng thêm chỉ là 1% tính trên tổng phát thải.

Hệ số cộng thêm 1% được quy định trong phần dẫn nhập Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740. Mức này khác hẳn hệ số cộng thêm 10% năm 2026 áp dụng cho thép, xi măng, nhôm và hydro.

Trên thực tế, hệ số cộng thêm làm phát thải khai báo tăng 1%, và vì phần tăng này nằm trên định mức nên chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Với urê Ai Cập, phần này là 0,0139 tCO₂e mỗi tấn, khoảng 1,14 EUR theo giá 82,32 EUR; với urê Việt Nam là 0,0243 tCO₂e, khoảng 2,00 EUR.

Yếu tố tác động lớn hơn đến chi phí là bản thân giá trị mặc định: urê thuộc bảng "các nước và vùng lãnh thổ khác" được khai báo ở mức 2,720 tCO₂e mỗi tấn, gần gấp đôi Ai Cập.

Khai báo theo giá trị mặc định cũng không hề rẻ. Với urê Việt Nam, giá trị mặc định sau khi cộng hệ số là 2,4543 tCO₂e mỗi tấn, tương đương 202,04 EUR mỗi tấn theo giá 82,32 EUR khi chưa trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí; với urê Ai Cập là 1,4039 tCO₂e, tương đương 115,57 EUR.

Khoản điều chỉnh thu hẹp dần khi hệ số CBAM giảm, và từ năm 2034 không còn hệ số CBAM nào được áp dụng.

Vì vậy, với giá không đổi, chi phí của urê Việt Nam tăng từ 129,64 EUR mỗi tấn đối với hàng nhập khẩu năm 2026 lên 202,04 EUR từ năm 2034; định mức có thể được cập nhật từ năm 2027, nên con số sau năm 2026 chỉ mang tính tham khảo.

Nhà nhập khẩu không nên hiểu hệ số cộng thêm thấp là sự miễn trừ lâu dài khỏi áp lực thẩm tra; phương pháp đầy đủ được giải thích tại trang giá trị mặc định CBAM.

Lịch hệ số cộng thêm đối với phân bón như sau:

  • Năm 2026: cộng 1% trên giá trị mặc định
  • Năm 2027: cộng 1% trên giá trị mặc định
  • Từ năm 2028: cộng 1% trên giá trị mặc định

Đối với các ngành CBAM khác (thép, xi măng, nhôm, hydro), hệ số cộng thêm là 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028. Theo quy định thực thi hiện hành, phân bón giữ mức 1% cho mọi năm.


Ngưỡng miễn trừ 50 tấn áp dụng cho nhà nhập khẩu phân bón như thế nào?

Ngưỡng miễn trừ là 50 tấn khối lượng tịnh mỗi nhà nhập khẩu mỗi năm dương lịch, cộng dồn mọi mã CN thuộc diện CBAM (Điều 2a; điểm 1 Phụ lục VII Quy định (EU) 2023/956 được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083).

Khác với điện và hydro, hai loại hàng hóa không bao giờ được miễn (khoản 4 Điều 2a), phân bón được áp dụng ngưỡng này.

Nhà nhập khẩu được miễn phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan. Ngưỡng này thuộc về nhà nhập khẩu EU, không thuộc về nhà xuất khẩu Việt Nam.

Đối với các nhà phân phối nhập hàng nghìn tấn mỗi mùa vụ để cung cấp cho nông nghiệp EU, 50 tấn là khối lượng rất nhỏ.

Ngưỡng này chủ yếu có ý nghĩa với các nhà nhập khẩu phân bón chuyên dụng với khối lượng nhỏ, hoặc doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa thuộc diện CBAM của nhiều ngành, trong đó phân bón chỉ chiếm phần nhỏ.

Năm 2025, EU nhập khẩu từ Việt Nam 354,3 tấn phân bón thuộc diện CBAM, chủ yếu là 25 tấn urê và 329,2 tấn phân hỗn hợp nhóm 3105; tổng theo từng mã thấp hơn 0,1 tấn do làm tròn (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Một lô hàng như vậy chỉ được miễn nếu tổng khối lượng hàng hóa thuộc diện CBAM mà người mua EU nhập khẩu trong năm, từ mọi xuất xứ, không vượt quá 50 tấn. Quy tắc cộng dồn được trình bày tại trang ngưỡng miễn trừ CBAM (tiếng Anh).


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Chi phí CBAM của phân bón tăng như thế nào từ 2026 đến 2034?

Chi phí CBAM của phân bón tăng theo lộ trình đã được xác định trước từ năm 2026 đến năm 2034, với bước tăng mạnh nhất từ năm 2029 sang năm 2030.

Nếu chỉ lập kế hoạch dựa trên số liệu năm 2026, doanh nghiệp sẽ không có bức tranh đầy đủ.

Bảng dưới đây cho thấy chi phí mỗi tấn urê (mã CN 3102 10 19) xuất xứ Việt Nam và Ai Cập theo giá trị mặc định, với giá chứng chỉ giữ cố định ở mức giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.

Năm Hệ số CBAM (phân bổ miễn phí được giữ lại) Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (tCO₂e/tấn) Số chứng chỉ mỗi tấn, Việt Nam Chi phí mỗi tấn, Việt Nam Số chứng chỉ mỗi tấn, Ai Cập Chi phí mỗi tấn, Ai Cập
2026 97,5% 0,87945 1,57485 129,64 EUR 0,52445 43,17 EUR
2027 95% 0,85690 1,59740 131,50 EUR 0,54700 45,03 EUR
2028 90% 0,81180 1,64250 135,21 EUR 0,59210 48,74 EUR
2029 77,5% 0,69905 1,75525 144,49 EUR 0,70485 58,02 EUR
2030 51,5% 0,46453 1,98977 163,80 EUR 0,93937 77,33 EUR
2031-2033 39%, 26,5%, 14% Không có số liệu: chưa ấn định hệ số điều chỉnh liên ngành sau năm 2030 Không có số liệu Không có số liệu Không có số liệu Không có số liệu
Từ 2034 Không còn hệ số CBAM 0 2,45430 202,04 EUR 1,40390 115,57 EUR

Các con số được tính với giá trị mặc định 2,430 (Việt Nam) và 1,390 (Ai Cập), hệ số cộng thêm 1%, định mức cột B 0,902, hệ số điều chỉnh liên ngành 100% do Quyết định thực thi (EU) 2026/1862 ấn định và giá chứng chỉ không đổi.

Chi phí thực tế thay đổi theo giá chứng chỉ. Đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620 dự kiến cập nhật định mức cho hàng nhập khẩu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, nên mọi con số từ năm 2027 chỉ mang tính tham khảo.

Giá chứng chỉ năm 2026 là bình quân theo quý của giá đấu giá hạn ngạch EU ETS (EUA) (khoản 1a Điều 21 Quy định (EU) 2023/956 được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083).

Doanh nghiệp có thể ước tính cho sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.


Nga, Ai Cập và sự thay đổi trên bản đồ nguồn cung phân đạm của EU

Năm 2025, Nga vẫn là xuất xứ lớn nhất của phân bón thuộc diện CBAM mà EU nhập khẩu, với 4,92 triệu tấn, tức 24,5% khối lượng nhập khẩu từ ngoài EU, so với 24,1% năm 2023 (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12/10/2026; mã thuộc Phụ lục I).

Belarus đóng góp thêm 0,3%. Tiếp theo là Ai Cập với 18,7%, Algérie 9,1%, Trung Quốc 8,2%, Maroc 7,0% và Trinidad và Tobago 6,3%. Năm 2025, tổng khối lượng phân bón thuộc diện CBAM mà EU nhập khẩu từ ngoài EU là 20,04 triệu tấn, trị giá 8,33 tỷ EUR.

Bảng dưới đây đặt Việt Nam cạnh các nước cung cấp chính (Eurostat Comext DS-045409, 2025; hàng hóa thuộc diện CBAM, mã thuộc Phụ lục I).

Xuất xứ Khối lượng 2025 Tỷ trọng theo khối lượng Giá trị mặc định urê (tCO₂e/tấn)
Nga 4,92 triệu tấn 24,5% 1,470
Ai Cập 3,75 triệu tấn 18,7% 1,390
Algérie 1,82 triệu tấn 9,1% 1,410
Trung Quốc 1,63 triệu tấn 8,2% 2,850
Maroc 1,40 triệu tấn 7,0% 1,500
Trinidad và Tobago 1,26 triệu tấn 6,3% 1,610
Việt Nam 354,3 tấn dưới 0,01%, thứ 41 2,430

Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, Quy định (EU) 2025/1227 áp thuế hải quan bổ sung đối với phân bón nhóm 3102 và phần lớn nhóm 3105 xuất xứ Nga và Belarus.

Ngoài thuế theo giá trị 6,5%, thuế tuyệt đối khởi điểm ở mức 40 đến 45 EUR mỗi tấn và theo lộ trình sẽ tăng lên 315 đến 430 EUR mỗi tấn từ tháng 7/2028.

Tác động đối với urê chỉ thể hiện rõ trong số liệu hằng tháng của Eurostat từ năm 2026. Năm 2025, EU nhập khẩu 1,90 triệu tấn urê Nga (mã CN 3102 10), tăng so với 1,72 triệu tấn năm 2024.

Trong bảy tháng đầu năm 2026, lượng nhập chỉ còn 114 nghìn tấn, giảm 92% so với 1,39 triệu tấn cùng kỳ năm trước. Năm 2025, Ai Cập cung cấp 44,3% khối lượng urê EU nhập khẩu từ ngoài EU, Nga 25,7% và Algérie 15,8%.

Phân bón Việt Nam gần như vắng mặt trên thị trường EU: năm 2025 chỉ có 354,3 tấn, trị giá 200.347 EUR, so với 10.998,1 tấn, trị giá 7,48 triệu EUR năm 2023, khi urê Việt Nam chiếm 0,16% khối lượng urê EU nhập khẩu từ ngoài EU (Eurostat Comext DS-045409).

Phân tích cho nhà xuất khẩu có tại trang CBAM và nhà xuất khẩu phân bón Việt Nam.

Vị thế chi phí của Ai Cập khác với Nga. Nhà sản xuất Ai Cập được sử dụng khí tự nhiên giá trợ cấp làm nguyên liệu, và hàng hóa không chịu thuế hải quan bổ sung như hàng Nga.

Vì vậy, mức độ tác động của CBAM đối với Ai Cập chủ yếu phụ thuộc vào hệ số phát thải và chi phí chứng chỉ. Đánh giá tổng thể có tại trang CBAM và Ai Cập (tiếng Anh), và danh bạ sáu nhà cung cấp có nêu rõ dịch vụ CBAM dành cho nhà xuất khẩu Ai Cập có tại trang tư vấn CBAM tại Ai Cập (tiếng Anh).

Mọi lô amoniac hay UAN từ Nga mà nhà nhập khẩu EU vẫn mua đều phát sinh chi phí chứng chỉ. Nga đã yêu cầu tham vấn tại WTO trong tranh chấp DS639, và ban hội thẩm được thành lập ngày 25 tháng 9 năm 2026 (xem tranh chấp WTO DS639).

Trang CBAM và Nga (tiếng Anh) phân tích quan hệ giữa thuế hải quan bổ sung, chứng chỉ CBAM và tranh chấp này.


Nông dân EU phản ứng: yêu cầu tạm dừng CBAM đối với phân đạm

Áp lực chính trị đối với cách CBAM xử lý phân bón gia tăng vào tháng 8/2026, nhưng tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, nghĩa vụ CBAM của nhà nhập khẩu phân bón vẫn không thay đổi.

Ngày 18 tháng 8 năm 2026, Hiệp hội Nông dân Ireland (IFA) kêu gọi Bộ trưởng Nông nghiệp Ireland đề nghị tạm dừng CBAM đối với phân đạm và thực hiện các khoản hỗ trợ đồng tài trợ đã hứa với nông dân.

Chủ tịch Ban Kinh doanh nông trại của IFA, ông Bill O'Keeffe, cho rằng CBAM đối với phân đạm nhập khẩu sẽ gây tác động tiêu cực nghiêm trọng đến nông nghiệp và sản xuất lương thực trong EU, đặc biệt là Ireland, vì nông dân không thể chuyển chi phí tăng thêm sang chuỗi thực phẩm.

Yêu cầu này được đưa ra sau hai diễn biến trong tháng 7/2026: Ủy ban Môi trường (ENVI) của Nghị viện châu Âu bỏ điều khoản phanh khẩn cấp (Điều 27a), và IFA công khai đề nghị khôi phục điều khoản này.

Yêu cầu tạm dừng là quan điểm của ngành, không phải quyết định lập pháp. Bối cảnh đầy đủ có tại bản tin IFA yêu cầu tạm dừng CBAM với phân bón (tiếng Anh).


Thị trường carbon Việt Nam có giảm chi phí CBAM của phân bón không?

Không. Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam không bao gồm nhà máy phân bón, và tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được EU công nhận theo Điều 9.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí (Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026); tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.

Các nhà máy đạm không có trong danh sách này, nên không có giá carbon nào được trả đối với urê hay amoniac sản xuất tại Việt Nam.

Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 chỉ cho phép khấu trừ giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ, sau khi trừ mọi khoản hoàn trả hay bù đắp.

Dự thảo quy định thực thi Điều 9 được công bố ngày 13 tháng 5 năm 2026 và tính đến ngày 4/11/2026 vẫn chưa được thông qua.

Khi khai báo theo giá trị mặc định, doanh nghiệp chỉ có thể yêu cầu khấu trừ dựa trên giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định cho từng nước từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9); chưa có giá nào được ấn định cho Việt Nam. Chi tiết có tại trang khấu trừ giá carbon đã thực trả.


Tuân thủ CBAM đối với phân bón: nhà nhập khẩu EU phải làm gì?

Nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ CBAM thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU; nhà xuất khẩu Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý, nhưng là bên cung cấp dữ liệu quyết định chi phí của người mua.

Khi nào nghĩa vụ tài chính của nhà nhập khẩu phân bón phát sinh?

Nghĩa vụ tài chính của nhà nhập khẩu phân bón đến hạn vào ngày 30 tháng 9 năm 2027, là hạn chót đầu tiên nộp tờ khai CBAM hằng năm theo Quy định (EU) 2023/956 được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083 (khoản 1 Điều 6). Tờ khai đầu tiên áp dụng cho năm dương lịch 2026, năm trọn vẹn đầu tiên của giai đoạn chính thức.

Chứng chỉ bắt đầu được bán từ ngày 1 tháng 2 năm 2027 (khoản 1 Điều 20). Hàng nhập khẩu năm 2026 không chịu nghĩa vụ duy trì số dư chứng chỉ cuối mỗi quý. Từ năm 2027, vào cuối mỗi quý, số chứng chỉ trên tài khoản phải tương ứng với ít nhất 50% lượng phát thải gắn liền của hàng nhập khẩu từ đầu năm, tính theo giá trị mặc định không có hệ số cộng thêm hoặc theo số chứng chỉ đã nộp năm trước, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22). Chứng chỉ cho hàng nhập khẩu năm 2026 phải được nộp lại chậm nhất vào ngày 30/9/2027.

Trước hết, nhà nhập khẩu EU phải có tư cách người khai báo CBAM được cấp phép. Hạn nộp đơn để được tạm thời tiếp tục nhập khẩu trong khi chờ quyết định là ngày 31 tháng 3 năm 2026 (khoản 7a Điều 17). Người không phải là người khai báo được cấp phép mà nhập khẩu phân bón vượt ngưỡng 50 tấn chịu tiền phạt theo khoản 2 Điều 26: gấp ba đến năm lần mức phạt tại khoản 1 Điều 26, vốn là 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, cho mỗi chứng chỉ không nộp lại.

Nhà nhập khẩu phân bón chọn phát thải thực tế hay giá trị mặc định như thế nào?

Bốn tiêu chí sau quyết định việc dùng phát thải thực tế hay giá trị mặc định có lợi hơn về tài chính cho nhà nhập khẩu phân bón:

  1. Yêu cầu nhà cung cấp cung cấp phát thải thực tế đã thẩm tra và so sánh với giá trị mặc định của đúng sản phẩm và nước xuất xứ.
  2. Dùng giá trị thực tế khi phát thải thực tế đã thẩm tra thấp hơn giá trị mặc định đã cộng hệ số. Khoản tiết kiệm bằng phần chênh lệch phát thải nhân với giá chứng chỉ, điều chỉnh theo khác biệt về định mức áp dụng: cột A cộng phần điều chỉnh gắn trong tiền chất khi dùng giá trị thực tế, cột B khi dùng giá trị mặc định.
  3. Kiểm tra hệ thống khử N₂O tại nhà máy axit nitric của nhà cung cấp: khi có, phát thải đã thẩm tra của AN và CAN có thể thấp hơn nhiều so với giá trị mặc định. Mức thấp hơn bao nhiêu chỉ biết được từ số liệu giám sát của chính nhà máy.
  4. Áp dụng giá trị mặc định cộng 1% khi nhà cung cấp không thể hoặc không muốn cung cấp dữ liệu sẵn sàng cho thẩm tra; khi đó mọi tấn CO₂e vượt định mức chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Đối với phân bón, hệ số cộng thêm 1% là nhỏ, nhưng giá trị mặc định có thể cao hơn nhiều so với phát thải thực của một nhà máy hiện đại, nhất là ở xuất xứ không có bảng riêng hoặc có giá trị quốc gia cao như Việt Nam. Nhà nhập khẩu có quan hệ lâu dài với nhà cung cấp tại Ai Cập, Algérie hay Trinidad và Tobago có điều kiện thuận lợi nhất để bắt đầu thu thập dữ liệu phát thải ngay từ bây giờ.

CBAM có phải là thuế carbon đối với phân bón không?

CBAM không phải là thuế carbon đối với phân bón, cũng không phải thuế quan hay phụ thu biên giới theo nghĩa pháp lý. CBAM là cơ chế dựa trên chứng chỉ, theo đó nhà nhập khẩu EU mua chứng chỉ có giá theo giá carbon của EU ETS, tương ứng với phát thải CO₂ và N₂O gắn liền trong phân bón nhập khẩu. Chứng chỉ được nộp lại hằng năm theo phát thải gắn liền đã khai báo.

Chứng chỉ thừa có thể được mua lại theo yêu cầu gửi trước ngày 31/10 của năm nộp lại, giới hạn ở số chứng chỉ người khai báo có nghĩa vụ mua theo khoản 2 Điều 22 trong năm mua (khoản 2 Điều 23). Vì vậy, chi phí CBAM biến động theo giá EU ETS. Với hàng nhập năm 2026, giá chứng chỉ là bình quân theo quý của giá đấu giá EU ETS (khoản 1a Điều 21); từ năm 2027 là bình quân theo tuần (khoản 1 Điều 21).

Giá chính thức năm 2026 là 75,36 EUR cho quý I, 75,28 EUR cho quý II và 82,32 EUR cho quý III. Theo giá trị mặc định, chi phí tương ứng của urê Ai Cập là 39,52 EUR, 39,48 EUR và 43,17 EUR mỗi tấn; của urê Việt Nam là 118,68 EUR, 118,55 EUR và 129,64 EUR mỗi tấn. Cơ chế chứng chỉ được giải thích tại trang chứng chỉ CBAM.

Nhà xuất khẩu phân bón ở nước thứ ba có nghĩa vụ theo CBAM không?

Nhà xuất khẩu phân bón ở nước thứ ba không có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp theo CBAM của EU. Nghĩa vụ pháp lý hoàn toàn thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU. Nhà xuất khẩu chịu áp lực thương mại: nhà nhập khẩu EU yêu cầu dữ liệu phát thải để giảm chi phí chứng chỉ, và nhà xuất khẩu không cung cấp được dữ liệu đã thẩm tra sẽ mất lợi thế cạnh tranh trước những đối thủ chứng minh được phát thải thực tế thấp hơn.

Nhà xuất khẩu có thể hỗ trợ khách hàng EU bằng các bước sau:

  • Lắp hệ thống giám sát N₂O liên tục tại nhà máy axit nitric
  • Thuê bên thứ ba thẩm tra số liệu tiêu thụ năng lượng của dây chuyền Haber-Bosch
  • Lập báo cáo phát thải của nhà vận hành và báo cáo tóm tắt phát thải gồm 16 mục dữ liệu theo Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547, bằng tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547), với tọa độ đến 6 chữ số thập phân
  • Đăng ký cơ sở sản xuất tại cổng dành cho nhà vận hành, tức Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba thuộc Hệ thống đăng ký CBAM

Báo cáo phát thải CBAM không phải là báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, và việc thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là thẩm tra CBAM. Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8 Quy định (EU) 2023/956). Danh mục dữ liệu có tại trang yêu cầu dữ liệu CBAM cho nhà xuất khẩu; nghĩa vụ của phía người mua được trình bày tại trang CBAM cho nhà nhập khẩu phân bón (tiếng Anh).

N₂O phát sinh khi bón phân có được tính vào CBAM không?

N₂O phát sinh khi nông dân bón phân đạm vào đất không được tính vào CBAM. Chỉ N₂O ở khâu sản xuất axit nitric thuộc phạm vi phát thải gắn liền của amoni nitrat, CAN và UAN. N₂O từ đất, dù có tác động khí hậu đáng kể ở quy mô lớn, nằm ngoài Quy định (EU) 2023/956 và các quy định thực thi hiện hành.

Ranh giới này được nêu rõ trong phương pháp tính của ngành và chưa có dự kiến thay đổi trong chu kỳ rà soát hiện tại. Vì vậy, nhà xuất khẩu urê không sử dụng axit nitric không có thành phần N₂O trong phát thải gắn liền.

Phân hữu cơ hay phân lân có thuộc diện CBAM không?

Phân hữu cơ (nhóm 3101) không thuộc diện CBAM; phân lân đơn (nhóm 3103) và phân kali đơn (nhóm 3104) đóng rời cũng vậy. Trong nhóm 3105, mã CN 3105 60 00 (phân bón chứa hai nguyên tố phốt pho và kali) được loại trừ rõ ràng khỏi Phụ lục I.

Mọi mã khác của nhóm 3105 đều thuộc diện CBAM, vì tiêu chí xác định là mã CN chứ không phải hàm lượng nitơ. Điều này bao gồm cả mã 3105 10 00, áp dụng cho mọi hàng hóa thuộc Chương 31 ở dạng viên hoặc đóng gói không quá 10 kg. Vì vậy, DAP (3105 30 00), MAP (3105 40 00) và NPK (3105 20) của Việt Nam đều thuộc phạm vi CBAM.

Doanh nghiệp phân bón Việt Nam tìm hướng dẫn về CBAM ở đâu?

Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng và triển khai đề án ứng phó với CBAM theo thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương đưa tin ngày 28/8/2024). Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI phát hành sổ tay hỏi đáp về CBAM vào tháng 12/2024. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, cbamguide.com chưa tìm thấy khoản hỗ trợ riêng nào cho việc tuân thủ CBAM.

Một số bài viết trong nước, kể cả bài của Báo Công Thương ngày 5 tháng 8 năm 2026, vẫn tính nghĩa vụ năm 2026 bằng một tỷ lệ phần trăm nhỏ trên tổng phát thải; cách tính đúng là phương pháp pháp lý đã trình bày ở trên, trong đó mọi tấn CO₂e vượt định mức chịu toàn bộ giá chứng chỉ. Thông tin về Việt Nam có tại trang CBAM và Việt Nam và danh bạ tư vấn CBAM tại Việt Nam.

Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp tính toán và thẩm tra có tại trang hỗ trợ CBAM, miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.