CBAM ปุ๋ย 2569: แอมโมเนีย ยูเรีย N2O และวิธีคำนวณ พร้อมค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทย

วิธีคำนวณ CBAM ของปุ๋ยไนโตรเจนปี 2569: ยูเรียไทย (รหัส CN 3102 10 19) มีต้นทุนใบรับรอง 55.64 ยูโรต่อตันสินค้าบนค่ามาตรฐานอ้างอิง ขอบเขต N2O ส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 1 ตารางค่าของไทยทุกรหัสหลัก และสิ่งที่ผู้นำเข้าต้องทำ

เนื้อหาในหน้านี้

CBAM สำหรับปุ๋ยคิดราคาจากการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัว (embedded emissions) ที่รวมทั้ง CO2 และไนตรัสออกไซด์ (N2O) และค่ามาตรฐานอ้างอิง (default value) ต่างกันมากตามแหล่งกำเนิด

ค่ามาตรฐานอ้างอิงของยูเรีย (รหัส CN 3102 10 19) ของอียิปต์อยู่ที่ 1.390 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO2e) ต่อตัน ของไทยอยู่ที่ 1.540 และของประเทศที่ไม่มีตารางของตนเองอยู่ที่ 2.720

เมื่อคิดที่ราคาใบรับรอง CBAM (CBAM certificate) ทางการไตรมาส 3 ปี 2569 ซึ่งอยู่ที่ 82.32 ยูโร ยูเรียอียิปต์ที่นำเข้าในปี 2569 และใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงมีต้นทุนใบรับรอง 43.17 ยูโรต่อตันสินค้า ส่วนยูเรียไทยมีต้นทุน 55.64 ยูโรต่อตันสินค้า

กฎหมายหลักคือระเบียบ (EU) 2023/956 ของรัฐสภายุโรปและคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรป ลงวันที่ 10 พฤษภาคม 2566 ว่าด้วยการจัดตั้งมาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดน (Regulation (EU) 2023/956) ซึ่งครอบคลุมกลุ่มสินค้าปุ๋ยไนโตรเจนหกกลุ่ม แต่ละกลุ่มมีกฎการคำนวณ CO2 และ N2O ของตนเอง

หน้านี้อธิบายสินค้าที่อยู่ในขอบเขต วิธีคำนวณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวของแอมโมเนีย ยูเรีย แอมโมเนียมไนเตรต และ UAN ขอบเขตของ N2O ค่ามาตรฐานอ้างอิงของอียิปต์และไทย และผลของการย้ายแหล่งนำเข้าจากรัสเซียต่อผู้นำเข้าในสหภาพยุโรป


CBAM ครอบคลุมอะไรในภาคส่วนปุ๋ย

CBAM ใช้กับสินค้าปุ๋ยที่มีไนโตรเจนซึ่งนำเข้าสหภาพยุโรปจากประเทศที่สาม โดยคิดราคาทั้ง CO2 และ N2O ทางตรงจากการผลิต รวมกับการปล่อยทางอ้อมจากไฟฟ้าที่ใช้ ตามระเบียบ (EU) 2023/956

ปุ๋ยเป็นหนึ่งในสองภาคส่วน CBAM (อีกภาคส่วนคือซีเมนต์) ที่คิดราคาการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางอ้อม (indirect emissions) จากไฟฟ้าควบคู่กับการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางตรง (direct emissions) เพราะปุ๋ยไม่อยู่ในภาคผนวก II ซึ่งเป็นรายการสินค้าที่นับเฉพาะการปล่อยทางตรง

ผู้ผลิตปุ๋ยในสหภาพยุโรปรับต้นทุนทางอ้อมนี้ผ่านระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสหภาพยุโรป (EU ETS) อยู่แล้ว การนับไว้ใน CBAM จึงรักษาความเท่าเทียมในการแข่งขัน

กฎการขออนุญาต หน้าที่เรื่องใบรับรอง และกำหนดยื่นแบบที่ใช้กับทุกภาคส่วน รวมถึงปุ๋ย อยู่ในหน้ามาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของสหภาพยุโรป

ภาคผนวก I ของระเบียบ (EU) 2023/956 มีรายการปุ๋ย 5 รายการในตอนที่ 28 และ 31 ของพิกัด CN ได้แก่ 2808 00 00, 2814, 2834 21 00, 3102 และ 3105 (ยกเว้น 3105 60 00) ตามรายการสินค้า CBAM

สินค้าในห้ารายการนี้แบ่งเป็นกลุ่มที่ต่างกันทั้งปริมาณไนโตรเจน ลักษณะการปล่อยในแต่ละขั้นการผลิต และค่ามาตรฐานอ้างอิง กลุ่มสินค้าหลักมีดังนี้

  • แอมโมเนีย (แอนไฮดรัสและในสารละลายน้ำ): รหัส CN 2814 10 00 และ 2814 20 00
  • กรดไนตริกและกรดซัลโฟไนตริก: รหัส CN 2808 00 00
  • โพแทสเซียมไนเตรต: รหัส CN 2834 21 00
  • ยูเรีย ทั้งที่อยู่และไม่อยู่ในสารละลายน้ำ: รหัส CN 3102 10
  • แอมโมเนียมไนเตรต (AN) และแคลเซียมแอมโมเนียมไนเตรต (CAN): รหัส CN 3102 30, 3102 40 และ 3102 60
  • สารละลายยูเรียแอมโมเนียมไนเตรต (UAN) และปุ๋ยผสมที่มีไนโตรเจน: รหัส CN 3102 80 และ 3105 (ยกเว้น 3105 60 00 ซึ่งมีเพียงฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม)

แอมโมเนียมซัลเฟต (3102 21) และโซเดียมไนเตรต (3102 50) ก็อยู่ในรายการเช่นกัน สินค้าทุกรายการมีจุดร่วมคือมีไนโตรเจนเป็นองค์ประกอบ

การคำนวณ CBAM ของแต่ละสินค้าผูกกับปริมาณไนโตรเจนเป็นกิโลกรัมต่อตันสินค้า ตามระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547 (Implementing Regulation) สมการที่ 65

รหัส CN 8 หลักของสหภาพยุโรปไม่ใช่พิกัดศุลกากรไทย มีเพียงพิกัด HS 6 หลักแรกที่ตรงกัน ผู้ส่งออกไทยจึงต้องตรวจสอบรหัส CN ร่วมกับผู้นำเข้า เพราะค่ามาตรฐานอ้างอิงผูกกับรหัส CN 8 หลัก รายการรหัสทั้งหมดอยู่ในหน้ารหัส CN ปุ๋ยภายใต้ CBAM

เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 DG TAXUD ของคณะกรรมาธิการยุโรปเผยแพร่เอกสารแนวทางของภาคส่วนปุ๋ยสำหรับระยะบังคับใช้เต็มรูปแบบ (definitive period) (Guidance No 5c) ซึ่งจัดทำสำหรับผู้ประกอบกิจการโรงงาน (operator) นอกสหภาพยุโรปและผู้ยื่นแบบแสดงรายการ CBAM ที่ได้รับอนุญาต (authorised CBAM declarant)

แนวทางชุดนี้มีสิบฉบับครอบคลุมทั้งหกภาคส่วน ดูข่าวแนวทาง CBAM สิบฉบับสำหรับระยะบังคับใช้เต็มรูปแบบ (ภาษาอังกฤษ)


ห่วงโซ่การผลิต Haber-Bosch: การปล่อยก๊าซเรือนกระจกของปุ๋ยมาจากขั้นตอนใด

ต้นทุน CBAM ของปุ๋ยไนโตรเจนมาจากแหล่งปล่อยสามแหล่ง แต่ละแหล่งอยู่คนละขั้นของห่วงโซ่การผลิตแบบ Haber-Bosch

กระบวนการ Haber-Bosch สังเคราะห์แอมโมเนียจากก๊าซไนโตรเจนและไฮโดรเจน: N2 + 3H2 → 2NH3 การผลิตแอมโมเนียส่วนใหญ่ใช้ไฮโดรเจนจากการปฏิรูปก๊าซมีเทนด้วยไอน้ำ (SMR): CH4 + H2O → CO + 3H2

กฎการติดตามตรวจสอบกำหนดเส้นทางการผลิต (production route) ที่สองไว้ด้วย คือการแปรสภาพถ่านหินหรือเชื้อเพลิงอื่นเป็นก๊าซ (ข้อ 3.7.2.2 ของภาคผนวก I ในระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547)

CO2 จากขั้นการปฏิรูปเป็นแหล่งปล่อยหลัก คิดเป็นประมาณ 1.6 ถึง 2.4 tCO2 ต่อตันแอมโมเนียที่ผลิต รายละเอียดของสินค้านี้อยู่ในหน้าแอมโมเนียภายใต้ CBAM

แหล่งที่สองมีเฉพาะในยูเรีย ผู้ผลิตนำ CO2 ที่ดักจับจากขั้นการปฏิรูปไปทำปฏิกิริยากับแอมโมเนีย: CO2 + 2NH3 → CO(NH2)2 + H2O

CO2 ส่วนนี้ตรึงอยู่ในโมเลกุลยูเรีย และกลับสู่บรรยากาศเมื่อยูเรียสลายตัวหลังใส่ลงดิน CBAM นับ CO2 จากขั้นการผลิตนี้รวมในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวของยูเรีย

ค่ามาตรฐานอ้างอิงของยูเรีย (รหัส CN 3102 10 19) ในภาคผนวก I จึงอยู่ระหว่าง 1.390 tCO2e ต่อตันสำหรับอียิปต์ ถึง 2.720 สำหรับประเทศที่ไม่มีตารางของตนเอง รายละเอียดอยู่ในหน้ายูเรียภายใต้ CBAM

แหล่งที่สามใช้กับแอมโมเนียมไนเตรต (AN) แคลเซียมแอมโมเนียมไนเตรต (CAN) และ UAN คือ N2O ที่ปล่อยระหว่างการผลิตกรดไนตริก

โรงงานกรดไนตริกที่ไม่มีตัวเร่งปฏิกิริยาลด N2O ปล่อย N2O ประมาณ 6 กิโลกรัมต่อตันกรดไนตริก เมื่อใช้ค่าศักยภาพในการทำให้เกิดภาวะโลกร้อน (GWP) ของ N2O ตาม IPCC AR5 ซึ่งเท่ากับ 265 ปริมาณนี้คิดเป็นราว 1.59 tCO2e ต่อตันกรดไนตริก

โรงงานที่ติดตั้งตัวเร่งปฏิกิริยาลด N2O ระดับทุติยภูมิหรือตติยภูมิปล่อย N2O น้อยกว่ามาก ค่าการปล่อยจริงที่ผ่านการทวนสอบของ AN และ CAN จึงอาจต่างจากค่ามาตรฐานอ้างอิงอย่างมาก

ข้อที่ต้องเน้นคือขอบเขตของ N2O: N2O ที่ปล่อยจากดินเมื่อเกษตรกรใส่ปุ๋ยไนโตรเจนไม่อยู่ในขอบเขต CBAM ซึ่งนับเฉพาะ N2O จากขั้นการผลิตกรดไนตริก


การปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวของปุ๋ยคำนวณอย่างไร

การคำนวณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวของปุ๋ยใช้กฎเฉพาะในระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547 โดยมีปริมาณไนโตรเจนเป็นตัวแปรหลัก

หลักการทั่วไปอยู่ในหน้าวิธีคำนวณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัว กฎเฉพาะของปุ๋ยใช้เพิ่มเติมจากกรอบดังกล่าว

สำหรับแอมโมเนีย การปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวจำเพาะ (specific embedded emissions) เท่ากับ CO2e ทั้งหมดจากการเผาก๊าซธรรมชาติและจากกระบวนการระหว่างการสังเคราะห์ ต่อตันแอมโมเนียแอนไฮดรัสที่ผลิต

ค่ามาตรฐานอ้างอิงของแอมโมเนียแอนไฮดรัส (รหัส CN 2814 10 00) ในภาคผนวก I ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 ตามที่ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2026/1740 แทนที่ มีดังนี้

แหล่งกำเนิด ค่ามาตรฐานอ้างอิง แอมโมเนียแอนไฮดรัส (tCO2e/t)
อียิปต์ 2.050
แอลจีเรีย 2.080
ไทย 2.240
รัสเซีย 2.260
ตรินิแดดและโตเบโก 2.420
ประเทศที่ไม่มีตารางของตนเอง 3.130

สินค้าไนโตรเจนปลายน้ำนับการปล่อยฝังตัวของแอมโมเนียที่ใช้เป็นสารตั้งต้น (precursor) แล้วบวกการปล่อยจากกระบวนการเฉพาะของสินค้านั้น

สูตรอย่างง่ายสำหรับยูเรียคือ CO2e ต่อตันยูเรีย เท่ากับ (การปล่อยฝังตัวของแอมโมเนีย × ปริมาณแอมโมเนียต่อตันยูเรีย) บวก CO2 ที่ตรึงในการสังเคราะห์ยูเรีย บวกการปล่อยทางอ้อมจากไฟฟ้า

ผู้นำเข้าที่ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงไม่ต้องคำนวณเอง เพียงใช้ค่าในภาคผนวก I ของประเทศแหล่งกำเนิด เช่น ยูเรียอียิปต์ 1.390 tCO2e ต่อตัน (ส่วนทางอ้อม 0.080) หรือยูเรียไทย 1.540 (ส่วนทางอ้อม 0.14)

ตารางด้านล่างแสดงภาระใบรับรองปี 2569 ของปุ๋ยหลักจากอียิปต์เมื่อใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิง คำนวณที่ราคาใบรับรอง CBAM ทางการไตรมาส 3 ปี 2569 คือ 82.32 ยูโรต่อ tCO2e (ประกาศเมื่อ 5 ตุลาคม 2569 ตามมาตรา 21(1a))

สินค้า รหัส CN ค่ามาตรฐานอียิปต์ (tCO2e/t) ค่าเบนช์มาร์ก Column B ใบรับรองต่อตันสินค้า ปี 2569 ต้นทุนต่อตันสินค้า (EUR 82.32) แหล่งปล่อยหลัก
แอมโมเนียแอนไฮดรัส 2814 10 00 2.050 1.522 0.58655 EUR 48.28 การปฏิรูปก๊าซธรรมชาติ
ยูเรีย 3102 10 19 1.390 0.902 0.52445 EUR 43.17 CO2 จากการปฏิรูป + CO2 จากการสังเคราะห์ยูเรีย
แอมโมเนียมไนเตรต (AN) 3102 30 90 2.390 0.767 1.666075 EUR 137.15 CO2 จากการปฏิรูป + N2O จากกรดไนตริก
แคลเซียมแอมโมเนียมไนเตรต (CAN) 3102 40 10, 3102 40 90 2.050 0.688 1.3997 EUR 115.22 CO2 จากการปฏิรูป + N2O จากกรดไนตริก
สารละลาย UAN 3102 80 00 1.510 0.625 0.915725 EUR 75.38 การปล่อยผสมของยูเรียและ AN
แอมโมเนียในสารละลายน้ำ 2814 20 00 0.620 0.457 0.180625 EUR 14.87 การปฏิรูปก๊าซธรรมชาติ

ทุกแถวคำนวณตามวิธีในกฎหมาย: ใบรับรองต่อตันสินค้าเท่ากับค่ามาตรฐานอ้างอิง × 1.01 (ส่วนปรับเพิ่มของปุ๋ย) ลบการปรับลดตามการจัดสรรสิทธิแบบให้เปล่า (free allocation adjustment)

การปรับลดนี้เท่ากับตัวประกอบ CBAM (CBAM factor) ร้อยละ 97.5 ในปี 2569 × ตัวประกอบปรับแก้ข้ามภาคส่วน (CSCF) ร้อยละ 100 × ค่าเบนช์มาร์ก CBAM (CBAM benchmark) Column B (มาตรา 31 ของระเบียบ (EU) 2023/956 และระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620)

ตัวอย่างยูเรียอียิปต์: 1.390 × 1.01 = 1.4039 และ 0.975 × 0.902 = 0.87945 ผลต่างคือ 0.52445 ใบรับรองต่อตันสินค้า หรือ 43.17 ยูโรต่อตันสินค้า

ตัวประกอบ CBAM คือสัดส่วนการจัดสรรสิทธิการปล่อยแบบให้เปล่า (free allocation) ที่ยังคงอยู่ ตามมาตรา 10a(1a) ของข้อบังคับ (Directive) 2003/87/EC

เฉพาะสินค้าที่ปล่อยเท่ากับค่าเบนช์มาร์กพอดีเท่านั้นที่จ่ายเพียงส่วนต่างระหว่างร้อยละ 100 กับร้อยละ 97.5 ของการปล่อยในปี 2569 ส่วนการปล่อยทุกตัน CO2e ที่เกินค่าเบนช์มาร์ก รวมถึงส่วนปรับเพิ่ม ต้องจ่ายเต็มราคา

ยูเรียจากแหล่งที่ไม่มีตารางของตนเอง (ค่ามาตรฐาน 2.720) จึงมีต้นทุน 153.75 ยูโรต่อตันสินค้าด้วยวิธีเดียวกัน

องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) (อบก.) เรียกค่าเบนช์มาร์ก CBAM นี้ว่าค่ากลางความเข้มข้นการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Benchmark value) ค่าที่ใช้คือ Column B ในข้อ 5.3 ของภาคผนวกในระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620

ค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทยสำหรับปุ๋ยและต้นทุนต่อตันสินค้า

ไทยมีตารางค่ามาตรฐานอ้างอิงของตนเองที่ครบทุกรหัสปุ๋ยหลัก ยูเรียไทย (รหัส CN 3102 10 19) ต้องใช้ใบรับรอง CBAM 0.67595 ใบต่อตันสินค้าสำหรับการนำเข้าปี 2569 หรือ 55.64 ยูโรต่อตันสินค้า

การคำนวณคือ 1.540 × 1.01 = 1.5554 หักด้วย 0.975 × 1.00 × 0.902 = 0.87945 ได้ 0.67595 ตารางด้านล่างใช้วิธีเดียวกันกับปุ๋ยไทยทุกกลุ่มหลัก คำนวณตามวิธีในกฎหมายเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569

สินค้า (รหัส CN) ทางตรง / ทางอ้อม ค่ามาตรฐานไทย (total) รวมส่วนปรับเพิ่ม 1% ค่าเบนช์มาร์ก Column B ใบรับรองต่อตันสินค้า ปี 2569 ต้นทุน ปี 2569 ต้นทุน ปี 2573
แอมโมเนียแอนไฮดรัส (2814 10 00) 2.06 / 0.18 2.24 2.2624 1.522 0.77845 EUR 64.08 EUR 121.72
แอมโมเนียในสารละลายน้ำ (2814 20 00) 0.62 / 0.05 0.67 0.6767 0.457 0.231125 EUR 19.03 EUR 36.33
กรดไนตริก (2808 00 00) 2.08 / 0.06 2.13 2.1513 0.582 1.58385 EUR 130.38 EUR 152.42
โพแทสเซียมไนเตรต (2834 21 00) 1.76 / 0.08 1.84 1.8584 0.626 1.24805 EUR 102.74 EUR 126.44
ยูเรีย ไนโตรเจนเกิน 45% (3102 10 19) 1.40 / 0.14 1.54 1.5554 0.902 0.67595 EUR 55.64 EUR 89.80
ยูเรีย ไนโตรเจนไม่เกิน 45% (3102 10 90) 1.37 / 0.14 1.51 1.5251 0.882 0.66515 EUR 54.76 EUR 88.15
แอมโมเนียมซัลเฟต (3102 21 00) 0.61 / 0.10 0.71 0.7171 0.414 0.31345 EUR 25.80 EUR 41.48
แอมโมเนียมไนเตรต (3102 30 90) 2.05 / 0.14 2.19 2.2119 0.767 1.464075 EUR 120.52 EUR 149.57
แคลเซียมแอมโมเนียมไนเตรต (3102 40 10, 3102 40 90) 1.77 / 0.13 1.89 1.9089 0.688 1.2381 EUR 101.92 EUR 127.97
สารละลาย UAN (3102 80 00) 1.36 / 0.11 1.47 1.4847 0.625 0.875325 EUR 72.06 EUR 95.72
ปุ๋ย NPK ไนโตรเจนเกิน 10% (3105 20 10) 0.88 / 0.13 1.01 1.0201 0.434 0.59695 EUR 49.14 EUR 65.58
ไดแอมโมเนียมฟอสเฟต DAP (3105 30 00) 0.48 / 0.08 0.56 0.5656 0.339 0.235075 EUR 19.35 EUR 32.19
ปุ๋ยในรูปเม็ดหรือหีบห่อไม่เกิน 10 กิโลกรัม (3105 10 00) 0.70 / 0.11 0.80 0.808 0.376 0.4414 EUR 36.34 EUR 50.57

ค่าจากตารางประเทศไทยในภาคผนวก I ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 ตามที่ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2026/1740 แทนที่ ค่า total คือค่าที่พิมพ์ในภาคผนวกและใช้ในการคำนวณ ผลรวมทางตรงกับทางอ้อมอาจต่างจาก total เล็กน้อยเพราะการปัดเศษในภาคผนวก ต้นทุนเป็นยูโรต่อตันสินค้าที่ราคาคงที่ 82.32 ยูโร ปี 2573 ใช้ตัวประกอบ CBAM ร้อยละ 51.5 และค่าเบนช์มาร์กอาจปรับปรุงสำหรับสินค้าที่นำเข้าตั้งแต่ 1 มกราคม 2570

สำหรับแอมโมเนียและยูเรีย ค่าของไทยสูงกว่าอียิปต์ แต่สำหรับสินค้าที่ผ่านขั้นกรดไนตริก ค่าของไทยต่ำกว่า ยูเรียไทยแพงกว่ายูเรียอียิปต์ 12.47 ยูโรต่อตันสินค้า (55.64 เทียบกับ 43.17) ส่วนแอมโมเนียไทยแพงกว่า 15.80 ยูโร (64.08 เทียบกับ 48.28)

ในทางกลับกัน AN ไทยมีต้นทุน 120.52 ยูโร เทียบกับอียิปต์ 137.15 ยูโร CAN ไทย 101.92 ยูโร เทียบกับ 115.22 ยูโร และกรดไนตริกไทย 130.38 ยูโร เทียบกับ 160.31 ยูโร (ค่ามาตรฐานอียิปต์ 2.49)

ตัวเลขเหล่านี้เป็นการประมาณบนค่ามาตรฐานอ้างอิงและค่าเบนช์มาร์กทางการ (ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 และ 2025/2620) ตัวเลขที่มีผลผูกพันคือตัวเลขในแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปี (CBAM declaration) ของผู้นำเข้า

ท่านประมาณการต้นทุนตามสินค้าและปริมาณของท่านได้ที่เครื่องคำนวณ CBAM (ภาษาอังกฤษ)


ค่ามาตรฐานอ้างอิงสำหรับปุ๋ยนำเข้า

ค่ามาตรฐานอ้างอิงใช้เมื่อผู้นำเข้าไม่ได้ค่าการปล่อยจริงที่ผ่านการทวนสอบจากผู้ส่งสินค้า และสำหรับปุ๋ยมีส่วนปรับเพิ่ม (mark-up) เพียงร้อยละ 1 บนค่าการปล่อยรวม

ส่วนปรับเพิ่มนี้กำหนดในภาคผนวก I ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 ตามที่ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2026/1740 แทนที่ ต่างจากเหล็ก ซีเมนต์ อะลูมิเนียม และไฮโดรเจน ซึ่งมีส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 10 ในปี 2569

ในทางปฏิบัติ ส่วนปรับเพิ่มทำให้การปล่อยที่แสดงในแบบแสดงรายการสูงขึ้นอีกร้อยละ 1 และเนื่องจากส่วนนี้อยู่เหนือค่าเบนช์มาร์ก จึงต้องจ่ายราคาใบรับรองเต็ม

สำหรับยูเรียอียิปต์ ส่วนนี้เท่ากับ 0.0139 tCO2e ต่อตัน หรือราว 1.14 ยูโรต่อตันที่ราคา 82.32 ยูโร สำหรับยูเรียไทยคือ 0.0154 tCO2e ต่อตัน หรือราว 1.27 ยูโร

ปัจจัยที่กำหนดต้นทุนมากกว่าคือตัวค่ามาตรฐานอ้างอิงเอง ตาราง “Other Countries and Territories” กำหนดค่าของยูเรียไว้ที่ 2.720 tCO2e ต่อตัน เกือบสองเท่าของค่าอียิปต์

ค่ามาตรฐานอ้างอิงไม่ได้ไร้ต้นทุน ค่าของยูเรียอียิปต์รวมส่วนปรับเพิ่มเท่ากับ 1.4039 tCO2e ต่อตัน หรือ 115.57 ยูโรต่อตันที่ราคา 82.32 ยูโร ก่อนหักการปรับลดตามการจัดสรรสิทธิแบบให้เปล่า

การปรับลดนี้ลดลงตามตัวประกอบ CBAM และตั้งแต่ปี 2577 จะไม่มีตัวประกอบ CBAM อีก หากราคาคงที่ ต้นทุนยูเรียอียิปต์จึงเพิ่มจาก 43.17 ยูโรสำหรับการนำเข้าปี 2569 เป็น 115.57 ยูโรตั้งแต่ปี 2577 ส่วนยูเรียไทยเพิ่มจาก 55.64 เป็น 128.04 ยูโร

ส่วนปรับเพิ่มที่ต่ำจึงไม่ได้ทำให้ผู้นำเข้าพ้นจากแรงกดดันให้ใช้ค่าที่ผ่านการทวนสอบอย่างถาวร วิธีการทั้งหมดอยู่ในหน้าค่ามาตรฐานอ้างอิง CBAM

ตารางส่วนปรับเพิ่มของค่ามาตรฐานอ้างอิงปุ๋ยตลอดช่วงการบังคับใช้มีดังนี้

  • ปี 2569: บวกร้อยละ 1 จากค่ามาตรฐานที่คำนวณ
  • ปี 2570: บวกร้อยละ 1 จากค่ามาตรฐานที่คำนวณ
  • ปี 2571 เป็นต้นไป: บวกร้อยละ 1 จากค่ามาตรฐานที่คำนวณ

ภาคส่วน CBAM อื่น (เหล็ก ซีเมนต์ อะลูมิเนียม ไฮโดรเจน) มีส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 30 ตั้งแต่ปี 2571 ปุ๋ยคงอยู่ที่ร้อยละ 1 ภายใต้ระเบียบการบังคับใช้ฉบับปัจจุบัน

กรมการค้าต่างประเทศ (คต.) แจ้งผู้ส่งออกเมื่อ 28 เมษายน 2569 ว่าปุ๋ยไทย “ปรับเพิ่มค่ามาตรฐานฯ 1% ต่อปี” (Thansettakij, 28 เมษายน 2569) ข้อเท็จจริงคือส่วนปรับเพิ่มคงที่ที่ร้อยละ 1 ในทุกปี ไม่ได้สะสมเพิ่มขึ้นปีละร้อยละ 1

ข่าวเดียวกันระบุว่าค่ามาตรฐานอ้างอิงมาจากค่าเฉลี่ยของโรงงานที่ปล่อยสูง คำอธิบายนี้คลาดเคลื่อน ตามภาคผนวก IV ข้อ 4.1 ของระเบียบ (EU) 2023/956 ค่ามาตรฐานอ้างอิงกำหนดตามความเข้มข้นการปล่อยเฉลี่ยของแต่ละประเทศผู้ส่งออก และบวกส่วนปรับเพิ่ม


เกณฑ์ยกเว้น 50 ตันกับผู้นำเข้าปุ๋ย

เกณฑ์ยกเว้นตามน้ำหนัก 50 ตัน (de minimis) ตามระเบียบ (EU) 2023/956 ซึ่งแก้ไขโดยระเบียบ (EU) 2025/2083 (Omnibus) คือ 50 ตันน้ำหนักสุทธิต่อผู้นำเข้าต่อปีปฏิทิน ปุ๋ยใช้เกณฑ์นี้ได้ ต่างจากไฟฟ้าและไฮโดรเจนที่ไม่ได้รับยกเว้น (มาตรา 2a(4))

ระเบียบ (EU) 2025/2083 ลงวันที่ 8 ตุลาคม 2568 ซึ่งแก้ไขระเบียบ (EU) 2023/956 มีผลใช้บังคับเมื่อ 20 ตุลาคม 2568

เกณฑ์นี้อยู่ในมาตรา 2a และภาคผนวก VII ข้อ 1 นับรวมสินค้า CBAM ทุกรหัส CN และผู้นำเข้าที่ได้รับยกเว้นต้องแสดงการยกเว้นในใบขนสินค้าขาเข้า (มาตรา 2a(1))

ผู้นำเข้าปุ๋ยรายใหญ่ เช่น ผู้จัดจำหน่ายที่ซื้อหลายพันตันต่อฤดูสำหรับตลาดเกษตรในสหภาพยุโรป อยู่เหนือเกณฑ์อย่างชัดเจน

เกณฑ์นี้มีผลจริงมากกว่าสำหรับผู้นำเข้าปุ๋ยพิเศษรายเล็ก หรือบริษัทที่นำเข้าสินค้า CBAM หลายภาคส่วนและมีปุ๋ยเป็นส่วนน้อย

ปริมาณที่น้อยของปุ๋ยไทยไม่ได้แปลว่าผู้นำเข้าได้รับยกเว้นโดยอัตโนมัติ ผู้นำเข้าที่ซื้อกรดไนตริก 1.2 ตันจากไทย แต่นำเข้าสินค้า CBAM อื่นรวมเกิน 50 ตัน ยังต้องนับสินค้าไทยในแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปี

กฎการนับรวมทั้งหมด รวมถึงการนับปริมาณข้ามหลายเที่ยวขนส่งภายในปีปฏิทิน อยู่ในหน้าเกณฑ์ยกเว้น 50 ตันของ CBAM (ภาษาอังกฤษ)


จดหมายข่าว CBAM (ภาษาอังกฤษ)

จดหมายข่าวภาษาอังกฤษ ส่งการแจ้งเตือนราคาใบรับรอง CBAM และการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบที่สำคัญ พร้อมข่าวสารเกี่ยวกับ CBAM ทุกสัปดาห์ ไม่มีสแปม ยกเลิกได้ทุกเมื่อ

เราเก็บเฉพาะอีเมลของท่านเพื่อส่งการแจ้งเตือนนี้ นโยบายความเป็นส่วนตัว (ภาษาอังกฤษ)

ต้นทุน CBAM ของปุ๋ยเพิ่มขึ้นอย่างไรจากปี 2569 ถึง 2577

ต้นทุน CBAM ของปุ๋ยเพิ่มขึ้นตามตารางเวลาที่ทราบล่วงหน้าจากปี 2569 ถึง 2577 การวางแผนด้วยตัวเลขปี 2569 อย่างเดียวจึงไม่ครบ เพราะการลดสิทธิแบบให้เปล่าระหว่างปี 2572 ถึง 2573 แรงกว่าทุกปีก่อนหน้า

ตารางด้านล่างแสดงต้นทุนต่อตันยูเรีย (รหัส CN 3102 10 19) จากอียิปต์และไทยบนค่ามาตรฐานอ้างอิง ที่ราคาใบรับรองคงที่ตามราคาทางการไตรมาส 3 ปี 2569 คือ 82.32 ยูโร

ปี ตัวประกอบ CBAM (สิทธิแบบให้เปล่าที่ยังคงอยู่) การปรับลด (tCO2e/t) ใบรับรองต่อตันสินค้า อียิปต์ ต้นทุน อียิปต์ ใบรับรองต่อตันสินค้า ไทย ต้นทุน ไทย
2569 97.5% 0.87945 0.52445 EUR 43.17 0.67595 EUR 55.64
2570 95% 0.85690 0.54700 EUR 45.03 0.69850 EUR 57.50
2571 90% 0.81180 0.59210 EUR 48.74 0.74360 EUR 61.21
2572 77.5% 0.69905 0.70485 EUR 58.02 0.85635 EUR 70.49
2573 51.5% 0.46453 0.93937 EUR 77.33 1.09087 EUR 89.80
2574 ถึง 2576 39%, 26.5%, 14% ไม่มีตัวเลข: ยังไม่มีการกำหนด CSCF หลังปี 2573 ไม่มีตัวเลข ไม่มีตัวเลข ไม่มีตัวเลข ไม่มีตัวเลข
2577 ไม่มีตัวประกอบ CBAM 0 1.40390 EUR 115.57 1.55540 EUR 128.04

ตัวเลขใช้ค่ามาตรฐานอียิปต์ 1.390 และไทย 1.540 tCO2e ต่อตัน ส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 1 ค่าเบนช์มาร์ก Column B 0.902 และ CSCF ร้อยละ 100 ตามคำวินิจฉัยการบังคับใช้ (EU) 2026/1862 (Implementing Decision) โดยถือราคาคงที่

ต้นทุนจริงเปลี่ยนตามราคาใบรับรอง นอกจากนี้ อารัมภบท ข้อ 10 ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620 ระบุว่าคาดว่าจะมีการปรับปรุงค่าเบนช์มาร์กสำหรับสินค้าที่นำเข้าตั้งแต่ 1 มกราคม 2570

ราคาใบรับรองสำหรับปี 2569 คำนวณเป็นค่าเฉลี่ยรายไตรมาสของราคาประมูล EU ETS ตามมาตรา 21(1a) ของระเบียบ (EU) 2023/956 ซึ่งแก้ไขโดยระเบียบ (EU) 2025/2083


รัสเซีย อียิปต์ และแหล่งนำเข้าปุ๋ยไนโตรเจนที่เปลี่ยนไปของสหภาพยุโรป

รัสเซียยังเป็นแหล่งนำเข้าปุ๋ยที่อยู่ในขอบเขต CBAM อันดับหนึ่งในปี 2568 ด้วยปริมาณ 4.92 ล้านตัน หรือร้อยละ 24.5 ของการนำเข้าจากนอกสหภาพยุโรปตามปริมาณ เทียบกับร้อยละ 24.1 ในปี 2566

(ที่มา: Eurostat Comext DS-045409 รหัสในภาคผนวก I ดึงข้อมูลเมื่อ 12 ตุลาคม 2569) เบลารุสเพิ่มอีกร้อยละ 0.3 แหล่งถัดมาคืออียิปต์ร้อยละ 18.7 แอลจีเรียร้อยละ 9.1 จีนร้อยละ 8.2 โมร็อกโกร้อยละ 7.0 และตรินิแดดและโตเบโกร้อยละ 6.3

การนำเข้าจากนอกสหภาพยุโรปทั้งหมดคือ 20.04 ล้านตัน มูลค่า 8.33 พันล้านยูโร (Eurostat Comext DS-045409, 2025)

ระเบียบ (EU) 2025/1227 กำหนดอากรเพิ่มเติมสำหรับปุ๋ยจากรัสเซียและเบลารุสในประเภท 3102 และส่วนใหญ่ของประเภท 3105 ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2568 อากรนี้ไม่ใช่ CBAM

นอกเหนือจากอากรร้อยละ 6.5 ของมูลค่า อากรส่วนที่คิดต่อตันเริ่มที่ 40 ถึง 45 ยูโรต่อตัน และมีกำหนดเพิ่มเป็น 315 ถึง 430 ยูโรต่อตันตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2571

ผลต่อยูเรียปรากฏในข้อมูลรายเดือนของ Eurostat ตั้งแต่ปี 2569 เท่านั้น ในปีปฏิทิน 2568 สหภาพยุโรปนำเข้ายูเรียรัสเซีย (รหัส CN 3102 10) 1.90 ล้านตัน เพิ่มจาก 1.72 ล้านตันในปี 2567

ในช่วงมกราคมถึงกรกฎาคม 2569 การนำเข้าลดเหลือ 114,000 ตัน เทียบกับ 1.39 ล้านตันในช่วงเดียวกันของปีก่อน ลดลงร้อยละ 92

ในปี 2568 อียิปต์ส่งยูเรียร้อยละ 44.3 ของการนำเข้ายูเรียจากนอกสหภาพยุโรปตามปริมาณ รัสเซียร้อยละ 25.7 และแอลจีเรียร้อยละ 15.8 การวิเคราะห์เศรษฐศาสตร์การค้าอยู่ในหน้าผลกระทบของ CBAM ต่อผู้ส่งออกปุ๋ย

สถานะของอียิปต์ต่างจากรัสเซีย ผู้ผลิตอียิปต์ได้ก๊าซธรรมชาติราคาอุดหนุนเป็นวัตถุดิบ ซึ่งลดต้นทุนพลังงานของ Haber-Bosch และไม่ต้องรับอากรเพิ่มที่ตกอยู่กับสินค้ารัสเซีย

ความเสี่ยง CBAM ของอียิปต์จึงมาจากค่าการปล่อยและต้นทุนใบรับรองเป็นหลัก ไม่ใช่อากรที่ซ้อนกัน ภาพรวมของอียิปต์ทุกภาคส่วน รวมถึงปุ๋ยและซีเมนต์ อยู่ในหน้า CBAM Egypt (ภาษาอังกฤษ)

เมื่อความเสี่ยงขึ้นกับค่าการปล่อย ข้อมูลสถานประกอบการที่ผู้ผลิตอียิปต์ส่งให้ผู้ซื้อในสหภาพยุโรปจึงสำคัญ หน้า CBAM consultants in Egypt (ภาษาอังกฤษ) รวบรวมผู้ให้บริการหกรายที่ระบุว่าให้บริการด้าน CBAM แก่ผู้ส่งออกอียิปต์

ความเสี่ยงที่เหลือของรัสเซียต้องประเมินแยกต่างหาก แม้การเข้าถึงตลาดสหภาพยุโรปลดลง ผู้ผลิตรัสเซียยังมีต้นทุนใบรับรองทุกครั้งที่ผู้นำเข้าในสหภาพยุโรปยังซื้อแอมโมเนียหรือ UAN จากรัสเซีย

รัสเซียยื่นข้อพิพาท DS639 ที่ WTO ในปี 2568 และมีการตั้งคณะผู้พิจารณาเมื่อ 25 กันยายน 2569 (ดูข้อพิพาท WTO DS639) ปฏิสัมพันธ์ระหว่างอากรเพิ่ม ใบรับรอง CBAM และข้อพิพาทนี้อยู่ในหน้า CBAM Russia (ภาษาอังกฤษ)

ไทยมีสัดส่วนเท่าใดในการนำเข้าปุ๋ยของสหภาพยุโรป

สหภาพยุโรปนำเข้าปุ๋ยที่อยู่ในขอบเขต CBAM จากไทยเพียงราว 1.3 ตัน มูลค่า 5,553 ยูโรในปี 2568 เทียบกับการนำเข้าจากนอกสหภาพยุโรปทั้งหมด 20.04 ล้านตัน

ตารางด้านล่างรวมทุกรหัสปุ๋ยในภาคผนวก I ที่มีการนำเข้าจากไทย ที่มา: Eurostat การนำเข้าของ EU27 จากไทยสำหรับปุ๋ยที่อยู่ในขอบเขต CBAM (รหัสในภาคผนวก I) ปี 2566 ถึง 2568 (Comext DS-045409 ดึงข้อมูลเมื่อ 12 ตุลาคม 2569)

ปี มูลค่า ปริมาณ รายการหลัก
2566 EUR 17,476 ราว 9.1 ตัน ปุ๋ย NPK (3105 20) EUR 16,723; 9.1 ตัน
2567 EUR 2,794 ราว 0.9 ตัน แอมโมเนียมซัลเฟต (3102 21) EUR 1,714; 0.6 ตัน
2568 EUR 5,553 ราว 1.3 ตัน กรดไนตริก (2808 00 00) EUR 5,049; 1.2 ตัน

Eurostat บันทึกปริมาณเป็นหน่วย 100 กิโลกรัม รายการที่ต่ำกว่าหน่วยนี้จึงแสดงเป็นศูนย์ ไม่มีการนำเข้ายูเรีย UAN หรือแอมโมเนียมไนเตรตจากไทยในระดับที่วัดได้ในทั้งสามปี

ข้อมูลฝั่งไทยให้ภาพเดียวกัน สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) รายงานว่าในเดือนมกราคมถึงมิถุนายน 2568 ไทยส่งออกสินค้า CBAM ไปสหภาพยุโรปเพียงสองกลุ่ม คือเหล็กและอะลูมิเนียม

ความเสี่ยงของไทยในภาคส่วนนี้จึงเป็นเรื่องในอนาคต ผู้ผลิตไทยที่วางแผนส่งออกปุ๋ยไปสหภาพยุโรปจะถูกประเมินด้วยตารางค่าของไทยข้างต้น จนกว่าจะส่งค่าการปล่อยจริงที่ผ่านการทวนสอบ


แรงต้านจากภาคเกษตร: IFA เรียกร้องให้ระงับ CBAM กับปุ๋ยไนโตรเจน

แรงกดดันทางการเมืองต่อการปฏิบัติต่อปุ๋ยใน CBAM ยกระดับในเดือนสิงหาคม 2569

เมื่อ 18 สิงหาคม 2569 สมาคมเกษตรกรไอร์แลนด์ (Irish Farmers' Association: IFA) เรียกร้องให้รัฐมนตรีเกษตรของไอร์แลนด์ขอระงับ CBAM กับปุ๋ยไนโตรเจน และให้เดินหน้ามาตรการสนับสนุนแบบร่วมจ่ายตามที่เคยสัญญาไว้กับเกษตรกร

Bill O'Keeffe ประธานฝ่ายธุรกิจฟาร์มของ IFA กล่าวว่า CBAM กับปุ๋ยไนโตรเจนนำเข้าจะส่งผลลบรุนแรงต่อการเกษตรและการผลิตอาหารทั่วสหภาพยุโรป โดยเฉพาะไอร์แลนด์ และเกษตรกรส่งต่อต้นทุนเพิ่มไปตามห่วงโซ่อาหารไม่ได้

การยกระดับนี้ตามหลังเหตุการณ์สองเรื่องในเดือนกรกฎาคม 2569 คือคณะกรรมาธิการ ENVI ของรัฐสภายุโรปตัดมาตรา 27a ที่เสนอเป็นกลไกเบรกฉุกเฉินออก และ IFA เรียกร้องให้คืนมาตรานี้ มาตรา 27a อยู่ในข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรป COM(2025)989 (ยังไม่เป็นกฎหมาย)

ข้อเรียกร้องให้ระงับเป็นจุดยืนของภาคอุตสาหกรรม ไม่ใช่การตัดสินใจทางนิติบัญญัติ ณ วันที่ 12 ตุลาคม 2569 หน้าที่ตาม CBAM ของผู้นำเข้าปุ๋ยไม่เปลี่ยน ดูข่าว IFA เรียกร้องให้ระงับ CBAM ปุ๋ย (ภาษาอังกฤษ)


การปฏิบัติตาม CBAM ปุ๋ย: ผู้นำเข้าในสหภาพยุโรปต้องทำอะไร

หน้าที่ทางการเงินของผู้นำเข้าปุ๋ยเริ่มเมื่อใด

หน้าที่ทางการเงินของผู้นำเข้าปุ๋ยเริ่มที่วันที่ 30 กันยายน 2570 (ค.ศ. 2027) ซึ่งเป็นกำหนดยื่นแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปีครั้งแรก ครอบคลุมสินค้าที่นำเข้าในปี 2569 ปีแรกของระยะบังคับใช้เต็มรูปแบบ (มาตรา 6(1) และมาตรา 22(1))

การขายใบรับรอง CBAM เริ่มวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2570 (มาตรา 20(1)) สินค้าที่นำเข้าในปี 2569 ไม่มีข้อกำหนดการถือครองใบรับรองรายไตรมาส (quarterly holding)

ตั้งแต่ปี 2570 ณ สิ้นแต่ละไตรมาส ผู้ยื่นแบบฯ ต้องมีใบรับรอง CBAM ในบัญชีอย่างน้อยร้อยละ 50 ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวในสินค้าที่นำเข้าตั้งแต่ต้นปีปฏิทิน (มาตรา 22(2))

ฐานคำนวณคือค่ามาตรฐานอ้างอิงโดยไม่รวมส่วนปรับเพิ่ม หรือใบรับรองที่ส่งมอบสำหรับปีก่อน โดยนำการปรับลดตามการจัดสรรสิทธิแบบให้เปล่ามาคำนวณด้วย ใบรับรองสำหรับสินค้าปี 2569 ต้องส่งมอบภายใน 30 กันยายน 2570

ผู้นำเข้าต้องได้รับอนุญาตเป็นผู้ยื่นแบบแสดงรายการ CBAM ที่ได้รับอนุญาต (มาตรา 17) กำหนดยื่นคำขอเพื่อนำเข้าชั่วคราวระหว่างรอการพิจารณาคือ 31 มีนาคม 2569 (มาตรา 17(7a))

ผู้ที่ไม่ใช่ผู้ยื่นแบบฯ ที่ได้รับอนุญาตแต่นำเข้าปุ๋ยเกินเกณฑ์ 50 ตันมีบทลงโทษ (penalty) ตามมาตรา 26(2) คือสามถึงห้าเท่าของบทลงโทษตามมาตรา 26(1) ซึ่งเท่ากับ 100 ยูโรต่อตัน CO2e ก่อนการปรับตามดัชนีเงินเฟ้อ สำหรับใบรับรองแต่ละใบที่ไม่ได้ส่งมอบ

ผู้นำเข้าปุ๋ยเลือกระหว่างค่าการปล่อยจริงกับค่ามาตรฐานอ้างอิงอย่างไร

ผู้นำเข้าปุ๋ยพิจารณาว่าการใช้ค่าการปล่อยจริงแทนค่ามาตรฐานอ้างอิงคุ้มค่าทางการเงินหรือไม่ได้จากเกณฑ์สี่ข้อตามลำดับต่อไปนี้

  1. ขอค่าการปล่อยจริงที่ผ่านการทวนสอบจากผู้ส่งสินค้า แล้วเทียบกับค่ามาตรฐานอ้างอิงของสินค้าและประเทศแหล่งกำเนิดนั้น
  2. ใช้ค่าจริงเมื่อต่ำกว่าค่ามาตรฐานรวมส่วนปรับเพิ่ม ส่วนที่ประหยัดได้คือส่วนต่างการปล่อยคูณราคาใบรับรอง ปรับตามฐานค่าเบนช์มาร์กที่ต่างกัน: Column A บวกการปรับลดที่ฝังอยู่ในสารตั้งต้นสำหรับค่าจริง และ Column B สำหรับค่ามาตรฐาน
  3. ตรวจว่าโรงงานกรดไนตริกของผู้ส่งสินค้าลด N2O หรือไม่ ค่าที่ผ่านการทวนสอบของ AN และ CAN อาจต่ำกว่าค่ามาตรฐานอ้างอิงมาก แต่ต่ำกว่าเท่าใดรู้ได้จากข้อมูลการติดตามตรวจสอบของโรงงานเท่านั้น
  4. ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงเมื่อผู้ส่งสินค้าให้ข้อมูลพร้อมทวนสอบไม่ได้ ค่ามาตรฐานใช้พร้อมส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 1 และทุกตัน CO2e ที่เกินค่าเบนช์มาร์กถูกคิดราคาเต็ม

สำหรับปุ๋ย ส่วนปรับเพิ่มร้อยละ 1 มีขนาดเล็ก แต่ค่ามาตรฐานอ้างอิงอาจสูงกว่าการปล่อยจริงของโรงงานสมัยใหม่มาก โดยเฉพาะเมื่อแหล่งกำเนิดไม่มีตารางของตนเอง

ผู้นำเข้าที่มีความสัมพันธ์ระยะยาวกับผู้ส่งสินค้าในอียิปต์ แอลจีเรีย หรือตรินิแดดและโตเบโก อยู่ในตำแหน่งที่ดีที่สุดที่จะเริ่มเก็บข้อมูลการปล่อยตั้งแต่ตอนนี้

สำหรับยูเรียไทย ค่าจริงต้องต่ำกว่า 1.5554 tCO2e ต่อตันสินค้า (รวมส่วนปรับเพิ่ม) และสำหรับแอมโมเนียไทยต่ำกว่า 2.2624 การใช้ข้อมูลจริงจึงจะลดจำนวนใบรับรองบนฐานเดียวกัน

CBAM เป็นภาษีคาร์บอนสำหรับปุ๋ยหรือไม่

CBAM ไม่ใช่ภาษีคาร์บอนสำหรับปุ๋ย ไม่ใช่อากรศุลกากร และไม่ใช่ค่าธรรมเนียมชายแดนในทางกฎหมาย

CBAM เป็นระบบใบรับรองที่ผู้นำเข้าในสหภาพยุโรปซื้อใบรับรองซึ่งผูกกับราคา EU ETS ตามสัดส่วนการปล่อย CO2 และ N2O ที่ฝังอยู่ในปุ๋ยที่นำเข้า

ผู้ยื่นแบบฯ ส่งมอบใบรับรอง CBAM (surrender) ทุกปีตามการปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัวที่แสดงในแบบ

การขอให้ซื้อคืนใบรับรองส่วนเกิน (repurchase) ทำได้ภายใน 31 ตุลาคมของปีที่ส่งมอบ จำกัดไม่เกินจำนวนที่ผู้ยื่นแบบฯ มีหน้าที่ต้องซื้อตามมาตรา 22(2) ในปีปฏิทินที่ซื้อ (มาตรา 23(2))

โครงสร้างนี้ทำให้ต้นทุน CBAM เปลี่ยนตามราคา EU ETS ผู้นำเข้าปุ๋ยไม่ได้จ่ายค่าคงที่ต่อตัน

สำหรับสินค้าที่นำเข้าในปี 2569 ราคาใบรับรองเป็นค่าเฉลี่ยรายไตรมาสของราคาประมูล EU ETS (มาตรา 21(1a)) และตั้งแต่ปี 2570 เป็นค่าเฉลี่ยรายสัปดาห์ (มาตรา 21(1))

ราคาทางการปี 2569 ของไตรมาส 1 อยู่ที่ 75.36 ยูโร ไตรมาส 2 อยู่ที่ 75.28 ยูโร และไตรมาส 3 อยู่ที่ 82.32 ยูโร ยูเรียอียิปต์ที่ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงจึงมีต้นทุน 39.52 ยูโร 39.48 ยูโร และ 43.17 ยูโรต่อตันสินค้าตามลำดับ

ยูเรียไทยในสามไตรมาสเดียวกันมีต้นทุน 50.94 ยูโร 50.89 ยูโร และ 55.64 ยูโรต่อตันสินค้าตามลำดับ รายละเอียดอยู่ในหน้าใบรับรอง CBAM

เครื่องคำนวณ CBAM (ภาษาอังกฤษ) จำลองสถานการณ์ด้วยสูตรตามกฎหมายและค่ามาตรฐานอ้างอิงกับค่าเบนช์มาร์กทางการ ผลลัพธ์เป็นการประมาณ

ผู้ส่งออกปุ๋ยในประเทศที่สามมีหน้าที่ตาม CBAM หรือไม่

ผู้ส่งออกปุ๋ยในประเทศที่สามไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายโดยตรงภายใต้ CBAM ของสหภาพยุโรป หน้าที่ทั้งหมดอยู่ที่ผู้นำเข้า (importer) ที่ได้รับอนุญาตในสหภาพยุโรป

อย่างไรก็ตาม ผู้ส่งออกยังเผชิญแรงกดดันทางการค้า ผู้นำเข้าขอข้อมูลการปล่อยเพื่อลดต้นทุนใบรับรอง และผู้ส่งออกที่ให้ข้อมูลที่ผ่านการทวนสอบไม่ได้จะเสียเปรียบคู่แข่งที่แสดงการปล่อยจริงที่ต่ำกว่าได้

ผู้ส่งออกสนับสนุนลูกค้าในสหภาพยุโรปได้สามทาง ดังนี้

  • ติดตั้งระบบตรวจวัด N2O ต่อเนื่องในโรงงานกรดไนตริก
  • ให้บุคคลที่สามทวนสอบตัวเลขการใช้พลังงานของ Haber-Bosch
  • จัดทำรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของผู้ประกอบกิจการ (operator's emissions report) และรายงานสรุปการปล่อย 16 รายการข้อมูล (summary emissions report) ตามภาคผนวก IV ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547 เป็นภาษาอังกฤษ

ผู้ผลิตไทยลงทะเบียนสถานประกอบการ (installation) ในส่วน O3CI ของระบบทะเบียน CBAM (operator portal) ได้ตามมาตรา 10 การลงทะเบียนเป็นทางเลือก ดูส่วน O3CI สำหรับผู้ประกอบกิจการโรงงาน

อบก. มีคู่มือการรายงาน CBAM ฟรีสำหรับสี่อุตสาหกรรม คือ ไฟฟ้า ซีเมนต์ เหล็กและเหล็กกล้า และอะลูมิเนียม (ปรับปรุงเมื่อ 26 ธันวาคม 2568) ยังไม่มีคู่มือสำหรับปุ๋ย ผู้ผลิตปุ๋ยไทยจึงต้องใช้ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2547 โดยตรง

การทวนสอบ (verification) จำเป็นเฉพาะเมื่อใช้ค่าการปล่อยจริง (มาตรา 8) และเฉพาะหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติของประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปเท่านั้นที่รับรองระบบงานผู้ทวนสอบ CBAM ได้ (ระเบียบที่ออกโดยอำนาจที่ได้รับมอบ (EU) 2025/2551 (Delegated Regulation))

ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 มีหน่วยทวนสอบ 7 รายที่มีหลักฐานว่าได้รับการรับรองระบบงานจากหน่วยรับรองระบบงานแห่งชาติ 5 แห่ง โดย 6 รายตั้งอยู่ในสหภาพยุโรป 1 รายอยู่ในอียิปต์ และไม่มีรายใดอยู่ในไทย ได้แก่

  • EmiCert S.A. (ESYD กรีซ)
  • Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. และ SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia อิตาลี)
  • Intertek Certification AB (Swedac สวีเดน)
  • ISSC แห่งดัมเยตตา อียิปต์ (RvA เนเธอร์แลนด์ 22 ตุลาคม 2569) รายแรกที่ตั้งอยู่นอกสหภาพยุโรป
  • SGS BELGIUM nv (BELAC เบลเยียม ขอบเขตมีผลตั้งแต่ 5 พฤศจิกายน 2569)

ขอบเขตของ SGS ICS Italia S.r.l. ในทะเบียนของ Accredia (ตรวจเมื่อ 19 ตุลาคม 2569) ไม่ครอบคลุมกรดไนตริก ซึ่งสำคัญสำหรับผู้ผลิต AN CAN และ UAN ส่วนขอบเขตของ SGS BELGIUM nv ครอบคลุมกรดไนตริก

DNV ประกาศเมื่อ 6 พฤศจิกายน 2569 ว่าได้รับการรับรองระบบงานจาก Accredia แต่ Accredia ยังไม่ได้เผยแพร่เรื่องนี้ ณ วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 จึงยังไม่นับ DNV

ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 คณะกรรมาธิการยุโรปยังไม่ได้เผยแพร่รายชื่อผู้ทวนสอบ CBAM ที่ได้รับการรับรองระบบงานอย่างเป็นทางการ ดูผู้ทวนสอบที่ได้รับการรับรองระบบงาน

กลยุทธ์ฝั่งผู้ส่งออกอยู่ในหน้าผลกระทบของ CBAM ต่อผู้ส่งออกปุ๋ย และมุมมองผู้นำเข้าอยู่ในหน้า CBAM fertilizer importers (ภาษาอังกฤษ)

ราคาคาร์บอนของไทยหักลดตามมาตรา 9 สำหรับปุ๋ยได้หรือไม่

ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่มีการรับรองราคาคาร์บอนของประเทศใดภายใต้มาตรา 9 รวมถึงไทย และระเบียบการบังคับใช้ตามมาตรา 9 ยังไม่ได้รับการรับรอง

ราคาคาร์บอน (carbon price) เพียงรายการเดียวที่มีผลบังคับใช้ในไทยคือราคาคาร์บอนในภาษีสรรพสามิตน้ำมัน 200 บาทต่อตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ตามประกาศกรมสรรพสามิตที่ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 22 เมษายน 2568 และมีผลตั้งแต่ 23 เมษายน 2568

ถ่านหินและก๊าซธรรมชาติไม่อยู่ในราคาคาร์บอนนี้ (Infoquest, 19 พฤษภาคม 2568) ก๊าซธรรมชาติเป็นวัตถุดิบและเชื้อเพลิงหลักของแอมโมเนีย ส่วนที่เกี่ยวข้องกับการปล่อยฝังตัวของปุ๋ยจึงมีน้อยมาก

อัตราภาษีสรรพสามิตรวมไม่เปลี่ยนเมื่อแยกส่วนราคาคาร์บอนออกมา ยังไม่มีข้อความทางกฎหมายใดตอบว่าส่วนนี้นับเป็นราคาคาร์บอนที่จ่ายจริง (carbon price effectively paid) หลังหักการคืนเงินหรือการชดเชยอื่นตามมาตรา 9(1) หรือไม่

ระบบการจัดสรรสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ETS) และภาษีคาร์บอนของไทยอยู่ในร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. .... ซึ่ง ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ยังเป็นร่าง จึงยังไม่มีราคาที่จ่ายจริง

สำหรับปุ๋ยที่ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิง ตั้งแต่ปี 2570 คณะกรรมาธิการยุโรปอาจกำหนดราคาคาร์บอนอ้างอิงรายปีสำหรับประเทศที่มีกฎราคาคาร์บอน (มาตรา 9(4)) ยังไม่มีการกำหนดสำหรับไทย ดูการหักลดราคาคาร์บอนที่จ่ายในประเทศที่สาม

N2O จากการใส่ปุ๋ยลงดินนับรวมใน CBAM หรือไม่

N2O ที่ปล่อยเมื่อเกษตรกรใส่ปุ๋ยไนโตรเจนลงดินไม่นับในการคำนวณ CBAM นับเฉพาะ N2O จากขั้นการผลิตกรดไนตริก สำหรับแอมโมเนียมไนเตรต CAN และ UAN

N2O จากการใส่ปุ๋ยลงดินมีผลต่อสภาพภูมิอากาศมากในระดับรวม แต่ไม่อยู่ในระเบียบ (EU) 2023/956 และระเบียบการบังคับใช้ฉบับปัจจุบัน ขอบเขตนี้ระบุชัดในวิธีการของภาคส่วน

ปุ๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยฟอสเฟตอยู่ใน CBAM หรือไม่

ปุ๋ยอินทรีย์ประเภท 3101 ไม่อยู่ใน CBAM ปุ๋ยฟอสเฟตเดี่ยว (ประเภท 3103) และปุ๋ยโพแทสเซียมเดี่ยว (ประเภท 3104) ที่ขนส่งแบบเทกองก็ไม่อยู่

ในประเภท 3105 รหัส CN 3105 60 00 (ปุ๋ยที่มีสองธาตุคือฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม) ถูกยกเว้นจากภาคผนวก I โดยชัดแจ้ง

รหัสอื่นทั้งหมดของประเภท 3105 อยู่ในขอบเขต เพราะเกณฑ์คือรหัส CN ไม่ใช่ปริมาณไนโตรเจน รวมถึง 3105 10 00 ซึ่งครอบคลุมสินค้าตอนที่ 31 ทุกชนิดที่อยู่ในรูปเม็ดหรือหีบห่อไม่เกิน 10 กิโลกรัม ค่ามาตรฐานไทยของรหัสนี้คือ 0.80 tCO2e ต่อตัน

หน่วยงานไทยใดให้ข้อมูล CBAM สำหรับผู้ผลิตปุ๋ย

กรมการค้าต่างประเทศ (คต.) เตือนผู้ส่งออกในหกภาคส่วนรวมถึงปุ๋ยเมื่อ 28 เมษายน 2569 และรับคำถามผ่านกลุ่มงานบริหารสินค้าสองทาง กองบริหารสินค้าข้อตกลงและมาตรการการค้า

อบก. มีคู่มือและแพลตฟอร์มคำนวณค่าคาร์บอนแฝงสำหรับอุตสาหกรรมอื่น ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่พบโครงการอุดหนุนของไทยที่เฉพาะสำหรับ CBAM

ภาพรวมของไทยอยู่ในหน้า CBAM กับประเทศไทย และท่านขอรับการแนะนำผู้ให้บริการด้านการคำนวณและการทวนสอบได้ฟรีที่หน้าขอความช่วยเหลือ CBAM


แหล่งข้อมูล: ระเบียบ (EU) 2023/956 · ระเบียบ (EU) 2025/2083 (Omnibus) · ระเบียบการบังคับใช้ 2025/2621 · ข้อมูล EU ETS ผ่าน EEX ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย