CBAM và nhà xuất khẩu phân bón Việt Nam: giá trị mặc định, chi phí urê, amoniac và quy tắc N₂O

Urê Việt Nam (mã CN 3102 10 19) chịu chi phí CBAM 129,64 EUR/tấn khi nhập khẩu vào EU năm 2026 theo giá trị mặc định, gấp ba urê Ai Cập.

Nội dung trang

Theo Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), urê xuất xứ Việt Nam (mã CN 3102 10 19) có giá trị mặc định 2,430 tCO₂e mỗi tấn, cao hơn nhiều so với Ai Cập (1,390) và Nga (1,470).

Khi nhập khẩu vào EU năm 2026 và khai báo theo giá trị mặc định, mỗi tấn urê Việt Nam cần 1,57485 chứng chỉ CBAM, tương đương 129,64 EUR mỗi tấn sản phẩm, tính theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e (công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026).

Theo cùng phương pháp, chi phí của urê Ai Cập chỉ là 43,17 EUR mỗi tấn. Nếu muốn cạnh tranh trên thị trường EU, doanh nghiệp phân bón Việt Nam phải thu hẹp khoảng chênh lệch 86,47 EUR mỗi tấn này bằng dữ liệu phát thải thực tế đã được thẩm tra.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Các nhà xuất khẩu phân bón ngoài EU đang cùng lúc chịu ba sức ép. Phân đạm và phân hỗn hợp của Nga vừa chịu thuế hải quan cao hơn, vừa chịu CBAM.

Năm 2022, Ai Cập đưa 30,6% lượng phân bón xuất khẩu sang EU (số liệu Ngân hàng Thế giới do EnterpriseAM đưa tin). Mọi nhà sản xuất đều phải tính CO₂ vào phát thải gắn liền; với sản phẩm dùng axit nitric, phải tính thêm cả N₂O.


Những loại phân bón nào thuộc diện CBAM?

Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956 liệt kê 5 mục phân bón: 2808 00 00, 2814, 2834 21 00, 3102 và 3105 (trừ 3105 60 00).

Phạm vi CBAM đối với phân bón nằm ở hai chương của Danh mục hàng hóa kết hợp của EU: Chương 28 (hóa chất vô cơ) và Chương 31 (phân bón). Danh sách dưới đây gồm các mục thuộc diện CBAM và các nhóm sản phẩm chính trong nhóm 3102.

  • 2808 00 00: axit nitric; axit sulphonitric
  • 2814 10 00 / 2814 20 00: amoniac khan và amoniac dạng dung dịch nước
  • 2834 21 00: kali nitrat
  • 3102 10: urê, có hoặc không ở dạng dung dịch nước (sản phẩm có khối lượng giao dịch lớn nhất)
  • 3102 30: amoni nitrat (AN)
  • 3102 40 / 3102 60: canxi amoni nitrat (CAN) và các muối kép liên quan
  • 3102 80: dung dịch urê amoni nitrat (UAN)
  • 3105: phân hỗn hợp N-P-K và phân có đạm khác (trừ 3105 60 00, loại không chứa nitơ)

Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ 6 chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU.

Phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU, không theo mã AHTN trên tờ khai xuất khẩu tại Việt Nam. Danh sách mã đầy đủ có tại trang mã CN phân bón thuộc diện CBAM.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU áp dụng cho mọi hàng hóa trên khi tổng khối lượng nhập khẩu của một nhà nhập khẩu EU vượt 50 tấn mỗi năm.

Amoniac (mã CN 2814) vừa là hàng hóa thuộc diện CBAM, vừa là tiền chất chính của mọi loại phân đạm hạ nguồn. Vì vậy, nhà xuất khẩu urê, AN hay UAN phải tính cả công đoạn sản xuất amoniac vào phát thải gắn liền.


EU nhập khẩu bao nhiêu phân bón từ Việt Nam?

Năm 2025, EU nhập khẩu từ Việt Nam 354,3 tấn phân bón thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I), trị giá 200.347 EUR; Việt Nam xếp thứ 41 về khối lượng (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Con số này rất nhỏ so với tổng lượng 20,04 triệu tấn EU nhập khẩu từ ngoài khối trong năm 2025. Khối lượng biến động mạnh qua các năm, nên số liệu của một năm không thể coi là mức "hằng năm".

Bảng dưới đây tổng hợp số liệu ba năm theo nhóm sản phẩm (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12 tháng 10 năm 2026).

Nhóm sản phẩm 2023 2024 2025
Tổng phân bón thuộc diện CBAM 10.998,1 tấn; 7,48 triệu EUR 448 tấn; 275.668 EUR 354,3 tấn; 200.347 EUR
trong đó urê (3102 10) 10.431,9 tấn; 7,07 triệu EUR 48 tấn; 14.390 EUR 25 tấn; 10.033 EUR
trong đó phân hỗn hợp nhóm 3105 566,1 tấn; 406.125 EUR 400 tấn; 260.959 EUR 329,2 tấn; 190.252 EUR
Amoniac, axit nitric, kali nitrat và các mã 3102 khác 0 tấn (95 EUR) 0 tấn (319 EUR) 0 tấn (62 EUR, trong đó amoniac 14 EUR)

Năm 2023, urê Việt Nam chiếm 0,16% khối lượng urê EU nhập khẩu từ ngoài khối (xếp thứ 22), sau đó gần như không còn xuất hiện.

Năm 2025, hàng nhập khẩu chủ yếu là phân hỗn hợp: 200 tấn thuộc nhóm 3105 20 (phân chứa đủ ba nguyên tố N, P, K) và 129,2 tấn thuộc nhóm 3105 90.

Bộ Công Thương xếp phân bón vào bốn nhóm hàng xuất khẩu chịu ảnh hưởng của CBAM, cùng với sắt thép, nhôm và xi măng (thông báo ngày 28 tháng 8 năm 2024).

Bài viết của VnEconomy ngày 4 tháng 6 năm 2024, tóm tắt một báo cáo đánh giá, nhận định tác động của CBAM đối với ngành phân bón là "không đáng kể".

Xét về quy mô xuất khẩu hiện nay, nhận định đó là đúng. Tuy vậy, giá trị mặc định cao của Việt Nam sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của mọi lô phân đạm xuất sang EU trong thời gian tới.


Phát thải gắn liền của phân đạm được tính như thế nào?

Phát thải gắn liền của phân bón theo CBAM gồm cả CO₂ trực tiếp và N₂O trực tiếp từ quá trình sản xuất, trong khi thép chỉ tính CO₂, còn nhôm tính CO₂ và PFC.

Phân bón không có tên trong Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956, nên cả phát thải trực tiếp lẫn phát thải gián tiếp (từ điện tiêu thụ) đều bị tính giá, như ngành xi măng.

Phát thải gắn liền được định nghĩa tại khoản 22 Điều 3; cách đo và báo cáo được trình bày chi tiết tại trang cách tính phát thải gắn liền.

Quy trình Haber-Bosch và hai loại nguyên liệu đầu vào tại Việt Nam

Mọi loại phân đạm đều bắt nguồn từ quá trình tổng hợp amoniac theo quy trình Haber-Bosch: N₂ + 3H₂ → 2NH₃.

Hydro đầu vào được sản xuất bằng phương pháp reforming hơi nước khí metan (SMR): CH₄ + H₂O → CO + 3H₂, hoặc bằng khí hóa than. Công đoạn sản xuất hydro này là nguồn phát thải CO₂ chính.

Việt Nam sản xuất urê theo cả hai công nghệ. Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau dùng khí làm nguyên liệu, mỗi nhà máy có công suất thiết kế 800.000 tấn/năm (Báo Đấu thầu, ngày 30 tháng 5 năm 2016; Mekong ASEAN, ngày 19 tháng 8 năm 2022). Đạm Hà Bắc dùng than làm nguyên liệu đầu vào (Mekong ASEAN, ngày 19/8/2022); Đạm Ninh Bình cũng sản xuất từ than (Tạp chí Công Thương, ngày 19 tháng 3 năm 2022).

Ủy ban châu Âu chỉ công bố một giá trị mặc định chung cho Việt Nam, không phân biệt nguyên liệu đầu vào là khí hay than.

Nhận định sau đây là suy luận của cbamguide.com, không phải số liệu của EU: phát thải của nhà máy dùng khí có thể thấp hơn giá trị mặc định quốc gia, còn của nhà máy dùng than có thể cao hơn.

Vì vậy, giá trị mặc định có lợi cho nhà máy dùng than và bất lợi cho nhà máy dùng khí.

Với urê, CO₂ thu hồi trong khâu reforming được đưa vào phản ứng tổng hợp urê (CO₂ + 2NH₃ → CO(NH₂)₂ + H₂O) và được giải phóng khi bón urê vào đất. Carbon chỉ được giữ tạm thời trong urê, nên lượng CO₂ này không được trừ khỏi phát thải gắn liền của urê.

Phần phát thải N₂O

Với amoni nitrat và dung dịch UAN, N₂O được đưa vào phép tính từ công đoạn sản xuất axit nitric. Theo Báo cáo đánh giá lần thứ năm (AR5) của IPCC, N₂O có hệ số tiềm năng nóng lên toàn cầu là 265, tức mỗi tấn N₂O tương đương 265 tCO₂e.

Vì vậy, N₂O từ nhà máy axit nitric không lắp thiết bị xúc tác khử chiếm phần đáng kể trong phát thải gắn liền của AN và UAN.

N₂O phát sinh khi bón phân vào đất không thuộc phạm vi CBAM; chỉ N₂O ở khâu sản xuất được tính.

Nhà xuất khẩu đã lắp hệ thống xúc tác khử N₂O tại nhà máy axit nitric có thể chứng minh cường độ phát thải N₂O thực tế thấp hơn, qua đó đưa phát thải gắn liền đã thẩm tra xuống dưới giá trị mặc định.


Chi phí CBAM của phân bón Việt Nam theo từng sản phẩm

Số chứng chỉ phải nộp bằng phát thải gắn liền cụ thể trừ đi khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, nhân với khối lượng hàng hóa (điểm (c) khoản 2 Điều 6 và Điều 31 Quy định (EU) 2023/956).

Công thức đầy đủ: số chứng chỉ = max[0; phát thải gắn liền cụ thể trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí trừ giá carbon đã thực trả] × khối lượng.

Khoản điều chỉnh mỗi tấn = hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM (Quy định thực thi (EU) 2025/2620).

Hệ số CBAM là 97,5% năm 2026 (khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC); hệ số điều chỉnh liên ngành là 100% cho giai đoạn 2026-2030 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862).

Ví dụ với urê Việt Nam, mã CN 3102 10 19, nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định: 2,430 × 1,01 = 2,4543; khoản điều chỉnh 0,975 × 1,00 × 0,902 = 0,87945; số chứng chỉ 1,57485 mỗi tấn; 129,64 EUR mỗi tấn sản phẩm theo giá quý III/2026 là 82,32 EUR. Một lô 1.000 tấn cần 1.574,85 chứng chỉ, tương đương 129.641,65 EUR.

Bảng dưới đây áp dụng cùng phương pháp cho chín sản phẩm, sử dụng giá trị "tổng phát thải" trong bảng dành cho Việt Nam tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740) và định mức cột B tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620. Số liệu được tính ngày 4 tháng 11 năm 2026 bằng lib/cbam-law.js.

Sản phẩm (mã CN) Giá trị mặc định Việt Nam (tCO₂e/tấn) Có hệ số cộng thêm 1% Định mức CBAM (cột B) Số chứng chỉ mỗi tấn, 2026 Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2026 Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2030
Amoniac khan (2814 10 00) 3,610 3,6461 1,522 2,16215 177,99 EUR 235,62 EUR
Axit nitric (2808 00 00) 2,460 2,4846 0,582 1,91715 157,82 EUR 179,86 EUR
Urê (3102 10 19) 2,430 2,4543 0,902 1,57485 129,64 EUR 163,80 EUR
Amoni nitrat (3102 30 90) 2,750 2,7775 0,767 2,029675 167,08 EUR 196,13 EUR
Dung dịch UAN (3102 80 00) 2,000 2,0200 0,625 1,410625 116,12 EUR 139,79 EUR
Amoni sunfat (3102 21 00) 1,100 1,1110 0,414 0,70735 58,23 EUR 73,91 EUR
NPK, đạm trên 10% (3105 20 10) 1,270 1,2827 0,434 0,85955 70,76 EUR 87,19 EUR
DAP (3105 30 00) 0,880 0,8888 0,339 0,558275 45,96 EUR 58,79 EUR
MAP (3105 40 00) 0,570 0,5757 0,173 0,407025 33,51 EUR 40,06 EUR

Giá trị mặc định đã bao gồm phần phát thải gián tiếp (với urê: 2,31 trực tiếp và 0,12 gián tiếp). Cột 2030 giữ nguyên giá 82,32 EUR và áp dụng hệ số CBAM 51,5%; định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027, nên con số 2030 chỉ mang tính tham khảo.

Chi phí năm 2026 không chỉ là một tỷ lệ phần trăm nhỏ của chi phí gộp. Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí là một lượng cố định mỗi tấn (0,975 × định mức), nên mọi tấn CO₂e vượt định mức đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Chi phí tăng dần qua từng năm khi hệ số CBAM giảm; từ năm 2034, hệ số CBAM không còn được áp dụng và toàn bộ giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm đều bị tính giá.

Nếu giá giữ nguyên ở mức 82,32 EUR, chi phí mỗi tấn urê Việt Nam là 129,64 EUR năm 2026, 131,50 EUR năm 2027, 135,21 EUR năm 2028 và 163,80 EUR năm 2030 (theo định mức hiện hành, có thể được cập nhật cho hàng nhập từ năm 2027).

Doanh nghiệp có thể ước tính chi phí cho sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

So sánh giá trị mặc định của Việt Nam với các nguồn cung khác

Giá trị mặc định urê của Việt Nam (2,430) cao hơn khoảng 75% so với Ai Cập (1,390), nhưng thấp hơn giá trị áp dụng cho "các nước khác" (2,720) và của Trung Quốc (2,850).

Bảng dưới đây so sánh chi phí của urê mã CN 3102 10 19 nhập khẩu năm 2026 và khai báo theo giá trị mặc định (giá 82,32 EUR; Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620; tính ngày 4/11/2026).

Cột 2030 dùng định mức hiện hành, có thể được cập nhật cho hàng nhập từ năm 2027.

Xuất xứ Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) Số chứng chỉ mỗi tấn, 2026 Chi phí mỗi tấn, 2026 Chi phí mỗi tấn, 2030
Ai Cập 1,390 0,52445 43,17 EUR 77,33 EUR
Algérie 1,410 0,54465 44,84 EUR 78,99 EUR
Nga 1,470 0,60525 49,82 EUR 83,98 EUR
Malaysia 1,540 0,67595 55,64 EUR 89,80 EUR
Indonesia 1,580 0,71635 58,97 EUR 93,13 EUR
Việt Nam 2,430 1,57485 129,64 EUR 163,80 EUR
Các nước khác (không có bảng riêng) 2,720 1,86775 153,75 EUR 187,91 EUR
Trung Quốc 2,850 1,99905 164,56 EUR 198,72 EUR

Với amoniac khan, khoảng cách còn lớn hơn: giá trị mặc định của Việt Nam là 3,610, cao hơn cả giá trị áp dụng cho "các nước khác" (3,130); con số của Ai Cập là 2,050 và của Trung Quốc là 4,360.

Trong khu vực ASEAN, chi phí năm 2026 của urê Malaysia và Indonesia thấp hơn urê Việt Nam khoảng 71 đến 74 EUR mỗi tấn.


Các nước xuất khẩu phân bón lớn nhất sang EU: chi phí và mức độ phụ thuộc

Năm 2025, Nga, Ai Cập và Algérie cung cấp 52,4% trong tổng số 20,04 triệu tấn phân bón thuộc diện CBAM mà EU nhập khẩu từ ngoài khối (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Bảng dưới đây tóm tắt vị thế của ba nước tính đến ngày 12 tháng 10 năm 2026.

Quốc gia Sản phẩm chính Định giá carbon Khấu trừ theo Điều 9 EU nhập khẩu phân bón thuộc diện CBAM, 2025 (Eurostat Comext)
Nga Urê, amoniac, phân đạm và phân hỗn hợp khác Không có cơ chế đang có hiệu lực Không 4,92 triệu tấn, 24,5% khối lượng; thuế 6,5% cộng 60 EUR (3102) hoặc 70 EUR (3105) mỗi tấn từ ngày 1/7/2026 theo Quy định (EU) 2025/1227, không áp dụng cho amoniac (2814)
Ai Cập Urê Không Không 3,75 triệu tấn, 18,7% khối lượng, trong đó 3,29 triệu tấn urê
Algérie Urê, amoniac Không Không 1,82 triệu tấn, 9,1% khối lượng

Các phương án chung để quản lý chi phí CBAM dành cho nhà xuất khẩu ngoài EU được trình bày tại mục CBAM dành cho nhà xuất khẩu ngoài EU.

Nga: thuế hải quan và CBAM chồng lên nhau

Năm 2025, Nga là nguồn cung phân bón thuộc diện CBAM lớn nhất của EU, với 4,92 triệu tấn, trị giá 1,98 tỷ EUR, chiếm 24,5% khối lượng nhập khẩu từ ngoài khối (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, Quy định (EU) 2025/1227 tăng thuế hải quan đối với phân bón có xuất xứ hoặc được xuất khẩu từ Nga hoặc Belarus.

Phụ lục II của quy định này gồm phân đạm (mã CN 3102) và phân hỗn hợp mã CN 3105 20, 3105 30, 3105 40, 3105 51, 3105 59 và 3105 90. Amoniac (2814), axit nitric (2808) và kali nitrat (2834 21 00) không có trong danh sách, dù cả ba đều thuộc diện CBAM.

Mức thuế gồm 6,5% trị giá cộng một khoản cố định cho mỗi tấn; khoản cố định này tăng vào ngày 1/7 hằng năm (khoản 2 Điều 1):

Giai đoạn Mã CN 3102 Các mã CN 3105
1/7/2025 đến 30/6/2026 40 EUR 45 EUR
1/7/2026 đến 30/6/2027 60 EUR 70 EUR
1/7/2027 đến 30/6/2028 80 EUR 95 EUR
Từ 1/7/2028 315 EUR 430 EUR

Mức thuế cao nhất được áp dụng sớm hơn nếu tổng lượng nhập khẩu đạt 2,7 triệu tấn trong giai đoạn thứ nhất, 1,8 triệu tấn trong giai đoạn thứ hai hoặc 0,9 triệu tấn trong giai đoạn thứ ba (khoản 3 Điều 1).

Năm 2025, lượng nhập khẩu chưa giảm: EU nhập 1,90 triệu tấn urê Nga, so với 1,72 triệu tấn năm 2024 (Eurostat Comext, 2025).

Sụt giảm chỉ xuất hiện trong năm 2026: từ tháng 1 đến tháng 7, EU chỉ nhập 114 nghìn tấn, so với 1,39 triệu tấn cùng kỳ năm trước, tức giảm 92% (số liệu tháng của Eurostat Comext cho mã CN 3102 10, trích xuất ngày 12/10/2026).

CBAM được áp dụng cộng thêm vào thuế hải quan. Nga không có cơ chế định giá carbon trong nước nào đang có hiệu lực, nên nhà nhập khẩu EU không có khoản nào để khấu trừ theo Điều 9. Ngày 12 tháng 5 năm 2025, Nga yêu cầu tham vấn tại WTO (tranh chấp DS639); đây là thách thức chính thức duy nhất đối với CBAM tại WTO, và ban hội thẩm được thành lập ngày 25 tháng 9 năm 2026 (xem tranh chấp WTO DS639).

Tranh chấp này nhắm vào toàn bộ cơ chế và không đem lại giải pháp thương mại trước mắt. Phân tích chi tiết có tại trang CBAM và Nga (tiếng Anh).

Ai Cập: 30,6% lượng phân bón xuất khẩu vào EU, không có giá carbon

Năm 2022, Ai Cập đưa 30,6% lượng phân bón xuất khẩu sang EU, theo số liệu Ngân hàng Thế giới do EnterpriseAM đưa tin ngày 6 tháng 2 năm 2024.

Xét theo số liệu nhập khẩu của EU, Ai Cập là nguồn cung urê lớn nhất của EU năm 2025: 3,29 triệu tấn, trị giá 1,33 tỷ EUR, chiếm 44,3% khối lượng urê nhập khẩu từ ngoài khối (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Ai Cập có giá trị mặc định riêng: 1,390 tCO₂e mỗi tấn urê (3102 10 19) và 2,050 với amoniac khan (2814 10 00), trên đó áp dụng hệ số cộng thêm 1%.

Với urê, 1,4039 trừ khoản điều chỉnh 0,975 × 0,902 còn 0,52445 chứng chỉ mỗi tấn, tương đương 43,17 EUR theo giá 82,32 EUR.

Với hàng nhập năm 2030, khi hệ số CBAM là 51,5%, cùng loại urê này tốn 77,33 EUR mỗi tấn nếu giá không đổi (theo định mức hiện hành, có thể được cập nhật cho hàng nhập từ năm 2027).

Ai Cập không có giá carbon nào đang có hiệu lực, nên nhà nhập khẩu urê Ai Cập không có khoản nào để khấu trừ theo Điều 9. Những nhà sản xuất Ai Cập có phát thải đã thẩm tra thấp hơn giá trị mặc định sẽ có lợi thế thương mại so với các nhà sản xuất phải dùng giá trị mặc định.


Bản tin CBAM (tiếng Anh)

Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Giá trị mặc định áp dụng cho phân bón như thế nào?

Với phân bón, hệ số cộng thêm chỉ là 1% giá trị mặc định và giữ nguyên qua các năm, trong khi thép, xi măng, nhôm và hydro chịu 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028.

Hệ số cộng thêm được quy định tại phần mở đầu Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621. Trên thực tế, bản thân hệ số cộng thêm không đáng kể: với urê Việt Nam, mức này là 0,0243 tCO₂e mỗi tấn, tương đương 2,00 EUR theo giá 82,32 EUR.

Yếu tố quyết định là khoảng cách giữa phát thải đã thẩm tra của nhà máy và giá trị mặc định quốc gia.

Nhà sản xuất có phát thải gần bằng giá trị mặc định ít có động lực đầu tư vào giám sát và thẩm tra đầy đủ chỉ để tránh hệ số cộng thêm.

Bài toán sẽ khác với nhà sản xuất đã đầu tư khử N₂O, nâng cao hiệu suất năng lượng hoặc sử dụng điện tái tạo. Khi phát thải thực tế thấp hơn rõ rệt so với giá trị mặc định, dữ liệu đã thẩm tra mang lại lợi thế chi phí thực sự.

Tại Việt Nam, giá trị mặc định urê 2,430 áp dụng chung cho cả nhà máy dùng khí và nhà máy dùng than. Phương pháp tính đầy đủ và lộ trình hệ số cộng thêm của tất cả các ngành được trình bày tại trang giá trị mặc định CBAM cho nhà xuất khẩu.


Thị trường carbon Việt Nam có giúp giảm chi phí CBAM cho phân bón không?

Không. Thị trường carbon thí điểm của Việt Nam không bao gồm nhà máy phân bón, và tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026 chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được EU công nhận theo Điều 9.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí (Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9 tháng 2 năm 2026).

Nhà máy đạm không nằm trong danh sách, nên urê và amoniac sản xuất tại Việt Nam không phải chịu giá carbon nào.

Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 chỉ cho phép khấu trừ giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ, sau khi trừ mọi khoản hoàn trả hay bù đắp.

Dự thảo quy định thực thi về Điều 9 được công bố ngày 13 tháng 5 năm 2026, lấy ý kiến đến ngày 10 tháng 6 năm 2026 và tính đến ngày 4/11/2026 vẫn chưa được thông qua. Chi tiết có tại trang khấu trừ giá carbon đã thực trả.

Khi khai báo theo giá trị mặc định, khoản khấu trừ chỉ có thể được yêu cầu theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể ấn định cho từng nước từ năm 2027 (khoản 4 Điều 9). Chưa có giá nào được ấn định cho Việt Nam.


Nhà máy phân bón Việt Nam cần cung cấp dữ liệu gì cho người mua EU?

Để nhà nhập khẩu EU không phải dùng giá trị mặc định, nhà máy cần cung cấp phát thải gắn liền cụ thể của từng cơ sở sản xuất qua báo cáo tóm tắt phát thải gồm 16 mục dữ liệu (điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547).

Báo cáo được lập bằng tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547), theo cấu trúc ba tài liệu của Hướng dẫn số 3 ngày 14 tháng 8 năm 2026, với tọa độ ghi đến 6 chữ số thập phân.

Cấu trúc này thay thế mẫu trao đổi thông tin tự nguyện dùng trong giai đoạn chuyển tiếp. Một nhà máy phân đạm cần chuẩn bị năm nhóm dữ liệu sau.

  1. Thông tin nhận dạng cơ sở sản xuất: tên nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất), tên và địa chỉ cơ sở, UN/LOCODE, tọa độ địa lý 6 chữ số thập phân
  2. Nguồn nguyên liệu và quy trình: khí tự nhiên hay than, công suất và sản lượng từng dây chuyền amoniac, urê, axit nitric
  3. Phát thải trực tiếp: CO₂ từ tạo hydro và đốt nhiên liệu, cùng N₂O từ dây chuyền axit nitric, tính theo Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547
  4. Phát thải gián tiếp: điện tiêu thụ cho từng sản phẩm, vì phân bón không thuộc Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956
  5. Tiền chất: amoniac và axit nitric mua ngoài, với dữ liệu phát thải của nhà cung cấp

Giá trị mặc định và định mức của DAP, NPK và các sản phẩm nhóm 3105 được tính theo tấn sản phẩm; khi giám sát theo số liệu thực tế, đơn vị chức năng là kilogam nitơ (Điều 4 Quy định thực thi (EU) 2025/2547).

Danh mục đầy đủ có tại trang yêu cầu dữ liệu CBAM cho nhà xuất khẩu.

Báo cáo phát thải CBAM không phải là báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, và việc thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là thẩm tra CBAM.

Doanh nghiệp có thể dùng chung số liệu đo đạc, nhưng phải lập báo cáo riêng theo phương pháp của EU.


Thẩm tra dữ liệu phân bón: đơn vị nào được công nhận, cho nhóm hoạt động nào?

Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8); năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546).

Đơn vị thẩm tra CBAM chỉ được công nhận bởi tổ chức công nhận quốc gia của nước thành viên EU, theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 và tiêu chuẩn EN ISO/IEC 17029:2019.

Không tổ chức công nhận nào của Việt Nam có thể công nhận đơn vị thẩm tra CBAM. Mỗi quyết định công nhận chỉ bao gồm các nhóm hoạt động được nêu trong phạm vi công nhận.

Với phân bón, ba nhóm hoạt động liên quan là nhóm II (hydro và amoniac), nhóm III (axit nitric) và nhóm IV (urê và phân hỗn hợp), cùng với nhóm LII (phát thải gián tiếp) (Phụ lục I Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551).

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được năm tổ chức công nhận quốc gia ghi nhận là đã được công nhận. Bảng dưới đây nêu phạm vi của từng pháp nhân; phạm vi của năm đơn vị đầu được kiểm tra trên sổ đăng ký ngày 19/10/2026.

Pháp nhân được công nhận Tổ chức công nhận Phạm vi liên quan đến phân bón
EmiCert S.A. ESYD (Hy Lạp) Cả mười một nhóm, trong đó có II, III, IV, LII
Bureau Veritas Italia S.p.A. Accredia (Ý) Nhóm I đến VIII, L, LII (không có điện nhập khẩu)
RINA Services S.p.A. Accredia (Ý) Cả mười một nhóm
SGS ICS Italia S.r.l. Accredia (Ý) Nhóm II, IV, LII; không có nhóm III (axit nitric)
Intertek Certification AB Swedac (Thụy Điển) Nhóm I đến VIII, LI, LII (không có CCUS)
Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC), Damietta, Ai Cập RvA (Hà Lan) Nhóm I đến V, VII, VIII, LII, trong đó có II, III, IV (không có VI, L, LI)
SGS BELGIUM nv (Antwerp) BELAC (Bỉ) Nhóm I đến VIII, LI, LII, trong đó có III (không có CCUS)

RvA công nhận ISSC ngày 22/10/2026 theo thủ tục TAB: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA sẽ tham dự đợt thẩm tra CBAM đầu tiên của ISSC rồi chuyển thành công nhận thông thường.

ISSC là đơn vị đầu tiên được thành lập ngoài EU. BELAC công nhận SGS BELGIUM nv với phụ lục phạm vi 005-VV có hiệu lực từ ngày 5/11/2026; khác với SGS ICS Italia, phạm vi này có nhóm III.

Sáu đơn vị được thành lập trong EU, một đơn vị tại Ai Cập; không đơn vị nào được thành lập tại Việt Nam.

Ngày 6/11/2026, DNV thông báo được Accredia công nhận, nhưng tính đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định nào nêu tên DNV, nên DNV không được tính. Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu vẫn chưa công bố danh sách chính thức.

Nhà sản xuất AN hoặc UAN có dây chuyền axit nitric cần kiểm tra xem đơn vị thẩm tra có được công nhận cho nhóm III hay không. Xem thêm đơn vị thẩm tra được công nhận và thẩm tra CBAM cho nhà xuất khẩu.


CBAM phân bón trong chiến lược xuất khẩu tổng thể

Tuân thủ CBAM đối với phân bón là bài toán đan xen giữa thương mại nông sản, kế toán carbon và các rào cản thương mại mang tính địa chính trị.

Với nhà xuất khẩu, thách thức không chỉ nằm ở kỹ thuật tính toán mà còn ở chiến lược. Nhà nhập khẩu EU cần xử lý nghĩa vụ này từ phía người mua có thể tham khảo trang CBAM cho nhà nhập khẩu phân bón (tiếng Anh).

Nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ CBAM thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU; tờ khai CBAM hằng năm cho hàng nhập năm 2026 có hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2027 (khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22).

Khấu trừ giá carbon theo Điều 9 áp dụng thế nào cho nhà xuất khẩu phân bón?

Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 cho phép nhà nhập khẩu EU yêu cầu giảm số chứng chỉ CBAM phải nộp tương ứng với giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ, sau khi trừ mọi khoản hoàn trả hay bù đắp. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, quy định thực thi về khoản khấu trừ này chưa được thông qua và chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận.

Các nước xuất khẩu phân bón lớn (Nga, Ai Cập, Algérie, Trinidad và Tobago) đều không có giá carbon có thể khấu trừ; với phân bón, Việt Nam cũng ở tình trạng này vì thị trường carbon thí điểm không bao gồm nhà máy đạm. Nhà nhập khẩu EU phải chịu chi phí chứng chỉ mà không được giảm theo Điều 9, và thường chuyển chi phí này ngược lại cho nhà xuất khẩu bằng cách hạ giá mua hoặc đàm phán lại hợp đồng. Xem Điều 9 CBAM.

CBAM có áp dụng cho phân lân và phân kali không?

Phạm vi CBAM đối với phân bón chỉ gồm các sản phẩm có chứa nitơ. Các loại phân không chứa nitơ, như supe lân kép (TSP, nhóm 3103) và kali clorua (MOP, nhóm 3104), không thuộc Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956. Mã CN 3105 60 00 (phân có phốt pho và kali, không chứa nitơ) được loại trừ rõ ràng.

DAP (mã CN 3105 30 00) và phân NPK thuộc nhóm 3105 vẫn thuộc phạm vi CBAM. Giá trị mặc định và định mức của chúng được tính theo tấn sản phẩm, còn khi giám sát theo số liệu thực tế, đơn vị chức năng là kilogam nitơ (Điều 4 Quy định thực thi (EU) 2025/2547).

Lô hàng phân bón nhỏ sang EU có phải chịu CBAM không?

Ngưỡng miễn trừ là 50 tấn khối lượng tịnh mỗi nhà nhập khẩu mỗi năm dương lịch, cộng dồn mọi mã CN thuộc diện CBAM (Điều 2a; điểm 1 Phụ lục VII). Ngưỡng này thuộc về nhà nhập khẩu EU, không thuộc về nhà xuất khẩu Việt Nam.

Một lô 25 tấn urê chỉ được miễn nếu tổng khối lượng hàng thuộc diện CBAM mà người mua EU nhập trong năm, từ mọi xuất xứ, không vượt quá 50 tấn. Một lô 129,2 tấn phân hỗn hợp tự nó đã vượt ngưỡng, nên nhà nhập khẩu lô hàng này không thể được miễn. Nhà nhập khẩu được miễn phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan.

CBAM có làm giá phân bón ở EU tăng không?

Chi phí CBAM tác động gián tiếp đến nông dân EU thông qua chính sách giá của nhà nhập khẩu. Theo giá trị mặc định, chi phí chứng chỉ của urê Ai Cập (mã CN 3102 10 19) là 43,17 EUR mỗi tấn sản phẩm với hàng nhập năm 2026, theo giá quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, và 77,33 EUR với hàng nhập năm 2030 ở cùng mức giá (theo định mức hiện hành, có thể được cập nhật cho hàng nhập từ năm 2027).

Nhà sản xuất amoniac và urê trong EU không chịu nghĩa vụ CBAM đối với sản phẩm của mình, nhưng chịu chi phí carbon theo EU ETS. Phân bổ miễn phí trong EU ETS cho các cơ sở này giảm theo cùng hệ số CBAM đến năm 2034 (khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC), nên lộ trình giảm dần này không tự tạo cho sản xuất trong khối một lợi thế chi phí ngày càng lớn.

N₂O phát sinh khi bón phân có được tính vào CBAM không?

N₂O phát sinh khi bón phân trên đồng ruộng không thuộc phạm vi CBAM. Chỉ N₂O phát sinh ở khâu sản xuất được tính, cụ thể là N₂O sinh ra khi sản xuất axit nitric dùng cho amoni nitrat và UAN.

Vì vậy, phát thải gắn liền của urê (không dùng axit nitric) không có thành phần N₂O. Nhà xuất khẩu AN và UAN phải tính N₂O, và dữ liệu đã thẩm tra phải ghi nhận việc nhà máy axit nitric có lắp đặt và vận hành hệ thống xúc tác khử hay không.

Nhà xuất khẩu phân bón có thể dùng cổng dành cho nhà vận hành không?

Có. Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba là một phần của Hệ thống đăng ký CBAM, không phải một hệ thống riêng; việc truy cập thực hiện bằng EU Login có xác thực hai yếu tố. Nhà sản xuất phân bón tự đăng ký tài khoản và đăng ký từng cơ sở sản xuất trên cổng này (Điều 10 Quy định (EU) 2023/956), tải báo cáo phát thải lên một lần, và báo cáo được thẩm tra qua Hệ thống đăng ký CBAM.

Sau đó, nhà sản xuất có thể chia sẻ dữ liệu đã thẩm tra với mọi người khai báo CBAM được cấp phép nhập khẩu hàng của mình. Theo lịch của Ủy ban châu Âu, báo cáo thẩm tra được phát hành trên Hệ thống đăng ký CBAM từ tháng 1/2027, trước hạn nộp tờ khai đầu tiên ngày 30/9/2027. Hướng dẫn có tại trang cổng dành cho nhà vận hành.

Doanh nghiệp phân bón Việt Nam có thể tìm hướng dẫn về CBAM ở đâu?

Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng và triển khai đề án ứng phó với CBAM theo thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương đưa tin ngày 28 tháng 8 năm 2024). Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI phát hành sổ tay hỏi đáp về CBAM vào tháng 12/2024.

Sổ tay này được phát hành trước khi Quy định (EU) 2025/2083 sửa đổi Quy định (EU) 2023/956, nên doanh nghiệp cần đối chiếu các mốc với văn bản hiện hành: hạn nộp tờ khai CBAM và nộp lại chứng chỉ là ngày 30/9 của năm sau (khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22), và giá chứng chỉ năm 2026 được tính theo quý (khoản 1a Điều 21). Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, cbamguide.com chưa tìm thấy khoản hỗ trợ riêng nào của Nhà nước cho việc tuân thủ CBAM.

Bối cảnh Việt Nam được trình bày tại trang CBAM và Việt Nam. Doanh nghiệp có thể yêu cầu giới thiệu nhà cung cấp dịch vụ tính toán và thẩm tra qua trang hỗ trợ CBAM. Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.

Ngoài EU, thị trường nào khác áp dụng cơ chế tương tự với phân bón?

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, Vương quốc Anh áp dụng thuế CBAM riêng cho năm ngành, trong đó có phân bón. Thuế suất minh họa cho phân bón, công bố ngày 16 tháng 10 năm 2026, là 1,45 GBP/tCO₂e; con số này chỉ mang tính tham khảo và chưa làm phát sinh nghĩa vụ thuế. Theo dự thảo thông báo, phân bón không chịu hệ số cộng thêm. Chi tiết có tại trang UK CBAM (tiếng Anh).


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.