Đầu tư giảm phát thải theo CBAM mang lại lợi ích tài chính định lượng được cho nhà xuất khẩu Việt Nam khi mức phát thải thực tế đã thẩm tra thấp hơn giúp giảm số chứng chỉ CBAM mà nhà nhập khẩu EU phải mua.
Thép cán nóng mã CN 7208 39 00 xuất xứ Việt Nam, khai báo theo giá trị mặc định, cần 1,24925 chứng chỉ cho mỗi tấn sản phẩm nhập khẩu năm 2026, tức 102,84 EUR mỗi tấn theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.
Với cùng mức giá, chi phí này tăng lên 193,41 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2030.
Câu hỏi vì vậy không phải là giảm phát thải có lợi hay không, mà là khoản đầu tư cụ thể của doanh nghiệp vượt điểm hòa vốn ở mức giá nào và vào năm nào.
Sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR trong 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025, khoảng 95,5% (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Bài toán này trước hết là bài toán của ngành thép.
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.
Trang này trình bày phép tính hòa vốn theo từng ngành, dựa trên giá trị mặc định chính thức, định mức CBAM và lộ trình phân bổ miễn phí, cùng các điểm riêng của doanh nghiệp thép Việt Nam: điện lưới, tuyến sản xuất và tiền chất.
Giảm phát thải theo CBAM có ý nghĩa gì với nhà xuất khẩu Việt Nam?
Với nhà xuất khẩu, giảm phát thải theo CBAM là hạ phát thải gắn liền cụ thể trên mỗi tấn sản phẩm xuống dưới giá trị mặc định hoặc dưới mức đã thẩm tra của đối thủ, để giảm nghĩa vụ chứng chỉ của nhà nhập khẩu EU.
Nhà xuất khẩu Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM: người khai báo CBAM được cấp phép tại EU mua và nộp lại chứng chỉ. Tuy vậy, chi phí này được chuyển về nhà xuất khẩu thông qua quan hệ mua bán.
Khi phát thải đã thẩm tra thấp hơn, nhà nhập khẩu nộp ít chứng chỉ hơn và có thể chấp nhận giá mua cao hơn cho mỗi tấn hàng.
Hướng dẫn tổng quan về CBAM của EU giải thích quy trình mua chứng chỉ của nhà nhập khẩu và vì sao dữ liệu phát thải của cơ sở sản xuất quyết định số chứng chỉ phải mua.
Nắm rõ mối liên hệ này là bước đầu tiên trước khi đánh giá đầu tư xanh có đáng thực hiện hay không.
Giảm phát thải mang lại hai lợi ích tài chính riêng biệt như sau.
- Tránh hệ số cộng thêm của giá trị mặc định: hệ số cộng thêm là 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028, riêng phân bón là 1% mỗi năm (Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, đã được thay thế theo Quy định thực thi (EU) 2026/1740). Cơ sở có phát thải thực tế đã thẩm tra thấp hơn giá trị mặc định không phải chịu phần cộng thêm này.
- Lợi thế giá với người mua EU: khi người mua EU so sánh chi phí CBAM giữa các nhà cung cấp, nhà sản xuất đã thực sự giảm phát thải gắn liền xuống dưới mức của đối thủ sẽ có lợi thế.
Lợi ích thứ hai đặc biệt quan trọng với thép mạ, tráng phủ nhóm 7210. Năm 2025, EU nhập khẩu 1.036.373 tấn nhóm hàng này từ Việt Nam; Việt Nam đứng thứ hai, sau Hàn Quốc (1.085.632 tấn) (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Khi hai nhà cung cấp lớn nhất gần ngang nhau về khối lượng, chênh lệch chi phí CBAM trên mỗi tấn có thể là yếu tố quyết định đơn hàng.
Vì sao lộ trình phân bổ miễn phí quyết định thời gian hoàn vốn?
Hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí trong EU ETS mà nhà sản xuất EU được giữ lại; hệ số này giảm từ 97,5% năm 2026 và không còn áp dụng từ năm 2034.
Số chứng chỉ mà nhà nhập khẩu phải nộp lại cho mỗi tấn hàng bằng phát thải gắn liền cụ thể trừ đi khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.
Khoản điều chỉnh bằng hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM của hàng hóa (Điều 31 Quy định (EU) 2023/956; Quy định thực thi (EU) 2025/2620). Hệ số điều chỉnh liên ngành là 100% cho các năm 2026 đến 2030 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862).
Vì vậy, khoản đầu tư giảm phát thải phải được đánh giá theo công thức này cho từng năm, không phải theo một tỷ lệ phần trăm cố định của tổng chi phí.
Lộ trình được quy định tại khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC: hệ số CBAM là 97,5% năm 2026, 95% năm 2027, 90% năm 2028, 77,5% năm 2029 và 51,5% năm 2030.
Sau đó, hệ số CBAM là 39%, 26,5% và 14% trong các năm 2031 đến 2033. Mức giảm lớn nhất trong một năm, từ 77,5% xuống 51,5%, rơi vào giai đoạn 2029-2030. Từ năm 2034, hệ số CBAM không còn được áp dụng và không còn khoản điều chỉnh nào được trừ.
Khoản điều chỉnh là một lượng cố định trên mỗi tấn, nên mọi tấn CO₂e vượt định mức đều bị tính đủ ngay từ năm đầu, và mỗi tấn được loại bỏ ở phần vượt định mức giúp tiết kiệm trọn một chứng chỉ.
Bảng dưới đây áp dụng lộ trình cho thép cán nóng Việt Nam (mã CN 7208 39 00), giá trị mặc định 2,350 tCO₂e/tấn, định mức CBAM 1,370 (tuyến lò cao - lò thổi oxy, cột B), giá cố định 82,32 EUR.
| Năm nhập khẩu | Hệ số CBAM | Hệ số cộng thêm | Phát thải tính theo mặc định (tCO₂e/tấn) | Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (tCO₂e/tấn) | Số chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm | Chi phí mỗi tấn sản phẩm |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2026 | 97,5% | 10% | 2,585 | 1,33575 | 1,24925 | 102,84 EUR |
| 2027 | 95% | 20% | 2,820 | 1,3015 | 1,5185 | 125,00 EUR |
| 2028 | 90% | 30% | 3,055 | 1,233 | 1,822 | 149,99 EUR |
| 2029 | 77,5% | 30% | 3,055 | 1,06175 | 1,99325 | 164,08 EUR |
| 2030 | 51,5% | 30% | 3,055 | 0,70555 | 2,34945 | 193,41 EUR |
Tính ngày 4/11/2026 bằng thư viện lib/cbam-law.js trên Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740) và điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620. Định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027 (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620), nên các dòng từ năm 2027 là ước tính.
Theo cùng phương pháp, bán thành phẩm thép mã CN 7207 11 14 xuất xứ Thổ Nhĩ Kỳ có chi phí 99,70 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2026 và 189,38 EUR năm 2030.
Cùng mã hàng xuất xứ Việt Nam (giá trị mặc định 2,350) có chi phí 103,32 EUR và 193,66 EUR.
Các con số năm 2030 dùng định mức hiện hành, có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027. Các quyết định đầu tư trong năm 2026 và 2027 sẽ xác định doanh nghiệp đi trước đà tăng chi phí này hay phải bị động chạy theo.
Hướng dẫn CBAM cho nhà xuất khẩu ngoài EU trình bày toàn bộ chuỗi tác động thương mại và các phương án ngoài giảm phát thải, như cung cấp dữ liệu, chuyển chi phí vào giá và chuyển hướng thị trường.
Giảm phát thải mất nhiều thời gian nhất nhưng tạo lợi thế bền vững nhất, vì khoản tiết kiệm tăng dần khi hệ số CBAM giảm.
Thời gian hoàn vốn còn phụ thuộc vào giá chứng chỉ CBAM. Năm 2026, giá chứng chỉ là giá theo quý (khoản 1a Điều 21): 75,36 EUR cho quý I, 75,28 EUR cho quý II và 82,32 EUR cho quý III, công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026. Từ năm 2027, giá được tính theo tuần (khoản 1 Điều 21).
Hiện chưa thể biết giá năm 2030, nên các kịch bản bên dưới trải từ 50 đến 100 EUR/tCO₂e. Đây là các kịch bản lập kế hoạch do cbamguide.com lựa chọn, không phải dự báo.
Mỗi khi giá tăng 10 EUR, giá trị của mỗi tấn CO₂e được loại bỏ khỏi phát thải đã thẩm tra tăng thêm 10 EUR.
Chi phí CBAM của hàng Việt Nam theo giá trị mặc định
Bảng dưới đây so sánh chi phí năm 2026 và năm 2030 của bảy mặt hàng Việt Nam khai báo theo giá trị mặc định, ở giá cố định 82,32 EUR (tính ngày 4/11/2026, cùng nguồn như bảng trên).
| Mặt hàng (mã CN) | Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn, trước hệ số cộng thêm) | Định mức CBAM (cột B) | Chi phí năm 2026 mỗi tấn sản phẩm | Chi phí năm 2030 mỗi tấn sản phẩm |
|---|---|---|---|---|
| Bán thành phẩm thép (7207 11 14) | 2,350 (tuyến C) | 1,364 | 103,32 EUR | 193,66 EUR |
| Thép cán nóng (7208 39 00) | 2,350 (tuyến C) | 1,370 | 102,84 EUR | 193,41 EUR |
| Thép cán nguội (7209 17 90) | 2,370 (tuyến C) | 1,458 | 97,59 EUR | 191,82 EUR |
| Thép mạ, tráng phủ (7210 49 00) | 2,370 (tuyến C) | 1,491 | 94,94 EUR | 190,42 EUR |
| Xi măng Portland xám (2523 29 00) | 1,440 (giá trị "các nước và vùng lãnh thổ khác"; bảng Việt Nam không có dòng này) | 0,666 | 76,94 EUR | 125,87 EUR |
| Nhôm chưa gia công (7601 10 90) | 0,360 (tuyến L, nhôm thứ cấp) | 0,091 | 25,29 EUR | 34,67 EUR |
| Urê (3102 10 19) | 2,430 | 0,902 | 129,64 EUR | 163,80 EUR |
Cột năm 2030 dùng hệ số cộng thêm 30% (phân bón 1%) và hệ số CBAM 51,5%, theo định mức hiện hành; định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027.
Biểu thuế của Việt Nam dùng mã AHTN 8 số; chỉ sáu số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan EU.
Bu lông, ốc vít nhóm 7318 (149.193 tấn năm 2025, Việt Nam xếp thứ ba theo khối lượng; Eurostat Comext DS-045409, 2025) chưa có trong bảng vì định mức CBAM áp dụng cho mã 7318 15 90 còn đang được đối chiếu với phụ lục.
Doanh nghiệp có thể ước tính theo mặt hàng và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.
Phân tích hòa vốn: khi nào đầu tư giảm phát thải có lãi?
Đầu tư giảm phát thải hòa vốn khi khoản giảm chi phí chứng chỉ hằng năm bằng chi phí vốn của khoản đầu tư đã phân bổ theo năm.
Bốn kịch bản giá chứng chỉ dưới đây so sánh khoản tiết kiệm hằng năm với chi phí đầu tư.
Trường hợp tham chiếu là thép lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF) với cường độ phát thải ước tính khoảng 2,0 tCO₂/tấn; đây là con số minh họa, không phải giá trị mặc định hay định mức CBAM.
Giả định đầu tư: một nhà máy BF-BOF chuyển một phần sang hoàn nguyên trực tiếp kết hợp lò điện hồ quang (DRI-EAF) hoặc phun hydro, giảm phát thải gắn liền cụ thể đã thẩm tra từ 2,0 xuống 1,2 tCO₂/tấn (giảm 40%; cả hai con số đều là giả định). Khối lượng xuất khẩu sang EU là 100.000 tấn mỗi năm.
Chi phí vốn phân bổ theo năm giả định là 5 triệu EUR, khấu hao trong 15 năm. Cả bốn đầu vào đều do cbamguide.com chọn để minh họa phương pháp, không phải dữ liệu của một dự án thực.
| Giá chứng chỉ | Mức giảm phát thải đã thẩm tra | Tiết kiệm mỗi tấn (mức giảm × giá) | Tiết kiệm hằng năm trên 100.000 tấn | Bù được chi phí 5 triệu EUR/năm? |
|---|---|---|---|---|
| 50 EUR/tCO₂e | 0,8 tCO₂e/tấn | 40,00 EUR/tấn | 4,0 triệu EUR | Không |
| 75 EUR/tCO₂e | 0,8 tCO₂e/tấn | 60,00 EUR/tấn | 6,0 triệu EUR | Có |
| 82,32 EUR/tCO₂e (giá chính thức quý III/2026) | 0,8 tCO₂e/tấn | 65,86 EUR/tấn | 6,59 triệu EUR | Có |
| 100 EUR/tCO₂e | 0,8 tCO₂e/tấn | 80,00 EUR/tấn | 8,0 triệu EUR | Có |
Giả định: 100.000 tấn xuất khẩu sang EU mỗi năm; chi phí đầu tư phân bổ 5 triệu EUR/năm; cả mức ban đầu và mức sau khi giảm đều là phát thải thực tế đã thẩm tra, và toàn bộ mức giảm nằm trên khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Giá giữ cố định để đơn giản.
Bảng cho thấy ba điểm. Khoản tiết kiệm không phải chờ đến năm 2030: mỗi tấn CO₂e đã thẩm tra được loại bỏ ở phần vượt khoản điều chỉnh tiết kiệm một chứng chỉ theo giá đầy đủ trong mọi năm. Ở giá 82,32 EUR, mức giảm giả định đáng giá 6,59 triệu EUR mỗi năm so với chi phí 5 triệu EUR. Ở 50 EUR/tCO₂e, khoản tiết kiệm còn 4,0 triệu EUR và khoản đầu tư không hoàn vốn chỉ nhờ tiết kiệm CBAM.
Các giá trị trong bảng là mức trần. Một tấn CO₂e tiết kiệm được chỉ giảm một chứng chỉ khi phát thải đã thẩm tra của nhà máy vẫn cao hơn khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, vì công thức có mức sàn bằng 0. Khoản điều chỉnh thu hẹp mỗi năm theo hệ số CBAM: với thép cán nóng theo giá trị mặc định, khoản này là 1,33575 tCO₂e/tấn năm 2026 (0,975 × định mức 1,370) và 0,70555 năm 2030 (0,515 × 1,370).
Con số năm 2030 dùng định mức hiện hành, có thể được cập nhật cho các năm sau. Với nhà máy có phát thải năm 2026 sát mức khoản điều chỉnh, một phần mức giảm chỉ được tính từ các năm sau.
Khi khai báo theo phát thải thực tế, khoản điều chỉnh dùng định mức cột A cộng với phân bổ miễn phí gắn liền trong tiền chất, nên mỗi nhà máy phải tự lập mô hình với số liệu của mình.
Để hình dung quy mô với hàng Việt Nam: 100.000 tấn thép cán nóng mã CN 7208 39 00 khai báo theo giá trị mặc định cần 124.925 chứng chỉ cho hàng nhập khẩu năm 2026, khoảng 10,28 triệu EUR ở giá 82,32 EUR. Ở cùng mức giá, hàng nhập khẩu năm 2030 cần khoảng 19,34 triệu EUR.
Khối lượng là giả định minh họa, và định mức có thể thay đổi từ năm 2027.
Cách tính tương tự áp dụng cho xi măng, nhôm và phân bón, nhưng con số thay đổi theo giá trị mặc định và định mức của từng ngành.
Xi măng Portland xám (mã CN 2523 29 00) có định mức CBAM 0,666 tCO₂e/tấn. Bảng của Việt Nam không có dòng xi măng Portland xám, nên áp dụng giá trị mặc định 1,440 của nhóm "các nước và vùng lãnh thổ khác".
Khoản tiết kiệm trên mỗi tấn xi măng nhỏ hơn thép nhưng vẫn đáng kể với nhà xuất khẩu khối lượng lớn: EU nhập khẩu 113.610 tấn xi măng Portland xám từ Việt Nam năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Urê (mã CN 3102 10 19) có định mức CBAM 0,902 tCO₂e/tấn, so với giá trị mặc định 1,390 của Ai Cập, 2,430 của Việt Nam và 2,720 của "các nước và vùng lãnh thổ khác".
EU gần như không nhập khẩu phân bón từ Việt Nam (354 tấn năm 2025, Eurostat Comext DS-045409, 2025), nên các con số urê chủ yếu là tham chiếu cho doanh nghiệp đang cân nhắc thị trường EU.
Tuyến amoniac xanh giảm phát thải trực tiếp xuống gần bằng 0, nhưng với phân bón, phát thải gián tiếp vẫn được tính.
Điện dùng cho điện phân được tính theo hệ số phát thải lưới điện quốc gia, trừ khi điện được cấp qua kết nối kỹ thuật trực tiếp hoặc hợp đồng mua bán điện (điểm 6 Phụ lục IV Quy định (EU) 2023/956).
Lợi thế lớn nhất vì vậy thuộc về nhà sản xuất có nguồn điện tái tạo theo hợp đồng hoặc đấu nối trực tiếp.
Lộ trình giảm phát thải nào giảm nghĩa vụ CBAM hiệu quả nhất?
Bốn lộ trình giảm phát thải gắn liền áp dụng cho các ngành thuộc CBAM; lợi ích tài chính của mỗi lộ trình phụ thuộc vào mức giảm đạt được, chi phí vốn và thời gian triển khai.
Dưới đây là bốn lộ trình áp dụng cho phần lớn nhà xuất khẩu chịu tác động của CBAM.
- Chuyển nhiên liệu và giảm tỷ lệ clinker trong xi măng: thay than bằng nhiên liệu thay thế (sinh khối, nhiên liệu từ chất thải) giảm phát thải từ đốt nhiên liệu, khoảng 40% tổng phát thải gắn liền của xi măng Portland. Giảm tỷ lệ clinker trên xi măng (tăng xỉ lò cao, tro bay hoặc đất sét nung) xử lý phần khoảng 60% từ quá trình nung đá vôi; hai tỷ lệ 40% và 60% là số liệu ước lượng của ngành. Ví dụ minh họa: mức giảm kết hợp 0,2 đến 0,3 tCO₂/tấn xi măng (khoảng giả định, không phải ước tính có nguồn hay giá trị của phụ lục) tiết kiệm 16,46 đến 24,70 EUR mỗi tấn ở giá 82,32 EUR, vì mỗi tấn CO₂e được loại bỏ ở phần vượt khoản điều chỉnh giúp tiết kiệm một chứng chỉ.
- Chuyển sang DRI-EAF trong ngành thép: hoàn nguyên trực tiếp quặng sắt bằng khí thiên nhiên (hoặc hydro xanh) rồi nấu trong lò điện hồ quang giảm phát thải từ khoảng 2,0 tCO₂/tấn của tuyến BF-BOF xuống khoảng 0,9 đến 1,4 tCO₂/tấn với DRI dùng khí, và tiến gần 0,3 đến 0,5 tCO₂/tấn với DRI dùng hydro. Đây là cường độ ước lượng của ngành, không phải giá trị mặc định hay định mức. Chi phí vốn lớn và khác nhau theo từng nhà máy, nên phải lấy từ nghiên cứu kỹ thuật. Xét về khoản tiết kiệm, mức giảm đã thẩm tra 1,5 tCO₂/tấn đáng giá tối đa 123,48 EUR mỗi tấn ở giá 82,32 EUR, trong phạm vi phần phát thải được loại bỏ nằm trên khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.
- Amoniac xanh cho nhà sản xuất phân bón: chuyển từ tổng hợp amoniac Haber-Bosch dùng khí thiên nhiên sang hydro xanh từ điện phân cắt giảm phát thải trực tiếp của urê xuống gần bằng 0; phát thải gián tiếp chỉ thấp khi điện tái tạo được cấp qua kết nối kỹ thuật trực tiếp hoặc hợp đồng mua bán điện. Theo giá trị mặc định, urê Ai Cập (3102 10 19, giá trị mặc định 1,390 tCO₂e/tấn) có chi phí 43,17 EUR mỗi tấn năm 2026 và 77,33 EUR năm 2030 ở giá 82,32 EUR (định mức có thể được cập nhật từ năm 2027); urê theo giá trị 2,720 của nhóm "các nước và vùng lãnh thổ khác" có chi phí 153,75 EUR năm 2026. Phát thải đã thẩm tra bằng hoặc dưới khoản điều chỉnh đưa nghĩa vụ về 0. Các vùng có điện tái tạo giá rẻ (Maroc, Chile, Australia, một phần Trung Đông) có lợi thế chi phí lớn nhất.
- Điện tái tạo cho luyện nhôm: nhôm là hàng thuộc Phụ lục II, nên CBAM chỉ tính phát thải trực tiếp, và giá trị mặc định của nhôm cũng chỉ gồm phát thải trực tiếp (cột gián tiếp ghi "N/A"). Chuyển sang điện tái tạo vì vậy hiện không làm giảm nghĩa vụ CBAM, dù có ý nghĩa với mục tiêu phạm vi 3 của người mua và với khả năng mở rộng CBAM sang phát thải gián tiếp trong tương lai. Đòn bẩy CBAM trong luyện nhôm là phát thải trực tiếp: tiêu hao anode và kiểm soát PFC, được chứng minh bằng dữ liệu thực tế đã thẩm tra so với giá trị mặc định như 1,870 tCO₂e/tấn của UAE hoặc 3,000 của Trung Quốc (mã CN 7601). Giá trị mặc định của Việt Nam cho nhóm 7601 là 0,360 theo tuyến nhôm thứ cấp (L), tương ứng 25,29 EUR mỗi tấn năm 2026.
Ba điểm riêng của doanh nghiệp thép Việt Nam
Ba điểm dưới đây thay đổi bài toán giảm phát thải của doanh nghiệp thép Việt Nam so với các phân tích chung.
- Điện lưới không được tính vào phát thải gắn liền của thép. Hàng sắt thép thuộc Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956, nên CBAM chỉ tính phát thải trực tiếp; phát thải gián tiếp từ điện tiêu thụ không được tính, trừ quặng sắt kết tụ (thiêu kết hoặc vê viên, mã CN 2601 12 00) (khoản 1 Điều 7). Lò điện hồ quang dùng điện lưới Việt Nam vì vậy không bị cộng phát thải điện trong CBAM thép. Xi măng và phân bón thì khác: phát thải gián tiếp được tính. Báo cáo COM(2025)783 của Ủy ban châu Âu dự kiến xem xét vào cuối năm 2027 việc tính phát thải gián tiếp cho các ngành CBAM khác; đó là đánh giá, chưa phải đề xuất.
- Giá trị mặc định đánh giá mọi nhà máy thép carbon theo tuyến lò cao. Mọi dòng thép carbon trong bảng giá trị mặc định của Việt Nam ghi tuyến lò cao - lò thổi oxy (C), nên nhà máy lò điện hồ quang (EAF) chỉ thể hiện được lợi thế khi có phát thải thực tế đã thẩm tra. Định mức cột B cho thép cán nóng nhóm 7208 là 1,370 với tuyến C, 0,481 với tuyến DRI-EAF (D) và 0,072 với tuyến EAF dùng phế liệu (E) (điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620). Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí có thể khác nhau theo tuyến sản xuất và cơ cấu tiền chất, nên doanh nghiệp phải tính lợi ích ròng, không chỉ mức giảm phát thải. Phế liệu thép (mã CN 7204) hiện không thuộc Phụ lục I và không mang theo phát thải gắn liền, nên khi khai báo theo phát thải thực tế, tăng tỷ lệ phế liệu làm giảm trực tiếp phát thải khai báo.
- Với doanh nghiệp cán lại và mạ, tiền chất là đòn bẩy nhanh nhất. Thép mạ nhóm 7210 và thép cán nguội nhóm 7209 thường được làm từ thép cuộn cán nóng, một phần nhập khẩu (suy luận từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu Eurostat). Phát thải gắn liền của hàng hóa phức tạp bao gồm phát thải của tiền chất (Quy định thực thi (EU) 2025/2547), nên chọn nhà cung cấp thép cuộn có phát thải đã thẩm tra thấp hơn làm giảm phát thải gắn liền của sản phẩm xuất khẩu mà không cần đầu tư lò mới. Điều kiện là nhà cung cấp tiền chất cung cấp được dữ liệu phát thải thực tế của cơ sở sản xuất.
Khấu trừ giá carbon đã thực trả theo Điều 9 là cơ chế bổ sung cho nhà xuất khẩu ở nước có định giá carbon: khi giá carbon trong nước đã được thực trả, nhà nhập khẩu EU có thể yêu cầu giảm số chứng chỉ.
Quy định thực thi về Điều 9 chưa được thông qua tính đến ngày 4/11/2026, và chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận.
Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.
Trang khấu trừ giá carbon theo Điều 9 trình bày đầy đủ điều kiện và phương pháp tính.
Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)
Nên ưu tiên dữ liệu thực tế hay đầu tư giảm phát thải trước?
Doanh nghiệp phải chọn thứ tự giữa cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra và đầu tư vốn giảm phát thải; hai phương án không loại trừ nhau, nhưng dữ liệu thực tế cho lợi ích nhanh hơn với chi phí ban đầu thấp hơn.
Cung cấp dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra có thể hoàn thành trong 6 đến 18 tháng, còn đầu tư vốn giảm phát thải cần 3 đến 10 năm. Năm bước dưới đây giúp doanh nghiệp đánh giá phương án phù hợp.
- So sánh sơ bộ: đặt phát thải tự giám sát của cơ sở cạnh giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm. Thép cán nóng Việt Nam (7208 39 00) có giá trị mặc định 2,350 tCO₂e/tấn, hay 2,585 khi cộng hệ số năm 2026; sau khoản điều chỉnh 1,33575, nhà nhập khẩu phải nộp lại 1,24925 chứng chỉ mỗi tấn, 102,84 EUR ở giá 82,32 EUR. Phôi thép tấm Trung Quốc (7207 12 10) có giá trị mặc định 3,169, tức 3,4859 sau hệ số cộng thêm; sau khoản điều chỉnh 0,975 × 1,364 = 1,3299, nhà nhập khẩu phải nộp lại 2,1560 chứng chỉ mỗi tấn, tức 177,48 EUR. Cường độ ước lượng 1,8 đến 2,1 tCO₂e/tấn của tuyến BF-BOF chỉ là bối cảnh, không phải giá trị mặc định, định mức hay số liệu đã thẩm tra; khoản tiết kiệm phải được lập mô hình trên số liệu của chính doanh nghiệp theo phương pháp phát thải thực tế (định mức cột A cộng phân bổ miễn phí trong tiền chất).
- Tính chi phí thẩm tra theo năm: đơn vị thẩm tra được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo EN ISO/IEC 17029:2019 báo giá 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở mỗi kỳ báo cáo (ước tính thị trường của các đơn vị cung cấp dịch vụ, không phải số liệu của Ủy ban châu Âu). Với nhà xuất khẩu 100.000 tấn mỗi năm, chi phí này là 0,05 đến 0,50 EUR/tấn, rất nhỏ so với 102,84 EUR/tấn của thép cán nóng Việt Nam theo giá trị mặc định.
- Lập mô hình nghĩa vụ còn lại sau khi có dữ liệu: nếu phát thải thực tế đã thấp hơn giá trị mặc định nhưng vẫn cao xét về giá trị tuyệt đối, tính chi phí chứng chỉ còn lại với giá EU ETS và hệ số CBAM năm 2030. Đây là phần nghĩa vụ mà đầu tư giảm phát thải nhắm tới.
- Xác định chi phí vốn của lộ trình giảm phát thải phù hợp và phân bổ theo năm trên vòng đời dự kiến của tài sản.
- Tính năm hòa vốn: năm mà tổng khoản tiết kiệm chứng chỉ cộng dồn vượt tổng chi phí vốn phân bổ cộng dồn. Nếu năm hòa vốn rơi trước năm 2034 với giả định giá EU ETS thận trọng, khoản đầu tư hợp lý về tài chính.
Nắm vững cách tính phát thải gắn liền là điều kiện cần cho phân tích này, vì phát thải gắn liền cụ thể là đại lượng mà khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí được trừ vào trước khi áp giá chứng chỉ.
Các cơ sở thuộc danh mục phải kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (2.441 cơ sở, hiệu lực từ ngày 25/9/2026) đã có một phần số liệu hoạt động để bắt đầu.
Tuy nhiên, báo cáo kiểm kê khí nhà kính trong nước không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành theo CBAM, và thẩm định trong nước không phải là thẩm tra CBAM.
Nhà sản xuất có thể đăng ký trên Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba (thuộc Hệ thống đăng ký CBAM) và cung cấp dữ liệu phát thải đã thẩm tra cho nhà nhập khẩu EU.
Câu hỏi thường gặp về giảm phát thải theo CBAM
Giảm phát thải có luôn làm giảm chi phí chứng chỉ CBAM không?
Giảm phát thải gắn liền đã thẩm tra làm giảm số chứng chỉ mà nhà nhập khẩu EU phải mua, với điều kiện phát thải vẫn nằm trên khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Khoản điều chỉnh là một lượng cố định trên mỗi tấn (hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM), nên mỗi tấn CO₂e loại bỏ ở phần vượt khoản này tiết kiệm trọn một chứng chỉ trong mọi năm, tương đương 82,32 EUR theo giá chính thức quý III/2026.
Hàng hóa có phát thải bằng hoặc dưới khoản điều chỉnh đã có nghĩa vụ bằng 0, và giảm thêm không tạo thêm khoản tiết kiệm CBAM cho đến khi hệ số CBAM giảm. Khi chi phí của nhà nhập khẩu giảm, mức giá họ sẵn sàng trả cho hàng của doanh nghiệp cũng tăng lên.
Mức giảm phát thải tối thiểu bao nhiêu thì đáng đầu tư theo CBAM?
Không có mức tối thiểu chung, vì điểm hòa vốn phụ thuộc vào khối lượng xuất khẩu, chi phí vốn, giá chứng chỉ và khoảng cách giữa phát thải đã thẩm tra với khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Công thức là: (mức giảm tCO₂e/tấn ở phần vượt khoản điều chỉnh) × (khối lượng xuất khẩu hằng năm, tấn) × (giá chứng chỉ) = khoản tiết kiệm chi phí chứng chỉ hằng năm.
Tổng khoản tiết kiệm này trong vòng đời khoản đầu tư phải vượt tổng chi phí vốn. Với nhà xuất khẩu thép 100.000 tấn mỗi năm, mức giảm đã thẩm tra 0,5 tCO₂e/tấn đáng giá tối đa 4,12 triệu EUR mỗi năm ở giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.
Nhà xuất khẩu có thể dựa vào khấu trừ theo Điều 9 thay vì giảm phát thải không?
Khấu trừ theo Điều 9 và giảm phát thải là hai cơ chế riêng với chức năng tài chính khác nhau. Điều 9 giảm nghĩa vụ chứng chỉ theo giá carbon đã thực trả ở nước sản xuất; cơ chế này không làm giảm phát thải gắn liền. Tính đến ngày 4/11/2026, quy định thực thi vẫn là dự thảo và chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận, nên chưa nhà xuất khẩu nào có thể dựa vào cơ chế này.
Với Việt Nam, hạn ngạch trong giai đoạn thí điểm được phân bổ miễn phí, nên trên phần phát thải được phân bổ không có giá carbon nào được thực trả. Giảm phát thải làm giảm chính con số phát thải gắn liền, qua đó giảm nghĩa vụ chứng chỉ bất kể nước xuất khẩu có giá carbon hay không.
Đầu tư giảm phát thải có được ghi nhận khác với khai báo theo giá trị mặc định không?
Chứng chỉ CBAM được tính trên phát thải gắn liền cụ thể (tCO₂e mỗi tấn hàng hóa) trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí. Phát thải thấp vì doanh nghiệp cung cấp dữ liệu thực tế đã thẩm tra hay vì đã đầu tư công nghệ ít carbon thì quy định đều xử lý như nhau.
Khoản điều chỉnh có thể khác nhau theo tuyến sản xuất và cơ cấu tiền chất, nên hai cơ sở có cùng phát thải đã thẩm tra không phải lúc nào cũng nộp cùng số chứng chỉ. Lợi thế của đầu tư giảm phát thải so với chỉ cung cấp dữ liệu nằm ở mức phát thải tuyệt đối đạt được, không nằm ở một cơ chế ưu đãi nào trong quy định.
Giá EU ETS giảm có làm giảm giá trị của việc giảm phát thải theo CBAM không?
Giá chứng chỉ thấp hơn làm giảm khoản tiết kiệm hằng năm theo đúng tỷ lệ, và điểm hòa vốn lùi lại. Trần phát thải EU ETS giảm theo hệ số tuyến tính 4,3% mỗi năm từ 2024 đến 2027 và 4,4% từ năm 2028 theo Chỉ thị (EU) 2023/959, khiến nguồn cung bị thu hẹp, nhưng giá do thị trường quyết định và có thể giảm cũng như tăng.
Giá chứng chỉ CBAM chính thức tăng từ 75,28 EUR của quý II/2026 lên 82,32 EUR của quý III/2026. Doanh nghiệp nên lập mô hình lợi ích giảm phát thải ở mức giá thận trọng như 50 EUR/tCO₂e, bên cạnh giá chính thức hiện hành.
Cần những bước thẩm tra nào trước khi khoản tiết kiệm từ giảm phát thải được ghi nhận?
Dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra là điều kiện tiên quyết cho mọi khoản giảm chứng chỉ nhờ giảm phát thải; chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8). Nhà nhập khẩu EU không thể dùng số liệu tự khai của nhà sản xuất: dữ liệu phải được thẩm tra bởi một đơn vị thẩm tra được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo EN ISO/IEC 17029:2019 (Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551).
Năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546). Đơn vị thẩm tra xác nhận độ chính xác của số liệu hoạt động, tính phù hợp của hệ số phát thải và phương pháp tính theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547. Cho đến khi dữ liệu đã thẩm tra được người khai báo CBAM được cấp phép chấp nhận, giá trị mặc định được áp dụng bất kể phát thải thực tế.
Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, tài liệu của năm tổ chức công nhận quốc gia ghi nhận bảy đơn vị thẩm tra được công nhận cho CBAM: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp), Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý), Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển), Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026, đơn vị đầu tiên được thành lập ngoài EU) và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026). Sáu đơn vị được thành lập tại EU, một tại Ai Cập; không có đơn vị nào tại Việt Nam.
DNV công bố ngày 6/11/2026 rằng đã được Accredia công nhận, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định nào nêu tên DNV, nên DNV chưa được tính. Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức. Trang thẩm tra CBAM cho nhà sản xuất ngoài EU trình bày chi tiết yêu cầu khảo sát thực địa và con đường công nhận.
Chiến lược xuất khẩu thay đổi thế nào khi đang đầu tư giảm phát thải?
Doanh nghiệp đã cam kết chương trình giảm phát thải 5 đến 10 năm cần quản lý chi phí CBAM trong suốt giai đoạn đầu tư, không chỉ sau khi hoàn thành. Hướng dẫn chiến lược CBAM cho nhà xuất khẩu trình bày các phương án cho giai đoạn này: cung cấp dữ liệu thực tế đã thẩm tra ngay (để hưởng lợi từ phần phát thải đã thấp hơn giá trị mặc định), cân nhắc thẩm tra hằng năm những cải thiện đạt được từng phần, và định giá hợp đồng EU theo lộ trình chi phí chuyển đổi thay vì chỉ theo chi phí CBAM của năm hiện tại.
Nếu không điều chỉnh giá hợp đồng trong giai đoạn đầu tư, doanh nghiệp phải gánh cùng lúc chi phí vốn của việc giảm phát thải và chi phí chứng chỉ CBAM vẫn còn đáng kể.
Phát thải gắn liền được tính thế nào cho quy trình sản xuất nhiều công đoạn?
Phát thải gắn liền của hàng hóa CBAM dùng tiền chất thuộc diện CBAM (ví dụ xi măng làm từ clinker, thép mạ làm từ thép cuộn cán nóng, hoặc thanh nhôm định hình làm từ nhôm chưa gia công) phải bao gồm phát thải gắn liền của tiền chất. Phương pháp tính được quy định tại Quy định thực thi (EU) 2025/2547 và yêu cầu lấy dữ liệu phát thải từ cơ sở sản xuất tiền chất nếu đó không phải là cơ sở sản xuất chính.
Với nhà sản xuất tích hợp theo chiều dọc, ranh giới hệ thống bao gồm mọi công đoạn liên quan đến sản xuất. Hiểu rõ cách tính phát thải gắn liền là điều kiện cần trước khi lập mô hình tác động tài chính của việc giảm phát thải ở một công đoạn cụ thể.
Giá carbon EU ETS có ảnh hưởng đến cách tính khấu trừ theo Điều 9 không?
Khoản khấu trừ theo Điều 9 dựa trên giá carbon đã thực trả ở nước sản xuất cho phát thải gắn liền đã khai báo, sau khi trừ mọi khoản hoàn trả hoặc bù đắp khác. Giá EU ETS không trực tiếp tham gia vào phép tính khoản này mà quyết định giá chứng chỉ CBAM. Khi giá chứng chỉ tăng, một mức giá carbon trong nước cố định chỉ bù được một tỷ lệ nghĩa vụ nhỏ hơn.
Hệ thống mua bán phát thải của Hàn Quốc (K-ETS) có giá trung bình 9.393 won (6,60 USD) trên thị trường thứ cấp năm 2025, theo ICAP, và thép Hàn Quốc vẫn được phân bổ miễn phí 100%, nên phần giá carbon thực trả rất nhỏ. Trên sàn carbon Việt Nam, đến ngày 28/9/2026 mới có 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch, giá 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (VietnamFinance, 29/9/2026). Cả hai đều rất thấp so với giá chứng chỉ 82,32 EUR của quý III/2026, và tính đến ngày 4/11/2026 chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận.
Giảm phát thải vì CBAM có giống giảm phát thải để tiếp cận thị trường EU không?
Giảm phát thải theo CBAM là một phần của quá trình chuyển đổi carbon thấp rộng hơn. Giảm phát thải gắn liền cụ thể làm giảm nghĩa vụ chứng chỉ CBAM, nhưng bản thân việc này không đáp ứng yêu cầu tiếp cận thị trường EU nào khác, cam kết bền vững của doanh nghiệp hay nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng.
Tuy vậy, người mua EU thuộc phạm vi Chỉ thị về thẩm định bền vững doanh nghiệp (CSDDD) và có cam kết net-zero tự nguyện ngày càng áp dụng tiêu chí giảm phát thải phạm vi 3 khi chọn nhà cung cấp. Đầu tư giảm phát thải vì lý do CBAM vì vậy còn tạo lợi ích thứ hai: khả năng cạnh tranh cao hơn với mọi người mua EU áp dụng tiêu chí carbon cho chuỗi cung ứng.
Lò điện hồ quang dùng điện lưới Việt Nam có bị CBAM tính phát thải điện không?
Không, đối với hàng sắt thép. Sắt thép thuộc Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956, nên CBAM chỉ tính phát thải trực tiếp, và phát thải gián tiếp từ điện tiêu thụ không được tính, trừ quặng sắt kết tụ (mã CN 2601 12 00). Lợi thế của lò điện hồ quang so với lò cao vì vậy không bị lưới điện nhiều than làm mất đi trong phép tính CBAM thép.
Với xi măng và phân bón, phát thải gián tiếp được tính, nên nguồn điện có ý nghĩa. Để lợi thế EAF được ghi nhận, nhà máy cần dữ liệu phát thải thực tế đã thẩm tra, vì bảng giá trị mặc định của Việt Nam đánh giá thép carbon theo tuyến lò cao - lò thổi oxy.
Doanh nghiệp Việt Nam có thể tìm hỗ trợ giảm phát thải và thẩm tra ở đâu?
Bộ Công Thương là đầu mối ứng phó với CBAM theo Thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương, 28/8/2024). Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI phát hành sổ tay hỏi đáp về CBAM (tháng 12/2024). Tính đến ngày 4/11/2026, chưa tìm thấy khoản hỗ trợ tài chính riêng nào cho việc tuân thủ, thẩm tra hay kiểm kê phục vụ CBAM.
Tài liệu tiếng Việt chính thức nên được dùng cho thông tin trong nước; một số tài liệu vẫn tính chi phí năm 2026 bằng một tỷ lệ phần trăm cố định của tổng chi phí, không đúng với phương pháp pháp lý. Tổng quan về Việt Nam có tại CBAM và Việt Nam, danh sách đơn vị tư vấn tại đơn vị tư vấn CBAM tại Việt Nam.
Quý doanh nghiệp có thể yêu cầu giới thiệu nhà cung cấp dịch vụ qua trang hỗ trợ CBAM; dịch vụ miễn phí cho bên yêu cầu, nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.