
Chứng chỉ CBAM được bán từ ngày 1 tháng 2 năm 2027, và mỗi người khai báo CBAM được cấp phép nhập khẩu hàng hóa thuộc sáu ngành phải mua, duy trì và nộp lại chứng chỉ tương ứng với phát thải gắn liền trước ngày 30 tháng 9 hằng năm.
Với thép mạ phủ xuất xứ Việt Nam (mã CN 7210 49 00) nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định, nhà nhập khẩu EU cần 1,153275 chứng chỉ cho mỗi tấn sản phẩm, tức 94,94 EUR/tấn theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.
Chứng chỉ CBAM không phải là phí hay thuế quan: đây là nghĩa vụ tính theo số lượng, có giá gắn với giá carbon của EU ETS, buộc nhà nhập khẩu phải tính đến từng tấn CO₂e gắn liền trong hàng hóa.
Nghĩa vụ này thuộc về nhà nhập khẩu EU, không thuộc về doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Không nộp đủ chứng chỉ dẫn đến tiền phạt theo khoản 1 Điều 26 (100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát), và nghĩa vụ mua chứng chỉ vẫn còn nguyên.
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.
Năm 2025, EU nhập khẩu 2,47 tỷ EUR hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) từ Việt Nam, trong đó sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Trang này trình bày toàn bộ vòng đời chứng chỉ: cách tính giá, chi phí cho các mặt hàng chính của Việt Nam, bốn mốc kiểm tra cuối quý, quyền mua lại và thời điểm hủy.
Các quy tắc dưới đây áp dụng cho giai đoạn chính thức theo Quy định (EU) 2023/956 của Nghị viện châu Âu và Hội đồng ngày 10 tháng 5 năm 2023 về việc thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083 (có hiệu lực ngày 20 tháng 10 năm 2025).
Chứng chỉ CBAM là gì?
Chứng chỉ CBAM là công cụ điện tử phát hành qua Hệ thống đăng ký CBAM, tương ứng với một tấn CO₂e phát thải gắn liền trong hàng hóa nhập khẩu thuộc sáu ngành: sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro.
Chứng chỉ được định nghĩa tại khoản 24 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956. Chứng chỉ không được giao dịch trên bất kỳ sàn nào, không được chuyển nhượng giữa những người khai báo CBAM được cấp phép và không dùng được để thực hiện nghĩa vụ trong EU ETS.
Chức năng duy nhất của chứng chỉ là được nộp lại cho tổng phát thải trong tờ khai CBAM hằng năm, hạn chót ngày 30 tháng 9.
Cơ chế này ngăn rò rỉ carbon bằng cách bảo đảm hàng nhập khẩu chịu cùng chi phí carbon như hàng sản xuất trong EU theo EU ETS, như trang tổng quan về CBAM của EU trình bày.
Chứng chỉ do nước thành viên nơi người khai báo được thành lập bán trên nền tảng trung tâm chung (khoản 1 Điều 20) và được giữ trong Hệ thống đăng ký CBAM.
Chứng chỉ đã nộp lại được Ủy ban châu Âu xóa khỏi hệ thống (khoản 1 Điều 22); chứng chỉ còn lại trên tài khoản bị hủy vào ngày 1 tháng 11 của năm tương ứng (Điều 24).
Mỗi chứng chỉ CBAM được xác định bởi bốn thuộc tính: nước thành viên bán, ngày mua, giá đã trả (giá theo Điều 21 áp dụng cho lần mua) và năm mua.
Năm mua có ý nghĩa quan trọng vì khoản 1 Điều 24, đã sửa đổi, quy định ngày 1/11 hằng năm hủy các chứng chỉ mua từ hai năm trước: chứng chỉ mua năm 2027 còn trên tài khoản vào ngày 1/11/2029 bị hủy vào ngày đó.
Chu kỳ đầu có một ngoại lệ: theo khoản 2 Điều 24, chứng chỉ mua năm 2027 cho phát thải gắn liền năm 2026 bị hủy ngay ngày 1/11/2027. Do đó, nhà nhập khẩu không thể tích lũy chứng chỉ quá các thời hạn này.
Chứng chỉ CBAM khác hạn ngạch carbon của Việt Nam thế nào?
Chứng chỉ CBAM và hạn ngạch phát thải khí nhà kính của Việt Nam là hai công cụ riêng biệt; hạn ngạch mua trên sàn carbon trong nước không thể nộp lại thay chứng chỉ CBAM.
Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ. Sàn giao dịch carbon trong nước do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) vận hành đi vào hoạt động ngày 29 tháng 6 năm 2026 với mã hạn ngạch VN2025.
Bảng sau so sánh hai công cụ theo bảy tiêu chí, tính đến ngày 4/11/2026.
| Tiêu chí | Chứng chỉ CBAM (EU) | Hạn ngạch phát thải khí nhà kính (Việt Nam) |
|---|---|---|
| Cơ sở pháp lý | Quy định (EU) 2023/956 | Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14; Nghị định 06/2022/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP; Quyết định 263/QĐ-TTg |
| Ai nắm giữ | Người khai báo CBAM được cấp phép tại EU | 110 cơ sở được phân bổ hạn ngạch |
| Cách có được | Mua từ nước thành viên trên nền tảng trung tâm chung, từ 1/2/2027 | Phân bổ miễn phí; mua bán trên HNX từ 29/6/2026 |
| Giá | Giá theo quý cho năm 2026 (82,32 EUR/tCO₂e quý III/2026); giá theo tuần từ năm 2027 | 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e trong 7 giao dịch đến 28/9/2026 |
| Chuyển nhượng | Không | Có, trên sàn HNX |
| Hệ thống đăng ký | Hệ thống đăng ký CBAM | Hệ thống đăng ký quốc gia |
| Trả lại | Nộp lại chứng chỉ trước 30/9 năm sau năm nhập khẩu | Nộp trả hạn ngạch trước 31/12 của năm kế tiếp giai đoạn phân bổ, tức 31/12/2027 cho phát thải 2025-2026 (cách đọc của cbamguide.com) |
Nguồn: Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026; trang Bộ Công Thương về Nghị định 119/2025/NĐ-CP (28/7/2025); The Investor, 29/6/2026; VietnamFinance, 29/9/2026 (7 giao dịch, 1.310 hạn ngạch, khoảng 174,8 triệu đồng).
Hai mốc thời gian này không trùng nhau: hạn nộp lại chứng chỉ CBAM đầu tiên (ngày 30 tháng 9 năm 2027) đến trước hạn nộp trả hạn ngạch của Việt Nam cho phát thải giai đoạn 2025-2026. Giá carbon trả tại Việt Nam có thể làm giảm số chứng chỉ hay không được phân tích tại trang khấu trừ giá carbon.
Ai mua chứng chỉ CBAM cho hàng xuất khẩu từ Việt Nam?
Người mua chứng chỉ CBAM là người khai báo CBAM được cấp phép tại EU (nhà nhập khẩu hoặc đại diện hải quan gián tiếp), không phải doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.
Nhà xuất khẩu ngoài EU không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM. Doanh nghiệp Việt Nam tác động đến số chứng chỉ qua dữ liệu phát thải gắn liền cung cấp cho khách hàng EU: dữ liệu đã thẩm tra thấp hơn giá trị mặc định làm giảm số chứng chỉ, còn thiếu dữ liệu buộc nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm.
Báo Công Thương ngày 5 tháng 8 năm 2026 gọi chứng chỉ CBAM là "giấy thông hành" vào thị trường EU.
Cách gọi này dễ gây hiểu lầm: doanh nghiệp xuất khẩu không mua, không giữ và không xuất trình chứng chỉ. Điều doanh nghiệp cần chuẩn bị là báo cáo phát thải của nhà vận hành.
Bảng sau liệt kê bảy nhóm hàng hóa thuộc diện CBAM mà EU nhập khẩu nhiều nhất từ Việt Nam năm 2025. Đây là số liệu thống kê thương mại (Eurostat Comext DS-045409, 2025), không phải số liệu tờ khai CBAM.
| Nhóm CN | Sản phẩm | Giá trị 2025 | Khối lượng 2025 | Tỷ trọng trong nhập khẩu ngoài EU (giá trị / khối lượng) | Thứ hạng của Việt Nam theo khối lượng |
|---|---|---|---|---|---|
| 7210 | Thép không hợp kim cán phẳng, rộng từ 600 mm, mạ hoặc phủ | 744,2 triệu EUR | 1.036.373 tấn | 14,0% / 16,1% | 2 (sau Hàn Quốc) |
| 7207 | Bán thành phẩm bằng sắt hoặc thép không hợp kim | 311,6 triệu EUR | 668.725 tấn | 7,6% / 7,5% | 5 |
| 7318 | Vít, bu lông, đai ốc và sản phẩm tương tự bằng sắt thép | 295,5 triệu EUR | 149.193 tấn | 4,5% / 8,1% | 3 (sau Trung Quốc, Đài Loan) |
| 7308 | Kết cấu và bộ phận kết cấu bằng sắt thép | 258,9 triệu EUR | 120.309 tấn | 4,2% / 4,4% | 4 |
| 7208 | Thép không hợp kim cán phẳng, rộng từ 600 mm, cán nóng | 219,3 triệu EUR | 405.858 tấn | 3,3% / 3,5% | 9 |
| 7209 | Thép không hợp kim cán phẳng, rộng từ 600 mm, cán nguội | 148,0 triệu EUR | 228.812 tấn | 9,3% / 9,3% | 5 |
| 2523 29 00 | Xi măng poóc lăng (trừ xi măng trắng) | 11,1 triệu EUR | 113.610 tấn | 2,3% / 2,0% | 7 |
Biểu thuế của Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan EU. Danh mục đầy đủ có tại trang danh mục hàng hóa CBAM.
Trang này chưa nêu chi phí cho nhóm 7318 (bu lông, đai ốc). Thư viện tính toán của cbamguide.com không tìm thấy dòng định mức CBAM cho mã CN 7318 15 90 tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620, và vấn đề này đang được đối chiếu với văn bản gốc.
Giá chứng chỉ CBAM được tính như thế nào?
Giá chứng chỉ CBAM được xác định theo một trong hai quy tắc, tùy năm nhập khẩu: giá trung bình theo quý cho hàng nhập khẩu năm 2026 (khoản 1a Điều 21) và giá trung bình theo tuần cho hàng nhập khẩu từ năm 2027 (khoản 1 Điều 21).
Với hàng nhập khẩu năm 2026, giá là trung bình giá đóng cửa của hạn ngạch EU ETS trên nền tảng đấu giá trong quý nhập khẩu; khoản 1a Điều 21 do Quy định (EU) 2025/2083 bổ sung.
Từ năm 2027, giá là trung bình của giá đóng cửa đó theo từng tuần dương lịch. Cách tính và công bố giá được quy định tại Quy định thực thi (EU) 2025/2548.
CBAM không có giá riêng: chi phí chứng chỉ biến động đúng theo tỷ lệ với giá carbon của EU ETS (tiếng Anh).
Các mức giá chính thức năm 2026 đã công bố gồm 75,36 EUR/tCO₂e cho quý I (công bố ngày 7 tháng 4 năm 2026), 75,28 EUR/tCO₂e cho quý II (ngày 6 tháng 7 năm 2026) và 82,32 EUR/tCO₂e cho quý III (ngày 5 tháng 10 năm 2026).
Giá quý III cao hơn quý II 7,04 EUR (9,35%), là lần đầu tiên trong giai đoạn chính thức giá quý tăng đáng kể. Giá quý IV/2026 dự kiến được công bố ngày 4 tháng 1 năm 2027.
Công cụ theo dõi giá CBAM cập nhật giá hiện tại và lịch sử hằng tuần từ dữ liệu đấu giá EU ETS. Phân tích các dự báo giá có tại trang dự báo giá chứng chỉ CBAM năm 2027 (tiếng Anh).
Trên thực tế, giá theo tuần được công bố như thế nào? Với hàng nhập khẩu từ năm 2027, Ủy ban châu Âu công bố giá trung bình vào ngày làm việc đầu tiên của tuần dương lịch kế tiếp (khoản 2 Điều 21).
Giá này áp dụng từ ngày làm việc đầu tiên sau ngày công bố đến ngày làm việc đầu tiên của tuần tiếp theo.
Đối với tuần không có phiên đấu giá, áp dụng giá trung bình của tuần gần nhất có đấu giá (khoản 1 Điều 21).
Chi phí chứng chỉ CBAM cho hàng Việt Nam năm 2026
Thép xuất xứ Việt Nam nhập khẩu năm 2026 theo giá trị mặc định cần từ 1,153275 đến 1,670275 chứng chỉ CBAM cho mỗi tấn sản phẩm, tương đương 94,94 đến 137,50 EUR/tấn theo giá quý III/2026.
Bảng sau tính chi phí cho năm mặt hàng thép và xi măng poóc lăng xám theo phương pháp pháp lý, bằng thư viện lib/cbam-law.js ngày 4 tháng 11 năm 2026, với giá 82,32 EUR/tCO₂e.
Giá trị mặc định là giá trị "tổng phát thải" trong bảng Việt Nam tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740; định mức CBAM là giá trị Cột B tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620.
| Mặt hàng (mã CN) | Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) | Sau hệ số cộng thêm 10% | Định mức CBAM | Khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí | Chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm | Chi phí trước khoản điều chỉnh | Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2026 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bán thành phẩm thép (7207 11 14) | 2,350 | 2,585 | 1,364 | 1,3299 | 1,2551 | 212,80 EUR | 103,32 EUR |
| Thép cán nóng (7208 39 00) | 2,350 | 2,585 | 1,370 | 1,33575 | 1,24925 | 212,80 EUR | 102,84 EUR |
| Thép cán nguội (7209 17 90) | 2,370 | 2,607 | 1,458 | 1,42155 | 1,18545 | 214,61 EUR | 97,59 EUR |
| Thép mạ phủ (7210 49 00) | 2,370 | 2,607 | 1,491 | 1,453725 | 1,153275 | 214,61 EUR | 94,94 EUR |
| Kết cấu thép (7308 90 98) | 2,840 | 3,124 | 1,491 | 1,453725 | 1,670275 | 257,17 EUR | 137,50 EUR |
| Xi măng poóc lăng xám (2523 29 00), giá trị "các nước khác" | 1,440 | 1,584 | 0,666 | 0,64935 | 0,93465 | 130,39 EUR | 76,94 EUR |
Năm dòng thép dùng định mức của tuyến lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF), tức tuyến (C), vì mọi dòng thép carbon trong bảng Việt Nam đều ghi tuyến này.
Bảng Việt Nam không có dòng xi măng poóc lăng xám, nên áp dụng giá trị của "các nước và vùng lãnh thổ khác". Giá trị mặc định của thép chỉ gồm phát thải trực tiếp; của xi măng gồm cả phát thải gián tiếp.
Ví dụ: một lô 1.000 tấn thép mạ phủ mã CN 7210 49 00 xuất xứ Việt Nam, nhập khẩu trong quý III/2026 theo giá trị mặc định, cần 1.153,275 chứng chỉ CBAM, tương đương 94.937,60 EUR. Doanh nghiệp có thể tính cho mặt hàng và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM.
Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM. Phân tích theo từng sản phẩm thép có tại trang CBAM cho nhà xuất khẩu thép.
Áp dụng cùng phương pháp cho hàng hóa có xuất xứ khác giúp thấy rõ vị trí của hàng Việt Nam. Bảng sau đặt dòng Việt Nam cạnh sáu dòng trong bản tiếng Anh của trang này, với cùng mức giá 82,32 EUR/tCO₂e.
| Xuất xứ và mặt hàng (mã CN) | Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) | Sau hệ số cộng thêm | Định mức CBAM | Chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm | Chi phí trước khoản điều chỉnh | Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2026 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Việt Nam, bán thành phẩm thép (7207 11 14) | 2,350 | 2,585 | 1,364 | 1,2551 | 212,80 EUR | 103,32 EUR |
| Thổ Nhĩ Kỳ, bán thành phẩm thép (7207 11 14) | 2,310 | 2,541 | 1,364 | 1,2111 | 209,18 EUR | 99,70 EUR |
| Trung Quốc, bán thành phẩm thép (7207 12 10) | 3,169 | 3,4859 | 1,364 | 2,1560 | 286,96 EUR | 177,48 EUR |
| Các nước khác, xi măng poóc lăng xám (2523 29 00) | 1,440 | 1,584 | 0,666 | 0,93465 | 130,39 EUR | 76,94 EUR |
| Trung Quốc, nhôm chưa gia công (7601) | 3,000 | 3,300 | 1,423 | 1,912575 | 271,66 EUR | 157,44 EUR |
| Ai Cập, urê (3102 10 19) | 1,390 | 1,4039 | 0,902 | 0,52445 | 115,57 EUR | 43,17 EUR |
| Các nước khác, hydro (2804 10 00) | 17,740 | 19,514 | 5,089 | 14,552225 | 1.606,39 EUR | 1.197,94 EUR |
Hệ số cộng thêm năm 2026 là 10% (urê là 1%). Theo các dòng của Phụ lục I, các dòng thép dùng định mức tuyến (C), dòng nhôm dùng định mức nhôm nguyên sinh, tuyến (K).
Dòng xi măng "các nước khác" cũng áp dụng cho Thổ Nhĩ Kỳ, vì dòng riêng của nước này chỉ ghi dấu gạch. Giá trị mặc định của thép, nhôm và hydro chỉ gồm phát thải trực tiếp; của xi măng và phân bón gồm cả phát thải gián tiếp.
Cột cuối được tính theo phương pháp pháp lý, không phải bằng cách lấy một tỷ lệ phần trăm của chi phí trước khoản điều chỉnh.
Số chứng chỉ mỗi tấn = max[0; phát thải gắn liền cụ thể trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí trừ giá carbon đã thực trả theo Điều 9] (điểm (c) khoản 2 Điều 6 và Điều 31 Quy định (EU) 2023/956; Quy định thực thi (EU) 2025/2620).
Mức sàn bằng 0 được nêu trong Hướng dẫn số 1 của DG TAXUD ngày 14 tháng 8 năm 2026.
Khoản điều chỉnh mỗi tấn = hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM.
Hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí trong EU ETS mà nhà sản xuất EU còn giữ: 97,5% năm 2026 theo khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC (sửa đổi bởi Chỉ thị (EU) 2023/959).
Hệ số điều chỉnh liên ngành là 100% cho giai đoạn 2026-2030 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862). Hệ số cộng thêm được cộng vào giá trị mặc định trước khi trừ khoản điều chỉnh, còn định mức không cộng hệ số này. Cách tính đầy đủ có tại trang cách tính CBAM.
Vì vậy, chỉ hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí năm 2026.
Mọi tấn CO₂e vượt định mức, kể cả toàn bộ hệ số cộng thêm, chịu toàn bộ giá chứng chỉ: thép mạ phủ Việt Nam theo giá trị mặc định tốn 94,94 EUR/tấn, bằng 44,2% của 214,61 EUR trước khoản điều chỉnh.
Bán thành phẩm thép Thổ Nhĩ Kỳ tốn 99,70 EUR, bằng 47,7% của 209,18 EUR.
Một số tài liệu tiếng Việt, trong đó có bài trên Báo Công Thương ngày 5/8/2026, trình bày lộ trình loại bỏ dần phân bổ miễn phí như thể đó là tỷ lệ phát thải mà nhà nhập khẩu phải trả mỗi năm.
Cách hiểu này khiến chi phí bị đánh giá thấp đi nhiều lần: với bán thành phẩm thép Thổ Nhĩ Kỳ, phép tính rút gọn cho 5,23 EUR/tấn thay vì 99,70 EUR, thấp hơn khoảng 19 lần.
Cách mua chứng chỉ CBAM
Từ ngày 1 tháng 2 năm 2027, mỗi nước thành viên bán chứng chỉ CBAM trên nền tảng trung tâm chung cho người khai báo CBAM được cấp phép thành lập tại nước đó (khoản 1 Điều 20).
Ủy ban châu Âu thiết lập và quản lý nền tảng sau một thủ tục mua sắm chung với các nước thành viên (khoản 2 Điều 20).
Thông tin bán và mua lại trên nền tảng được chuyển sang Hệ thống đăng ký CBAM vào cuối mỗi ngày làm việc (khoản 3 Điều 20). Không có thị trường thứ cấp, không có sàn giao dịch chứng chỉ và người khai báo không có cách nào bán chứng chỉ cho người khác.
Việc mua chứng chỉ CBAM gồm bốn bước sau.
- Xác nhận tư cách được cấp phép. Chỉ người khai báo CBAM được cấp phép mới được nhập khẩu hàng hóa CBAM (Điều 4 Quy định (EU) 2023/956) và mua được chứng chỉ (khoản 1 Điều 20). Ngày 31/3/2026 là hạn nộp đơn để được tiếp tục nhập khẩu tạm thời trong thời gian đơn đang được xét (khoản 7a Điều 17). Nhà nhập khẩu chưa có tư cách này không truy cập được chức năng mua; nếu vẫn nhập khẩu hàng CBAM, nhà nhập khẩu chịu tiền phạt gấp ba đến năm lần mức của khoản 1 Điều 26, tức 300 đến 500 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát (khoản 2 Điều 26). Yêu cầu chi tiết có tại trang người khai báo CBAM được cấp phép (tiếng Anh).
- Truy cập Hệ thống đăng ký CBAM. Đăng nhập bằng tài khoản EU Login có xác thực hai yếu tố; việc xác thực và kiểm tra quyền truy cập được thực hiện qua hệ thống UUM&DS (Điều 8 Quy định thực thi (EU) 2024/3210), và nước thành viên có thể cho đăng nhập qua cổng hải quan của mình (Đức: Zoll-Portal). Tài khoản CBAM hiển thị số chứng chỉ đang giữ, lịch sử nhập khẩu do cơ quan hải quan cung cấp và giá chứng chỉ đã công bố.
- Tính số lượng cần mua. Xác định số chứng chỉ theo phát thải gắn liền lũy kế và nghĩa vụ duy trì số dư cuối quý (phần sau). Chứng chỉ tính theo đơn vị nguyên tấn CO₂e.
- Gửi yêu cầu mua và thanh toán. Theo dự thảo quy tắc bán và mua lại (phần sau), yêu cầu được nhập trong Hệ thống đăng ký CBAM và thanh toán bằng euro qua nền tảng trung tâm chung (tiếng Anh) do Ủy ban châu Âu quản lý. Giá thanh toán là giá theo Điều 21: giá của quý nhập khẩu cho chứng chỉ ứng với phát thải năm 2026, và giá tuần hiện hành cho hàng nhập khẩu từ năm 2027. Ủy ban ghi số nhận dạng duy nhất, giá và ngày bán của từng chứng chỉ vào tài khoản (khoản 5 Điều 20).
Mỗi lần nên mua bao nhiêu chứng chỉ? Mua theo đợt hằng quý, khớp với các ngày kiểm tra số dư (31/3, 30/6, 30/9, 31/12), là cách vận hành hiệu quả nhất.
Người khai báo có khối lượng nhập khẩu lớn và ổn định thường mua dần theo khối lượng tích lũy trong năm, thay vì mua một lần trước hạn nộp lại.
Với doanh nghiệp Việt Nam, mốc quan trọng là tờ khai hằng năm. Nếu báo cáo phát thải đã thẩm tra không được gửi kịp trước ngày 30 tháng 9 năm 2027, nhà nhập khẩu sẽ nộp lại chứng chỉ theo giá trị mặc định cộng hệ số cộng thêm, và phần chi phí chênh lệch có thể trở thành nội dung đàm phán giá với nhà cung cấp.
Dự thảo quy tắc bán và mua lại: đợt tham vấn tháng 7/2026
Ngày 9 tháng 7 năm 2026, Ủy ban châu Âu mở lấy ý kiến về dự thảo Quy định ủy quyền theo khoản 6 Điều 20 Quy định (EU) 2023/956, quy định chi tiết việc bán và mua lại chứng chỉ trước ngày mở bán 1/2/2027.
Đợt góp ý kết thúc ngày 6 tháng 8 năm 2026 với 93 ý kiến, nhiều ý kiến được gửi dồn vào ngày cuối. Các bên góp ý gồm Danish Industry, VDMA, ORLEN, Viện Thép Brazil, các bộ của Brazil cùng các nhà sản xuất thép Hàn Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ.
Ủy ban dự kiến thông qua văn bản trong quý IV/2026, chậm hơn mốc quý II/2026 dự kiến ban đầu.
Tính đến ngày 12 tháng 10 năm 2026, trang văn bản pháp luật CBAM của Ủy ban chưa đăng văn bản nào được thông qua về việc bán và mua lại. Mọi nội dung dưới đây đều là dự thảo, chưa phải luật.
Dự thảo giữ nguyên thiết kế chứng chỉ trong quy định gốc và bổ sung bảy chi tiết vận hành sau.
- Yêu cầu mua và mua lại được nhập trong Hệ thống đăng ký CBAM.
- Mỗi yêu cầu từ 1 đến 99.999 chứng chỉ.
- Phí cố định 0,05 EUR cho mỗi chứng chỉ trong mỗi giao dịch.
- Chứng chỉ có số nhận dạng duy nhất, vẫn không chuyển nhượng và không giao dịch được.
- Mỗi người khai báo được gửi một yêu cầu mua lại mỗi năm.
- Thanh toán bằng euro qua nền tảng trung tâm chung.
- Nước thành viên chỉ bán chứng chỉ qua cơ quan có thẩm quyền được chỉ định.
Bài tin về tham vấn quy tắc bán và mua lại chứng chỉ trình bày dự thảo đầy đủ, và bài tiếp theo về đợt tham vấn khép lại với 93 ý kiến tóm tắt ai đã góp ý (cả hai bằng tiếng Anh).
Nhiều ý kiến cùng đề nghị cho phép mua lại hằng tháng và xử lý yêu cầu nhanh hơn, đồng thời phản đối phí giao dịch. Cho đến khi văn bản được thông qua, các điểm trong dự thảo không làm thay đổi khung pháp lý đã nêu trên trang này.
Nghĩa vụ duy trì 50% số dư chứng chỉ cuối mỗi quý
Từ năm 2027, vào cuối mỗi quý, số chứng chỉ trên tài khoản phải tương ứng với ít nhất 50% lượng phát thải gắn liền của hàng hóa nhập khẩu từ đầu năm, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22).
Quy định (EU) 2025/2083 đã hạ ngưỡng 80% của văn bản ban đầu xuống 50%, giúp nhà nhập khẩu linh hoạt hơn về tài chính trong từng quý.
Lần kiểm tra đầu tiên là ngày 31 tháng 3 năm 2027, áp dụng cho hàng nhập khẩu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027; hàng nhập khẩu năm 2026 không có nghĩa vụ duy trì số dư.
Khoản 2 Điều 22 cho phép người khai báo chọn một trong hai cơ sở để xác định lượng phát thải này. Cơ sở (a) là giá trị mặc định không có hệ số cộng thêm.
Cơ sở (b) là số chứng chỉ đã nộp lại cho năm trước, với điều kiện tờ khai hải quan liên quan đến cùng hàng hóa theo mã CN và nước xuất xứ như tờ khai CBAM trước đó.
Với cả hai cơ sở, khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí theo Điều 31 đều được tính đến, nên số dư được xác định sau khoản điều chỉnh.
Bốn mốc kiểm tra cuối quý và cơ sở tính tương ứng như sau.
| Cuối quý | Giai đoạn lũy kế | Số dư tối thiểu |
|---|---|---|
| 31/3 | 1/1 đến 31/3 (quý I) | ≥50% phát thải gắn liền quý I |
| 30/6 | 1/1 đến 30/6 (6 tháng) | ≥50% phát thải gắn liền lũy kế 6 tháng |
| 30/9 | 1/1 đến 30/9 (9 tháng) | ≥50% phát thải gắn liền lũy kế 9 tháng |
| 31/12 | 1/1 đến 31/12 (cả năm) | ≥50% phát thải gắn liền lũy kế cả năm |
Cơ sở tính là lũy kế từ ngày 1/1, không chỉ riêng trong quý, nên mỗi lần kiểm tra sau được tính trên một tổng lớn dần.
Nhà nhập khẩu có hàng hóa mang 1.000 tCO₂e sau khoản điều chỉnh trong quý I và thêm 1.000 tCO₂e trong quý II phải giữ ít nhất 1.000 chứng chỉ vào ngày 30/6 (50% của 2.000 tấn lũy kế), chứ không phải 500.
Mẫu theo dõi chứng chỉ CBAM (tiếng Anh, miễn phí) là bảng tính CSV gồm sổ theo dõi mua và số dư cuối quý, giúp đối chiếu tổng lũy kế tại mỗi lần kiểm tra.
Ví dụ: thép mạ phủ Việt Nam nhập khẩu năm 2027
Ví dụ theo cơ sở (a) dùng thép mạ phủ mã CN 7210 49 00 xuất xứ Việt Nam: 2.000 tấn nhập khẩu năm 2027, chia đều 500 tấn mỗi quý.
Giá trị mặc định không có hệ số cộng thêm là 2,370 tCO₂e/tấn. Khoản điều chỉnh là 0,95 × 1,00 × 1,491 = 1,41645 tCO₂e/tấn (hệ số CBAM năm 2027 là 95%, định mức Cột B 1,491), còn lại 0,95355 tCO₂e/tấn.
| Cuối quý | Khối lượng lũy kế | Phát thải sau khoản điều chỉnh (tCO₂e) | 50% (tCO₂e) | Chứng chỉ phải giữ |
|---|---|---|---|---|
| 31/3/2027 | 500 tấn | 476,775 | 238,3875 | 239 |
| 30/6/2027 | 1.000 tấn | 953,55 | 476,775 | 477 |
| 30/9/2027 | 1.500 tấn | 1.430,325 | 715,1625 | 716 |
| 31/12/2027 | 2.000 tấn | 1.907,1 | 953,55 | 954 |
Số liệu được tính bằng hàm holdingSchedule trong lib/cbam-law.js ngày 4/11/2026; số chứng chỉ được làm tròn lên theo quy ước của công cụ, vì Quy định không có quy tắc làm tròn.
Bản tiếng Anh dùng bán thành phẩm thép Thổ Nhĩ Kỳ (7207 11 14): 1,0142 tCO₂e/tấn sau khoản điều chỉnh, tức 254 chứng chỉ ngày 31/3 và 508 ngày 30/6 với 500 tấn mỗi quý.
Chứng chỉ cho hàng nhập khẩu năm 2027 được bán theo giá tuần, hiện chưa xác định.
Chỉ để tham khảo, theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR, 239 chứng chỉ của quý I có giá 19.674,48 EUR. Đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620 dự kiến cập nhật định mức cho hàng nhập khẩu từ ngày 1/1/2027, nên định mức 1,491 có thể thay đổi.
Việc thiếu số dư cuối quý không bị phạt theo tấn. Khi phát hiện tài khoản không đáp ứng khoản 2 Điều 22, Ủy ban báo cho cơ quan có thẩm quyền qua Hệ thống đăng ký CBAM, và cơ quan này yêu cầu người khai báo bổ sung đủ chứng chỉ trong vòng một tháng (khoản 3 Điều 22).
Vi phạm nghiêm trọng hoặc lặp lại nghĩa vụ duy trì số dư là căn cứ thu hồi tư cách người khai báo được cấp phép (khoản 8 Điều 17). Tiền phạt của khoản 1 Điều 26 chỉ áp dụng cho chứng chỉ không nộp lại trước ngày 30/9.
Phép tính hằng quý dùng dữ liệu nào? Cả hai cơ sở đều không đòi hỏi dữ liệu đã thẩm tra.
Cơ sở (a) dùng giá trị mặc định của Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, không có hệ số cộng thêm; cơ sở (b) dùng số chứng chỉ đã nộp lại năm trước cho cùng hàng hóa và nước xuất xứ.
Hệ số cộng thêm (10% năm 2026, 20% năm 2027, 30% từ năm 2028; phân bón 1%) chỉ áp dụng cho phép tính nộp lại hằng năm theo giá trị mặc định. Cách tính phát thải gắn liền cụ thể theo từng ngành có tại trang phát thải gắn liền.
Cách nộp lại chứng chỉ CBAM
Nộp lại chứng chỉ CBAM là việc đối trừ chứng chỉ trên tài khoản với phát thải gắn liền khai trong tờ khai CBAM hằng năm (khoản 25 Điều 3), hạn chót ngày 30 tháng 9 cho toàn bộ năm dương lịch trước.
Việc nộp lại được thực hiện qua Hệ thống đăng ký CBAM, sau đó Ủy ban châu Âu xóa chứng chỉ đã nộp khỏi hệ thống (khoản 1 Điều 22). Hạn nộp lại đầu tiên là ngày 30 tháng 9 năm 2027, áp dụng cho hàng nhập khẩu năm 2026.
Quy trình nộp lại gồm năm bước sau.
- Xác định tổng phát thải gắn liền. Số chứng chỉ nộp lại phải tương ứng với phát thải gắn liền khai trong tờ khai hằng năm (khoản 1 Điều 22). Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8); tờ khai theo giá trị mặc định không cần đơn vị thẩm tra. Việc thẩm tra tuân theo Quy định thực thi (EU) 2025/2546 và do đơn vị thẩm tra được công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 thực hiện. Hệ thống đăng ký CBAM mở chức năng đăng ký đơn vị thẩm tra từ ngày 1/9/2026.
- Tính số chứng chỉ ròng. Trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (SEFA), tức phần giảm tương ứng với phân bổ miễn phí trong EU ETS mà nhà sản xuất EU cạnh tranh còn nhận, tính theo Quy định thực thi (EU) 2025/2620 bằng hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM. Trừ khoản khấu trừ theo Điều 9 cho giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ, nếu có. Kết quả, không thấp hơn 0, là số chứng chỉ ròng phải nộp lại.
- Kiểm tra số dư. Vào thời điểm nộp, tài khoản trong Hệ thống đăng ký CBAM phải có số chứng chỉ bằng hoặc lớn hơn số chứng chỉ ròng. Nếu thiếu, cần mua thêm trước khi gửi tờ khai.
- Nộp tờ khai CBAM. Gửi tờ khai CBAM hằng năm qua Hệ thống đăng ký CBAM (khoản 1 Điều 6). Tờ khai gồm tổng khối lượng hàng hóa CBAM theo loại và nước xuất xứ, tổng phát thải gắn liền (đã thẩm tra khi dùng giá trị thực tế), số chứng chỉ nộp lại và chứng từ cho khoản khấu trừ theo Điều 9 nếu có. Yêu cầu đầy đủ nằm tại Điều 6 Quy định (EU) 2023/956.
- Xác nhận và lưu hồ sơ. Ủy ban xóa chứng chỉ đã nộp khỏi hệ thống (khoản 1 Điều 22). Lưu mọi chứng từ, gồm tờ khai hải quan, báo cáo thẩm tra, hồ sơ mua chứng chỉ và chứng từ khấu trừ theo Điều 9, đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai đã nộp hoặc lẽ ra phải nộp (khoản 6 Điều 7 và khoản 3 Điều 9).
Việc nộp lại cần kèm hồ sơ gì? Khi dùng giá trị thực tế, tờ khai CBAM cần tham chiếu báo cáo thẩm tra và phân tách phát thải gắn liền theo từng cơ sở sản xuất; chứng từ khấu trừ theo Điều 9 là phần bổ sung. Trang tờ khai CBAM (tiếng Anh) liệt kê từng trường dữ liệu.
Doanh nghiệp Việt Nam tham gia ở bước 1. Khách hàng EU chỉ dùng được giá trị thực tế khi có báo cáo phát thải của nhà vận hành, với 16 mục dữ liệu trong báo cáo tóm tắt phát thải (điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547), bằng tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi đó), tọa độ đến 6 chữ số thập phân (điểm (b) khoản 2 Điều 10 Quy định (EU) 2023/956), kèm báo cáo thẩm tra.
Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg không thay thế được báo cáo này, và việc thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là thẩm tra CBAM. Danh mục dữ liệu chi tiết có tại trang yêu cầu dữ liệu cho nhà xuất khẩu.
Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)
Quyền mua lại: bảo vệ khi mua thừa chứng chỉ
Người khai báo CBAM được cấp phép có thể yêu cầu mua lại chứng chỉ thừa theo đúng giá đã mua (khoản 1 và khoản 3 Điều 23).
Khi có yêu cầu, nước thành viên nơi người khai báo được thành lập mua lại chứng chỉ, và Ủy ban châu Âu thay mặt nước đó thực hiện việc mua lại qua nền tảng trung tâm chung. Quyền này được quy định tại Điều 23, được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083.
Khoản 2 Điều 23 giới hạn việc mua lại ở số chứng chỉ mà người khai báo có nghĩa vụ mua theo khoản 2 Điều 22 trong năm dương lịch mua.
Giới hạn này là một số lượng chứng chỉ, không phải tỷ lệ phần trăm: người khai báo đã mua chứng chỉ vì dự kiến vượt ngưỡng 50 tấn nhưng cuối cùng không vượt có thể yêu cầu mua lại toàn bộ số chứng chỉ đó.
Hạn yêu cầu mua lại là ngày 31 tháng 10 của năm nộp lại, một tháng sau hạn 30/9. Với lần nộp đầu tiên ngày 30/9/2027, hạn là ngày 31/10/2027, và khoản 2a Điều 23 bổ sung một giới hạn cho chu kỳ đầu: chứng chỉ mua năm 2027 cho phát thải gắn liền năm 2026 chỉ được mua lại trong năm 2027.
Quyền mua lại giải quyết một rủi ro cụ thể: nhà nhập khẩu mua trước theo khối lượng dự kiến, nhưng khối lượng nhập khẩu thực tế thấp hơn do nhu cầu, chuỗi cung ứng hoặc giá hàng hóa thay đổi.
Nếu không có quyền này, chứng chỉ thừa sẽ mất giá trị vào ngày 1/11; nhờ quyền này, nhà nhập khẩu thu hồi được chi phí trong giới hạn của khoản 2 Điều 23.
Ba điểm thực tế cần lưu ý về quyền mua lại như sau.
- Giới hạn tính trên nghĩa vụ mua theo khoản 2 Điều 22 của năm, không tính trên tổng số đã mua hay từng giao dịch. Nhà nhập khẩu có phát thải gắn liền lũy kế năm 2027 là 2.000 tCO₂e có nghĩa vụ mua 1.000 chứng chỉ theo khoản 2 Điều 22, nên chỉ được bán lại nhiều nhất 1.000 chứng chỉ mua năm 2027, dù đã mua bao nhiêu.
- Giá mua lại cố định bằng giá đã trả, không phải giá vào ngày mua lại. Nhà nhập khẩu mua ở 75 EUR/tCO₂e và yêu cầu mua lại khi giá thị trường là 85 EUR/tCO₂e chỉ nhận lại 75 EUR/tCO₂e.
- Việc mua lại không cần giải trình hay phê duyệt ngoài yêu cầu hành chính; đây là quyền vô điều kiện trong thời hạn đến 31/10.
Một chi tiết trong dự thảo cần theo dõi: dự thảo Quy định ủy quyền (lấy ý kiến từ ngày 9/7 đến ngày 6/8/2026) chỉ cho phép mỗi người khai báo gửi một yêu cầu mua lại mỗi năm. Giới hạn này chưa phải là luật.
Hủy chứng chỉ: quy tắc ngày 1 tháng 11
Ngày 1 tháng 11 hằng năm, Ủy ban châu Âu hủy mọi chứng chỉ còn lại trên tài khoản đã được mua từ hai năm trước (khoản 1 Điều 24, đã sửa đổi).
Nói cách khác, chứng chỉ mua cách đây hai năm bị hủy vào ngày 1/11 năm nay. Chẳng hạn, ngày 1/11/2029, mọi chứng chỉ mua năm 2027 còn trên tài khoản của bất kỳ người khai báo nào đều bị hủy vĩnh viễn, không được bồi hoàn.
Thời gian giữ chứng chỉ dài hay ngắn tùy vào thời điểm mua trong năm.
Chứng chỉ mua ngày 1/2/2027 có thể nằm trên tài khoản đến ngày 1/11/2029, khoảng 33 tháng; chứng chỉ mua cuối tháng 12/2027 có cùng ngày hủy sau khoảng 22 tháng. Người khai báo không thể giữ chứng chỉ vô thời hạn để phòng giá tăng.
Chu kỳ đầu còn ngắn hơn. Theo ngoại lệ tại khoản 2 Điều 24, chứng chỉ mua năm 2027 cho phát thải gắn liền năm 2026 mà không được nộp lại trước ngày 30/9/2027 hoặc mua lại trước ngày 31/10/2027 bị hủy ngày 1/11/2027.
Lịch hủy chứng chỉ trong ba năm đầu như sau.
| Năm mua chứng chỉ | Hủy theo khoản 1 Điều 24 | Ngoại lệ chu kỳ đầu |
|---|---|---|
| 2027 | 1/11/2029 | Chứng chỉ cho phát thải năm 2026: hủy 1/11/2027 (khoản 2 Điều 24) |
| 2028 | 1/11/2030 | Không |
| 2029 | 1/11/2031 | Không |
Quy tắc chung tính theo năm mua, không theo năm phát sinh nghĩa vụ: số chứng chỉ còn lại của mỗi năm mua bị hủy vào ngày 1/11 của năm dương lịch thứ hai sau đó.
Ngoại lệ duy nhất là chu kỳ đầu, nên chứng chỉ thừa từ tờ khai đầu tiên không thể chuyển sang năm sau. Hệ thống được thiết kế để ngăn việc tích trữ chứng chỉ.
Điều gì xảy ra nếu không nộp đủ chứng chỉ CBAM?
Không nộp đủ chứng chỉ CBAM trước ngày 30 tháng 9 dẫn đến tiền phạt theo khoản 1 Điều 26, được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083, cho mỗi chứng chỉ không nộp lại.
Khoản 1 Điều 26 không tự nêu số tiền. Điều khoản này áp dụng mức phạt phát thải vượt mức của EU ETS tại khoản 3 Điều 16 Chỉ thị 2003/87/EC, tức 100 EUR/tCO₂e, được tăng theo khoản 4 Điều 16 Chỉ thị đó theo chỉ số giá tiêu dùng châu Âu.
Hai mức phạt được thiết kế tương đương một cách có chủ ý, nhằm bảo đảm sự nhất quán giữa thị trường carbon nội khối và cơ chế điều chỉnh biên giới.
Nộp phạt không miễn nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ (khoản 3 Điều 26). Nhà nhập khẩu thiếu 500 chứng chỉ chịu 50.000 EUR tiền phạt trước khi điều chỉnh theo lạm phát và vẫn phải mua và nộp lại 500 chứng chỉ đó.
Theo giá quý III/2026 là 82,32 EUR, số chứng chỉ này tốn 41.160 EUR, nên tổng chi phí là 91.160 EUR trước khi điều chỉnh theo lạm phát, tức 182,32 EUR/tCO₂e.
Khi việc thiếu hụt do thông tin sai của nhà vận hành, đơn vị thẩm tra hoặc người độc lập chứng nhận chứng từ giá carbon, cơ quan có thẩm quyền có thể giảm tiền phạt (khoản 1a Điều 26).
Với nhà vận hành Việt Nam, quy định này có hệ quả thương mại: khách hàng EU có lý do để đưa điều khoản về chất lượng dữ liệu phát thải vào hợp đồng.
Người không phải là người khai báo được cấp phép chịu mức phạt nặng hơn.
Theo khoản 2 Điều 26, đưa hàng hóa CBAM vào EU mà không tuân thủ Quy định chịu gấp ba đến năm lần mức của khoản 1 Điều 26 cho mỗi chứng chỉ không nộp lại, tức 300 đến 500 EUR trước khi điều chỉnh theo lạm phát.
Theo khoản 2a Điều 26, mức này cũng áp dụng cho nhà nhập khẩu không có tư cách mà vượt ngưỡng 50 tấn, tính trên toàn bộ phát thải gắn liền của hàng nhập khẩu năm đó.
Sau khi nộp phạt, nhà nhập khẩu này không còn nghĩa vụ khai báo và nộp lại chứng chỉ cho số hàng đó.
Chứng chỉ CBAM và lộ trình loại bỏ phân bổ miễn phí
Chi phí ròng của việc nộp lại chứng chỉ CBAM tăng mỗi năm khi phân bổ miễn phí trong EU ETS cho các ngành CBAM được loại bỏ dần từ năm 2026 đến năm 2034.
Điều 31 Quy định (EU) 2023/956 giảm nghĩa vụ CBAM tương ứng với phân bổ miễn phí này, theo lộ trình tại khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC.
Hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí mà nhà sản xuất EU còn được giữ, và được nhân vào khoản điều chỉnh trừ khỏi phát thải gắn liền.
Bảng sau áp dụng lộ trình này cho thép mạ phủ mã CN 7210 49 00 xuất xứ Việt Nam, thuộc nhóm hàng CBAM mà EU nhập khẩu nhiều nhất từ Việt Nam: giá trị mặc định 2,370 tCO₂e/tấn, định mức Cột B 1,491, hệ số điều chỉnh liên ngành 100%, giá cố định 82,32 EUR/tCO₂e.
Cột cuối là bán thành phẩm thép Thổ Nhĩ Kỳ (7207 11 14) của bản tiếng Anh, để so sánh.
| Năm | Hệ số CBAM (phân bổ miễn phí còn giữ) | Hệ số cộng thêm | Chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm (Việt Nam, 7210 49 00) | Chi phí ròng mỗi tấn (Việt Nam, 7210 49 00) | Chi phí ròng mỗi tấn (Thổ Nhĩ Kỳ, 7207 11 14) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2026 | 97,5% | 10% | 1,153275 | 94,94 EUR | 99,70 EUR |
| 2027 | 95% | 20% | 1,42755 | 117,52 EUR | 121,52 EUR |
| 2028 | 90% | 30% | 1,7391 | 143,16 EUR | 146,15 EUR |
| 2029 | 77,5% | 30% | 1,925475 | 158,51 EUR | 160,19 EUR |
| 2030 | 51,5% | 30% | 2,313135 | 190,42 EUR | 189,38 EUR |
| Từ 2034 | Không áp dụng hệ số CBAM | 30% | 3,081 | 253,63 EUR | 247,21 EUR |
Số liệu của Việt Nam được tính bằng lib/cbam-law.js ngày 4/11/2026. Hệ số điều chỉnh liên ngành chưa được xác định sau năm 2030, nên không có số liệu cho các năm 2031 đến 2033.
Mức tăng lớn nhất diễn ra giữa năm 2029 và năm 2030, khi hệ số CBAM giảm từ 77,5% xuống 51,5%: với cùng giá chứng chỉ, chi phí thép mạ phủ Việt Nam tăng từ 158,51 lên 190,42 EUR/tấn.
Số liệu từ năm 2027 trở đi dùng định mức năm 2026, trong khi đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620 dự kiến cập nhật định mức cho hàng nhập khẩu từ ngày 1/1/2027.
Phương pháp SEFA (Specific Embedded Free Allocation, theo Quy định thực thi (EU) 2025/2620) tính phần giảm nghĩa vụ nộp lại của mỗi nhà nhập khẩu tương ứng với phân bổ miễn phí còn dành cho nhà sản xuất EU cạnh tranh.
SEFA mỗi tấn bằng hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM.
Khi dùng giá trị mặc định, áp dụng định mức mặc định Cột B cho tuyến sản xuất ghi trong dòng Phụ lục I của nước xuất xứ. Khi dùng giá trị thực tế, áp dụng định mức quy trình Cột A, cộng thêm khoản điều chỉnh gắn trong tiền chất.
Với doanh nghiệp Việt Nam cán lại hoặc mạ phủ từ thép cán nóng nhập khẩu, quy tắc tiền chất quyết định con số cuối cùng khi khai báo theo giá trị thực tế. Vì vậy, doanh nghiệp cần sớm thu thập dữ liệu phát thải từ nhà cung cấp cuộn cán nóng.
Chọn thời điểm mua chứng chỉ CBAM và rủi ro giá
Mọi người khai báo CBAM được cấp phép đều chịu cùng một cơ chế giá, và Quy định không có cơ chế khóa giá kỳ hạn.
Chứng chỉ cho hàng nhập khẩu từ năm 2027 được mua theo giá trung bình tuần của giá đóng cửa đấu giá EU ETS (khoản 1 Điều 21), còn chứng chỉ cho phát thải năm 2026 mang giá của quý nhập khẩu (khoản 1a Điều 21).
Nhà nhập khẩu muốn cố định chi phí phải dùng công cụ tài chính riêng, chẳng hạn hợp đồng kỳ hạn hạn ngạch EU ETS trên thị trường tài chính, tách biệt với việc mua chứng chỉ.
Các nhà nhập khẩu lớn thường chọn một trong ba cách sau, mỗi cách có chi phí và rủi ro khác nhau.
- Mua cuốn chiếu theo quý: mua tại mỗi mốc cuối quý vừa đủ 50% tối thiểu. Cách này giúp hoãn chi tiền nhưng chịu biến động giá trong năm; nếu giá EU ETS tăng từ quý I đến quý IV, chứng chỉ mua quý IV đắt hơn chứng chỉ mua quý I.
- Mua trước cả năm: mua toàn bộ nghĩa vụ dự kiến trong tháng 2 hoặc tháng 3, khi cửa sổ bán mở. Cách này tránh rủi ro giá tăng nhưng tạo rủi ro thừa chứng chỉ nếu nhập khẩu thấp hơn dự kiến; quyền mua lại (giới hạn theo khoản 2 Điều 23 ở số chứng chỉ có nghĩa vụ mua theo khoản 2 Điều 22 trong năm mua) chỉ giảm được một phần rủi ro này.
- Mua theo tỷ lệ hằng tháng: mua mỗi tháng theo khối lượng và phát thải gắn liền của tháng đó. Cách này giúp bình quân giá mua qua 12 tháng và giữ số dư cuối quý trên 50% mà không dồn rủi ro tài chính vào một quý.
Nếu giá EU ETS giảm mạnh thì sao? Nhà nhập khẩu đã mua ở giá cao có thể dùng quyền mua lại trong giới hạn của khoản 2 Điều 23; số còn lại phải giữ để nộp lại, nếu không sẽ bị hủy.
Quy định không có cơ chế cho người khai báo hưởng lợi từ chênh lệch giá giữa lúc mua và lúc nộp lại.
Với nhà xuất khẩu Việt Nam, cách khách hàng EU mua chứng chỉ có ảnh hưởng đến đàm phán. Điều khoản giá có thể gắn với giá chứng chỉ của quý hoặc tuần nhập khẩu, vì đó là chi phí thực tế mà nhà nhập khẩu phải chịu cho lô hàng.
Các mốc thời hạn chính
Vòng đời chứng chỉ, từ ngày mở bán 1/2/2027 đến ngày hủy lứa đầu tiên theo khoản 1 Điều 24 vào ngày 1/11/2029, kéo dài 33 tháng.
Dưới đây là lịch đầy đủ cho năm tuân thủ 2027, kèm ba mốc của thị trường carbon Việt Nam. Lộ trình tổng thể có tại trang lộ trình CBAM.
- 1/9/2026 (năm trước): Hệ thống đăng ký CBAM mở chức năng đăng ký đơn vị thẩm tra. Nhà nhập khẩu khai báo theo giá trị thực tế nên ký hợp đồng thẩm tra cho năm 2026 ngay từ thời điểm này.
- 1/2/2027: Mở bán chứng chỉ; người khai báo bắt đầu mua cho hàng nhập khẩu năm 2027.
- 31/3/2027: Kiểm tra số dư lần đầu: ít nhất 50% phát thải gắn liền quý I/2027, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22).
- 30/6/2027: Kiểm tra lần hai: ít nhất 50% phát thải gắn liền lũy kế 6 tháng đầu năm 2027.
- 30/9/2027: Hạn tờ khai CBAM đầu tiên và nộp lại chứng chỉ cho hàng nhập khẩu năm 2026, theo giá trung bình quý của từng quý năm 2026 (không phải giá tuần năm 2027). Đây cũng là ngày kiểm tra số dư quý III/2027.
- 31/10/2027: Hạn yêu cầu mua lại (khoản 1 Điều 23), trong giới hạn của khoản 2 Điều 23; chứng chỉ mua năm 2027 cho phát thải năm 2026 chỉ được mua lại trong năm 2027 (khoản 2a Điều 23).
- 31/10/2027 (Việt Nam): Hạn phê duyệt phân bổ hạn ngạch giai đoạn 2027-2028 của thị trường carbon trong nước (Nghị định 119/2025/NĐ-CP, theo trang Bộ Công Thương ngày 28/7/2025).
- 1/11/2027: Ngoại lệ khoản 2 Điều 24: hủy không bồi hoàn chứng chỉ mua năm 2027 cho phát thải năm 2026 chưa được nộp lại trước 30/9/2027 hoặc mua lại trước 31/10/2027.
- 24/12/2027 (Việt Nam): Ngày cuối có thể giao dịch mã hạn ngạch VN2025 trên HNX (The Investor, 29/6/2026).
- 31/12/2027: Kiểm tra số dư lần bốn: ít nhất 50% phát thải gắn liền lũy kế cả năm 2027.
- 31/12/2027 (Việt Nam): Hạn nộp trả hạn ngạch cho phát thải 2025-2026, theo cách đọc của cbamguide.com đối với trang Bộ Công Thương về Nghị định 119/2025/NĐ-CP.
- 1/11/2029: Hủy vĩnh viễn mọi chứng chỉ mua năm 2027 còn lại (khoản 1 Điều 24), theo quy tắc hủy chứng chỉ mua từ hai năm trước.
Câu hỏi thường gặp về chứng chỉ CBAM
Có thể bán chứng chỉ CBAM cho người khai báo khác không?
Không. Quy định không cho phép chuyển nhượng chứng chỉ CBAM giữa những người khai báo được cấp phép. Cách duy nhất để trả lại chứng chỉ là quyền mua lại theo Điều 23: nước thành viên nơi người khai báo được thành lập mua lại chứng chỉ thừa theo giá đã mua, và Ủy ban châu Âu thực hiện việc này qua nền tảng trung tâm chung. Đây là điểm khác với hạn ngạch EU ETS, vốn được giao dịch giữa các cơ sở và nhà giao dịch.
Mỗi quý phải giữ tối thiểu bao nhiêu chứng chỉ CBAM?
Từ năm 2027, số dư tối thiểu cuối mỗi quý tương ứng với ít nhất 50% phát thải gắn liền của hàng nhập khẩu từ ngày 1/1 năm đó, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22). Việc kiểm tra áp dụng vào bốn ngày: 31/3, 30/6, 30/9 và 31/12.
Thiếu hụt không bị phạt theo tấn: cơ quan có thẩm quyền thông báo và người khai báo có một tháng để bổ sung (khoản 3 Điều 22). Vi phạm nghiêm trọng hoặc lặp lại là căn cứ thu hồi tư cách (khoản 8 Điều 17).
Giá chứng chỉ CBAM có thay đổi sau khi mua không?
Không. Sau khi mua, giá chứng chỉ cố định ở giá đã trả, được Hệ thống đăng ký CBAM ghi cùng ngày bán (khoản 5 Điều 20). Biến động giá EU ETS sau đó không thay đổi chi phí của chứng chỉ đã giữ; rủi ro giá chỉ áp dụng cho chứng chỉ chưa mua.
Khai sai tổng phát thải gắn liền thì bị phạt thế nào?
Tờ khai kê thấp phát thải gắn liền sẽ dẫn đến thiếu chứng chỉ nộp lại. Ủy ban châu Âu và cơ quan có thẩm quyền có thể rà soát tờ khai đến hết năm thứ tư sau năm lẽ ra phải nộp (khoản 2 Điều 19). Khi xác định số khai báo sai, cơ quan này tính số chứng chỉ lẽ ra phải nộp và yêu cầu nộp bổ sung trong một tháng (khoản 5 Điều 19).
Tiền phạt của khoản 1 Điều 26, 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, áp dụng cho mỗi chứng chỉ không nộp lại. Cơ quan có thẩm quyền có thể giảm mức phạt khi lỗi đến từ nhà vận hành, đơn vị thẩm tra hoặc người độc lập chứng nhận chứng từ giá carbon (khoản 1a Điều 26). Vi phạm nghiêm trọng hoặc lặp lại nghĩa vụ nộp lại cũng là căn cứ thu hồi tư cách (khoản 8 Điều 17).
Nhà nhập khẩu có thể dùng giá trị mặc định cho nghĩa vụ chứng chỉ không?
Có. Nhà nhập khẩu không có dữ liệu thực tế từ nhà cung cấp có thể dùng giá trị mặc định của Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740. Giá trị được xác định theo nước xuất xứ và mã CN, và Việt Nam có bảng riêng.
Hệ số cộng thêm được cộng vào giá trị tổng phát thải: 10% năm 2026, 20% năm 2027, 30% từ năm 2028 (phân bón 1% mọi năm). Hệ số cộng thêm được áp dụng trước khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, nên chịu toàn bộ giá chứng chỉ.
Tờ khai theo giá trị mặc định không cần đơn vị thẩm tra. Khi phát thải thực tế của nhà cung cấp thấp hơn giá trị mặc định, lợi ích tài chính của việc có dữ liệu đã thẩm tra càng lớn khi hệ số cộng thêm tăng. Cách nào rẻ hơn tùy hàng hóa và cơ sở sản xuất, nên cần tính cả hai; bảng của Việt Nam có tại trang giá trị mặc định.
Nghĩa vụ duy trì số dư cuối quý có áp dụng năm 2026 không?
Không. Khoản 2 Điều 22 áp dụng nghĩa vụ duy trì số dư "từ năm 2027". Chứng chỉ được bán từ ngày 1/2/2027, và lần kiểm tra đầu tiên là ngày 31/3/2027 cho hàng nhập khẩu từ ngày 1/1/2027. Hàng nhập khẩu năm 2026 không có nghĩa vụ này: phát thải gắn liền của chúng trở thành nghĩa vụ nộp lại đầu tiên, hạn 30/9/2027.
Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có phải mua chứng chỉ CBAM không?
Không. Nghĩa vụ mua và nộp lại chứng chỉ CBAM thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU. Doanh nghiệp Việt Nam không mua chứng chỉ; vai trò của doanh nghiệp là cung cấp dữ liệu phát thải, qua đó ảnh hưởng đến số chứng chỉ khách hàng phải mua.
Nhà vận hành ngoài EU có thể đăng ký trong cổng O3CI dành cho nhà vận hành thuộc Hệ thống đăng ký CBAM để chia sẻ dữ liệu cơ sở sản xuất với khách hàng EU, nhưng cổng này không có chức năng mua chứng chỉ.
Hạn ngạch carbon mua ở Việt Nam có làm giảm số chứng chỉ CBAM không?
Chưa. Hạn ngạch của thị trường carbon trong nước không thể nộp lại thay chứng chỉ CBAM. Một khoản khấu trừ theo Điều 9 chỉ khả thi khi quy định thực thi được thông qua, và quy định này chưa được thông qua tính đến ngày 4/11/2026.
Hạn ngạch thí điểm được phân bổ miễn phí, nên phần phát thải được phân bổ không mang giá carbon đã thực trả. Chi tiết có tại trang Điều 9 CBAM.
Các chủ đề tuân thủ liên quan
Phát thải gắn liền quyết định số chứng chỉ thế nào
Số chứng chỉ phải nộp lại tương ứng với tổng phát thải gắn liền của mọi hàng hóa CBAM nhập khẩu trong năm, tính bằng tCO₂e và được thẩm tra khi dùng giá trị thực tế, sau khi trừ SEFA và khoản khấu trừ theo Điều 9. Con số này không chỉ dựa vào giá trị hay khối lượng hàng nhập khẩu mà bằng phát thải gắn liền cụ thể mỗi tấn của từng cơ sở sản xuất nhân với khối lượng nhập khẩu.
Xi măng và phân bón tính cả phát thải trực tiếp và gián tiếp (từ điện); sắt thép chỉ tính phát thải trực tiếp. Khung tính toán cho từng ngành có tại trang phát thải gắn liền của hàng hóa CBAM.
Phát thải gắn liền từ các nước khác nhau có được tính như nhau không?
Phát thải gắn liền của mọi nước xuất xứ được tính theo cùng phương pháp nhưng cho kết quả khác nhau, vì công nghệ và cơ cấu nhiên liệu khác nhau. Với bán thành phẩm thép (mã CN 7207 11 14), Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, cho giá trị trước hệ số cộng thêm là 2,350 tCO₂e/tấn cho Việt Nam, 2,310 cho Thổ Nhĩ Kỳ, 2,118 cho Hàn Quốc và 4,270 cho Ấn Độ.
Tính đến ngày 4/11/2026, không có khoản khấu trừ theo Điều 9 nào làm giảm nghĩa vụ cho bất kỳ nước xuất xứ nào. Ủy ban châu Âu công bố dự thảo quy định thực thi về các phương thức công nhận và cách tính ngày 13/5/2026, và kết thúc tham vấn ngày 10/6/2026. Quy định chưa được thông qua, nên chưa có giá carbon nào được công nhận, kể cả K-ETS của Hàn Quốc và thị trường carbon thí điểm của Việt Nam.
Tư cách được cấp phép quyết định ai được mua
Chỉ người khai báo CBAM được cấp phép mới mua được chứng chỉ: khoản 1 Điều 20 quy định mỗi nước thành viên bán cho người khai báo thành lập tại nước đó. Điều kiện cấp phép gồm không có quyết định xác định vi phạm nghiêm trọng hoặc lặp lại trong ba năm trước khi nộp đơn và không có tội phạm nghiêm trọng liên quan đến hoạt động kinh tế trong năm năm trước đó (khoản 1 Điều 9 Quy định thực thi (EU) 2025/486).
Người nộp đơn cũng cần năng lực tài chính và vận hành, số EORI còn hiệu lực và đơn hợp lệ gửi cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên nơi thành lập.
Ngày 31/3/2026 là hạn nộp đơn cho phép tiếp tục nhập khẩu tạm thời trong khi đơn được xét (khoản 7a Điều 17); đơn nộp sau không có quyền này.
Nhà nhập khẩu đưa hàng CBAM vượt ngưỡng miễn trừ vào EU mà không có tư cách chịu tiền phạt của khoản 2 Điều 26 (300 đến 500 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát) thay vì 100 EUR của khoản 1 Điều 26.
Với doanh nghiệp Việt Nam, khi ký hợp đồng mới, câu hỏi thực tế là khách hàng EU, hoặc đại diện hải quan gián tiếp của khách hàng, đã có tư cách này hay chưa. Quy trình cấp phép được trình bày tại trang người khai báo CBAM được cấp phép (tiếng Anh).
Tư cách được cấp phép có thể bị thu hồi không?
Có. Cơ quan có thẩm quyền có thể thu hồi tư cách theo các căn cứ trong Quy định thực thi (EU) 2025/486 và văn bản sửa đổi là Quy định thực thi (EU) 2025/2549. Các căn cứ gồm vi phạm hải quan về sau, bị kết án gian lận thuế, thủ tục phá sản, khai sai nghiêm trọng trong đơn và liên tục không tuân thủ nghĩa vụ CBAM.
Việc thu hồi có hậu quả nặng nề: người khai báo bị thu hồi tư cách không còn được nhập khẩu hợp pháp hàng CBAM và có thể bị phạt đối với hàng nhập khẩu sau khi bị thu hồi.
Báo cáo CBAM hỗ trợ việc nộp lại thế nào
Tờ khai CBAM hằng năm không phải là một văn bản độc lập mà là bản tổng hợp dữ liệu thu thập trong suốt năm, gồm hồ sơ nhập khẩu, báo cáo phát thải gắn liền đã thẩm tra, chứng từ giá carbon theo Điều 9 và phép tính SEFA.
Mọi chứng từ phải lưu đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai đã nộp hoặc lẽ ra phải nộp (khoản 6 Điều 7 và khoản 3 Điều 9).
Trang báo cáo CBAM (tiếng Anh) trình bày khung lưu trữ và các tài liệu cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu khi rà soát tờ khai theo Điều 19.
Đơn vị thẩm tra giữ vai trò trung tâm khi khai báo theo giá trị thực tế (khoản 1 Điều 8); tờ khai theo giá trị mặc định không cần đơn vị thẩm tra.
Năm đầu tiên một cơ sở được thẩm tra phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 đến 4 Quy định thực thi (EU) 2025/2546). Báo cáo thẩm tra là chứng từ chính cho giá trị thực tế trong tờ khai; quy trình có tại trang thẩm tra CBAM.
Đơn vị thẩm tra CBAM chỉ được công nhận bởi tổ chức công nhận quốc gia của nước thành viên EU (Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, theo EN ISO/IEC 17029:2019). Không tổ chức công nhận nào của Việt Nam có thể công nhận đơn vị thẩm tra CBAM.
Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được năm tổ chức công nhận quốc gia ghi nhận là đã công nhận: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp); Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l.
(Accredia, Ý); Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển); ISSC tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026, đơn vị đầu tiên thành lập ngoài EU); và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026).
Sáu đơn vị thành lập tại EU, một tại Ai Cập; không đơn vị nào thành lập tại Việt Nam.
RvA công nhận ISSC theo thủ tục TAB: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA tham dự lần thẩm tra CBAM đầu tiên của ISSC rồi chuyển thành công nhận thông thường.
DNV thông báo ngày 6/11/2026 đã được Accredia công nhận, nhưng tính đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định này, nên DNV chưa được tính.
Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức; chi tiết tại trang đơn vị thẩm tra được công nhận.
Hướng dẫn về CBAM của cơ quan Việt Nam
Bộ Công Thương là đầu mối của Chính phủ về ứng phó với CBAM (thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ, được Bộ đưa tin ngày 28/8/2024).
Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, Luxembourg và EU cung cấp thông tin và cảnh báo sớm về các biện pháp của EU. Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI phát hành sổ tay hỏi đáp về CBAM tháng 12/2024.
Tính đến ngày 4/11/2026, cbamguide.com không tìm thấy khoản hỗ trợ nào dành riêng cho chi phí tuân thủ, thẩm tra hay kiểm kê liên quan đến CBAM.
Một số tài liệu tiếng Việt viết trước khi Quy định (EU) 2025/2083 có hiệu lực vẫn nêu hạn nộp và cách định giá đã thay đổi; khi đối chiếu, doanh nghiệp nên dùng văn bản EU và các điều khoản dẫn trên trang này.
Bối cảnh chung có tại trang CBAM và Việt Nam, và danh sách đơn vị tư vấn tại trang đơn vị tư vấn CBAM tại Việt Nam. Để được giới thiệu nhà cung cấp dịch vụ tính toán hoặc thẩm tra, Quý doanh nghiệp có thể gửi yêu cầu tại trang hỗ trợ CBAM.
Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.