Thẩm tra CBAM 2026: quy trình, chi phí và cách tìm đơn vị thẩm tra được công nhận

Thẩm tra CBAM xác nhận phát thải gắn liền thực tế trước khi nhà nhập khẩu EU nộp tờ khai.

Nội dung trang
Ba tầng: nhà vận hành ngoài EU lập báo cáo phát thải; đơn vị thẩm tra độc lập, do tổ chức công nhận của nước thành viên EU công nhận, khảo sát thực địa, lập báo cáo thẩm tra; nhà nhập khẩu EU nộp tờ khai CBAM. Giá trị mặc định không cần thẩm tra.

Thẩm tra CBAM là bước kiểm tra bắt buộc do bên thứ ba độc lập thực hiện nhằm xác nhận phát thải gắn liền thực tế trước khi người khai báo CBAM được cấp phép đưa số liệu này vào tờ khai CBAM hằng năm.

Theo ước tính của các đơn vị cung cấp dịch vụ, phí thẩm tra dao động từ 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở sản xuất, tùy mức độ phức tạp; Ủy ban châu Âu không công bố mức phí nào.

Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế; khai báo bằng giá trị mặc định thì không cần (khoản 1 Điều 8 Quy định (EU) 2023/956 của Nghị viện châu Âu và Hội đồng ngày 10 tháng 5 năm 2023 về việc thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon).

Kỳ thẩm tra đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở, và tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026 có bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được công nhận. Đơn vị thẩm tra kiểm tra bốn nội dung: tính đầy đủ của dữ liệu, độ chính xác của hệ số phát thải, phương pháp tính và hệ thống quản lý dữ liệu.

Tờ khai CBAM đầu tiên, cho hàng nhập khẩu năm 2026, phải nộp chậm nhất vào ngày 30 tháng 9 năm 2027.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.

Đối với Việt Nam, thẩm tra trước hết là vấn đề của ngành thép. Năm 2025, trị giá hàng hóa thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I) EU nhập khẩu từ Việt Nam đạt 2,47 tỷ EUR, trong đó sắt thép chiếm 2,36 tỷ EUR, tức khoảng 95,5% (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Bài viết này lần lượt trình bày quy trình thẩm tra, điều kiện đối với đơn vị thẩm tra, chi phí, điểm nghẽn năng lực thẩm tra và mối liên hệ giữa thẩm tra với tờ khai CBAM.

Theo quy định của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU, phát thải gắn liền khai báo theo giá trị thực tế phải được thẩm tra ở cấp cơ sở sản xuất (khoản 1 Điều 8).

Nhà xuất khẩu Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM, nhưng đơn vị thẩm tra sẽ đến khảo sát chính tại cơ sở sản xuất của họ.

Quý doanh nghiệp cần đơn vị thẩm tra hoặc hỗ trợ chuẩn bị dữ liệu? Quý doanh nghiệp chỉ cần mô tả nhu cầu trong biểu mẫu hỗ trợ CBAM; cbamguide.com sẽ chuyển yêu cầu tới một đến ba nhà cung cấp phù hợp để họ liên hệ trực tiếp.

Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.


Thẩm tra CBAM là gì và khi nào bắt buộc?

Thẩm tra CBAM là bắt buộc khi người khai báo CBAM được cấp phép kê khai phát thải gắn liền thực tế trong tờ khai CBAM hằng năm, thay vì dùng giá trị mặc định đã được công bố.

Theo Điều 8 Quy định (EU) 2023/956 (sửa đổi theo Quy định (EU) 2025/2083), số liệu phát thải lấy từ cơ sở sản xuất ngoài EU phải được một bên thứ ba được công nhận thẩm tra trước khi nộp.

Nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (Phụ lục I đã được thay thế theo Quy định thực thi (EU) 2026/1740) thì không cần thẩm tra.

Giá trị mặc định được xác định theo nước xuất xứ và mã CN, kèm hệ số cộng thêm 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028 (riêng phân bón là 1% mỗi năm).

Không phải thẩm tra nhưng phải trả giá: hệ số cộng thêm được đặt ra để khuyến khích nhà nhập khẩu đầu tư vào đo lường và thẩm tra thay vì chấp nhận phần cộng thêm.

Tờ khai CBAM đầu tiên cho hàng nhập khẩu năm 2026 có hạn chót là ngày 30 tháng 9 năm 2027 (khoản 1 Điều 6). Đơn vị thẩm tra bắt đầu đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM từ ngày 1 tháng 9 năm 2026 (khoản 1 Điều 10a).

Hàng nghìn cơ sở ngoài EU trên thế giới, trong đó có các nhà máy thép Việt Nam, chỉ có khoảng 13 tháng giữa hai mốc này để được khảo sát thực địa lần đầu.


Thẩm tra CBAM bao gồm những nội dung nào?

Thẩm tra CBAM gồm bốn nội dung, và báo cáo thẩm tra phải đề cập đầy đủ từng nội dung trước khi người khai báo đưa số liệu của cơ sở vào tờ khai.

Cụ thể, bốn nội dung đó như sau.

  • Tính đầy đủ của dữ liệu: mọi nguồn phát thải trong ranh giới hệ thống theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547 đã được xác định và đưa vào tính toán. Không nguồn nào được bỏ qua nếu không có giải trình bằng văn bản.
  • Độ chính xác của hệ số phát thải: hệ số phát thải áp dụng cho từng nhiên liệu, nguyên liệu và đầu vào quy trình được đối chiếu với hệ số chuẩn tại điểm G Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547 hoặc với phân tích phòng thí nghiệm của chính cơ sở.
  • Phương pháp tính: cơ sở có áp dụng đúng các phương pháp của Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547 hay không. Điểm B.2 cho phép phương pháp dựa trên tính toán (phương pháp chuẩn, với công thức riêng cho phát thải đốt và phát thải quy trình, hoặc phương pháp cân bằng khối lượng) và phương pháp dựa trên đo lường liên tục (bắt buộc đối với N₂O).
  • Hệ thống quản lý dữ liệu: kế hoạch giám sát được tuân thủ, thiết bị đo được hiệu chuẩn và hồ sơ được lưu giữ theo cách cho phép cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên kiểm tra.

Đơn vị tính cũng khác nhau giữa các ngành. Với xi măng, đơn vị tính là tấn clinker chứa trong hàng hóa; với phân bón là hàm lượng nitơ hoặc đơn vị bổ sung của mã CN (Điều 4), kèm theo điều chỉnh tương ứng đối với phát thải gắn liền cụ thể tại Phụ lục III; với thép là tấn hàng hóa.

Thẩm tra không bảo đảm số liệu hoàn toàn không có sai sót. Theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 và Quy định thực thi (EU) 2025/2546, chuẩn mực áp dụng là mức đảm bảo hợp lý, tức là đơn vị thẩm tra xác nhận số liệu không có sai sót trọng yếu.

Ngưỡng trọng yếu là 5% đối với phát thải gắn liền cụ thể và đối với phân bổ miễn phí gắn liền cụ thể của từng hàng hóa, xét riêng lẻ hoặc cộng dồn (Quy định thực thi (EU) 2025/2546).


Cần chuẩn bị dữ liệu phát thải gì trước khi thẩm tra?

Đơn vị thẩm tra kiểm tra dữ liệu phát thải đã có sẵn, nên nhà vận hành cơ sở sản xuất phải chuẩn bị việc giám sát, phép tính, báo cáo phát thải và hồ sơ đi kèm trước khi thẩm tra bắt đầu.

Hạng mục cần có Nội dung Căn cứ pháp lý
Kế hoạch giám sát và hồ sơ Ranh giới hệ thống, tuyến sản xuất, nguồn dữ liệu và thiết bị đo, cùng hồ sơ đi kèm: hóa đơn nhiên liệu và nguyên liệu, hồ sơ sản xuất, kết quả phân tích phòng thí nghiệm, giấy chứng nhận hiệu chuẩn Quy định thực thi (EU) 2025/2547
Tính phát thải gắn liền Phát thải trực tiếp (với xi măng và phân bón có thêm phát thải gián tiếp) phân bổ cho từng hàng hóa, kể cả tiền chất, theo các phương pháp của quy định Phụ lục II và III Quy định thực thi (EU) 2025/2547
Báo cáo phát thải của nhà vận hành và báo cáo tóm tắt Báo cáo phát thải đầy đủ của nhà vận hành và báo cáo tóm tắt phát thải gồm 16 mục dữ liệu, bằng tiếng Anh Phụ lục IV và khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547

Việc chuẩn bị này là công việc của nhà vận hành; trên thực tế, đơn vị tư vấn hoặc phần mềm CBAM thường thực hiện cùng nhân viên nhà máy. Đơn vị thẩm tra không thể làm việc này: theo quy tắc độc lập của Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, đơn vị thẩm tra không được thẩm tra cơ sở mà mình đã tư vấn về kế hoạch giám sát hoặc báo cáo phát thải.

Nhà nhập khẩu có nhà cung cấp chưa chuẩn bị các hồ sơ này có thể đề nghị giới thiệu đơn vị tư vấn CBAM hoặc so sánh phần mềm CBAM (tiếng Anh). Đơn vị thẩm tra có thể được ký hợp đồng song song, như Bước 1 dưới đây trình bày.


Quy trình thẩm tra CBAM gồm những bước nào?

Quy trình thẩm tra CBAM gồm năm bước, từ xác định phạm vi cơ sở đến phát hành báo cáo thẩm tra.

Nhà nhập khẩu EU muốn nộp số liệu đã thẩm tra với tư cách người khai báo CBAM được cấp phép (tiếng Anh) cần lên kế hoạch sớm cho từng bước, vì năng lực thẩm tra hiện còn hạn chế. Năm bước cụ thể như sau.

Bước 1: Lựa chọn và ký hợp đồng với đơn vị thẩm tra

Chọn và ký hợp đồng với đơn vị thẩm tra được công nhận trước khi thu thập dữ liệu phát thải. Đơn vị thẩm tra phải được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, trên cơ sở tiêu chuẩn EN ISO/IEC 17029:2019, và đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM. Đơn vị thẩm tra phải độc lập với cơ sở sản xuất và không có lợi ích tài chính liên quan đến kết quả thẩm tra.

Ký hợp đồng trước khi hoàn tất thu thập dữ liệu không hề sớm. Đơn vị thẩm tra cần tiến hành bước xác định phạm vi để khoanh định ranh giới hệ thống, nhận diện các nguồn phát thải và xác nhận kế hoạch giám sát đáp ứng yêu cầu của Quy định thực thi (EU) 2025/2547.

Nếu thu thập dữ liệu trước bước này, dữ liệu thường có lỗ hổng và phải đo lại với chi phí cao.

Bước 2: Thu thập dữ liệu phát thải tại cơ sở sản xuất

Thu thập dữ liệu phát thải gắn liền cụ thể từ cơ sở sản xuất ngoài EU.

Dữ liệu gồm phát thải trực tiếp gắn liền cụ thể (tCO₂e mỗi tấn hàng hóa), phát thải gián tiếp gắn liền cụ thể (đối với cơ sở xi măng và phân bón), phân loại tuyến sản xuất, mã tham chiếu kế hoạch giám sát và hồ sơ đo lường đi kèm.

Khi báo cáo theo giá trị thực tế, nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) lập báo cáo phát thải của nhà vận hành và báo cáo tóm tắt phát thải bằng tiếng Anh (Phụ lục IV và khoản 4 Điều 10 Quy định thực thi (EU) 2025/2547).

Cấu trúc bắt buộc này thay cho mẫu trao đổi thông tin tự nguyện của giai đoạn chuyển tiếp. Báo cáo tóm tắt gồm 16 mục dữ liệu mà người khai báo cần, và được đính kèm báo cáo thẩm tra.

Cơ sở đã từng báo cáo trong giai đoạn chuyển tiếp (từ tháng 10/2023 đến tháng 12/2025) theo Quy định thực thi (EU) 2023/1773 đã có sẵn nền tảng để hoàn thiện kế hoạch giám sát. Chi tiết về 16 mục dữ liệu được trình bày tại trang yêu cầu dữ liệu CBAM.

Bước 3: Khảo sát thực địa trực tiếp (bắt buộc trong kỳ thẩm tra đầu tiên)

Trong năm đầu tiên cơ sở sản xuất ngoài EU được thẩm tra, đơn vị thẩm tra phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546). Với phần lớn cơ sở, đó là kỳ báo cáo cho hàng nhập khẩu năm 2026.

Khảo sát trực tuyến trong năm đầu chỉ được chấp nhận khi có hoàn cảnh nghiêm trọng, bất thường, không lường trước được và nằm ngoài khả năng kiểm soát của nhà vận hành khiến không thể khảo sát trực tiếp (Điều 4).

Buổi khảo sát gồm đi thực tế trong nhà máy, quan sát quy trình sản xuất, kiểm tra thiết bị giám sát và hồ sơ hiệu chuẩn, lấy mẫu tài liệu và phỏng vấn nhân viên kỹ thuật của nhà vận hành.

Nhà nhập khẩu EU mua hàng từ Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, UAE, Ai Cập và Việt Nam đều cần tổ chức khảo sát trực tiếp tại các nước này.

Nội dung một buổi khảo sát tại nhà máy Việt Nam được trình bày tại trang thẩm tra CBAM đối với nhà sản xuất Việt Nam.

Tổ chức Hợp tác Công nhận châu Âu (EA), hiệp hội của các tổ chức công nhận quốc gia, đã thành lập nhóm công tác về CBAM của EU; nhóm bắt đầu hoạt động từ đầu tháng 3/2026 nhằm hướng dẫn thống nhất việc công nhận đơn vị thẩm tra (tin của EA ngày 26 tháng 2 năm 2026).

Theo bảng cập nhật tình hình ngày 21 tháng 10 năm 2026 của Ủy ban châu Âu, 24 tổ chức công nhận quốc gia đã đồng ý cung cấp dịch vụ công nhận CBAM, 20 tổ chức sẵn sàng nhận hồ sơ, và 7 tổ chức đồng ý công nhận đơn vị thẩm tra của nước thứ ba, cả 7 đều đang nhận hồ sơ.

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, có bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được công nhận: EmiCert (ESYD, Hy Lạp), Bureau Veritas Italia, RINA Services và SGS ICS Italia (Accredia, Ý), Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển), ISSC tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan) và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ).

ISSC, được công nhận ngày 22/10/2026, là đơn vị đầu tiên thành lập ngoài EU. Đến ngày này, Ủy ban châu Âu vẫn chưa công bố danh sách chính thức, và năng lực thẩm tra cho các thị trường ngoài châu Âu vẫn còn mỏng.

Bước 4: Rà soát tại bàn và kiểm tra phép tính

Sau khảo sát thực địa, đơn vị thẩm tra rà soát tại bàn toàn bộ dữ liệu tính toán.

Bước này đối chiếu dữ liệu hoạt động (khối lượng nhiên liệu, khối lượng đầu vào, sản lượng) với kế hoạch giám sát, kiểm tra việc áp dụng đúng các công thức của Quy định thực thi (EU) 2025/2547 và kiểm tra tính nhất quán của các hệ số phát thải. Đơn vị thẩm tra cũng đánh giá ranh giới hệ thống có phù hợp với tuyến sản xuất mà cơ sở đang sử dụng hay không.

Các sai lệch tìm thấy khi rà soát được ghi nhận thành phát hiện thẩm tra. Nhà vận hành được giải trình, khắc phục hoặc bổ sung bằng chứng trước khi đơn vị thẩm tra đưa ra kết luận cuối cùng.

Bước 5: Phát hành báo cáo thẩm tra

Đơn vị thẩm tra phát hành báo cáo thẩm tra theo chuẩn của Quy định thực thi (EU) 2025/2546.

Báo cáo đưa ra một trong hai kết luận: số liệu được thẩm tra là không có sai sót trọng yếu; hoặc số liệu được thẩm tra kèm ý kiến ngoại trừ, nêu rõ các vấn đề ảnh hưởng đến số liệu khai báo.

Từ tháng 1/2027, báo cáo thẩm tra được phát hành trong Hệ thống đăng ký CBAM (thông báo của Ủy ban châu Âu ngày 24 tháng 8 năm 2026).

Người khai báo đưa mã tham chiếu báo cáo thẩm tra vào tờ khai CBAM hằng năm nộp qua Hệ thống đăng ký CBAM. Cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên xem xét tờ khai và có thể yêu cầu xuất trình bản gốc báo cáo thẩm tra khi kiểm tra.


Ai đủ điều kiện là đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận?

Đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận là pháp nhân được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận theo EN ISO/IEC 17029:2019, tiêu chuẩn áp dụng cho tổ chức thẩm định và thẩm tra.

Yêu cầu công nhận được quy định tại Điều 18 Quy định (EU) 2023/956 và Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2026. Đơn vị thẩm tra phải đáp ứng đồng thời ba điều kiện sau.

  1. Công nhận phải do tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU cấp theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551. Tổ chức công nhận ngoài EU, kể cả của Việt Nam, không có thẩm quyền công nhận đơn vị thẩm tra CBAM.
  2. Đơn vị thẩm tra phải đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM (mở từ ngày 1 tháng 9 năm 2026) bằng cách gửi đề nghị tới cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên nơi tổ chức công nhận đặt trụ sở, trong vòng hai tháng kể từ khi được công nhận (khoản 1 Điều 10a). Đơn vị đã được công nhận nhưng chưa đăng ký thì không thể phát hành báo cáo thẩm tra CBAM hợp lệ.
  3. Đơn vị thẩm tra phải độc lập với cơ sở được thẩm tra. Yêu cầu này loại trừ chính nhà vận hành, các công ty cùng tập đoàn với nhà vận hành và bất kỳ bên nào có quan hệ thương mại gây xung đột lợi ích.

Phạm vi công nhận chỉ bao gồm các nhóm hoạt động được ghi rõ trong quyết định công nhận. Phụ lục I Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 có 11 nhóm, và đơn vị thẩm tra phải đối chiếu từng hợp đồng với các nhóm được công nhận (mục 2.2 Phụ lục II).

Đơn vị thẩm tra ngoài EU, kể cả tại Việt Nam, được công nhận bằng cách nào?

Đơn vị thẩm tra thành lập ngoài EU không thể dựa vào công nhận của tổ chức công nhận tại nước mình. Đơn vị đó phải nộp hồ sơ cho một tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU có nhận hồ sơ từ ngoài EU. Theo bảng cập nhật tình hình ngày 21 tháng 10 năm 2026 của Ủy ban châu Âu, có bảy tổ chức như vậy và cả bảy đều đang nhận hồ sơ: COFRAC (Pháp), ESYD (Hy Lạp), Accredia (Ý), RvA (Hà Lan), PCA (Ba Lan), SNAS (Slovakia) và Swedac (Thụy Điển).

Tài liệu EA-6/05 INF của EA ngày 5 tháng 10 năm 2026 mô tả cách các tổ chức này phối hợp với tổ chức công nhận tại nước của đơn vị thẩm tra: thuê ngoài hoạt động đánh giá hoặc sử dụng nhân sự của tổ chức công nhận sở tại. Đơn vị thẩm tra đặt tại Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ hay Thổ Nhĩ Kỳ đều đi theo con đường này. Đơn vị đầu tiên làm được điều đó là ISSC tại Damietta, Ai Cập, được RvA (Hà Lan) công nhận ngày 22/10/2026 (bản tin, tiếng Anh).

Bảy đơn vị thẩm tra được công nhận và các nhóm hoạt động liên quan đến hàng Việt Nam

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, năm tổ chức công nhận quốc gia (ESYD, Accredia, Swedac, RvA và BELAC) ghi nhận bảy đơn vị thẩm tra đã được công nhận.

Sáu đơn vị thành lập trong EU, một đơn vị tại Ai Cập, chưa có đơn vị nào tại Việt Nam. Đơn vị mới nhất là SGS BELGIUM nv, được BELAC (Bỉ) công nhận với phụ lục phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026 (bản tin, tiếng Anh).

ISSC được công nhận theo thủ tục TAB của RvA: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA tham dự đợt thẩm tra CBAM đầu tiên của đơn vị rồi chuyển thành công nhận thông thường.

DNV công bố ngày 6/11/2026 đã được Accredia công nhận, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định nên DNV chưa được tính.

Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức, nên chưa thể khẳng định Ủy ban châu Âu đã xác nhận bất kỳ công nhận nào.

Bảng dưới đây đối chiếu bảy pháp nhân với bốn nhóm hoạt động liên quan trực tiếp nhất đến hàng Việt Nam xuất khẩu sang EU (phạm vi theo sổ đăng ký của tổ chức công nhận, kiểm tra ngày 19 tháng 10 năm 2026; riêng ISSC và SGS BELGIUM nv theo phụ lục phạm vi của RvA và BELAC).

Pháp nhân được công nhận (tổ chức công nhận, ngày) Nhóm I: clinker, xi măng Nhóm V: quặng thiêu kết, gang, DRI, thép thô Nhóm VII: nhôm chưa gia công Nhóm VIII: sản phẩm sắt thép và nhôm
EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp; phụ lục phạm vi ngày 14/9/2026) Có Có Có Có
Bureau Veritas Italia S.p.A. (Accredia, Ý; quyết định ngày 28/9/2026) Có Có Có Có
RINA Services S.p.A. (Accredia, Ý; quyết định ngày 28/9/2026) Có Có Có Có
SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý; quyết định ngày 28/9/2026) Có Không Không Có
Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển; quyết định ngày 13/10/2026) Có Có Có Có
Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC), Ai Cập (RvA, Hà Lan; ngày 22/10/2026) Có Có Có Có
SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ; phụ lục phạm vi có hiệu lực từ 5/11/2026) Có Có Có Có

Các mặt hàng Việt Nam xuất khẩu nhiều sang EU như thép mạ (nhóm 7210), thép cán nguội (7209), kết cấu thép (7308) và thanh định hình nhôm (7604) đều thuộc nhóm hoạt động VIII. Nhà máy liên hợp sản xuất thép thô cần đơn vị thẩm tra được công nhận cho nhóm V.

Công nhận gắn với pháp nhân cụ thể được nêu tên, không gắn với thương hiệu của tập đoàn, vì vậy doanh nghiệp cần hỏi rõ pháp nhân nào sẽ ký báo cáo thẩm tra. Phạm vi công nhận đầy đủ được trình bày tại trang đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận.

Ủy ban châu Âu đã công bố những tài liệu nào về thẩm tra?

Trong năm 2026, Ủy ban châu Âu, thông qua Tổng vụ Thuế và Liên minh Hải quan (DG TAXUD), đã lần lượt công bố khung thẩm tra và công nhận. Các mốc chính được tóm tắt trong bảng sau.

Ngày Tài liệu hoặc sự kiện Nội dung
30/6/2026 Trang "Verification of CBAM emissions" Tập hợp quy tắc thẩm tra và lộ trình công nhận dành cho ứng viên
10/7/2026 Bảng cập nhật tình hình công nhận CBAM Cập nhật nhiều lần, bản gần nhất ngày 9/11/2026
16/7/2026 Hội thảo trực tuyến "Become a CBAM verifier" Dành cho ứng viên công nhận, kể cả đơn vị thẩm tra EU ETS hiện có
31/7/2026 Gói tài liệu sau hội thảo Lần đầu nêu trình tự đăng ký: tài khoản EU Login, đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM từ 1/9/2026
14/8/2026 Mười tài liệu hướng dẫn cho giai đoạn chính thức Trong đó có Hướng dẫn số 3 về phương pháp tính phát thải gắn liền, khung tham chiếu cho công việc của đơn vị thẩm tra
24/8/2026 Hướng dẫn về thẩm tra và công nhận Dành cho đơn vị thẩm tra và tổ chức công nhận quốc gia
28/8/2026 Thủ tục truy cập Hệ thống đăng ký cho đơn vị thẩm tra Quyền truy cập kỹ thuật qua EU Access do Ủy ban châu Âu duyệt, sau đó nộp đơn đăng ký trong cổng O3CI thuộc Hệ thống đăng ký CBAM
1/9/2026 Mở đăng ký đơn vị thẩm tra Theo khoản 1 Điều 10a
30/9/2026 Mở quyền truy cập để làm việc Cho đơn vị thẩm tra đã được công nhận
Tháng 1/2027 Báo cáo thẩm tra đầu tiên trong Hệ thống đăng ký Theo thông báo ngày 24/8/2026

Đơn đăng ký nộp qua cổng O3CI do cơ quan có thẩm quyền quốc gia của nước nơi đơn vị được công nhận xem xét và quyết định. Các bản tin tiếng Anh về hội thảo công nhận đơn vị thẩm tra, lịch mở đăng ký tháng 9 và mười tài liệu hướng dẫn trình bày chi tiết từng mốc.


Chi phí thẩm tra CBAM cho từng loại cơ sở là bao nhiêu?

Các đơn vị cung cấp dịch vụ thẩm tra ước tính chi phí từ 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở sản xuất; Ủy ban châu Âu không công bố mức phí nào.

Bốn yếu tố chính quyết định mức phí: độ phức tạp của cơ sở, số sản phẩm sản xuất tại cơ sở, quy mô cơ sở và chi phí đi lại cho khảo sát thực địa bắt buộc.

Bảng dưới đây do cbamguide.com phân chia khoảng ước tính của thị trường theo từng loại cơ sở, dựa trên các yếu tố nêu trên. Đây không phải biểu phí được công bố, và báo giá thực tế sẽ khác.

Loại cơ sở Khoảng phí thẩm tra điển hình Yếu tố chi phí chính
Cơ sở đơn giản, một sản phẩm (ví dụ nhà máy thép lò điện hồ quang làm một sản phẩm) 5.000 đến 12.000 EUR Độ phức tạp thấp, công thức đơn giản
Cơ sở phức tạp nhiều sản phẩm (ví dụ thép liên hợp, từ 3 sản phẩm) 15.000 đến 30.000 EUR Nhiều công thức, ranh giới hệ thống phức tạp
Cơ sở liên hợp lớn (ví dụ tổ hợp xi măng có clinker) 20.000 đến 40.000 EUR Nhiều tiền chất, tính phát thải gián tiếp
Nhà máy phân bón phức tạp (amoniac, axit nitric và phân đạm) 30.000 đến 50.000 EUR Đo N₂O, phát thải gián tiếp, phạm vi lớn
Cơ sở ở xa, cần đi lại quốc tế nhiều ngày Cộng thêm 3.000 đến 8.000 EUR Đi lại, lưu trú, công tác phí của đoàn khảo sát

Theo khoảng ước tính này, một nhà nhập khẩu EU lớn mua hàng từ 20 cơ sở sản xuất sẽ phải chi cho kỳ thẩm tra đầu tiên từ 100.000 đến 1.000.000 EUR, tùy độ phức tạp và vị trí địa lý của các cơ sở.

Với dây chuyền mạ hoặc cán nguội tại Việt Nam dùng thép cán nóng làm tiền chất, phạm vi thẩm tra có thể mở rộng sang cơ sở sản xuất tiền chất (xem phần điểm nghẽn năng lực bên dưới).

Kỳ đầu tiên tốn kém nhất vì phải khảo sát trực tiếp. Từ các kỳ sau, Điều 3 Quy định thực thi (EU) 2025/2546 cho phép khảo sát trực tuyến khi đã khảo sát trực tiếp trong kỳ báo cáo liền trước và không có thay đổi đáng kể, và cho phép miễn khảo sát khi đã khảo sát trực tiếp trong hai kỳ báo cáo trước đó.


Danh sách kiểm tra tờ khai CBAM (tiếng Anh)

Những gì phải lưu hồ sơ trước hạn chót khai báo, mỗi mục kèm điều khoản làm căn cứ. Bản tiếng Anh, tải về ngay.

Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)

Làm thế nào để tìm đơn vị thẩm tra CBAM?

Việc tìm đơn vị thẩm tra CBAM gồm bốn bước và cần bắt đầu ngay, vì năng lực thẩm tra còn rất thiếu so với số cơ sở cần thẩm tra lần đầu.

Hệ thống đăng ký CBAM mở đăng ký cho đơn vị thẩm tra từ ngày 1 tháng 9 năm 2026 và mở quyền truy cập để làm việc từ ngày 30 tháng 9 năm 2026.

Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được công nhận (một của ESYD, ba của Accredia, một của Swedac, một của RvA và một của BELAC). Bốn bước tìm và ký hợp đồng với đơn vị thẩm tra như sau.

  1. Xác định tổ chức công nhận quốc gia. Mỗi nước thành viên EU có một tổ chức công nhận: Đức có DAkkS, Pháp có COFRAC, Hà Lan có RvA, Tây Ban Nha có ENAC, Ý có Accredia. Theo bảng cập nhật tình hình ngày 21 tháng 10 năm 2026, 24 tổ chức cung cấp dịch vụ công nhận CBAM; Síp, Estonia, Ireland và Malta chưa đồng ý cung cấp. Sổ đăng ký công khai của từng tổ chức là nơi xác nhận một công nhận CBAM theo EN ISO/IEC 17029:2019.
  2. Kiểm tra danh sách đơn vị thẩm tra trong Hệ thống đăng ký CBAM khi các đăng ký được duyệt. DG TAXUD sẽ công bố danh sách đơn vị thẩm tra đã đăng ký qua giao diện Hệ thống đăng ký CBAM. Doanh nghiệp cần đối chiếu danh sách này với sổ đăng ký của tổ chức công nhận để xác nhận cả công nhận lẫn đăng ký còn hiệu lực, và nhóm hoạt động phù hợp với hàng hóa.
  3. Đối chiếu phạm vi địa lý của đơn vị thẩm tra với nước đặt cơ sở. Doanh nghiệp nên hỏi trực tiếp đơn vị thẩm tra đã khảo sát thực địa ở những nước nào, khối lượng công việc tồn đọng cho kỳ thẩm tra đầu tiên ra sao, và có đối tác hoặc nhà thầu phụ tại Việt Nam hay không.
  4. Thỏa thuận phạm vi và thời gian trong hợp đồng. Doanh nghiệp cần xác nhận đơn vị thẩm tra có thể khảo sát thực địa trước tháng 6/2027, để còn thời gian xử lý các phát hiện trước hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2027. Hợp đồng cần ghi rõ cách tính phí (trọn gói hay theo thời gian và chi phí thực tế) và cách xử lý khi cần khảo sát thêm.

Danh bạ tổ chức công nhận theo từng nước và hướng dẫn chi tiết được trình bày tại trang tìm đơn vị thẩm tra CBAM (tiếng Anh). Doanh nghiệp Việt Nam cần đơn vị tư vấn chuẩn bị dữ liệu trước thẩm tra có thể xem trang tư vấn CBAM tại Việt Nam.


Điểm nghẽn năng lực thẩm tra trong năm 2026 và 2027

Thị trường thẩm tra CBAM đang mất cân đối mang tính cơ cấu giữa nguồn cung đơn vị thẩm tra và số cơ sở cần thẩm tra lần đầu trước ngày 30 tháng 9 năm 2027.

Theo bảng cập nhật tình hình ngày 21 tháng 10 năm 2026, 24 tổ chức công nhận quốc gia đã đồng ý cung cấp dịch vụ công nhận CBAM và 20 tổ chức sẵn sàng nhận hồ sơ, với sự hỗ trợ của nhóm công tác CBAM của EA từ tháng 3/2026.

DG TAXUD thúc đẩy ứng viên tham gia quy trình thông qua hội thảo ngày 16 tháng 7 năm 2026, gói tài liệu ngày 31 tháng 7 năm 2026 và thủ tục truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2026, trước khi những báo cáo thẩm tra đầu tiên được phát hành trong Hệ thống đăng ký từ tháng 1/2027.

Hệ quả thực tế không nhỏ. Một nhà nhập khẩu có nguồn hàng từ 10 cơ sở sản xuất ở Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ cần 10 cuộc khảo sát trực tiếp riêng biệt tại 3 nước.

Mỗi cuộc khảo sát đòi hỏi nhân sự am hiểu quy trình sản xuất thép, xi măng hoặc ngành liên quan, kèm theo chi phí đi lại, biên dịch tài liệu và điều phối tại chỗ.

Tiền chất làm tăng số cơ sở cần thẩm tra đối với hàng Việt Nam

Nhóm 7210 (thép cán phẳng được mạ hoặc phủ) là nhóm hàng lớn nhất mà EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025, với 744,2 triệu EUR và 1.036.373 tấn; về khối lượng, Việt Nam đứng thứ hai sau Hàn Quốc (Eurostat Comext DS-045409, 2025).

Thép mạ được sản xuất từ thép cán nóng, trong đó một phần là thép cán nóng nhập khẩu (suy luận của cbamguide.com từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu Eurostat).

Giá trị thực tế của tiền chất mua vào chỉ được sử dụng khi lấy từ báo cáo thẩm tra của chính cơ sở đã sản xuất ra tiền chất đó (Quy định thực thi (EU) 2025/2547).

Khi không xác định được nước sản xuất tiền chất, phải áp dụng giá trị mặc định của nước thứ ba có cường độ phát thải cao nhất (Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2621).

Vì vậy, dây chuyền mạ tại Việt Nam muốn khai báo toàn bộ theo giá trị thực tế cần có dữ liệu đã thẩm tra từ nhà sản xuất thép cuộn cán nóng.

Không có miễn trừ khi thiếu đơn vị thẩm tra

Quy định không có điều khoản bất khả kháng, không có miễn trừ vì thiện chí và cũng không miễn trừ cho nhà nhập khẩu không tìm được đơn vị thẩm tra được công nhận do thiếu năng lực thẩm tra.

Nhà nhập khẩu không hoàn tất thẩm tra trước hạn chót có hai lựa chọn: dùng giá trị mặc định với hệ số cộng thêm 10% năm 2026 và chấp nhận chi phí đó, hoặc hoãn việc chuyển thêm cơ sở sang khai báo theo giá trị thực tế cho đến khi có năng lực thẩm tra ở các năm sau.

Nhà nhập khẩu chọn và ký hợp đồng với đơn vị thẩm tra ngay bây giờ, vào tháng 11/2026, sẽ có khoảng 10 tháng trước hạn chót.

Khoảng thời gian này không hề dư dả: đó là thời gian cần cho các bước xác định phạm vi, khảo sát thực địa, rà soát tại bàn và lập báo cáo của kỳ thẩm tra đầu tiên tại một cơ sở phức tạp.


Thẩm tra CBAM gắn với tờ khai CBAM hằng năm như thế nào?

Thẩm tra CBAM gắn với tờ khai hằng năm thông qua mã tham chiếu báo cáo thẩm tra; người khai báo CBAM được cấp phép ghi mã này vào tờ khai nộp qua Hệ thống đăng ký CBAM.

Theo Điều 6 Quy định (EU) 2023/956 đã sửa đổi, tờ khai CBAM có hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2027 phải gồm các nội dung sau.

  • Tổng khối lượng hàng hóa thuộc diện CBAM đã nhập khẩu
  • Tổng phát thải gắn liền theo loại hàng hóa và nước xuất xứ
  • Số chứng chỉ CBAM phải nộp lại
  • Khoản khấu trừ theo Điều 9 cho giá carbon đã thực trả ở nước xuất xứ, nếu có
  • Mã tham chiếu báo cáo thẩm tra của mọi cơ sở khai báo theo giá trị thực tế

Mã tham chiếu báo cáo thẩm tra không khớp với đơn vị thẩm tra đã đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM sẽ bị từ chối. Cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên đối chiếu mã tham chiếu với Hệ thống đăng ký khi xử lý tờ khai.

Tờ khai không qua được bước đối chiếu bị coi là chưa đầy đủ cho đến khi được sửa, nên mọi chậm trễ trong việc đăng ký đơn vị thẩm tra đều trực tiếp trở thành rủi ro tuân thủ đối với tờ khai.

Khi người khai báo không nộp lại đủ chứng chỉ, tiền phạt bằng mức phạt phát thải vượt mức của EU ETS, 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, cho mỗi chứng chỉ không nộp lại đúng hạn (khoản 1 Điều 26).

Nếu thiếu hụt do thông tin sai của nhà vận hành, đơn vị thẩm tra hoặc người độc lập chứng nhận tài liệu về giá carbon, cơ quan có thẩm quyền có thể giảm tiền phạt (khoản 1a Điều 26); nộp phạt không miễn nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ (khoản 3 Điều 26).

Người không phải là người khai báo được cấp phép chịu gấp ba đến năm lần (khoản 2 Điều 26).

Hồ sơ cần thiết để tính phát thải gắn liền, kể cả báo cáo thẩm tra, phải được lưu giữ đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai đã nộp hoặc lẽ ra phải nộp (khoản 5 và 6 Điều 7; Phụ lục V).

Trước khi nộp tờ khai, doanh nghiệp có thể dùng danh mục kiểm tra nội bộ CBAM (tiếng Anh) để truy vết từ số liệu phát thải được chọn mẫu ngược về hồ sơ của nhà cung cấp và báo cáo thẩm tra.

Quy trình lập tờ khai được trình bày tại trang tờ khai CBAM (tiếng Anh), còn khái niệm phát thải gắn liền được giải thích tại trang phát thải gắn liền CBAM.


Điều gì xảy ra nếu dùng giá trị mặc định thay cho dữ liệu thực tế đã thẩm tra?

Nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621 không cần thẩm tra đối với các cơ sở đó, nhưng đổi lại phải chịu chi phí của hệ số cộng thêm.

Cơ quan có thẩm quyền chấp nhận giá trị mặc định mà không cần báo cáo thẩm tra.

Hệ số cộng thêm, tính trên giá trị trung bình của nước xuất xứ, là 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028; mọi tấn CO₂e vượt khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, kể cả phần cộng thêm, đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ.

Đối với cơ sở có phát thải thực tế thấp hơn nhiều so với giá trị mặc định, việc dùng giá trị mặc định đã tốn kém ngay từ năm đầu.

Phôi dẹt thép Trung Quốc (mã CN 7207 12 10) có giá trị mặc định 3,169 tCO₂e mỗi tấn, tức 3,4859 khi cộng thêm 10% năm 2026.

Sau khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí 0,975 × 1,00 × 1,364 = 1,3299, cần 2,156 chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm, tức 177,48 EUR theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e.

Một nhà sản xuất có phát thải đã thẩm tra 1,8 tCO₂e mỗi tấn (con số giả định) khai báo thấp hơn 1,6859 tCO₂e. Với bán thành phẩm Việt Nam mã CN 7207 11 14 (2,585 khi cộng thêm), chênh lệch với cùng con số giả định là 0,785 tCO₂e.

Khoản tiết kiệm bằng phần chênh lệch đó nhân với giá chứng chỉ, sau khi điều chỉnh theo khác biệt về định mức: khi tính theo giá trị thực tế, khoản trừ dựa trên định mức Cột A cộng phân bổ miễn phí gắn liền trong tiền chất; khi tính theo giá trị mặc định, khoản trừ dựa trên định mức Cột B.

Chi phí theo giá trị mặc định của thép Việt Nam

Bảng dưới đây áp dụng cùng phương pháp cho năm mặt hàng thép Việt Nam xuất khẩu nhiều sang EU.

Giá trị mặc định lấy từ bảng dành cho Việt Nam tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (đã được thay thế theo Quy định thực thi (EU) 2026/1740); định mức là Cột B, tuyến lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF, tuyến C), tại điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620.

Số liệu được tính lại ngày 12 tháng 11 năm 2026 bằng lib/cbam-law.js theo giá 82,32 EUR.

Hàng hóa (mã CN) Khối lượng EU nhập từ Việt Nam năm 2025 (cả nhóm 4 số) Giá trị mặc định (tCO₂e/tấn) Năm 2026, cộng thêm 10% Khoản điều chỉnh (0,975 × định mức) Số chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm, 2026 Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2026 Chi phí mỗi tấn sản phẩm, 2028
Bán thành phẩm thép không hợp kim (7207 11 14) 668.725 tấn 2,350 2,585 1,3299 1,2551 103,32 EUR 150,43 EUR
Thép cán nóng (7208 39 00) 405.858 tấn 2,350 2,585 1,33575 1,24925 102,84 EUR 149,99 EUR
Thép cán nguội (7209 17 90) 228.812 tấn 2,370 2,607 1,42155 1,18545 97,59 EUR 145,61 EUR
Thép mạ, phủ (7210 49 00) 1.036.373 tấn 2,370 2,607 1,453725 1,153275 94,94 EUR 143,16 EUR
Kết cấu thép (7308 90 98) 120.309 tấn 2,840 3,124 1,453725 1,670275 137,50 EUR 193,46 EUR

Cột 2028 dùng cùng giá trị mặc định, định mức và giá 82,32 EUR, với hệ số cộng thêm 30% và hệ số CBAM 90% của năm 2028. Định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027 (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620), nên cột này chỉ mang tính tham khảo. Khối lượng theo Eurostat Comext DS-045409, 2025.

Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.

Riêng phần cộng thêm của thép mạ 7210 49 00 là 0,237 tCO₂e, tức 19,51 EUR mỗi tấn sản phẩm năm 2026.

Mọi dòng thép carbon trong bảng giá trị mặc định của Việt Nam đều ghi tuyến BF-BOF, nên nhà máy lò điện hồ quang (EAF) chỉ có thể chứng minh mức phát thải thấp hơn bằng giá trị thực tế đã thẩm tra.

Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 số; chỉ 6 số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan của EU. Doanh nghiệp có thể ước tính theo khối lượng hàng của mình bằng công cụ tính CBAM.

Giá trị mặc định ngày càng bất lợi qua từng năm

Hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí được giữ lại: 97,5% năm 2026, 95% năm 2027, 90% năm 2028, 77,5% năm 2029 và 51,5% năm 2030, và từ năm 2034 không còn áp dụng hệ số CBAM (khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC).

Hệ số này được nhân với định mức dùng để tính khoản trừ, không nhân với lượng phát thải phải chịu chi phí.

Nhà nhập khẩu chờ đến năm 2028 hoặc 2029 mới xây dựng hệ thống đo lường và thẩm tra sẽ chịu hệ số cộng thêm cao nhất (30%) đúng lúc khoản trừ giảm nhanh nhất.

Khung tính toán đầy đủ được trình bày tại trang cách tính CBAM, và giá trị mặc định theo nước và mã CN được liệt kê tại trang giá trị mặc định CBAM.


Thẩm tra CBAM khác thẩm tra EU ETS và thẩm định trong nước như thế nào?

Thẩm tra CBAM và thẩm tra EU ETS do cùng loại tổ chức được công nhận thực hiện, nhưng là hai quy trình độc lập, mỗi quy trình có công nhận, căn cứ pháp lý và mẫu báo cáo riêng.

Công nhận CBAM được cấp theo Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551, trên cơ sở tiêu chuẩn EN ISO/IEC 17029:2019; công nhận EU ETS được cấp theo Quy định thực thi (EU) 2018/2067.

Doanh nghiệp Việt Nam còn phải lưu ý thủ tục thứ ba: thẩm định kết quả kiểm kê khí nhà kính theo pháp luật Việt Nam.

Đơn vị thẩm tra CBAM có phải là đơn vị thẩm tra EU ETS không?

Đơn vị thẩm tra được công nhận cho EU ETS theo Quy định thực thi (EU) 2018/2067 có thể trở thành đơn vị thẩm tra CBAM, nhưng công nhận EU ETS không tự động chuyển sang CBAM. Đơn vị đó phải được tổ chức công nhận của mình công nhận riêng cho CBAM (khi đánh giá năng lực, tổ chức này xem xét công nhận EU ETS hiện có, theo khoản 2 Điều 18 Quy định (EU) 2023/956), sau đó đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM.

Trên thực tế, các đơn vị thẩm tra EU ETS là nguồn cung đơn vị thẩm tra CBAM có năng lực triển vọng nhất đối với cơ sở tại EU và EEA. Đối với cơ sở ở nước thứ ba, thị trường này còn kém phát triển, và đó là một nguyên nhân của điểm nghẽn năng lực nêu trên.

Thẩm tra EU ETS tại nhà máy EU có thay cho thẩm tra CBAM tại cơ sở ngoài EU không?

Không. Thẩm tra EU ETS của một nhà sản xuất trong EU không thay cho thẩm tra CBAM của cơ sở ngoài EU. Hai quy trình khác nhau về chủ thể áp dụng, nghĩa vụ pháp lý và ranh giới phát thải. Việc một nhà sản xuất thép EU được thẩm tra theo EU ETS không có giá trị thẩm tra nào đối với nhà sản xuất thép Việt Nam, Thổ Nhĩ Kỳ hay Ấn Độ có hàng do người khai báo tại EU nhập khẩu.

Thẩm định kiểm kê khí nhà kính tại Việt Nam có thay cho thẩm tra CBAM không?

Không. Quyết định 42/2026/QĐ-TTg ngày 10 tháng 8 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 25 tháng 9 năm 2026, yêu cầu 2.441 cơ sở phát thải khí nhà kính thực hiện kiểm kê định kỳ, và kết quả kiểm kê được thẩm định theo pháp luật Việt Nam. Báo cáo kiểm kê khí nhà kính không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành theo CBAM, và thẩm định trong nước không phải là thẩm tra CBAM. Tuy vậy, dữ liệu hoạt động như hóa đơn nhiên liệu và chỉ số đồng hồ đo có thể dùng cho cả hai thủ tục.

Tài liệu tiếng Việt về thẩm tra CBAM thường sai ở điểm nào?

Một số bài viết tiếng Việt về thẩm tra CBAM chứa thông tin không khớp với quy định của EU. Bảng dưới đây đối chiếu các điểm sai thường gặp với quy định thực tế (các bài viết được đọc ngày 4 tháng 11 năm 2026).

Tài liệu tiếng Việt viết Quy định thực tế
Đơn vị thẩm tra "được EU công nhận" (Báo Công Thương, 5/8/2026) Công nhận do tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU cấp (Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551); danh sách của Ủy ban châu Âu chưa công bố tính đến ngày 12/11/2026
Năm 2026 chỉ phải trả 2,5%, năm 2027 là 5% (Báo Công Thương, 5/8/2026) Số chứng chỉ = max[0; phát thải gắn liền cụ thể trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí trừ giá carbon đã thực trả] × khối lượng (điểm (c) khoản 2 Điều 6, Điều 9 và Điều 31 Quy định (EU) 2023/956); mọi tấn CO₂e vượt định mức chịu toàn bộ giá
Ngưỡng 50 tấn tính theo hàng xuất khẩu của doanh nghiệp (Báo Công Thương, 27/8/2026) Ngưỡng miễn trừ 50 tấn tính theo khối lượng tịnh mỗi nhà nhập khẩu EU mỗi năm, cộng dồn mọi mã CN (Điều 2a; điểm 1 Phụ lục VII)
Thời hạn lưu hồ sơ tăng từ 4 lên 6 năm (Báo Công Thương, 27/8/2026) Người khai báo lưu đến hết năm thứ tư sau năm tờ khai đã nộp hoặc lẽ ra phải nộp (khoản 5 và 6 Điều 7); nhà vận hành lưu ít nhất sáu năm sau kỳ báo cáo (điểm A.2 Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547)

Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng và triển khai đề án ứng phó với CBAM theo Thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ (Bộ Công Thương, 28/8/2024). Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI xuất bản sổ tay "Hỏi đáp Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới của Liên minh châu Âu" (tháng 12/2024). Tính đến ngày 4/11/2026, Nhà nước chưa có khoản hỗ trợ riêng nào cho thẩm tra CBAM. Bức tranh chung được trình bày tại trang CBAM và Việt Nam.


Câu hỏi thường gặp về thẩm tra CBAM

Có phải mọi nhà nhập khẩu CBAM đều cần đơn vị thẩm tra không?

Không. Nhà nhập khẩu CBAM chỉ cần đơn vị thẩm tra khi khai báo phát thải gắn liền thực tế thay cho giá trị mặc định. Nhà nhập khẩu dùng giá trị mặc định theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621 không cần thẩm tra của bên thứ ba. Nghĩa vụ thẩm tra áp dụng theo từng cơ sở sản xuất, không theo lô hàng hay theo năm nhập khẩu.

Đơn vị thẩm tra đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM từ khi nào?

Hệ thống đăng ký CBAM mở đăng ký cho đơn vị thẩm tra từ ngày 1 tháng 9 năm 2026, theo Quy định (EU) 2025/2083. Theo thủ tục Ủy ban châu Âu công bố ngày 28 tháng 8 năm 2026, ứng viên tạo tài khoản EU Login, xin quyền truy cập kỹ thuật qua EU Access do Ủy ban châu Âu duyệt, rồi nộp đơn đăng ký trong cổng O3CI; cơ quan có thẩm quyền quốc gia của nước nơi đơn vị được công nhận sẽ quyết định.

Quyền truy cập để làm việc mở từ ngày 30 tháng 9 năm 2026, và những báo cáo thẩm tra đầu tiên dự kiến được phát hành trong Hệ thống đăng ký từ tháng 1/2027. Báo cáo của đơn vị chưa đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM không có giá trị sử dụng cho tờ khai CBAM.

Chi phí thẩm tra CBAM là bao nhiêu?

Các đơn vị cung cấp dịch vụ ước tính chi phí thẩm tra CBAM từ 5.000 đến 50.000 EUR cho mỗi cơ sở sản xuất; Ủy ban châu Âu không công bố mức phí nào. Chi phí thay đổi theo độ phức tạp của cơ sở, số sản phẩm thuộc diện CBAM, ngành (cơ sở phân bón và xi măng có phát thải gián tiếp phức tạp hơn) và vị trí của cơ sở, yếu tố quyết định chi phí đi lại khi khảo sát.

Đơn vị thẩm tra CBAM có thể đặt trụ sở ngoài EU, chẳng hạn tại Việt Nam, không?

Có. Đơn vị thẩm tra thành lập ngoài EU, kể cả tại Việt Nam, có thể trở thành đơn vị thẩm tra CBAM, nhưng chỉ khi được tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU công nhận; tổ chức công nhận tại nước sở tại không có thẩm quyền công nhận cho CBAM. Theo bảng cập nhật tình hình ngày 21 tháng 10 năm 2026, bảy tổ chức công nhận của EU nhận hồ sơ từ ngoài EU: COFRAC (Pháp), ESYD (Hy Lạp), Accredia (Ý), RvA (Hà Lan), PCA (Ba Lan), SNAS (Slovakia) và Swedac (Thụy Điển). Đơn vị thẩm tra cũng phải đăng ký trong Hệ thống đăng ký CBAM, mở từ ngày 1/9/2026.

Tính đến ngày 12/11/2026, chưa có đơn vị thẩm tra nào thành lập tại Việt Nam được ghi nhận là đã được công nhận; đơn vị duy nhất thành lập ngoài EU là ISSC tại Damietta, Ai Cập, được RvA công nhận ngày 22/10/2026. Cơ sở tại Việt Nam cũng có thể được thẩm tra bởi một đơn vị thẩm tra được công nhận đặt tại EU, cử người sang khảo sát thực địa.

Nếu không có đơn vị thẩm tra được công nhận cho nước nơi đặt cơ sở thì sao?

Quy định (EU) 2023/956 không quy định miễn trừ, kể cả miễn trừ vì thiện chí, khi nhà nhập khẩu không tìm được đơn vị thẩm tra được công nhận. Nhà nhập khẩu phải dùng giá trị mặc định và chấp nhận hệ số cộng thêm, hoặc hoãn việc dùng giá trị thực tế cho đến khi có đơn vị thẩm tra đủ điều kiện. Quy định không có điều khoản bất khả kháng cho tình trạng thiếu năng lực thẩm tra.

Khảo sát thực địa trực tiếp có luôn bắt buộc không?

Không. Khảo sát trực tiếp là bắt buộc trong năm đầu tiên cơ sở được thẩm tra (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546), với phần lớn cơ sở là kỳ cho hàng nhập khẩu năm 2026. Từ các kỳ sau, đơn vị thẩm tra được khảo sát trực tuyến khi đã khảo sát trực tiếp trong kỳ liền trước và không có thay đổi đáng kể, và được miễn khảo sát khi đã khảo sát trực tiếp trong hai kỳ trước đó (Điều 3).

Điều 4 cho phép khảo sát trực tuyến khi có hoàn cảnh nghiêm trọng, bất thường, không lường trước được và nằm ngoài khả năng kiểm soát của nhà vận hành khiến không thể khảo sát trực tiếp.

Ai chuẩn bị dữ liệu phát thải trước khi thẩm tra CBAM?

Nhà vận hành cơ sở sản xuất. Trước khi thẩm tra bắt đầu, nhà vận hành cần có kế hoạch giám sát, phép tính phát thải gắn liền theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547, báo cáo phát thải của nhà vận hành kèm báo cáo tóm tắt 16 mục dữ liệu, và các hồ sơ đi kèm. Đơn vị tư vấn hoặc phần mềm CBAM thường chuẩn bị các nội dung này cùng nhân viên nhà máy. Đơn vị thẩm tra không thể làm việc này, vì không được thẩm tra cơ sở mà mình đã tư vấn về kế hoạch giám sát hoặc báo cáo phát thải (Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551).

Giá carbon đã trả tại Việt Nam có do đơn vị thẩm tra CBAM xác nhận không?

Không. Tài liệu chứng minh giá carbon đã thực trả phải được một người độc lập với người khai báo và với cơ quan của nước thứ ba chứng nhận (khoản 2 Điều 9); theo dự thảo quy định thực thi về Điều 9, đây là một vai trò khác với đơn vị thẩm tra CBAM. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, quy định thực thi này chưa được thông qua.

Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ. Chi tiết được trình bày tại trang khấu trừ giá carbon CBAM.


Nguồn dữ liệu: Quy định (EU) 2023/956 · Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus) · Quy định thực thi 2025/2621 · dữ liệu EU ETS qua EEX. Không phải tư vấn pháp lý.