
SKDM çimento sektöründe altı I. Ek kalemini kapsar: çimento klinkeri, beyaz ve diğer Portland çimentosu, alüminatlı çimento, diğer hidrolik çimentolar ve kalsine kil. Alüminyumdan ve çelik mallarının çoğundan farklı olarak çimentoda hem doğrudan emisyonlar (direct emissions) hem dolaylı emisyonlar (indirect emissions) ücretlendirilir.
"Diğer ülkeler ve bölgeler" varsayılan değeri (default value) uygulandığında, 2026'da ithal edilen gri Portland çimentosunun maliyeti, 2026'nın üçüncü çeyreğine ait 82,32 avroluk resmî fiyatla ton başına 76,94 avrodur.
AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM; İngilizce kısaltmasıyla CBAM), (AB) 2023/956 sayılı Tüzük ile kurulan ve 1 Ocak 2026'dan bu yana uygulama döneminde olan bir AB mekanizmasıdır: AB'deki ithalatçılar, karbon yoğun belirli malların gömülü emisyonlarına karşılık gelen SKDM sertifikalarını satın alıp teslim eder; sertifika fiyatı AB ETS karbon fiyatına bağlıdır ve amaç karbon kaçağını önlemektir.
Hesapta, ton başına 1,440 ton CO2 eşdeğeri (tCO2e) olan bu varsayılan değer, gri Portland çimentosu (CN kodu 2523 29 00) için belirlenen ton başına 0,666 tCO2e'lik varsayılan SKDM kıyas değeriyle (benchmark) karşılaştırılır.
Bir çimento tesisinin emisyonlarının büyük kısmı kalker kalsinasyonundan gelir; bu proses emisyonu yakıt değişimiyle ortadan kalkmaz. Ton başına 76,94 avro, ücretsiz tahsisat düzeltmesi (free allocation adjustment) düşüldükten sonraki maliyettir (fiyat 5 Ekim 2026'da yayımlandı). Mısır çimentosu (varsayılan değer 1,290) 63,36 avro, Fas çimentosu (0,950) 32,57 avrodur.
Bu hesap en çok Türkiye'yi ilgilendirir. Türkiye, 2025'te AB'nin AB dışından yaptığı çimento ve klinker ithalatının miktar bakımından %43,0'ını sağladı (Eurostat Comext DS-045409, 2025), ancak (AB) 2025/2621 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü'nün I.
Ekindeki Türkiye tablosunda gri klinker ve gri Portland çimentosu satırları tiredir. Bu yüzden Türk çimentosu, kendi değeri olmayan her menşe gibi "Diğer ülkeler ve bölgeler" değeriyle hesaplanır.
Bu sayfa kapsamdaki CN kodlarını, proses emisyonlarının neden önlenemediğini, gömülü emisyon hesabını, 2026'dan 2034'e ton başına maliyeti, Türkiye'nin AB pazarındaki payını, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'nin (TR ETS) etkisini ve sık sorulan soruları sırasıyla ele alır.
SKDM Hangi Çimento Ürünlerini Kapsar?
SKDM, Fasıl 25'teki CN kodlarıyla klinkeri, Portland çimentosunu, alüminatlı çimentoyu ve diğer hidrolik çimentoları kapsar; her CN kodunun kendi varsayılan değeri ve kıyas değeri vardır.
Klinker ile çimento arasındaki ayrım uygulamada önemlidir. Klinker (CN kodu 2523 10 00), yüksek sıcaklıkta pişirilen ve henüz öğütülmemiş ara üründür; kalker kalsinasyonundan kaynaklanan proses CO2'si bu aşamada oluşur. Varsayılan değerlerin sıralaması klinker içeriğini izlemez: "Diğer ülkeler ve bölgeler" tablosunda alüminatlı çimento (2,030) ve gri Portland çimentosu (1,440), gri klinkerin (1,410) üzerindedir.
Portland çimentosu (beyaz için CN kodu 2523 21 00, diğerleri için 2523 29 00), alçıtaşıyla öğütülmüş klinkerdir. Katkılı çimentolarda yüksek fırın cürufu veya uçucu kül gibi mineral katkılar klinker oranını ve toplam gömülü emisyonları (embedded emissions) düşürür.
Klinker oranı düşük katkılı çimento ihraç eden üreticilerin ürünleri için, bu oran operatörün doğrulanmış emisyon raporunda yer alıyorsa, doğrulanmış gerçek değerlerle daha düşük gömülü emisyon beyan edilebilir.
Aşağıdaki tablo, (AB) 2023/956 sayılı Tüzük'ün I. Ekindeki çimento kodlarını, varsayılan kıyas değerini, "Diğer ülkeler ve bölgeler" varsayılan değerini ve Türkiye tablosundaki durumu gösterir.
| CN kodu | Ürün | Varsayılan kıyas değeri, B sütunu (tCO2e/t) | "Diğer ülkeler ve bölgeler" varsayılan değeri, marj öncesi (tCO2e/t) | Türkiye satırı |
|---|---|---|---|---|
| 2523 10 00 | Çimento klinkeri | 0,666 gri, 0,859 beyaz | 1,410 gri, 1,370 beyaz | Tire ("Diğer ülkeler" uygulanır) |
| 2523 21 00 | Beyaz Portland çimentosu | 0,859 | 1,450 | Tire |
| 2523 29 00 | Diğer Portland çimentosu (CEM I ila CEM V) | 0,666 | 1,440 | Tire |
| 2523 30 00 | Alüminatlı çimento | 2026 ile 2027 için 0,717, 2028 ile 2030 için 0,686 | 2,030 | Türkiye değeri 1,950 |
| 2523 90 00 | Diğer hidrolik çimentolar (cüruflu, süpersülfatlı) | 0,666 gri, 0,847 beyaz | 1,370 gri, 1,490 beyaz | Tire |
Kıyas değerleri: (AB) 2025/2620 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü Ekinin 5.3 noktası. Varsayılan değerler: (AB) 2026/1740 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü ile değiştirilen (AB) 2025/2621 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü'nün I. Eki, doğrudan ve dolaylı toplam emisyonlar. I. Ek klinkeri ve diğer hidrolik çimentoları TARIC koduna göre gri ve beyaz olarak ayırır. Türkiye satırları 13 Kasım 2026'da sitenin hukuk veri tablolarından okunmuştur.
SKDM kapsamını AB gümrük beyannamesindeki CN kodu belirler; Türkiye'deki 12 haneli GTİP'in ilk 8 hanesi CN koduna karşılık gelir. Kodların ayrıntılı tanımı ve TARIC ayrımı çimentoda SKDM CN kodları sayfasındadır.
Öncül madde (precursor) olan kalsine kaolinli kil (CN kodu ex 2507 00 80) de SKDM'nin çimento kapsamına girer; böylece sektör I. Ekte altı kalemden oluşur. Her kalem, I. Ekteki ifadesiyle SKDM mal listesi sayfasında yer alır.
Fasıl 68'deki beton bloklar veya prefabrik paneller gibi çimentodan yapılan aşağı akış ürünleri I. Ekte değildir, dolayısıyla SKDM yükümlülüğü doğurmaz. Aşağı akış ürünlerine genişleme (downstream extension) bir tekliftir (COM(2025)989) ve yalnızca demir-çelik ve alüminyum ürünlerini kapsar.
SKDM'nin hukuki dayanağı (AB) 2023/956 sayılı Tüzük'tür; Tüzük, SKDM'yi AB ETS karbon fiyatına bağlı bir sertifika mekanizması olarak kurar ve uyum yükümlülüğünü AB'deki ithalatçılara verir. Çimento ithalatçısının yükümlülükleri, AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması kapsamındaki genel yükümlülük zincirinin parçasıdır: yetkilendirme, sertifika satın alma ve 2026 takvim yılı için 30 Eylül 2027'ye kadar sunulacak yıllık SKDM beyanı (CBAM declaration).
Avrupa Komisyonu Vergilendirme ve Gümrük Birliği Genel Müdürlüğü (DG TAXUD), 14 Ağustos 2026'da AB dışındaki çimento üreticilerine ve yetkilendirilmiş SKDM beyan sahiplerine (authorised CBAM declarant) yönelik uygulama dönemi çimento sektör rehberini (5a No'lu Rehber) yayımladı.
Bu rehber, altı sektörün tamamını kapsayan on SKDM rehber belgesinin (İngilizce) parçasıdır. T.C. Ticaret Bakanlığı rehberlerin Türkçe özetlerini 18 Ağustos 2026'da yayımladı; rehberlerin tam metni yalnızca İngilizcedir.

Bu infografiğin metin sürümü
- 6: I. Ek kaydı (CN koduna göre)
- 0,666: 2026 varsayılan kıyas değeri (Ton başına tCO₂e. Gri klinker ve gri Portland çimentosu)
Neler fiyatlandırılır
- Doğrudan emisyonlar: Fiyatlandırılır
- Dolaylı emisyonlar: Fiyatlandırılır
- Sera gazları: CO₂
Çimento, gübrelerle birlikte dolaylı emisyonları fiyatlandırılan iki sektörden biridir.
Çimentoda Proses Emisyonları Neden Önlenemez?
Çimentonun proses emisyonları önlenemez, çünkü kalker ayrışma tepkimesi CaCO3 → CaO + CO2 kimyasal olarak sabittir ve hiçbir yakıt değişikliğinden veya enerji verimliliği iyileştirmesinden etkilenmez.
Kalsinasyon (calcination) adı verilen bu süreç, ön ısıtıcıda ve kalsinatörde yaklaşık 900°C'de başlar; ardından döner fırın malzemeyi yaklaşık 1.450°C'de sinterleyerek klinkere dönüştürür. Ana hammadde kalkerdir (CaCO3) ve malzeme ayrışma sıcaklığına ulaştığında kalsiyum karbonat molekülündeki CO2 gaz olarak açığa çıkar. Yenilenebilir enerjiye geçiş veya ısıl verimlilik artışı bu emisyon kaynağını ortadan kaldırmaz.
Fırın yakıtı olarak tamamen yeşil hidrojen kullanan bir çimento tesisi bile yalnızca kalsinasyondan ton klinker başına yaklaşık 0,52 tCO2 salar; bu, 2006 IPCC Kılavuzları'nın (Cilt 3, Bölüm 2) varsayılan emisyon faktörüdür. Proses emisyonlarını yalnızca iki yöntem azaltabilir:
- Klinker ikamesi: Klinkerin bir kısmını yüksek fırın cürufu, uçucu kül veya kalsine kil gibi mineral katkılarla değiştirmek.
- Karbon yakalama: Fırın bacasındaki CO2'yi karbon yakalama ve depolama (CCS) teknolojisiyle tutmak.
Bu özellik, SKDM'de çimento klinkerini çelik ve alüminyumdan yapısal olarak ayırır; o sektörlerde ton başına gömülü emisyon teknoloji iyileştirmeleriyle kademeli olarak düşürülebilir. Yaygın çimento tipleri arasında en yüksek gömülü emisyonu CEM I (%95 ila %100 klinker içeren Portland çimentosu) taşır.
CEM III (yüksek fırın cüruflu çimento, %5 ila %64 klinker) belirgin şekilde daha düşüktür, çünkü cüruf yeni bir kalsinasyon gerektirmeden klinkerin yerini alır.
Klinker oranının etkisi, yalnızca kalsinasyon payına bakıldığında bile açıkça görülür. IPCC'nin 0,52 faktörüyle %95 klinker içeren bir çimento ton başına yaklaşık 0,49 tCO2, %20 klinker içeren bir çimento yaklaşık 0,10 tCO2 proses emisyonu taşır. Bu rakamlar, yakıt ve elektrik emisyonlarını içermeyen ve cbamguide.com'a ait örnek bir hesaptır; varsayılan değer değildir.
Klinker oranının beyana nasıl girdiği, (AB) 2025/2547 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü kapsamında gömülü emisyonların hesaplanması sayfasında anlatılır. Doğrulanmış gerçek veri sunamayan ithalatçı, üretim ülkesinin varsayılan değerini kullanır.
Türkiye'nin I. Ek tablosunda gri Portland çimentosu için kendi değeri yoktur (satır tiredir), bu nedenle "Diğer ülkeler ve bölgeler" değeri uygulanır: dolaylı emisyonlar dahil toplam emisyon olarak ton başına 1,440 tCO2e, 2026'nın %10 marjıyla (mark-up) 1,584.
Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği (Türkçimento), üyelerinin gri klinker emisyonunu ton başına yaklaşık 0,88 tCO2 olarak açıklamaktadır; marjlı klinker varsayılan değeri olan 1,551 bunun yaklaşık %76 üzerindedir. Bu nedenle gerçek emisyonu ölçüp doğrulatmanın mali getirisi yüksektir.
Çimentoda SKDM Gömülü Emisyonları Nasıl Hesaplanır?
Çimentoda gömülü emisyonlar (AB) 2025/2547 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü'nün 64 numaralı denklemiyle hesaplanır; Portland çimentosunun ton başına gömülü emisyonu nihai üründeki klinker oranına dayanır.
Hesap iki aşamada ilerler. Önce öncül madde olan klinkerin gömülü emisyonları belirlenir; sonra bu klinker emisyonları, o klinkerden üretilen çimentoya oranlı olarak dağıtılır.
Çimento, SKDM'de hem doğrudan hem dolaylı gömülü emisyonların ücretlendirildiği iki sektörden biridir (diğeri gübredir). Doğrudan emisyonlar, kalker kalsinasyonundan ve üretim fırınındaki yakıt yanmasından kaynaklanan CO2'yi kapsar. Dolaylı emisyonlar ise değirmenler, fanlar, konveyörler ve kontrol sistemleri dahil üretim sürecinde tüketilen elektriğin CO2 eşdeğeridir (Madde 3(34)).
Bu çift kapsamın nedeni, AB'deki çimento üreticilerinin dolaylı elektrik maliyetleri için AB ETS kapsamında telafi almamasıdır. İthalatta dolaylı emisyonları hariç tutmak, yerli üretimle ithalat arasında SKDM'nin önlemeye çalıştığı bir asimetri yaratırdı. Çimento, (AB) 2023/956 sayılı Tüzük'ün II. Ekinde yer almadığından dolaylı emisyonlar uygulama döneminde mali yükümlülük doğurur.
Varsayılan değerlerde dolaylı pay küçüktür: "Diğer ülkeler ve bölgeler" değerlerinde gri Portland çimentosunun 1,440'ının 0,08'i, gri klinkerin 1,410'unun 0,05'i dolaylıdır. Gerçek değerle yapılan beyanda dolaylı emisyon, tüketilen elektrik miktarının (AB) 2025/2621 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü'nün II.
Ekindeki ülke faktörüyle çarpılmasıyla bulunur: Türkiye için 0,420, Mısır için 0,387 tCO2e/MWh. Ülke faktörü yerine gerçek emisyon faktörü ancak doğrudan teknik bağlantı veya elektrik satın alma sözleşmesi varsa kullanılabilir ((AB) 2023/956 sayılı Tüzük, IV. Ek, 6. nokta).
Bir çimento beyanı için gereken üç girdi aşağıda listelenmiştir.
- Klinker oranı: Sevkiyattaki çimentonun klinker/çimento oranı, kütle kesri olarak (örneğin CEM I için 0,92).
- Klinker tesisinin ton başına doğrudan emisyonu: Üretilen ton klinker başına tCO2; kalker kalsinasyonu ve yakıt yanması dahil.
- Elektrikten kaynaklanan ton başına dolaylı emisyon: Üretilen ton çimento başına tCO2e; üretim ülkesinin şebeke emisyon faktörüyle hesaplanır.
Gerçek değerler beyan edildiğinde gömülü emisyonlar, (AB) 2023/956 sayılı Tüzük'ün 8. maddesi uyarınca akredite bir SKDM doğrulayıcısı tarafından doğrulanmalıdır. 12 Kasım 2026 itibarıyla beş ulusal akreditasyon kurumu (ESYD, Accredia, Swedac, RvA ve BELAC) tarafından akredite edildiği belgelenen yedi doğrulayıcı vardır: EmiCert S.A., Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A., SGS ICS Italia S.r.l., Intertek Certification AB, Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC, Dimyat, Mısır) ve SGS BELGIUM nv.
Yedi doğrulayıcının akreditasyon kapsamı, çimentonun yer aldığı I. faaliyet grubunu (kalsine kil, klinker, çimento, alüminatlı çimento) ve dolaylı emisyonlar grubu LII'yi içerir ((AB) 2025/2551 sayılı Yetki Devrine Dayanan Komisyon Tüzüğü, I. Ek).
Hiçbiri Türkiye'de yerleşik değildir. ISSC, AB dışında yerleşik ilk akredite doğrulayıcıdır: RvA onu 22 Ekim 2026'da TAB prosedürüyle akredite etti. Tam değerlendirme yapıldı; RvA, ISSC'nin ilk SKDM doğrulamasına katılacak ve akreditasyonu ardından olağan akreditasyona dönüştürecek.
DNV, 6 Kasım 2026'da bir Accredia akreditasyonu duyurdu; ancak 11 Kasım 2026'daki kontrolde Accredia bu akreditasyonu yayımlamamıştı, bu nedenle sayıya dahil edilmemiştir. Avrupa Komisyonu'nun akredite SKDM doğrulayıcıları listesi henüz yayımlanmamıştır. Güncel durumu akredite SKDM doğrulayıcıları sayfasından takip edebilirsiniz.
Türk çimento tesislerinin TR ETS için hazırladığı belgeler SKDM belgelerinin yerine geçmez. TR ETS'deki doğrulanmış sera gazı emisyon raporu veya Faaliyet Seviyesi Raporu (FSR) bir SKDM emisyon raporu değildir.
Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) akreditasyonlu bir doğrulama da SKDM doğrulaması değildir: AB SKDM doğrulayıcılarını yalnızca AB üye devletlerinin ulusal akreditasyon kurumları akredite eder. Ölçüm verileri ortak olabilir, ancak belgeler birbirinin yerine kullanılamaz.
Doğrulanmış gerçek veri yoksa ithalatçı menşe ülkenin varsayılan değerini kullanır. Çimento varsayılan değerlerindeki %10'luk 2026 marjı 2027'de %20'ye, 2028'den itibaren %30'a çıkar; böylece varsayılan değer kullanmak her yıl daha pahalıya mal olur.
2026'da Ton Çimento Başına SKDM Maliyeti Nedir?
2026'da gri Portland çimentosu, "Diğer ülkeler ve bölgeler" varsayılan değeriyle (Türkiye'ye uygulanan değer) ton başına 0,93465 SKDM sertifikası, yani 82,32 avro ile ton başına 76,94 avro maliyet doğurur.
Maliyet yasal formülle hesaplanır: teslim edilecek sertifika sayısı = max[0; ton mal başına gömülü emisyon eksi ücretsiz tahsisat düzeltmesi eksi karbon fiyatı indirimi] × malın kütlesi ((AB) 2023/956 sayılı Tüzük, Madde 31; (AB) 2025/2620 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü).
Ücretsiz tahsisat düzeltmesi = SKDM faktörü (CBAM factor) × sektörler arası düzeltme faktörü (cross-sectoral correction factor, CSCF) × SKDM kıyas değeridir.
SKDM faktörü, AB ETS'de korunan ücretsiz tahsisat payıdır: 2026'da %97,5 (2003/87/AT sayılı Direktif'in 10a(1a) maddesi). Sektörler arası düzeltme faktörü 2026 ile 2030 arasında %100'dür ((AB) 2026/1862 sayılı Komisyon Uygulama Kararı).
Gri Portland çimentosunda hesap şöyledir: 1,440 × 1,10 = 1,584 tCO2e/t; düzeltme 0,975 × 1,00 × 0,666 = 0,64935; geriye ton başına 0,93465 sertifika kalır. 5 Ekim 2026'da yayımlanan 82,32 avroluk resmî fiyatla bu, ton başına 76,94 avrodur.
Düzeltme emisyonların %97,5'ini ancak emisyonlar tam kıyas değerine eşitse karşılar; kıyas değerinin üzerindeki her ton CO2e, marjın tamamı dahil, tam fiyatla ücretlendirilir.
Aşağıdaki tablo, gri Portland çimentosunun varsayılan değerdeki ton başına SKDM maliyetini üç menşe için seçilmiş yıllarda gösterir. Tüm değerler 0,666 tCO2e/t varsayılan kıyas değerini kullanır ve sertifika fiyatını 82,32 avroda sabit tutar.
| Yıl | SKDM faktörü (korunan ücretsiz tahsisat) | Varsayılan değer marjı | "Diğer ülkeler ve bölgeler" ve Türkiye (1,440) | Mısır (1,290) | Fas (0,950) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2026 | %97,5 | %10 | 76,94 EUR/t | 63,36 EUR/t | 32,57 EUR/t |
| 2028 | %90 | %30 | 104,76 EUR/t | 88,71 EUR/t | 52,32 EUR/t |
| 2030 | %51,5 | %30 | 125,87 EUR/t | 109,82 EUR/t | 73,43 EUR/t |
| 2034 | SKDM faktörü uygulanmaz | %30 | 154,10 EUR/t | 138,05 EUR/t | 101,67 EUR/t |
Ton başına maliyet = (marjlı varsayılan değer eksi SKDM faktörü × 0,666) × 82,32 avro; sektörler arası düzeltme faktörü %100 ((AB) 2026/1862 sayılı Komisyon Uygulama Kararı). 2034'ten itibaren düzeltme uygulanmaz. Kaynaklar: (AB) 2026/1740 ile değiştirilen (AB) 2025/2621 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü'nün I. Eki (varsayılan değerler); (AB) 2025/2620 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü (kıyas değeri); 2003/87/AT sayılı Direktif'in 10a(1a) maddesi (SKDM faktörü). Kıyas değeri 2027'den itibaren ithal edilen mallar için güncellenebilir. Hesaplar 13 Kasım 2026'da SKDM hesaplayıcısının kullandığı yasal formülle doğrulanmıştır.
Türkiye Menşeli Her Çimento Kodu İçin 2026 ve 2030 Maliyeti
Türkiye tablosunda çimentonun sekiz satırından yedisi tiredir; yalnızca alüminatlı çimento (CN kodu 2523 30 00) için Türkiye'ye özgü bir değer (1,950) yer alır.
Tireli satırlarda I. Ekin girişindeki kural gereği "Diğer ülkeler ve bölgeler" değeri uygulanır. 31 Temmuz 2026'da yayımlanan (AB) 2026/1740 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü, varsayılan değerleri 1 Ocak 2026'dan geçerli olarak düzeltti; Türkiye'nin çimento satırları bu düzeltmeden sonra da tire kaldı. Aşağıdaki tablo, Türkiye menşeli çimento kodlarının varsayılan değerdeki maliyetini gösterir.
| CN kodu | Ürün | Uygulanan varsayılan değer (tCO2e/t) | 2026 marjıyla | Düzeltme (0,975 × kıyas değeri) | Ton başına sertifika, 2026 | Ton başına maliyet, 2026 (EUR) | Ton başına maliyet, 2030 (EUR) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2523 10 00 (TARIC 2523100090) | Gri klinker | 1,410 ("Diğer ülkeler") | 1,551 | 0,975 × 0,666 = 0,64935 | 0,90165 | 74,22 | 122,66 |
| 2523 10 00 (TARIC 2523100010) | Beyaz klinker | 1,370 ("Diğer ülkeler") | 1,507 | 0,975 × 0,859 = 0,837525 | 0,669475 | 55,11 | 110,19 |
| 2523 29 00 | Gri Portland çimentosu | 1,440 ("Diğer ülkeler") | 1,584 | 0,64935 | 0,93465 | 76,94 | 125,87 |
| 2523 21 00 | Beyaz Portland çimentosu | 1,450 ("Diğer ülkeler") | 1,595 | 0,837525 | 0,757475 | 62,36 | 118,76 |
| 2523 30 00 | Alüminatlı çimento | 1,950 (Türkiye değeri) | 2,145 | 0,975 × 0,717 = 0,699075 | 1,445925 | 119,03 | 179,60 |
| 2523 90 00 (TARIC 2523900090) | Gri hidrolik çimentolar | 1,370 ("Diğer ülkeler") | 1,507 | 0,64935 | 0,85765 | 70,60 | 118,38 |
| 2523 90 00 (TARIC 2523900010) | Beyaz hidrolik çimento | 1,490 ("Diğer ülkeler") | 1,639 | 0,975 × 0,847 = 0,825825 | 0,813175 | 66,94 | 123,55 |
2030 sütunu %30 marj, %51,5 SKDM faktörü ve 82,32 avro sabit fiyatla hesaplanmıştır; alüminatlı çimentonun kıyas değeri 2028'den itibaren 0,686'dır. Hesaplar 13 Kasım 2026'da SKDM hesaplayıcısının kullandığı yasal formülle yapılmıştır. Bu sonuçlar, resmî varsayılan değerlere ve SKDM kıyas değerlerine ((AB) 2025/2621 ve (AB) 2025/2620 sayılı Komisyon Uygulama Tüzükleri) dayanan tahminlerdir; bağlayıcı rakam SKDM beyanındaki rakamdır.
Tabloyu okurken iki nokta önemlidir. Birincisi, Türk çimentosu ithal edenler için 2026 hesabı 1,584 tCO2e/t üzerinden yapılır: bu, ücretsiz tahsisat düzeltmesinden önce 82,32 avro ile ton başına 130,39 avro, düzeltmeden sonra 76,94 avrodur. İkincisi, sertifika fiyatı sabit değildir: resmî fiyat 2026'nın birinci çeyreğindeki 75,36 avrodan üçüncü çeyrekte 82,32 avroya yükseldi.
Fiyattaki her 10 avroluk değişim, 1,440 varsayılan değerindeki çimentonun 2026 maliyetini ton başına 9,35 avro değiştirir.
Kendi ürününüz ve tonajınız için tahmini hesabı SKDM hesaplayıcısı ile yapabilirsiniz. Bu sonuç, resmî varsayılan değerlere ve SKDM kıyas değerlerine ((AB) 2025/2621 ve (AB) 2025/2620 sayılı Komisyon Uygulama Tüzükleri) dayanan bir tahmindir; bağlayıcı rakam SKDM beyanındaki rakamdır.
Varsayılan ve Gerçek Değer Arasındaki Fark Bir Sevkiyatta Ne Kadardır?
Argus'un bildirdiği bir örnekte, 10.000 ton Ukrayna gri Portland çimentosunun 2026 ithalatı varsayılan değerle yaklaşık 663.000 avro, doğrulanmış gerçek değerle yaklaşık 195.000 avro SKDM sertifikası gerektirir.
Argus'un hesabı, ton başına 1,51 tCO2e'lik bir varsayılan değere ve 0,91 tCO2e'lik doğrulanmış gerçek emisyona, her ikisinde yaklaşık 75 avroluk sertifika fiyatına dayanır. Düzeltilmiş I. Ekte Ukrayna menşeli bu çimentonun değeri 1,380 tCO2e/t, 2026 marjıyla 1,518'dir. Aynı sevkiyattaki yaklaşık 468.000 avroluk farkın tek nedeni, doğrulanmış bir emisyon rakamının olmamasıdır.
Bu farkı yaratan varsayılan değerlerin ve marjın nasıl kurulduğu SKDM varsayılan değerleri rehberinde anlatılır. Doğrulayıcı takvimi dahil çimento analizinin tamamı çimentoda varsayılan değer tuzağı haberimizde (İngilizce) yer alır.
30 Eylül'e kadar yeterli sertifika teslim edilmezse ceza uygulanır. Teslim edilmeyen her SKDM sertifikası için para cezası, 2003/87/AT sayılı Direktif'in 16(3) maddesindeki fazla emisyon cezasına (ton CO2e başına 100 avro) eşittir ve 16(4) maddesine göre enflasyon endekslemesiyle artırılır ((AB) 2023/956 sayılı Tüzük, Madde 26(1)). Cezanın ödenmesi eksik sertifikaları teslim etme yükümlülüğünü kaldırmaz (Madde 26(3)). Yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi olmayan bir kişi için ceza bunun üç ila beş katıdır (Madde 26(2)).
İngilizce bülten: SKDM sertifika fiyatı bildirimleri, önemli mevzuat değişiklikleri ve SKDM ile ilgili haftalık gelişmeler. İstenmeyen e-posta göndermeyiz; aboneliğinizi istediğiniz zaman sonlandırabilirsiniz.
Bu bildirimler için yalnızca e-posta adresinizi saklarız. Gizlilik politikası (İngilizce)
AB'ye Çimento İhraç Eden Ülkeler ve Türkiye'nin Payı
Türkiye, 2025'te AB'nin AB dışından SKDM kapsamındaki çimento ve klinker ithalatının miktar bakımından %43,0'ını sağladı: 436,6 milyon avro değerinde 6,12 milyon ton. Bu miktar 2023'te 3,32 milyon tondu (Eurostat, AB27'nin SKDM kapsamındaki çimento ve klinker ithalatı, I. Ek kodları, Comext DS-045409, 12 Ekim 2026'da çekildi).
Türkiye'yi Ukrayna (%13,3), Cezayir (%11,9), Mısır (%11,6) ve Tunus (%6,7) izledi. AB'nin AB dışından toplam çimento ve klinker ithalatı 14,24 milyon ton ve 1,08 milyar avroydu; tonajın yarısı (7,15 milyon ton) klinkerdi. Aşağıdaki tablo Türkiye'den yapılan ithalatı kod bazında gösterir.
| CN kodu | Ürün | 2023 | 2024 | 2025 | 2025 AB dışı ithalattaki payı (miktar / değer) | 2025 sırası (miktar / değer) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2523 10 00 | Çimento klinkeri | 1,75 milyon ton; 112,5 milyon EUR | 2,45 milyon ton; 142,7 milyon EUR | 3,25 milyon ton; 180,5 milyon EUR | %45,45 / %45,08 | 1 / 1 |
| 2523 29 00 | Gri Portland çimentosu | 1,18 milyon ton; 96,0 milyon EUR | 1,58 milyon ton; 125,0 milyon EUR | 2,40 milyon ton; 186,6 milyon EUR | %41,70 / %38,63 | 1 / 1 |
| 2523 21 00 | Beyaz Portland çimentosu | 359.285 ton; 45,9 milyon EUR | 356.909 ton; 46,9 milyon EUR | 385.166 ton; 49,9 milyon EUR | %53,20 / %53,31 | 1 / 1 |
| 2523 30 00 | Alüminatlı çimento | 34.003 ton; 11,9 milyon EUR | 38.079 ton; 13,3 milyon EUR | 47.603 ton; 16,3 milyon EUR | %52,95 / %38,64 | 1 / 2 |
| 2523 90 00 | Diğer hidrolik çimentolar | 3.056 ton; 0,3 milyon EUR | 2.508 ton; 0,3 milyon EUR | 31.045 ton; 3,3 milyon EUR | %6,11 / %5,85 | 6 / 7 |
| Toplam | Çimento ve klinker | 3,32 milyon ton; 266,6 milyon EUR | 4,43 milyon ton; 328,1 milyon EUR | 6,12 milyon ton; 436,6 milyon EUR | %42,97 / %40,59 | 1 / 1 |
Kaynak: Eurostat Comext DS-045409, 2025; sıralar AB dışındaki tüm menşeler arasındadır ("ülke belirtilmemiş" kodları hariç). Bunlar AB ithalat istatistikleridir; "SKDM'ye tabi ithalat" veya SKDM maliyeti değildir. Türk ihracat istatistikleri (Ticaret Bakanlığı, TİM, TÜİK) farklı kapsam ve fiyat esasına dayandığından bu tabloyla karşılaştırılmaz.
Türkiye'nin baskın konumu üç etkene dayanır: Güney Avrupa'daki büyük ithalat pazarlarına yakınlık, Türk çimento sanayisinde iç talebe göre önemli kapasite fazlası ve tarihsel olarak karbon fiyatı yükü taşımayan rekabetçi üretim maliyetleri. Çimento, AB'nin 2025'te Türkiye'den yaptığı SKDM kapsamındaki 10,83 milyar avroluk ithalatın yalnızca %4,0'ıdır, ancak Türkiye'nin pay bakımından birinci olduğu tek sektördür.
TR ETS, Türk Çimentosunun SKDM Maliyetini Düşürür mü?
Hayır. 13 Kasım 2026 itibarıyla Türk çimento üreticileri, AB ithalatçısının Madde 9 kapsamında düşebileceği fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı ödemez.
Türkiye, 7552 sayılı İklim Kanunu'nu 9 Temmuz 2025'te Resmî Gazete'de yayımladı. 27/8/2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Türk karbon fiyatlandırma araçlarının çimento için durumu aşağıdaki tablodadır.
| Araç | Çimento için içerik | Durum (13 Kasım 2026) |
|---|---|---|
| Karbon Piyasası Kurulu (KPK) kararları KPK/2026/1 (3 Eylül 2026'da duyuruldu) | Pilot: 2026 ve 2027 emisyonları; elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre; kıyas yöntemiyle ücretsiz tahsisat oranı %100; 2026'da yalnızca raporlama | Yürürlükte |
| Pilot Usul ve Esaslar (1 Ekim 2026'da duyuruldu) | 2026 için doğrulanmış faaliyet seviyesi raporları 30 Nisan 2027'ye kadar; 2027 emisyonları için tahsisat teslimi 2028 yılı Kasım ayının son iş gününe kadar, yine %100 ücretsiz tahsisatla | Yürürlükte |
| Tamamlayıcı tahsisat fiyatı (TR ETS Yönetmeliği, Madde 20) | 2026 emisyonları için gönüllü ödeme | Duyuruldu; metodoloji yayımlanmadı |
| Ulusal Tahsisat Planı ve pilot kıyas değerleri | TR ETS kıyas değerleri | Yayımlanmadı |
(AB) 2023/956 sayılı Tüzük'ün 9. maddesi, menşe ülkede fiilen ödenmiş karbon fiyatı (carbon price effectively paid) için indirime izin verir; iade veya telafi düşülür (Madde 9(1)). Pilotta tahsisatların tamamı ücretsiz olduğundan fiilen ödenen bir tutar oluşmaz. Madde 9 uygulama tüzüğü 4 Kasım 2026'daki son kontrolde kabul edilmemişti ve o tarih itibarıyla hiçbir ülkenin karbon fiyatı Madde 9 kapsamında tanınmamıştı. Gönüllü 2026 ödemesinin "fiilen ödenmiş" sayılıp sayılmayacağı açık bir sorudur.
Türkçimento'nun Varsayılan Değer İtirazı
Türkçimento, mevcut varsayılan değer yapısıyla SKDM'nin Türk çimentosu için fiilî bir tarife dışı ticaret engeline dönüşme riski taşıdığı uyarısında bulundu.
I. Ek Türkiye'ye gri klinker için bir değer vermediğinden Türk klinkeri "Diğer ülkeler ve bölgeler" değeri olan 1,410 tCO2e/t ile, 2026 marjıyla 1,551 ile hesaplanır.
Türkçimento üyeleri geçiş döneminde (transitional period) yaklaşık 0,88 tCO2/t bildirmişti (25 Şubat 2026 tarihli açıklama, ZKG Cement Lime Gypsum 3/2026). CEO'su Volkan Bozay'ın açıklamasına göre varsayılan değer, ton klinker başına karbon maliyetini yaklaşık 20 avrodan 80 avroya çıkarır.
Bu 0,88, doğrulanmış bir gerçek değer değil, sektör birliğinin rakamıdır. Yine de aradaki fark, çimento ihraç eden ülkeler arasında ölçüm sistemi kurmak ve akredite doğrulayıcılarla çalışmak için en güçlü mali teşviki Türk üreticilere sağlar. Dışarıdan destek arayan üreticiler Türkiye'deki SKDM danışmanları dizininden başlayabilir; dizin, altısı kendi web sitesinde SKDM hizmeti belirten yedi sağlayıcıyı listeler.
I. Ekte Mısır menşeli çimento (İngilizce) için ülkeye özgü bir değer vardır: gri Portland çimentosu için marj öncesi 1,290 tCO2e/t, Türk çimentosuna uygulanan 1,440'ın altında. Daha küçük bir tedarikçi olan Fas'ın da kendi değeri vardır: 0,950 tCO2e/t.
AB Çimento Sanayisi SKDM'ye Nasıl Bakıyor?
AB çimento sanayisi, SKDM sektörleri arasında mekanizmayı en güçlü biçimde destekleyen sanayidir. Heidelberg Materials, Cemex ve Holcim gibi büyük üreticiler, SKDM'yi AB ETS fiyatını ödeyen AB üreticileri ile benzer bir karbon maliyetiyle karşılaşmayan AB dışı üreticiler arasında rekabeti eşitleyen bir mekanizma olarak açıkça destekler.
Bu tutum, AB çimento sanayisinin yapısal olarak karşı karşıya olduğu riski yansıtır: üretimini karbon maliyetinden kaçmak için yurt dışına taşıyamaz ve ithal çimento aynı nihai pazarlarda yerli çimentoyla doğrudan rekabet eder. Kalsinasyon emisyonları prosese bağlı olduğundan AB üreticileri bu maliyeti yalnızca kademeli verimlilik artışlarıyla düşüremez. SKDM, aynı maliyeti ithalata uygulayarak bu asimetriyi düzeltir.
Çimentoda SKDM Diğer Sektörlerle Nasıl Karşılaştırılır?
Çimento, SKDM'nin altı sektörü arasında özel bir konumdadır: en büyük emisyon kaynağı hiçbir yakıt değişikliğinin önleyemediği bir proses emisyonudur ve doğrudan ile dolaylı gömülü emisyonların birlikte ücretlendirildiği iki sektörden biridir.
Karşılaştırma yapmak gerekirse, SKDM'de demir-çelik sektöründe aglomere demir cevheri (CN kodu 2601 12 00) dışında yalnızca doğrudan emisyonlar ücretlendirilir; elektrik ark ocaklı çelik üretimindeki yüksek elektrik tüketimi SKDM yükümlülüğünün dışında kalır. Çimentoda böyle bir istisna yoktur: üretimde kullanılan her MWh elektrik beyan edilen gömülü emisyonlara girer.
Bu, çimento hesabını daha kapsamlı ve kömür ağırlıklı şebekeye sahip ülkelerdeki enerji yoğun tesisler için daha ağır kılar.
Çimentoda SKDM: Sık Sorulan Sorular
AB ithalatçılarının ve AB dışındaki çimento ihracatçılarının SKDM uyumuna hazırlanırken en sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlanmıştır.
SKDM'de Çimento Klinkerinin CN Kodu Nedir?
SKDM'de çimento klinkerinin CN kodu 2523 10 00'dır; sonradan hangi çimento tipine öğütüleceğinden bağımsız olarak tüm ara klinker ürününü kapsar. Klinkeri hiçbir mineral katkı seyreltmez; bu nedenle doğrulanmış gerçek değerlerde klinker, ondan öğütülen çimentolardan daha fazla kalsinasyon CO2'si taşır. Varsayılan değerler arasında ise alüminatlı çimento (2,030) ve gri Portland çimentosu (1,440) gri klinkerden (1,410) yüksektir. Klinkeri AB'ye getirip AB'de Portland çimentosuna öğüten ithalatçı, ithalatta klinkerin gömülü emisyonlarını beyan eder.
2025'te AB ithalatındaki en büyük üç kod 2523 10 00 (klinker, 7,15 milyon ton), 2523 29 00 (diğer Portland çimentosu, 5,77 milyon ton) ve 2523 21 00 (beyaz Portland çimentosu, 0,72 milyon ton) oldu (Eurostat Comext DS-045409, 12 Ekim 2026'da çekildi). Belirli bir ürünün sekiz haneli kodunu CN kodu sorgulama aracı ile doğrulayabilirsiniz.
0,666 tCO2e/t Kıyas Değeri Nedir ve Nasıl Kullanılır?
0,666 tCO2e/t, gri Portland çimentosu (CN kodu 2523 29 00) ve gri klinker için (AB) 2025/2620 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü Ekinin 5.3 noktasında belirlenen varsayılan SKDM kıyas değeridir. Beyaz Portland çimentosu ve beyaz klinker için değer 0,859'dur. Bu bir emisyon faktörü değildir; ücretsiz tahsisat düzeltmesini belirler. 2026'da varsayılan değer kullanan ithalatçı, marjlı varsayılan değerden ton başına 0,975 × 0,666 = 0,64935 tCO2e düşer.
"Diğer ülkeler ve bölgeler" değeri 1,440 olan çimentoda bu, 1,584 eksi 0,64935 = ton başına 0,93465 sertifika, yani 82,32 avro ile 76,94 avro bırakır. Gerçek değer beyan edildiğinde A sütunu proses kıyas değeri, klinker öncül maddesinde gömülü düzeltmeyle birlikte uygulanır. Düzeltme ton başına sabit olduğundan kıyas değerinin üzerindeki her ton CO2e tam sertifika fiyatıyla ücretlendirilir. Ayrıntılar SKDM'de klinker sayfasındadır.
50 Tonluk Eşiğin Altındaki Çimento İthalatına SKDM Uygulanır mı?
Hayır. Bir takvim yılında SKDM mallarının toplam net kütlesi 50 tonu aşmayan ithalatçıya SKDM uygulanmaz ((AB) 2025/2083 sayılı Tüzük (Omnibus) ile değiştirilen (AB) 2023/956 sayılı Tüzük, Madde 2a; VII. Ekin 1. noktası). Eşik ithalatçı başına ve takvim yılı başına, tüm CN kodları ve menşeler toplanarak sayılır. Muaf ithalatçı muafiyeti gümrük beyannamesinde beyan eder (Madde 2a(1)).
Bir takvim yılında 30 ton Portland çimentosu ve 25 ton çelik getiren ithalatçı 50 tonu aşar ve her iki mal için SKDM yükümlülüğü doğar. Eşik sevkiyat değerine değil, yıllık kütleye dayanır; Omnibus öncesindeki sevkiyat başına 150 avroluk değer kuralı artık uygulanmaz. Elektrik ve hidrojen hiçbir zaman muaf değildir (Madde 2a(4)).
Türk Çimentosunun SKDM Maliyeti Kıyas Değerinin Gösterdiğinden Yüksek mi?
Evet. Varsayılan değerle ithal edilen Türk çimentosunun SKDM maliyeti, kıyas değeri hesabının ima ettiğinden belirgin şekilde yüksektir, çünkü 2026'da Türk gri Portland çimentosuna uygulanan değer 1,584 tCO2e/t'dir: "Diğer ülkeler ve bölgeler" değeri olan 1,440 artı %10 marj. 82,32 avro ile bu, ücretsiz tahsisat düzeltmesinden önce ton başına 130,39 avro, düzeltmeden sonra 76,94 avrodur (kıyas değeri 0,666, SKDM faktörü %97,5).
Türkçimento'nun üyeleri için açıkladığı yaklaşık 0,88 tCO2/t ile 2026 marjlı klinker değeri 1,551 arasındaki fark, Türk üreticilere SKDM Kayıt Sistemi'nin O3CI bölümüne kaydolmak, akredite bir doğrulayıcıyla çalışmak ve AB'deki alıcılarına doğrulanmış gerçek veri sunmak için doğrudan bir mali teşvik verir. Türkiye'nin genel durumu Türkiye ve AB SKDM sayfasında, ihracatçı tarafı Türk çimento ihracatçıları için SKDM sayfasında ele alınır.
Klinker İçeriği Düşük Katkılı Çimentolar SKDM'de Farklı mı Değerlendirilir?
Evet, doğrulanmış gerçek değerlerde. Klinker içeriği düşük katkılı çimentolar daha düşük gömülü emisyon taşır, çünkü emisyonlarının ana kaynağı içerdikleri klinkerdir. Gerçek değerlerde klinker oranı, raporlama dönemi için operatörün doğrulanmış emisyon raporundaki bir parametredir; varsayılan değerlerde ise oran ne olursa olsun I. Ekteki ton çimento başına değer uygulanır. Doğrulanmış veri sunan ve cüruf ikamesi yüksek tedarikçilere geçen ithalatçılar SKDM yükümlülüğünü belirgin şekilde azaltabilir.
AB'deki Çimento İthalatçısı Yurt Dışında Ödenen Karbon Maliyetini Düşebilir mi?
İlke olarak evet: (AB) 2023/956 sayılı Tüzük'ün 9. maddesi, menşe ülkede fiilen ödenmiş karbon fiyatı için indirime izin verir. Madde 9 uygulama tüzüğü 4 Kasım 2026'daki son kontrolde kabul edilmemişti ve taslak aşamasındaydı; o tarih itibarıyla hiçbir ülkenin karbon fiyatı Madde 9 kapsamında tanınmamıştı. TR ETS pilotu tahsisatların %100'ünü ücretsiz verir, Mısır'da yürürlükte bir karbon vergisi veya emisyon ticaret sistemi yoktur; bu nedenle iki ülkeden gelen çimento ithalatı indirim doğurmaz.
Varsayılan değer kullanıldığında indirim, yalnızca Avrupa Komisyonu'nun 2027'den itibaren Madde 9(4) kapsamında belirleyebileceği yıllık varsayılan karbon fiyatlarına göre talep edilebilir. Ayrıntılar üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatı için indirim sayfasındadır. SKDM hesaplayıcısı karbon fiyatı ve sertifika fiyatı senaryolarını sınamanızı sağlar; sonuç bir tahmindir ve bağlayıcı rakam SKDM beyanındaki rakamdır.
AB-Türkiye Gümrük Birliği Türk Çimentosunu SKDM'den Muaf Tutar mı?
Hayır. AB-Türkiye Gümrük Birliği, Türkiye menşeli malları SKDM'den muaf tutmaz. (AB) 2023/956 sayılı Tüzük'ün III. Ekinde yalnızca İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre ile beş bölge yer alır. Türkiye, 25 Eylül 2026'da paneli kurulan ve Rusya'nın açtığı DTÖ DS639 davasında üçüncü taraflar arasındadır, ancak SKDM'ye karşı kendisi dava açmamıştır. Ayrıntılar DS639 davası sayfasındadır.
BK SKDM Vergisi Türk Çimentosunu da Etkiler mi?
Evet, ayrı bir vergi olarak. Birleşik Krallık'ın BK SKDM vergisi (UK CBAM), 1 Ocak 2027'den itibaren çimento dahil beş sektörde, yalnızca doğrudan emisyonlar üzerinden uygulanır ve vergiyi ithalatçı öder. BK'nin 16 Ekim 2026'da yayımladığı örnek vergi oranı çimento için ton CO2e başına 8,78 İngiliz sterlinidir ve vergi yükümlülüğü doğurmaz; bağlayıcı 2027 birinci çeyrek oranları 2026 sonundan önce açıklanacaktır.
Aynı tarihli taslak bildirim, tüm menşeler için tek bir varsayılan değer öngörür: klinker için 1,433, Portland çimentosu için 1,375. Varsayılan değerle verilen bir vergi beyannamesi sonradan gerçek veriyle düzeltilemez. AB SKDM doğrulaması BK kurallarını karşılamaz. Ayrıntılar BK SKDM vergisi sayfasında (İngilizce) yer alır.
Çimento Üreticisi SKDM İçin Nereden Destek Alabilir?
cbamguide.com, SKDM sağlayıcı yönlendirme sayfası üzerinden doğrulayıcılara, danışmanlara, emisyon hesaplama hizmetlerine ve tedarikçi verisi hizmetlerine yönlendirme talebi almanızı sağlar. Sağlayıcı yönlendirme hizmeti talep eden için ücretsizdir; bir sağlayıcı, yönlendirme yoluyla kazandığı müşteri için cbamguide.com'a bir yönlendirme ücreti ödeyebilir. Bu ücret, kimin listelendiğini veya nasıl anlatıldığını belirlemez.
Resmî Türkçe kaynaklar T.C. Ticaret Bakanlığı'nın AB SKDM sayfalarıdır: genel bilgiler ve uygulama mevzuatı, rehberlerin Türkçe özetleri, varsayılan değerler ve SKDM Kayıt Sistemi. TR ETS için yetkili kurum Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı'dır. 13 Kasım 2026 itibarıyla SKDM'ye özgü bir Türk kamu destek programı doğrulanmamıştır.