Cách tính CBAM cho thép quyết định số chứng chỉ CBAM mà mỗi nhà nhập khẩu EU phải nộp lại, trong đó tuyến sản xuất là yếu tố chi phối phát thải trực tiếp.
Bảng định mức của Quy định thực thi (EU) 2025/2620 cho thấy mức chênh lệch: với bán thành phẩm thép, định mức CBAM mặc định là 1,364 tCO₂e mỗi tấn cho tuyến lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF) và 0,066 cho tuyến lò điện hồ quang dùng phế liệu (EAF), tức chênh nhau khoảng 21 lần.
Định mức CBAM là khoản được trừ, không phải hệ số phát thải; trang này chỉ dùng định mức để minh họa khoảng cách giữa hai tuyến.
Với phôi thép xuất xứ Việt Nam (mã CN 7207 11 14) nhập khẩu năm 2026 và khai báo theo giá trị mặc định, chi phí chứng chỉ CBAM là 103,32 EUR cho mỗi tấn sản phẩm, tính theo giá chính thức quý III/2026 (82,32 EUR/tCO₂e).
Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, bước có hệ quả tài chính lớn nhất trong tuân thủ CBAM ngành thép là xác định hai yếu tố: con số phát thải được khai báo (số liệu thực tế đã thẩm tra hay giá trị mặc định của Phụ lục I) và định mức được trừ khỏi con số đó.
Hướng dẫn tổng quan về CBAM của EU trình bày cơ chế chứng chỉ làm nền cho các phép tính này.
Trang này lần lượt hướng dẫn cách định lượng phát thải gắn liền của thép nhập khẩu, so sánh hai tuyến BF-BOF và EAF, áp dụng định mức chính thức và chỉ ra khi nào số liệu phát thải thực tế giúp giảm chi phí cho thép Việt Nam.
Phát thải gắn liền của thép trong CBAM là gì?
Phát thải gắn liền của thép theo CBAM là lượng CO₂ phát thải trực tiếp trong quá trình sản xuất, tính bằng tấn CO₂ tương đương cho mỗi tấn hàng hóa CBAM nhập khẩu (khoản 22 Điều 3 Quy định (EU) 2023/956 về việc thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon), chỉ gồm phát thải từ quy trình và từ đốt nhiên liệu tại cơ sở sản xuất.
Thép được liệt kê tại Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956, vì vậy phát thải gián tiếp từ điện năng tiêu thụ không được tính, chỉ tính phát thải trực tiếp.
Xi măng và phân bón thì khác: phát thải gián tiếp từ điện của hai ngành này cũng bị định giá. Với thép, ranh giới phát thải bao gồm than cốc đốt trong lò cao, oxy thổi trong lò thổi oxy và bản thân hồ quang điện.
Hướng dẫn ngành sắt thép của Ủy ban châu Âu (Hướng dẫn số 5d), một trong mười tài liệu hướng dẫn công bố ngày 14 tháng 8 năm 2026 (tiếng Anh) cho giai đoạn chính thức, xác nhận ranh giới này: nhìn chung, hàng hóa thép chỉ tính phát thải trực tiếp, trừ quặng thiêu kết, nhóm hàng phải tính cả phát thải gián tiếp từ điện.
Hướng dẫn số 5d chia ngành sắt thép thành sáu nhóm hàng hóa tổng hợp:
- Quặng thiêu kết
- Hợp kim fero
- Gang
- Sắt hoàn nguyên trực tiếp (DRI)
- Thép thô
- Sản phẩm sắt hoặc thép
Trong Phụ lục I, mã CN 2601 12 00 là quặng sắt đã kết tụ, bao gồm cả quặng thiêu kết và quặng viên. Mã này không có trong Phụ lục II nên phát thải gián tiếp vẫn được tính.
Cách tính CBAM cho thép theo 4 bước
Doanh nghiệp tính phát thải gắn liền và chi phí CBAM cho thép nhập khẩu theo bốn bước dưới đây.
Bước 1: Xác định tuyến sản xuất
Tuyến sản xuất có vai trò ở hai điểm: chi phối phát thải thực tế của cơ sở sản xuất và quyết định định mức CBAM dùng cho khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.
Bảng định mức của Quy định thực thi (EU) 2025/2620 ghi ba tuyến cho thép carbon, mỗi tuyến có một ký hiệu chữ cái riêng trong bảng.
- BF-BOF (lò cao - lò thổi oxy), tuyến (C): thép thô luyện từ gang lò cao.
- EAF dùng phế liệu (lò điện hồ quang), tuyến (E): thép thô nấu chảy từ thép phế liệu tái chế.
- DRI-EAF (sắt hoàn nguyên trực tiếp, lò điện hồ quang), tuyến (D): thép thô luyện từ sắt hoàn nguyên trực tiếp.
Bên xác định tuyến tùy thuộc vào cách khai báo. Với phát thải thực tế, nhà vận hành (doanh nghiệp vận hành cơ sở sản xuất) ghi tuyến của cơ sở trong báo cáo phát thải, sau đó đơn vị thẩm tra kiểm tra lại.
Với giá trị mặc định, nhà nhập khẩu không tự phân loại tuyến: điểm 5.1 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620 yêu cầu dùng tuyến ghi tại dòng của nước xuất xứ trong Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621.
Giống phần lớn các bảng khác, bảng của Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ ghi tuyến (C) cho mọi mã thép carbon. Chỉ sáu bảng ghi tuyến lò điện hồ quang dùng phế liệu: Azerbaijan, Myanmar, Bắc Macedonia, Philippines, Thái Lan và Uzbekistan.
Bảng của Việt Nam không có dòng nào ghi tuyến lò điện hồ quang (D hoặc E).
Trong bảng Việt Nam tại Phụ lục I (đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740), các dòng thép có giá trị chỉ ghi tuyến (C), tuyến (F) dành cho thép hợp kim thấp theo tuyến lò cao, hoặc cả hai (C/F); một số dòng, như gang (7201), không ghi tuyến.
Các dòng thép không gỉ (7218, 7219) của Việt Nam chỉ có dấu gạch ngang, nên áp dụng giá trị của bảng "Các nước và vùng lãnh thổ khác".
Phép tính áp dụng cho mọi lô hàng thuộc các mã CN thép của Phụ lục I: Chương 72 (trừ một số ngoại lệ), 13 nhóm của Chương 73 và mã CN 2601 12 00. Các mã chính gồm 7206, 7207, 7208 đến 7212, 7213 đến 7217 và 7301 đến 7311; danh mục đầy đủ có tại trang mã CN thép thuộc diện CBAM.
Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số, và chỉ 6 chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU. Phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan tại EU, không theo mã AHTN trên tờ khai xuất khẩu tại Việt Nam.
Bước 2: Chọn phát thải thực tế hay giá trị mặc định
Tờ khai CBAM ngành thép có thể dùng một trong hai nguồn số liệu phát thải. Phát thải thực tế được xác định theo phương pháp giám sát của Quy định thực thi (EU) 2025/2547, sau đó do một đơn vị thẩm tra được công nhận thẩm tra theo Quy định thực thi (EU) 2025/2546.
Giá trị mặc định theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621, đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, được dùng khi phát thải thực tế không được cung cấp hoặc không thể thẩm tra. Giá trị mặc định được quy định riêng theo nước xuất xứ và mã CN.
Bảng dưới đây so sánh giá trị mặc định cho bán thành phẩm thép và thép cán phẳng cán nóng của bảy nước xuất xứ, kèm tuyến ghi trong Phụ lục I và định mức Cột B tương ứng với tuyến đó.
| Nước xuất xứ | Giá trị mặc định, bán thành phẩm, mã CN 7207 11 14 và 7207 12 10 (tCO₂e/tấn) | Giá trị mặc định, thép cán nóng, nhóm 7208 (tCO₂e/tấn) | Tuyến trong Phụ lục I | Định mức Cột B, nhóm 7207 / nhóm 7208 |
|---|---|---|---|---|
| Việt Nam | 2,350 | 2,350 | (C) BF/BOF | 1,364 / 1,370 |
| Trung Quốc | 3,169 | 3,187 | (C) BF/BOF | 1,364 / 1,370 |
| Ấn Độ | 4,270 | 4,280 | (C) BF/BOF | 1,364 / 1,370 |
| Thổ Nhĩ Kỳ | 2,310 | 2,428 | (C) BF/BOF | 1,364 / 1,370 |
| Indonesia | 8,230 | 8,230 | (C) BF/BOF | 1,364 / 1,370 |
| Thái Lan | 1,920 | 1,920 | (E) EAF phế liệu | 0,066 / 0,072 |
| Bắc Macedonia | 1,530 | 1,530 | (E) EAF phế liệu | 0,066 / 0,072 |
Nguồn: Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740) và điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620, tra cứu bằng lib/cbam-law.js ngày 12/11/2026.
Giá trị mặc định và định mức CBAM là hai đại lượng khác nhau. Giá trị mặc định là con số phát thải được khai báo, còn định mức quyết định khoản được trừ ở Bước 4. Giá trị mặc định cho phôi dẹt của Trung Quốc là 3,169 tCO₂e/tấn, cao hơn gấp đôi định mức 1,364.
Vì vậy, nhà sản xuất Trung Quốc nào có phát thải đã thẩm tra thấp hơn giá trị mặc định đều có động lực tài chính trực tiếp để cung cấp số liệu.
Giá trị mặc định chịu hệ số cộng thêm theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621: 10% trên tổng phát thải mặc định năm 2026, tăng lên 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028.
Phát thải thực tế không chịu hệ số này. Vì hệ số cộng thêm được cộng vào trước khi trừ khoản điều chỉnh, toàn bộ phần tăng thêm chịu nguyên giá chứng chỉ.
Bước 3: Áp dụng công thức phát thải gắn liền cụ thể
Phát thải gắn liền cụ thể (SEE) được tính theo công thức sau:
SEE = (phát thải quy trình trực tiếp + phát thải đốt nhiên liệu trực tiếp phân bổ cho hàng hóa) ÷ số tấn hàng hóa đó được sản xuất
Ví dụ minh họa (không phải giá trị mặc định): một cơ sở BF-BOF phân bổ 1.200.000 tCO₂ phát thải trực tiếp đã giám sát cho 600.000 tấn của một loại hàng hóa trong kỳ báo cáo là một năm dương lịch. SEE = 1.200.000 ÷ 600.000 = 2,0 tCO₂/tấn.
Phát thải của tiền chất được chuyển tiếp theo nguyên tắc phân bổ cân bằng khối lượng. Khi thép cán nóng (nhóm 7208) được dùng làm tiền chất cho thép cán nguội hoặc thép mạ, phát thải gắn liền của thép cán nóng được chuyển vào tờ khai của sản phẩm hạ nguồn.
Nhà nhập khẩu sản phẩm thép hạ nguồn phải tính đến SEE của tiền chất thay vì tính lại từ nguyên liệu thô.
Với nhiều nhà xuất khẩu Việt Nam, quy tắc tiền chất là vấn đề thực tế đầu tiên cần giải quyết.
Năm 2025, EU nhập khẩu từ Việt Nam 1.036.373 tấn thép cán phẳng được mạ hoặc tráng (nhóm 7210), đưa Việt Nam lên vị trí thứ 2 sau Hàn Quốc, cùng 228.812 tấn thép cán nguội (nhóm 7209) (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Các sản phẩm này được sản xuất từ thép cuộn cán nóng, trong đó một phần là hàng nhập khẩu (nhận định này suy ra từ cơ cấu sản phẩm, không phải số liệu Eurostat).
Khi khai báo theo phát thải thực tế, dây chuyền cán nguội hoặc mạ phải cộng phát thải gắn liền của thép cán nóng đầu vào, nên doanh nghiệp cần có số liệu từ nhà cung cấp thép cán nóng. Xem chi tiết tại trang phát thải gắn liền.
Bước 4: Tính số chứng chỉ CBAM và chi phí
Khi đã có con số phát thải gắn liền cụ thể, chi phí CBAM gộp cho mỗi tấn (chi phí trước khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí) được tính như sau:
Chi phí CBAM gộp = SEE × giá chứng chỉ CBAM
Số chứng chỉ thực tế phải nộp lại ít hơn, vì khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (SEFA) được trừ trước.
Số chứng chỉ mỗi tấn = max[0; SEE trừ SEFA trừ giá carbon đã thực trả], trong đó SEFA = hệ số CBAM × hệ số điều chỉnh liên ngành × định mức CBAM
Hệ số CBAM là tỷ lệ phân bổ miễn phí còn được giữ lại, bằng 97,5% trong năm 2026 (khoản 1a Điều 10a Chỉ thị 2003/87/EC); hệ số điều chỉnh liên ngành là 100% trong giai đoạn 2026-2030 (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862). Áp dụng giá chứng chỉ chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, bốn trường hợp nhập khẩu theo giá trị mặc định cho kết quả như bảng sau.
| Nước xuất xứ, hàng hóa, mã CN | SEE: giá trị mặc định cộng 10% (tCO₂e/tấn) | Chi phí gộp theo giá 82,32 EUR/tCO₂e | SEFA: 0,975 × định mức 1,364 | Chi phí ròng năm 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Ấn Độ, phôi, mã CN 7207 11 14 | 4,697 | 386,66 EUR/tấn | 1,3299 | 277,18 EUR/tấn |
| Trung Quốc, phôi dẹt, mã CN 7207 12 10 | 3,4859 | 286,96 EUR/tấn | 1,3299 | 177,48 EUR/tấn |
| Việt Nam, phôi, mã CN 7207 11 14 | 2,585 | 212,80 EUR/tấn | 1,3299 | 103,32 EUR/tấn |
| Thổ Nhĩ Kỳ, phôi, mã CN 7207 11 14 | 2,541 | 209,18 EUR/tấn | 1,3299 | 99,70 EUR/tấn |
Chi phí ròng năm 2026 bằng 48% đến 72% chi phí gộp trong các dòng này. Chỉ hàng hóa có phát thải đúng bằng định mức mới trả 2,5% tổng chi phí năm 2026. Mọi tấn CO₂e vượt định mức, kể cả hệ số cộng thêm, chịu toàn bộ giá chứng chỉ.
Chi phí sẽ còn tăng. Với cùng mức giá, phôi Thổ Nhĩ Kỳ nhập khẩu năm 2030 chịu 189,38 EUR mỗi tấn, khi hệ số CBAM là 51,5% và hệ số cộng thêm là 30%. Với phôi Việt Nam, con số tương ứng là 125,47 EUR năm 2027 và 193,66 EUR năm 2030.
Các con số từ năm 2027 dùng định mức hiện hành, trong khi định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027 (đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620).
Khi lập kế hoạch tuân thủ, doanh nghiệp cần tính đến việc phân bổ miễn phí giảm mạnh trong các năm 2029 và 2030, không chỉ nghĩa vụ năm 2026.
Chi phí CBAM năm 2026 của thép Việt Nam xuất khẩu sang EU
Khi khai báo theo giá trị mặc định, chi phí chứng chỉ CBAM của các mặt hàng thép chủ lực của Việt Nam nhập khẩu vào EU năm 2026 vào khoảng 95 đến 138 EUR mỗi tấn sản phẩm.
Bảng dưới đây áp dụng cùng phương pháp cho sáu mã CN tiêu biểu, kèm khối lượng EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025 theo nhóm 4 số tương ứng (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Chi phí được tính ngày 12 tháng 11 năm 2026 bằng lib/cbam-law.js với giá 82,32 EUR/tCO₂e, hệ số CBAM 97,5% và định mức Cột B tuyến (C).
| Sản phẩm (mã CN) | Khối lượng EU nhập từ Việt Nam năm 2025 (nhóm 4 số) | Giá trị mặc định Việt Nam (tCO₂e/tấn) | Định mức Cột B | Số chứng chỉ mỗi tấn năm 2026 | Chi phí năm 2026 | Chi phí năm 2027 | Chi phí năm 2030 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Phôi thép (7207 11 14) | 668.725 tấn | 2,350 | 1,364 | 1,2551 | 103,32 EUR/tấn | 125,47 EUR/tấn | 193,66 EUR/tấn |
| Thép cuộn cán nóng, dày dưới 3 mm (7208 39 00) | 405.858 tấn | 2,350 | 1,370 | 1,24925 | 102,84 EUR/tấn | 125,00 EUR/tấn | 193,41 EUR/tấn |
| Thép cán nguội, dày 0,5 đến 1 mm (7209 17 90) | 228.812 tấn | 2,370 | 1,458 | 1,18545 | 97,59 EUR/tấn | 120,10 EUR/tấn | 191,82 EUR/tấn |
| Thép mạ kẽm, trừ mạ điện phân (7210 49 00) | 1.036.373 tấn | 2,370 | 1,491 | 1,153275 | 94,94 EUR/tấn | 117,52 EUR/tấn | 190,42 EUR/tấn |
| Thép dây cán nóng dạng cuộn làm cốt bê tông (7213 91 10) | 97.999 tấn | 2,350 | 1,364 | 1,2551 | 103,32 EUR/tấn | 125,47 EUR/tấn | 193,66 EUR/tấn |
| Kết cấu thép khác (7308 90 98) | 120.309 tấn | 2,840 | 1,491 | 1,670275 | 137,50 EUR/tấn | 163,94 EUR/tấn | 240,71 EUR/tấn |
Hệ số cộng thêm: 10% năm 2026, 20% năm 2027, 30% năm 2030; hệ số CBAM: 97,5%, 95% và 51,5%; giá giữ nguyên ở mức 82,32 EUR/tCO₂e. Định mức có thể được cập nhật cho hàng nhập khẩu từ năm 2027, nên các cột 2027 và 2030 chỉ mang tính tham khảo.
Ví dụ, với một lô 1.000 tấn thép mạ kẽm mã CN 7210 49 00 xuất xứ Việt Nam nhập khẩu năm 2026, phép tính như sau: 2,370 × 1,10 = 2,607; khoản điều chỉnh 0,975 × 1,00 × 1,491 = 1,453725; số chứng chỉ 1,153275 mỗi tấn, tức 1.153,275 chứng chỉ cho cả lô, tương đương 94.937,60 EUR.
Bu lông và ốc vít (nhóm 7318) không có trong bảng. Năm 2025, EU nhập khẩu 149.193 tấn hàng thuộc nhóm này từ Việt Nam; Việt Nam đứng thứ 3, sau Trung Quốc và Đài Loan (Eurostat Comext DS-045409, 2025). Điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620 không có dòng cho mã 7318 15 90; trong phụ lục này, phân nhóm 7318 15 được chia thành các mã từ 7318 15 20 đến 7318 15 95, phần lớn có định mức Cột B 1,364 cho tuyến (C). Trang này chưa công bố chi phí cho nhóm 7318.
Doanh nghiệp có thể ước tính theo sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.
Ví dụ trong hướng dẫn ngành thép của Ủy ban châu Âu
Hướng dẫn ngành sắt thép của Ủy ban châu Âu (Hướng dẫn số 5d ngày 14 tháng 8 năm 2026) minh họa cách các bước trên kết hợp lại thành nghĩa vụ chứng chỉ.
Trong ví dụ của hướng dẫn, một lô hàng giả định gồm 100 tấn ống thép không gỉ nhập khẩu năm 2027 phải nộp lại 95,9 chứng chỉ CBAM sau khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí, trước mọi khoản khấu trừ giá carbon nước ngoài, tức gần một chứng chỉ cho mỗi tấn ống nhập khẩu.
EUROMETAL, liên đoàn các nhà phân phối thép châu Âu, đã tóm tắt hướng dẫn ngành này ngày 19/8/2026.
Dù cả bộ hướng dẫn bị chỉ trích vì dài tới 430 trang (tiếng Anh), ví dụ này vẫn là minh họa do chính Ủy ban châu Âu đưa ra về phép tính mà nhà nhập khẩu thành phẩm thép phải thực hiện trong giai đoạn chính thức.
Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)
Nghĩa vụ chứng chỉ CBAM của nhà nhập khẩu thép là gì?
Nghĩa vụ chứng chỉ CBAM là bước tài chính tiếp theo sau phép tính phát thải: người khai báo CBAM được cấp phép tại EU phải mua và nộp lại số chứng chỉ tương ứng với phát thải gắn liền sau khi trừ khoản điều chỉnh.
Cách tính phát thải gắn liền cho mọi ngành CBAM, gồm cả mối quan hệ giữa giá trị thực tế và giá trị mặc định, được trình bày tại trang cách tính CBAM.
Nhà nhập khẩu thép có tư cách người khai báo CBAM được cấp phép nộp lại chứng chỉ mỗi năm một lần, trước ngày 30 tháng 9, cho hàng hóa nhập khẩu trong năm trước.
Hạn chót nộp tờ khai CBAM hằng năm đầu tiên, cho hàng nhập khẩu năm 2026, là ngày 30/9/2027 (khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 22 Quy định (EU) 2023/956).
Chứng chỉ CBAM được bán từ ngày 1/2/2027 (khoản 1 Điều 20). Năm 2026, giá chứng chỉ CBAM là giá theo quý, bằng giá đấu giá trung bình trong quý của hạn ngạch EU ETS (EUA), tức hạn ngạch của Hệ thống mua bán phát thải của EU (khoản 1a Điều 21); từ năm 2027 là giá theo tuần (khoản 1 Điều 21).
Từ năm 2027, vào cuối mỗi quý, số chứng chỉ trên tài khoản phải tương ứng với ít nhất 50% lượng phát thải gắn liền của hàng hóa nhập khẩu từ đầu năm.
Lượng phát thải này được xác định theo giá trị mặc định không có hệ số cộng thêm hoặc theo số chứng chỉ đã nộp lại năm trước, có tính đến khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí (khoản 2 Điều 22). Không áp dụng cho hàng nhập khẩu năm 2026.
Cách tính CBAM cho thép BF-BOF và EAF khác nhau thế nào?
Khác biệt cốt lõi giữa BF-BOF và EAF trong cách tính CBAM nằm ở nguồn phát thải và ranh giới đo lường.
Với BF-BOF, nguồn CO₂ chủ yếu là than cốc dùng trong lò cao, cùng phần đóng góp nhỏ hơn từ nung vôi trong lò thổi oxy và đốt nhiên liệu ở các công đoạn phụ trợ.
Với EAF dùng phế liệu, nguồn phát thải trực tiếp là điện cực tiêu hao và nhiên liệu phụ trợ, không có các phản ứng hóa học của lò cao. Định mức mặc định của tuyến EAF phế liệu, từ 0,066 đến 0,072 tCO₂e mỗi tấn, cho thấy mức phát thải nhỏ này.
Trang CBAM ngành thép trình bày đầy đủ các mã CN và số liệu thương mại liên quan đến nhà nhập khẩu EU.
Hệ quả thực tế cho nhà nhập khẩu phụ thuộc vào cách khai báo. Theo giá trị mặc định, phôi Ấn Độ (mã CN 7207 11 14, giá trị mặc định 4,270 tCO₂e/tấn) chịu 277,18 EUR mỗi tấn cho hàng nhập khẩu năm 2026, phôi Việt Nam (2,350) chịu 103,32 EUR và phôi Thổ Nhĩ Kỳ (2,310) chịu 99,70 EUR, bất kể được sản xuất bằng loại lò nào. Giá trị mặc định và tuyến đều lấy từ bảng của nước xuất xứ.
Khi khai báo theo phát thải thực tế, số liệu riêng của nhà máy thay cho giá trị mặc định, và thép của nhà máy EAF được tính theo con số thực của chính nhà máy đó.
Vì vậy, với nhà sản xuất dùng phế liệu, số liệu đã thẩm tra là yếu tố đầu vào có ý nghĩa tài chính lớn nhất.
Hàm lượng phế liệu làm giảm phát thải thực tế nhưng không làm thay đổi định mức khi khai báo theo giá trị mặc định. Cơ sở phối trộn gang và phế liệu chỉ được hưởng lợi từ tỷ lệ phế liệu khi khai báo phát thải thực tế đã thẩm tra.
Tác động của định mức còn ngược với kỳ vọng của nhiều doanh nghiệp. Vì định mức là khoản được trừ, định mức 0,066 tCO₂e/tấn của tuyến EAF phế liệu cho phôi tạo ra khoản trừ nhỏ hơn nhiều so với mức 1,364 của tuyến BF-BOF.
Với 10.000 tấn hàng nhập khẩu năm 2026, khoản trừ theo tuyến (C) là 13.299 tCO₂e, còn theo tuyến (E) là 643,5 tCO₂e. Các trang thép BF-BOF và CBAM và thép EAF phế liệu và CBAM trình bày chi tiết từng tuyến.
Vì sao thép Thái Lan có giá trị mặc định thấp hơn nhưng chi phí cao hơn thép Việt Nam?
Phôi Thái Lan có giá trị mặc định 1,920 tCO₂e/tấn, thấp hơn mức 2,350 của Việt Nam, nhưng phải chịu 168,56 EUR mỗi tấn năm 2026, so với 103,32 EUR của phôi Việt Nam (mã CN 7207 11 14, giá 82,32 EUR/tCO₂e).
Nguyên nhân nằm ở tuyến ghi trong bảng. Bảng Thái Lan ghi tuyến (E), nên định mức được trừ chỉ là 0,066 và khoản điều chỉnh là 0,06435 tCO₂e mỗi tấn. Bảng Việt Nam ghi tuyến (C), nên khoản điều chỉnh là 1,3299. Do đó, phôi Thái Lan phải nộp 2,04765 chứng chỉ mỗi tấn, còn phôi Việt Nam là 1,2551 (tính bằng lib/cbam-law.js ngày 12 tháng 11 năm 2026).
So sánh này cho thấy giá trị mặc định thấp không đồng nghĩa với chi phí thấp. Yếu tố quyết định là khoảng cách giữa phát thải khai báo và định mức được trừ.
Nhà máy lò điện hồ quang Việt Nam được tính thế nào khi dùng giá trị mặc định?
Khi dùng giá trị mặc định, sản phẩm của nhà máy lò điện hồ quang Việt Nam được tính như thép lò cao, tức theo giá trị mặc định của Việt Nam và tuyến (C) trong bảng Phụ lục I.
Doanh nghiệp không thể chọn tuyến khi dùng giá trị mặc định (điểm 5.1 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620). Nhà máy EAF chỉ được ghi nhận là EAF khi cung cấp phát thải thực tế đã thẩm tra. Khi đó, phát thải thực tế thấp của tuyến EAF có thể làm giảm số chứng chỉ, dù khoản được trừ cũng được tính trên cơ sở khác (Cột A cộng phân bổ miễn phí gắn trong tiền chất).
Câu hỏi thường gặp về cách tính CBAM thép
Phế liệu đầu vào có làm giảm phát thải gắn liền trong tờ khai CBAM không?
Khi là nguyên liệu đầu vào, phế liệu có phát thải gắn liền bằng không: phế liệu sắt thép (nhóm 7204) không phải hàng hóa CBAM nên không chuyển phát thải tiền chất vào thép được sản xuất từ phế liệu đó. Cơ sở BF-BOF nạp 20% phế liệu vào lò thổi oxy sẽ giảm được phát thải trực tiếp đo được trên mỗi tấn, và mức giảm này được ghi nhận khi khai báo phát thải thực tế từ số liệu giám sát đã thẩm tra.
Giá trị mặc định không thay đổi theo tỷ lệ phế liệu của nhà máy: giá trị này được ấn định theo nước xuất xứ và mã CN, và tuyến sản xuất dùng để chọn định mức cũng vậy.
Nếu nhà xuất khẩu thép không cung cấp số liệu phát thải thực tế thì sao?
Khi đó, nhà nhập khẩu áp dụng giá trị mặc định của nước xuất xứ theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621, đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740, kèm hệ số cộng thêm 10% trên tổng phát thải mặc định năm 2026. Nếu bảng của nước xuất xứ không có dòng cho mã hàng đó, áp dụng giá trị của bảng "Các nước và vùng lãnh thổ khác".
Với phôi dẹt Trung Quốc (mã CN 7207 12 10), giá trị mặc định 3,169 tCO₂e/tấn cộng thêm 10% cho SEE khai báo là 3,4859 tCO₂e/tấn. Sau khi trừ 0,975 × 1,364 = 1,3299, nhà nhập khẩu nộp lại 2,1560 chứng chỉ mỗi tấn. Chi phí là 177,48 EUR mỗi tấn theo giá chính thức quý III/2026 (82,32 EUR/tCO₂e), so với 286,96 EUR nếu chưa trừ khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí.
Với phôi Việt Nam, SEE khai báo là 2,585 và số chứng chỉ là 1,2551 mỗi tấn. Động lực tài chính để cung cấp số liệu đã thẩm tra được xác định bằng khoảng cách giữa SEE khai báo và phát thải đã thẩm tra của nhà máy, nhân với giá chứng chỉ, có điều chỉnh theo cơ sở định mức khác của cách khai báo thực tế. Động lực này tăng lên khi hệ số cộng thêm lên 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028.
DRI-EAF có được tính khác với EAF dùng phế liệu theo CBAM không?
Bảng định mức quy định giá trị riêng cho từng tuyến. Với thép cán phẳng cán nóng (nhóm 7208), Cột B ghi 0,481 tCO₂e/tấn cho DRI/EAF, tuyến (D), và 0,072 tCO₂e/tấn cho EAF phế liệu, tuyến (E). Với bán thành phẩm, hai giá trị tương ứng là 0,475 và 0,066.
Giá trị của tuyến DRI-EAF cao hơn do lượng khí thiên nhiên tiêu thụ trong lò đứng hoàn nguyên trực tiếp, yếu tố không có ở tuyến EAF chỉ dùng phế liệu. Không có bảng nước nào trong Phụ lục I ghi tuyến (D), nên nhà máy DRI-EAF chỉ được ghi nhận là DRI-EAF khi khai báo phát thải thực tế. Khi DRI sản xuất bằng hydro (thép xanh) thay cho DRI dùng khí thiên nhiên, phát thải thực tế tiến gần mức 0,0 đến 0,1 tCO₂/tấn.
Phát thải gắn liền CBAM được tính trên sản lượng thép gộp hay sản lượng ròng?
Phép tính dùng sản lượng ròng, tức khối lượng hàng hóa CBAM thực sự được sản xuất tại cơ sở trong kỳ báo cáo sau khi trừ hao hụt trong quy trình. Vì vậy, phát thải gắn liền cụ thể được tính trên mỗi tấn hàng hóa chứ không phải mỗi tấn thép thô. Tờ khai dùng khối lượng hàng hóa CBAM tại thời điểm nhập khẩu, không dùng tổng sản lượng của cơ sở.
Với hàng hóa phức tạp như ống (mã CN 7303 đến 7307) hoặc kết cấu (mã CN 7308), phát thải gắn liền của thép tiền chất ở thượng nguồn được chuyển vào tờ khai của thành phẩm theo quy tắc phân bổ cân bằng khối lượng.
Ai tính phát thải gắn liền CBAM: nhà nhập khẩu EU hay nhà xuất khẩu?
Trách nhiệm khai báo thuộc về người khai báo CBAM được cấp phép tại EU (nhà nhập khẩu EU); đây là bên nộp tờ khai CBAM cho năm 2026 trước ngày 30 tháng 9 năm 2027. Tuy nhiên, số liệu phát thải gắn liền phải lấy từ cơ sở sản xuất của nhà sản xuất ngoài EU. Nhà xuất khẩu Việt Nam không có nghĩa vụ pháp lý theo CBAM, nhưng nếu muốn khách hàng EU không phải dùng giá trị mặc định, doanh nghiệp cần lập số liệu ở cấp cơ sở và đưa đi thẩm tra.
Số liệu được cung cấp dưới dạng báo cáo tóm tắt phát thải gồm 16 mục dữ liệu (điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547), lập bằng tiếng Anh (khoản 4 Điều 10 của quy định này), với tọa độ ghi đến 6 chữ số thập phân. Nhà vận hành đã đăng ký có thể tải số liệu lên Cổng O3CI dành cho nhà vận hành cơ sở ở nước thứ ba (thuộc Hệ thống đăng ký CBAM) một lần và chia sẻ với mọi khách hàng EU.
Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8); năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546). Đơn vị thẩm tra chỉ được công nhận bởi tổ chức công nhận quốc gia của một nước thành viên EU (Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551); xem trang đơn vị thẩm tra được công nhận.
Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được năm tổ chức công nhận quốc gia công nhận: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp), Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý), Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển), Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026) và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026).
Sáu đơn vị thành lập tại EU, một tại Ai Cập; ISSC là đơn vị đầu tiên thành lập ngoài EU, và chưa có đơn vị nào tại Việt Nam. DNV công bố được Accredia công nhận ngày 6/11/2026, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định này, nên DNV chưa được tính. Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức.
Báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo quy định trong nước không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành theo CBAM, và việc thẩm định kết quả kiểm kê không phải là thẩm tra CBAM. Nếu nhà xuất khẩu không cung cấp số liệu đã thẩm tra, khách hàng EU buộc phải dùng giá trị mặc định, thường dẫn đến chi phí CBAM cao hơn và bất lợi về giá so với các đối thủ có mức phát thải thấp hơn.
Giá carbon đã trả ở nước sản xuất có làm giảm nghĩa vụ CBAM không?
Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 cho phép khấu trừ giá carbon đã thực trả ở nước sản xuất, sau khi trừ mọi khoản hoàn trả hoặc bù đắp. Tính đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, văn bản thực thi Điều 9 vẫn là dự thảo, chưa được thông qua, và chưa có giá carbon nào của nước thứ ba được công nhận, kể cả hệ thống K-ETS của Hàn Quốc.
ICAP cho biết ngành thép Hàn Quốc tiếp tục được phân bổ miễn phí 100% trong Giai đoạn 4 của K-ETS (2026-2030), và hệ thống thí điểm của Thổ Nhĩ Kỳ cũng phân bổ miễn phí 100%. Khi khai báo theo giá trị mặc định, khoản 4 Điều 9 chỉ cho phép khấu trừ theo giá carbon mặc định hằng năm mà Ủy ban châu Âu có thể quy định từ năm 2027.
Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ (Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026). Với hạn ngạch được phân bổ miễn phí, không có giá carbon nào được thực trả trên phần phát thải tương ứng.
Từ khi sàn giao dịch carbon trong nước khai trương ngày 29/6/2026 đến ngày 28/9/2026, chỉ có 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch, giá từ 130.000 đến 136.000 đồng/tCO₂e (VietnamFinance, 29/9/2026). Ủy ban châu Âu chưa quy định giá carbon mặc định cho Việt Nam. Nhà nhập khẩu nên lập kế hoạch chi phí năm 2026 mà không tính khoản khấu trừ theo Điều 9; xem chi tiết tại trang khấu trừ giá carbon.
Định mức phát thải trong nước của Việt Nam có dùng được cho CBAM không?
Không. Định mức phát thải dùng để phân bổ hạn ngạch trong thị trường carbon Việt Nam và định mức CBAM của Quy định thực thi (EU) 2025/2620 là hai đại lượng khác nhau. Tờ khai CBAM chỉ dùng định mức CBAM in tại điểm 5.3 Phụ lục của quy định đó.
Ví dụ, một nghiên cứu của sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân đăng trên Tạp chí Công Thương ngày 19 tháng 3 năm 2026 nêu mức "Benchmark" 0,405 tCO₂/tấn cho lò cao và 0,269 tCO₂/tấn cho lò điện hồ quang tại Việt Nam nhưng không nói rõ đơn vị sản phẩm hay phạm vi phát thải. Các con số này không phải định mức CBAM và không thay thế được 1,364 hay 0,066 trong phép tính ở Bước 4.
BF-BOF hay EAF: tuyến nào chịu chi phí CBAM thấp hơn?
Thép EAF dùng phế liệu chịu chi phí CBAM thấp hơn khi được khai báo theo phát thải thực tế đã thẩm tra, vì phát thải trực tiếp của tuyến này thấp hơn nhiều so với lò cao, trong khi mọi tấn CO₂e vượt khoản được trừ đều chịu toàn bộ giá chứng chỉ. Khi khai báo theo giá trị mặc định, tuyến sản xuất không đem lại lợi thế nào.
Thép thanh và phôi Thổ Nhĩ Kỳ nhận giá trị mặc định 2,310 tCO₂e/tấn cùng tuyến (C) ghi trong bảng của Thổ Nhĩ Kỳ, nên chịu 99,70 EUR mỗi tấn năm 2026 theo giá 82,32 EUR/tCO₂e, bất kể được sản xuất bằng loại lò nào. Phôi Việt Nam cũng vậy, ở mức 103,32 EUR. Định mức EAF phế liệu 0,072 tCO₂e/tấn cho nhóm 7208 thấp hơn khoảng 19 lần so với định mức BF/BOF 1,370, nhưng định mức thấp hơn có nghĩa là khoản trừ nhỏ hơn, không phải chi phí thấp hơn.
Nhà nhập khẩu nên dùng giá trị mặc định hay đề nghị nhà cung cấp gửi số liệu thực tế?
Với phần lớn nhà sản xuất thép, số liệu phát thải thực tế (tính theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547 và thẩm tra theo Quy định thực thi (EU) 2025/2546) cho SEE khai báo thấp hơn giá trị mặc định đã cộng hệ số cộng thêm của nước xuất xứ.
Lợi ích tài chính đã đáng kể ngay từ năm 2026: riêng hệ số cộng thêm đã làm chi phí tăng 19,02 EUR mỗi tấn với phôi Thổ Nhĩ Kỳ, 26,09 EUR với phôi dẹt Trung Quốc và 19,35 EUR với phôi Việt Nam, theo giá 82,32 EUR/tCO₂e. Mỗi tấn CO₂e chênh lệch giữa giá trị mặc định và phát thải thực của nhà máy cũng chịu toàn bộ giá chứng chỉ. Khi khai báo theo phát thải thực tế, khoản trừ dựa trên định mức Cột A cộng phân bổ miễn phí gắn trong tiền chất, không phải Cột B, nên nhà nhập khẩu cần tính thử theo cả hai cách.
Từ năm 2027, khi hệ số cộng thêm tăng lên 20% và chứng chỉ bắt đầu được bán, lý do để chuyển sang phát thải thực tế đã thẩm tra càng rõ ràng hơn. Ngưỡng miễn trừ là 50 tấn khối lượng tịnh mỗi nhà nhập khẩu mỗi năm dương lịch, cộng dồn mọi hàng hóa CBAM (Điều 2a; điểm 1 Phụ lục VII). Nhà nhập khẩu không vượt ngưỡng này được miễn nghĩa vụ khai báo CBAM nhưng phải khai báo việc miễn trừ trên tờ khai hải quan.
Bảng giá trị mặc định theo sản phẩm và nước xuất xứ có tại trang giá trị mặc định CBAM. Nhà xuất khẩu thép Việt Nam xem thêm CBAM cho nhà xuất khẩu thép và CBAM và Việt Nam; nhà nhập khẩu EU xem CBAM cho nhà nhập khẩu thép (tiếng Anh) về thời hạn cấp phép và nghĩa vụ duy trì số dư chứng chỉ cuối mỗi quý.