CBAM (mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2) pozwala zmniejszyć liczbę certyfikatów CBAM przekazywanych do umorzenia o opłatę emisyjną faktycznie uiszczoną w państwie trzecim za te same emisje wbudowane (art. 9 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2023/956).
Zasada obowiązuje od początku okresu docelowego, 1 stycznia 2026 r. Sposób przeliczenia zapłaconej opłaty na certyfikaty ma jednak określić rozporządzenie wykonawcze, które na dzień 13 listopada 2026 r. pozostaje projektem.
Komisja Europejska opublikowała ten projekt 13 maja 2026 r. Przewiduje on 4 ścieżki uznawania zagranicznych opłat emisyjnych, limit 10% dla międzynarodowych jednostek z art. 6 porozumienia paryskiego i nową rolę niezależnej osoby, która certyfikuje dowody zapłaty.
Konsultacje publiczne zakończyły się 10 czerwca 2026 r., a głosowanie państw członkowskich zapowiadano na wrzesień 2026 r. Na dzień 13 listopada 2026 r. strona Komisji z aktami prawnymi CBAM nie wymienia przyjętego aktu, a żadna opłata emisyjna państwa trzeciego nie została uznana.
Dlaczego ma to znaczenie dla importera w Polsce? CBAM wycenia emisje wbudowane po cenie odpowiadającej cenie uprawnień w EU ETS, bez względu na to, ile producent zapłacił w swoim kraju.
Ukraina pobiera od 2011 r. podatek od emisji CO2 ze źródeł stacjonarnych, a Turcja uruchomiła pilotaż systemu handlu uprawnieniami, ale żadna z tych opłat nie zmniejsza dziś obowiązku. Ta strona omawia obowiązujący art. 9, treść i stan projektu, wzór przeliczenia z przykładem oraz krajowy kontekst. Stan prawny: 13 listopada 2026 r.
Co art. 9 rozporządzenia (UE) 2023/956 stanowi już dziś?
Art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. ustanawiającego mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 ma pięć ustępów, które obowiązują bez aktu wykonawczego. Określają zasadę zmniejszenia, dokumentację, okres przechowywania, roczne domyślne opłaty emisyjne i upoważnienie Komisji.
Kluczowe pojęcie to opłata emisyjna, czyli w polskim tekście rozporządzenia odpowiednik angielskiego „carbon price”. Art. 3 pkt 29 definiuje ją jako kwotę pieniężną płaconą w państwie trzecim w ramach systemu ograniczania emisji gazów cieplarnianych, w formie podatku, opłaty albo uprawnień do emisji.
W wyszukiwarkach funkcjonuje jako „cena CO2” lub „cena emisji”, ale w deklaracji CBAM liczy się wyłącznie definicja z art. 3 pkt 29.
Treść poszczególnych ustępów art. 9 przedstawia poniższa tabela.
| Przepis | Treść |
|---|---|
| art. 9 ust. 1 | Zasada: jeżeli emisje wbudowane ustalono na podstawie emisji rzeczywistych, upoważniony zgłaszający CBAM może zgłosić w deklaracji CBAM zmniejszenie liczby certyfikatów o opłatę emisyjną faktycznie uiszczoną w państwie trzecim; uwzględnia się każdy zwrot i inną formę rekompensaty |
| art. 9 ust. 2 | Dokumentacja: upoważniony zgłaszający CBAM przechowuje dokumenty potwierdzające stosowanie i faktyczną zapłatę opłaty emisyjnej, poświadczone przez osobę niezależną od niego i od organów państwa trzeciego |
| art. 9 ust. 3 | Przechowywanie: do końca czwartego roku po roku, w którym deklarację CBAM złożono lub należało złożyć |
| art. 9 ust. 4 | Domyślne opłaty emisyjne: od 2027 r. Komisja może ustalać roczne domyślne opłaty emisyjne dla państw trzecich z systemem opłat emisyjnych i udostępniać je w rejestrze CBAM; przy wartościach domyślnych zmniejszenie można zgłosić tylko w odniesieniu do tych opłat |
| art. 9 ust. 5 | Upoważnienie: Komisja przyjmuje akty wykonawcze o przeliczaniu uiszczonej opłaty emisyjnej i domyślnych opłat emisyjnych na zmniejszenie liczby certyfikatów |
Dla towarów przywiezionych w 2026 r. deklarację CBAM składa się do 30 września 2027 r. (art. 6 ust. 1), więc dokumentację opłaty emisyjnej trzeba przechowywać do 31 grudnia 2031 r.
Art. 26 ust. 1a pozwala obniżyć karę, jeżeli błąd pochodzi m.in. od niezależnej osoby poświadczającej dokumentację opłaty emisyjnej. Opisany niżej projekt aktu wykonawczego dotyczy wyłącznie art. 9 ust. 5: bez niego zasada obowiązuje, ale brakuje szczegółowych reguł obliczeń i dowodów.
Na jakim etapie jest projekt rozporządzenia wykonawczego z 13 maja 2026 r.?
Projekt obejmuje pięć zagadnień: ustalenie opłaty emisyjnej faktycznie uiszczonej dla każdego towaru, jej przeliczenie na euro, przeliczenie na zmniejszenie liczby certyfikatów, dowody zapłaty oraz kwalifikacje osoby, która te dowody certyfikuje. Podstawą prawną jest art. 9 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2023/956, a projekt poprzedziło zaproszenie do zgłaszania uwag (call for evidence) z 2025 r.
Etapy prac nad projektem (stan na 13 listopada 2026 r.) zestawiono w tabeli.
| Etap | Data | Stan |
|---|---|---|
| Zaproszenie do zgłaszania uwag | od 28 sierpnia do 25 września 2025 r. | Zakończone |
| Publikacja projektu roboczego | 13 maja 2026 r. | Zakończona (Ares(2026)4841230) |
| Konsultacje publiczne | od 13 maja do 10 czerwca 2026 r. | Zakończone |
| Głosowanie państw członkowskich w komitecie | zapowiadane na wrzesień 2026 r. | Wyłącznie doniesienie prasowe (Carbon Pulse, powołujący się na urzędnika Komisji); wyniku nie potwierdzono |
| Przyjęcie przez Komisję | nie nastąpiło (stan na 13 listopada 2026 r.) | Strona Komisji z aktami prawnymi CBAM nie wymienia przyjętego aktu |
| Planowana data stosowania | 1 stycznia 2026 r., wstecznie | art. 32 projektu |
Dwie cechy projektu mają znaczenie praktyczne. Po przyjęciu akt ma obowiązywać od 1 stycznia 2026 r., więc obejmie opłaty emisyjne uiszczone od początku 2026 r., a nie dopiero od dnia przyjęcia aktu. Żadna z jego reguł nie jest jednak dziś wiążąca: importer, który zgłasza zmniejszenie za 2026 r., opiera się na ogólnym brzmieniu art. 9 i art. 3 pkt 29, a nie na regułach dowodowych projektu.
Doniesienie o wrześniowym głosowaniu opisuje artykuł o planowanym głosowaniu nad odliczeniem ceny CO2 (w języku angielskim). Warunki uznania opłat poszczególnych państw, z pełnym przykładem obliczeń, omawia przewodnik po kwalifikacji do odliczenia z art. 9 (w języku angielskim).
Jakie cztery ścieżki uznawania opłaty emisyjnej przewiduje projekt?
Projekt przewiduje cztery ścieżki uznania zagranicznej opłaty emisyjnej, oparte na wąskiej definicji z art. 3 pkt 29: podatek, opłata albo uprawnienia do emisji w wiążącym systemie handlu uprawnieniami. Motyw 8 projektu dodaje warunek wspólny dla wszystkich ścieżek: mechanizm musi być wiążący i nakładać obowiązki na wszystkich operatorów danego sektora bez dyskryminacji.
Każda ze ścieżek ma inną cechę szczególną.
- Systemy handlu uprawnieniami do emisji. Operator przekazuje uprawnienia za swoje emisje (system cap-and-trade). Projekt rozszerza tę ścieżkę na systemy typu baseline-and-credit (art. 2 pkt 5 projektu): podmioty poniżej progu intensywności emisji otrzymują zbywalne jednostki, a podmioty powyżej progu muszą je dokupić. Motyw 10 traktuje te jednostki jak uprawnienia w systemie handlu.
- Podatki lub opłaty od emisji ze źródła punktowego. Operator instalacji płaci je bezpośrednio od własnych zmierzonych emisji; dowodem są urzędowe dokumenty organu podatkowego, z każdą zmianą stawki w okresie sprawozdawczym.
- Podatki od paliw. Opłata od zawartości węgla w paliwie, pobierana często u dostawcy paliwa, a nie u operatora instalacji. Motyw 9 pozwala zgłosić taką opłatę także wtedy, gdy instalacja nie zapłaciła jej bezpośrednio, pod warunkiem że stawka odpowiada współczynnikowi emisji paliwa.
- Systemy mieszane. Operator spełnia obowiązek więcej niż jedną drogą, najczęściej przez stałą cenę połączoną z możliwością zakupu jednostek emisji. Motyw 11 wymaga dowodów dla tej drogi, z której operator faktycznie skorzystał.
Dowody, których projekt wymaga na poszczególnych ścieżkach, zestawiono w tabeli.
| Ścieżka | Kto zwykle płaci | Główny dowód według projektu |
|---|---|---|
| System handlu uprawnieniami (także baseline-and-credit) | Operator instalacji | Roczna średnia ważona cena aukcyjna albo cena na rynku wtórnym oraz dowód przekazanych uprawnień lub jednostek |
| Podatek od emisji ze źródła punktowego | Operator instalacji | Urzędowe dokumenty organu podatkowego, ze zmianami stawki w trakcie roku |
| Podatek od paliw | Dostawca paliwa (koszt przeniesiony na operatora) | Dowód, że stawka podatku odpowiada współczynnikowi emisji paliwa |
| System mieszany | Operator instalacji, według wybranej drogi | Dowód dla faktycznie wybranej drogi, w tym dokumenty zakupu jednostek, jeżeli dotyczy |
Jak działa limit 10% dla jednostek z art. 6 porozumienia paryskiego?
Międzynarodowe jednostki emisji można uwzględnić w odliczeniu najwyżej do 10% raportowanych i potwierdzonych emisji w systemie państwa trzeciego, i tylko wtedy, gdy zostały zatwierdzone i wydane na podstawie art. 6 ust. 2 lub art. 6 ust. 4 porozumienia paryskiego jako międzynarodowo przekazywane wyniki działań mitygacyjnych (ITMO). Jednostki kupione ponad ten udział nie zwiększają uznanej opłaty emisyjnej.
Motyw 13 projektu wyjaśnia cel limitu: producenci z państw trzecich mają obniżać emisje głównie u siebie, a nie obniżać kosztu CBAM przez zakup międzynarodowych jednostek. ITMO pozostają uzupełnieniem o ograniczonym zakresie. Limit 10% dotyczy wyłącznie jednostek wytworzonych poza państwem, którego opłatę emisyjną się zgłasza.
Jednostki krajowe nie podlegają dodatkowemu limitowi unijnemu. Jeżeli system państwa trzeciego pozwala pokryć część obowiązku jednostkami wytworzonymi w tym państwie, motyw 12 odsyła do limitów tego państwa. Cztery przykłady pokazują, jak różne są te krajowe limity.
- RPA: ustawa o podatku od emisji (Carbon Tax Act) dopuszcza od 1 stycznia 2026 r. kompensację do 10% emisji procesowych i niezorganizowanych oraz do 15% emisji ze spalania (analiza kancelarii Webber Wentzel dotycząca zmian drugiej fazy).
- Kalifornia: program Cap-and-Invest ogranicza użycie jednostek kompensacyjnych do około 6%.
- Korea Południowa: K-ETS dopuszczał koreańskie jednostki kompensacyjne do 10%, później limit obniżono do 5%.
- Kolumbia: podatek od emisji pozwala pokryć krajowymi jednostkami do 50% zobowiązania.
O wykorzystaniu jednostek krajowych decyduje więc limit państwa trzeciego, którego UE nie ogranicza ponownie na granicy. Wysoki krajowy limit kompensacji może dać wyższą uznaną opłatę emisyjną, niż sugerowałby jednolity limit 10% dla jednostek międzynarodowych.
Jakich dowodów zapłaty wymaga projekt?
Dowodem zapłaty ma być sprawozdanie dotyczące opłaty emisyjnej, przygotowane przez operatora z państwa trzeciego i certyfikowane przez akredytowaną niezależną osobę, a nie oświadczenie importera z UE. Rola niezależnej osoby jest w CBAM nowa i prawnie odrębna od roli akredytowanego weryfikatora, który sprawdza dane o emisjach wbudowanych.
Projekt stawia pięć głównych wymogów dowodowych.
- Akredytacja niezależnej osoby. Certyfikujący musi mieć akredytację krajowej jednostki akredytującej według normy zharmonizowanej EN ISO/IEC 17029:2019, w odrębnym zakresie „certyfikacja faktycznie uiszczonej opłaty emisyjnej”, ważną do pięciu lat i objętą corocznym nadzorem.
- Próg istotności. Niezależna osoba przyjmuje próg istotności 5% efektywnej opłaty emisyjnej na tonę przypisanej do każdego towaru, według kodu CN, gdy ocenia, czy nieprawidłowość wymaga korekty przed certyfikacją.
- Przeliczenie walut. Zagraniczne opłaty przelicza się na euro po rocznych średnich kursach publikowanych przez Komisję na podstawie kursów Europejskiego Banku Centralnego albo danych Eurostatu, jeżeli kursu EBC brak.
- Emisje rzeczywiste dla ścieżki certyfikowanej. Certyfikowana efektywna opłata emisyjna ma zastosowanie tylko wtedy, gdy emisje wbudowane danego towaru ustalono na podstawie zweryfikowanych emisji rzeczywistych. Przy wartościach domyślnych art. 9 ust. 4 pozwala na zmniejszenie wyłącznie w odniesieniu do rocznych domyślnych opłat emisyjnych. Według projektu operator mógłby też stosować domyślne opłaty dla prekursorów i emisji pośrednich, gdy brak certyfikowanego sprawozdania dostawcy.
- Zwroty zmniejszają kwotę. Bezpłatne uprawnienia, zwolnienia z progu bazowego, zwroty podatku i rekompensaty kosztów pośrednich obniżają opłatę uznaną za faktycznie uiszczoną (art. 8 projektu). Wyjątek dotyczy przychodów przeznaczanych w przejrzysty sposób na publiczne wsparcie redukcji emisji samej instalacji.
Ten warunek łączy art. 9 z weryfikacją CBAM i z wartościami domyślnymi CBAM. Importer rozliczający towar na wartościach domyślnych nie może zgłosić opłaty faktycznie zapłaconej przez dostawcę, lecz tylko domyślną opłatę emisyjną z art. 9 ust. 4, którą Komisja może udostępniać w rejestrze CBAM od 2027 r. Na dzień 13 listopada 2026 r. Komisja nie opublikowała żadnej.
Niezależnej osoby nie należy mylić z akredytowanym weryfikatorem. Na dzień 12 listopada 2026 r. udokumentowano siedem jednostek akredytowanych do weryfikacji CBAM przez pięć krajowych jednostek akredytujących; żadna nie jest polska, a Polskie Centrum Akredytacji (PCA) nie udokumentowało jeszcze żadnej akredytacji CBAM.
Zakres certyfikacji opłaty emisyjnej istnieje dotąd tylko w projekcie. Listę jednostek z zakresami podaje strona akredytowani weryfikatorzy CBAM.
Jak oblicza się zmniejszenie liczby certyfikatów CBAM?
Projekt przewiduje dwa wzory: jeden dla emisji rzeczywistych z certyfikowaną efektywną opłatą emisyjną, drugi dla domyślnej opłaty emisyjnej publikowanej przez Komisję. Oba dzielą opłatę przez roczną cenę referencyjną certyfikatów CBAM, czyli średnią cen certyfikatów opublikowanych za rok przywozu zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2025/2548.
Oba wzory wraz z jednostkami i objaśnieniem przedstawia poniższa tabela.
| Podstawa | Wzór według projektu | Znaczenie |
|---|---|---|
| Certyfikowana opłata faktycznie uiszczona | Zmniejszenie = efektywna opłata emisyjna w euro na tonę towaru (lub na MWh) ÷ roczna cena referencyjna certyfikatów CBAM × ilość zadeklarowanego towaru | Opłata jest już wyrażona na jednostkę towaru, więc przechodzi wprost w liczbę certyfikatów |
| Domyślna opłata emisyjna | Zmniejszenie = domyślna opłata Komisji w euro na tonę ekwiwalentu dwutlenku węgla (t CO2e) × zadeklarowane specyficzne emisje wbudowane w t CO2e na jednostkę ÷ roczna cena referencyjna × ilość zadeklarowanego towaru | Opłata domyślna dotyczy tony CO2e, więc najpierw mnoży się ją przez intensywność emisji towaru |
Dla towarów przywiezionych w 2026 r. cena certyfikatu jest średnią kwartalną (art. 21 ust. 1a): 75,36 euro w I kwartale, 75,28 euro w II kwartale i 82,32 euro w III kwartale (opublikowana 5 października 2026 r.).
Cenę za IV kwartał Komisja ma opublikować 4 stycznia 2027 r. Roczną cenę referencyjną za 2026 r. można więc ustalić dopiero po tej dacie.
Zmniejszenie uwzględnia się w tym samym wzorze co dostosowanie przydziału bezpłatnych uprawnień: liczba certyfikatów na tonę to specyficzne emisje wbudowane minus dostosowanie (współczynnik CBAM × jednorodny międzysektorowy współczynnik korygujący × wskaźnik CBAM) minus zmniejszenie z art. 9, nie mniej niż zero.
Poniższy przykład obliczono według wzoru prawnego, którego używa kalkulator CBAM w serwisie, dla 1 000 ton półproduktów ze stali niestopowej z Turcji (Türkiye), kod CN 7207 11 14, przywiezionych w 2026 r.
- Ustalić emisje wbudowane na wartościach domyślnych. Wartość domyślna 2,310 t CO2e na tonę × 1,10 (narzut 10% w 2026 r., ang. mark-up) = 2,541 t CO2e na tonę.
- Odjąć dostosowanie przydziału bezpłatnych uprawnień. 0,975 × 1,00 × 1,364 = 1,3299; zostaje 1,2111 certyfikatu na tonę, czyli 99,70 euro za tonę przy cenie 82,32 euro. To faktyczny wynik dla Turcji w 2026 r., bo zmniejszenie z art. 9 wynosi zero.
- Przeliczyć opłatę emisyjną na certyfikaty (ilustracja). Gdyby producent wykazał efektywną opłatę 20 euro na tonę towaru, a zamiast rocznej ceny referencyjnej przyjąć 82,32 euro, zmniejszenie wyniosłoby 20 ÷ 82,32 = 0,2430 certyfikatu na tonę, czyli około 243 certyfikaty na 1 000 ton.
- Odjąć zmniejszenie. 1,2111 minus 0,2430 daje 0,9681 certyfikatu na tonę, czyli 79,70 euro za tonę zamiast 99,70 euro.
Krok 3 jest wyłącznie ilustracją skali. Ścieżka certyfikowana wymaga emisji rzeczywistych, a nie wartości domyślnych z kroku 1, a roczna cena referencyjna za 2026 r. będzie inna niż 82,32 euro, bo uśredni ceny wszystkich czterech kwartałów. Z tego powodu oszczędność w euro nie musi być dokładnie równa zapłaconej opłacie.
Im wyższa opłata faktycznie uiszczona w kraju pochodzenia w stosunku do ceny certyfikatu, tym większe zmniejszenie; przy opłacie zbliżonej do poziomu EU ETS może ono niemal wyzerować obowiązek dla danej ilości towaru. Kalkulator CBAM liczy obowiązek na oficjalnych wartościach domyślnych i wskaźnikach CBAM, czyli benchmarkach (rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2621, sprostowane rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2026/1740, oraz rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2620), bez zmniejszenia z art. 9; wiążąca jest liczba z deklaracji CBAM.
Wszystkie oficjalne wartości domyślne CBAM w jednym arkuszu, z narzutem, wskaźnikiem CBAM i kosztem na tonę w 2026 r. Wersja angielska, natychmiastowe pobranie.
Na potrzeby tych powiadomień przechowujemy wyłącznie Państwa adres e-mail. Polityka prywatności (po angielsku)
Co projekt oznacza dla dostaw z Ukrainy, Turcji, Chin i Wielkiej Brytanii?
Opłata emisyjna żadnego z tych państw ani żadnego innego nie została uznana na podstawie art. 9 (stan na 13 listopada 2026 r.); projekt nie uznaje systemu konkretnego państwa, tylko ustala kryteria przyszłego uznania. Tabela pokazuje najbardziej prawdopodobną ścieżkę i obecny stan dla czterech kierunków dostaw ważnych dla polskich importerów.
| Państwo | Prawdopodobna ścieżka | Stan |
|---|---|---|
| Ukraina | Podatek od emisji ze źródła punktowego | Podatek od emisji CO2 ze źródeł stacjonarnych od 2011 r., 30 UAH za tonę (art. 243.4 kodeksu podatkowego), około 0,60 euro za tonę według kursu Narodowego Banku Ukrainy z 12 października 2026 r.; system handlu uprawnieniami w przygotowaniu; nieuznany; brak zwolnienia z CBAM |
| Turcja | System handlu uprawnieniami | Rozporządzenie o ETS opublikowane 27 sierpnia 2026 r. na podstawie ustawy klimatycznej nr 7552; pilotaż na lata 2026 i 2027, w 2026 r. tylko raportowanie, 100% bezpłatnego przydziału; pierwsze przekazanie uprawnień w listopadzie 2028 r.; nieuznany |
| Chiny | System handlu uprawnieniami (baseline-and-credit) | Krajowy ETS obejmuje stal, cement i wytop aluminium na podstawie planu prac Ministerstwa Ekologii i Środowiska z 20 marca 2025 r., ze 100% bezpłatnego przydziału opartego na wielkości produkcji, limitem opartym na intensywności emisji i ceną znacznie niższą niż w EU ETS; nieuznany |
| Wielka Brytania | System handlu uprawnieniami | UK ETS jest obowiązkowy dla energetyki i przemysłu, część uprawnień przemysłowych przydziela się bezpłatnie, nie jest połączony z EU ETS; nieuznany |
Ukraiński podatek, około 0,60 euro za tonę CO2, to mniej niż 1% ceny certyfikatu z III kwartału 2026 r. (82,32 euro). Nawet po uznaniu niewiele by więc zmienił.
Dla tego samego kodu CN 7207 11 14 z Ukrainy wzór prawny używany przez kalkulator CBAM daje w 2026 r. 2,397 × 1,10 = 2,6367 t CO2e na tonę; po odjęciu 1,3299 zostaje 1,3068 certyfikatu na tonę, czyli 107,58 euro za tonę. Szerszy obraz daje strona o Ukrainie i CBAM (w języku angielskim).
Dostawy z Ukrainy mają duże znaczenie dla całej UE. W 2025 r. UE sprowadziła z Ukrainy 4,25 mln t stali bez aglomerowanej rudy żelaza o wartości 2,45 mld euro, 7,4% przywozu tej stali do UE według masy, czwarte miejsce wśród państw pochodzenia (Eurostat, Comext DS-045409, 2025, dane dla UE-27).
To statystyka handlowa dla całej UE, a nie dane o przywozie do Polski ani o obowiązku CBAM.
Dla Turcji przeszkodą jest art. 8 projektu, a nie sama ścieżka: przy 100% bezpłatnego przydziału opłata faktycznie uiszczona spada do zera. Dla Chin motyw 10 zrównuje systemy baseline-and-credit z klasycznym handlem uprawnieniami, co usuwa zastrzeżenie wobec systemu opartego na intensywności emisji.
Od realnego zmniejszenia nadal dzielą jednak bezpłatny przydział, poziom ceny i brak formalnej decyzji Komisji. Według ICAP średnia cena na rynku wtórnym wyniosła w 2025 r. 70,78 CNY (około 9,85 USD) za tonę CO2e.
Wielka Brytania to osobny przypadek. Szczyt UE i Wielkiej Brytanii zaplanowano na 20 listopada 2026 r., a porozumienie o połączeniu systemów handlu jest przedmiotem rozmów.
Projekt deklaracji na szczyt, według doniesień z 3 listopada 2026 r., zakłada, że połączenie wyłączyłoby brytyjskie towary z unijnego CBAM; nie jest to tekst opublikowany ani potwierdzony. Takie wyłączenie nie byłoby zmniejszeniem z art. 9. Brytyjski podatek opisuje strona CBAM a Wielka Brytania.
Od art. 9 trzeba też odróżnić Szwajcarię. Towary pochodzące ze Szwajcarii w rozumieniu unijnych reguł niepreferencyjnego pochodzenia (art. 59 unijnego kodeksu celnego) są wyłączone z zakresu CBAM (art. 2 ust. 4 i załącznik III pkt 1), bo szwajcarski system handlu uprawnieniami jest połączony z EU ETS.
To pełne wyłączenie, a nie częściowe zmniejszenie; w polskim zgłoszeniu celnym nie deklaruje się dla nich żadnego kodu Y.
Kto w Polsce sprawdza zmniejszenie z art. 9?
Zmniejszenie z art. 9 zgłasza upoważniony zgłaszający CBAM w deklaracji CBAM w rejestrze CBAM, a polskie przepisy nie wskazują jeszcze organu, który przegląda deklaracje (art. 19) i nakłada kary z art. 26 (stan na 13 listopada 2026 r.). Rząd zapowiedział odrębną ustawę o okresie docelowym.
Krajowy podział zadań jest na razie niepełny. Status upoważnionego zgłaszającego CBAM przyznaje, odmawia jego przyznania i cofa go Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (organ Krajowej Administracji Skarbowej), na podstawie art. 54b ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji.
Dostęp do rejestru CBAM daje PUESC. KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami w Instytucie Ochrony Środowiska, Państwowym Instytucie Badawczym) prowadził procedurę korekty sprawozdań CBAM z okresu przejściowego i w postępowaniu o przyznanie statusu wydaje opinię w terminie 21 dni, ale nie rozstrzyga o zmniejszeniu z art. 9.
Zawyżone zmniejszenie oznacza, że do umorzenia przekazano za mało certyfikatów. Za każdy nieumorzony do 30 września certyfikat upoważniony zgłaszający CBAM płaci karę równą karze za przekroczenie emisji w EU ETS, czyli 100 euro za tonę ekwiwalentu CO2 przed indeksacją według europejskiego wskaźnika cen konsumpcyjnych (art. 26 ust. 1). Zapłata nie zwalnia z umorzenia brakujących certyfikatów (art. 26 ust. 3).
Pełny przebieg rocznego rozliczenia, z miejscem na zmniejszenie z art. 9, opisuje strona deklaracja CBAM. Sankcje, także obniżenie kary przy błędzie niezależnej osoby (art. 26 ust. 1a), omawia strona kary CBAM.
Co importer w Polsce powinien zrobić teraz?
Importer z dostawcami z państw z opłatą emisyjną powinien przygotować dowody już teraz, bo projekt ma działać wstecznie od 1 stycznia 2026 r., a dowody dotyczą danych z bieżącego roku. Zalecane kroki, od najważniejszego:
- Zapytać dostawców z państw z opłatą emisyjną, czy i w jakiej wysokości w roku przywozu faktycznie ją zapłacili, ze wskazaniem instalacji i towaru.
- Uzyskać emisje rzeczywiste dla towarów, przy których zmniejszenie wchodzi w grę, bo opłatę faktycznie uiszczoną zgłasza się tylko przy emisjach rzeczywistych (art. 9 ust. 1), które wymagają weryfikacji (art. 8 ust. 1).
- Zebrać dowody zapłaty instalacji: potwierdzenia płatności, decyzje podatkowe lub potwierdzenia przekazania uprawnień, także przed przyjęciem projektu.
- Ustalić zwroty i bezpłatne uprawnienia po stronie instalacji, bo bezpłatne uprawnienia, zwolnienia z progu bazowego i zwroty podatku obniżają uznaną opłatę.
- Śledzić stan aktu wykonawczego do pierwszej deklaracji CBAM, składanej do 30 września 2027 r. za towary przywiezione w 2026 r., i przechowywać dokumentację do 31 grudnia 2031 r.
Firmy, które potrzebują pomocy przy zbieraniu tych danych, mogą poprosić o kontakt z usługodawcą na stronie zapytania o dane od dostawców spoza UE albo zapytania do doradców CBAM; ogólny formularz znajduje się na stronie zapytania do usługodawców CBAM.
Bezpłatnie dla Państwa. Jeżeli powierzą Państwo zlecenie usługodawcy, któremu przekazaliśmy zapytanie, usługodawca może zapłacić cbamguide.com prowizję za polecenie.
Czym zmniejszenie z art. 9 różni się od dostosowania przydziału bezpłatnych uprawnień?
Oba elementy obniżają liczbę certyfikatów CBAM w tym samym wzorze, ale mają inne źródło: dostosowanie przydziału bezpłatnych uprawnień odzwierciedla bezpłatne uprawnienia, które producenci w UE nadal otrzymują w EU ETS, a zmniejszenie z art. 9 odzwierciedla opłatę zapłaconą za granicą. Różnice między nimi zestawia poniższa tabela.
| Cecha | Dostosowanie przydziału bezpłatnych uprawnień | Zmniejszenie z art. 9 |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | art. 31; rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2620 | art. 9; akt wykonawczy z art. 9 ust. 5 (projekt) |
| Wzór na tonę | współczynnik CBAM × jednorodny międzysektorowy współczynnik korygujący × wskaźnik CBAM | opłata faktycznie uiszczona ÷ roczna cena referencyjna (według projektu) |
| Wartość w 2026 r. | współczynnik CBAM 97,5%, jednorodny międzysektorowy współczynnik korygujący 100% | zero dla każdego pochodzenia (brak uznania) |
| Kiedy przysługuje | każdemu towarowi ze wskaźnikiem CBAM, poza energią elektryczną | tylko przy opłacie faktycznie uiszczonej i udokumentowanej |
| Zmiana w czasie | maleje do zera od 2034 r. (art. 10a ust. 1a dyrektywy 2003/87/WE) | zależy od opłaty w państwie pochodzenia |
Mechanizm, w którym bezpłatne uprawnienia w UE wygasają w latach 2026 do 2034, opisuje strona bezpłatne uprawnienia a CBAM. Sam system unijny i jego cenę omawia strona EU ETS a CBAM.
Błędy w polskich omówieniach odliczenia ceny CO2
Poniżej cztery twierdzenia spotykane w polskojęzycznych źródłach i uproszczonych omówieniach, wraz z poprawnym stanem prawnym.
- „Graniczny podatek węglowy”. Tak CBAM potocznie nazywa część prasy i poradników, ale według uzasadnienia rządowego projektu ustawy (druk nr 1855) w ujęciu prawnym CBAM nie stanowi podatku, opłaty ani innej daniny publicznej. Art. 9 nie zwraca więc żadnego podatku, lecz zmniejsza liczbę certyfikatów.
- „Importer na wartościach domyślnych traci odliczenie”. Przy wartościach domyślnych zmniejszenie jest możliwe w odniesieniu do rocznych domyślnych opłat emisyjnych (art. 9 ust. 4), które Komisja może ustalać od 2027 r.; dopóki ich nie ma, zmniejszenie w praktyce nie występuje.
- „w 2026 r. importer opłaca 2,5 proc. emisji wbudowanych” (trans.info, 9 listopada 2026 r.). Zmniejszenie z art. 9 odejmuje się od wyniku metody prawnej: emisje wbudowane minus dostosowanie przydziału bezpłatnych uprawnień. Stal z Turcji z przykładu powyżej daje 99,70 euro za tonę, a nie kilka euro.
- „Ukraina nie ma opłaty emisyjnej”. Ma podatek od emisji CO2 ze źródeł stacjonarnych od 2011 r. (30 UAH za tonę), tyle że nieuznany na podstawie art. 9 i zbyt niski, by istotnie zmienić obowiązek.
Najczęstsze pytania o odliczenie ceny CO2
Czy odliczenie ceny CO2 z art. 9 można stosować w 2026 r.?
Tak, ale tylko w ogólnym brzmieniu art. 9 i art. 3 pkt 29 rozporządzenia (UE) 2023/956. Projekt aktu wykonawczego z 13 maja 2026 r. nie został przyjęty (stan na 13 listopada 2026 r.), więc jego reguły obliczeń, dowodów i certyfikacji nie są wiążące. Według Carbon Pulse głosowanie państw członkowskich zapowiadano na wrzesień 2026 r. Żadna opłata emisyjna państwa trzeciego nie została uznana.
Czy zmniejszenie przysługuje przy wartościach domyślnych?
W ograniczonej formie. Ścieżka certyfikowanej opłaty faktycznie uiszczonej jest dostępna tylko przy zweryfikowanych emisjach rzeczywistych. Przy wartościach domyślnych art. 9 ust. 4 pozwala na zmniejszenie wyłącznie w odniesieniu do rocznych domyślnych opłat emisyjnych, które Komisja może ustalać i udostępniać w rejestrze CBAM od 2027 r. Na dzień 13 listopada 2026 r. Komisja nie opublikowała żadnej.
Co się stanie, jeżeli akt nie zostanie przyjęty przed 30 września 2027 r.?
Upoważniony zgłaszający CBAM, który zgłasza zmniejszenie, opiera się wtedy na ogólnym brzmieniu art. 9 i powinien udokumentować zapłatę możliwie dokładnie, bo właściwy organ może sprawdzić każde zgłoszenie przy przeglądzie deklaracji. W Polsce organ przeglądający deklaracje CBAM nie został jeszcze wskazany (stan na 13 listopada 2026 r.).
Czy bezpłatne uprawnienia producenta zmniejszają odliczenie?
Tak. Bezpłatne uprawnienia, zwolnienia z progu bazowego, zwroty podatku i rekompensaty kosztów pośrednich obniżają opłatę uznaną za faktycznie uiszczoną (art. 8 projektu, zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia). Wyjątkiem jest przejrzyste publiczne wsparcie przeznaczone na redukcję emisji samej instalacji.
Czy limit 10% dotyczy wszystkich jednostek emisji?
Nie. Limit dotyczy tylko jednostek międzynarodowych zatwierdzonych i wydanych na podstawie art. 6 ust. 2 lub art. 6 ust. 4 porozumienia paryskiego. Jednostki krajowe, używane w systemie państwa trzeciego, podlegają tylko limitowi tego państwa, bez dodatkowego limitu unijnego.
Czy ukraiński podatek od emisji CO2 zmniejsza liczbę certyfikatów CBAM?
Nie. Podatek od emisji CO2 ze źródeł stacjonarnych, 30 UAH za tonę od 2011 r. (około 0,60 euro według kursu z 12 października 2026 r.), nie został uznany na podstawie art. 9, a Ukraina nie ma zwolnienia z CBAM. Półprodukty stalowe z Ukrainy, kod CN 7207 11 14, wymagają w 2026 r. na wartościach domyślnych 1,3068 certyfikatu na tonę, czyli 107,58 euro za tonę przy cenie 82,32 euro.