ช่องโหว่เศษโลหะใน CBAM: เศษก่อนการบริโภคกับเศษหลังการบริโภค และผลต่อเหล็กและอะลูมิเนียมไทย

ช่องโหว่เศษโลหะใน CBAM: คณะกรรมาธิการยุโรปและคณะมนตรีจะนับเฉพาะเศษก่อนการบริโภคตั้งแต่ปี 2571 รัฐสภายุโรปจะนับเศษอะลูมิเนียมทุกประเภท ดูผลต่อเหล็กเตาอาร์กไฟฟ้าและอะลูมิเนียมทุติยภูมิของไทย สถานะ 12 พฤศจิกายน 2569

เนื้อหาในหน้านี้

สมาคมการค้า European Aluminium ระบุในแถลงการณ์ลงวันที่ 7 กรกฎาคม 2569 ว่า ช่องโหว่เศษโลหะในมาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดน (Carbon Border Adjustment Mechanism: CBAM) อาจเปิดทางให้การผลิตอะลูมิเนียมราวหนึ่งในสี่ของโลกยังคงหลีกเลี่ยงต้นทุนคาร์บอนที่ผู้ผลิตในสหภาพยุโรปต้องแบกรับ

สาเหตุคือเศษหลังการบริโภค (post-consumer scrap) ยังอยู่นอกขอบเขต แม้คณะกรรมาธิการยุโรปจะเสนอให้นับการปล่อยของเศษก่อนการบริโภค (pre-consumer scrap) ตั้งแต่ปี 2571 (ค.ศ. 2028)

สถาบันของสหภาพยุโรปยังเห็นไม่ตรงกันว่าจะแก้ปัญหานี้อย่างไร ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรปและแนวทางทั่วไป (general approach) ของคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรป ลงวันที่ 12 มิถุนายน 2569 จะนับเฉพาะเศษก่อนการบริโภค

ส่วนจุดยืนของรัฐสภายุโรป ลงวันที่ 15 กันยายน 2569 จะถือเศษอะลูมิเนียมทุกประเภทเป็นสารตั้งต้น (precursor) และตัดเศษเหล็กออกจากรายการ ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ตัวบททั้งสามฉบับยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย

การเจรจาไตรภาคีครั้งแรกเมื่อ 20 ตุลาคม 2569 จบลงโดยไม่มีข้อตกลงโดยรวม (ตามรายงานข่าว)

สำหรับไทย ประเด็นนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับสินค้าที่ส่งออกไปสหภาพยุโรปอยู่แล้ว ในปี 2568 สหภาพยุโรปนำเข้าเหล็กและเหล็กกล้าที่อยู่ใน CBAM จากไทย 430.2 ล้านยูโร และอะลูมิเนียม 44.2 ล้านยูโร (Eurostat Comext DS-045409, 2025)

ตารางค่ามาตรฐานอ้างอิง (default value) ของไทยระบุเส้นทางเศษเหล็กกับเตาอาร์กไฟฟ้าในแถวเหล็กส่วนใหญ่ และเส้นทางอะลูมิเนียมทุติยภูมิในแถวอะลูมิเนียมทั้ง 24 แถว ผู้ส่งออกไทยจึงเกี่ยวข้องกับประเด็นเศษโลหะโดยตรง

หน้านี้อธิบายความแตกต่างของเศษสองประเภท จุดยืนของแต่ละสถาบันตามตัวบท และสถานะการเจรจา พร้อมสรุปสิ่งที่ผู้ส่งออกไทยควรเตรียม โดยไม่เข้าข้างอุตสาหกรรมฝ่ายใด


ช่องโหว่เศษโลหะใน CBAM คืออะไร

ช่องโหว่เศษโลหะใน CBAM คือการที่ผู้นำเข้าลดภาระใบรับรอง CBAM (CBAM certificate) หรือทำให้ภาระหมดไปได้ ด้วยการสำแดงว่าเหล็กหรืออะลูมิเนียมนำเข้ามีเศษรีไซเคิลหลังการบริโภค ซึ่งเป็นวัตถุดิบที่ระเบียบไม่ได้กำหนดให้ตรวจสอบที่พรมแดนสหภาพยุโรป

ภายใต้ CBAM การปล่อยก๊าซเรือนกระจกฝังตัว (embedded emissions) ของวัตถุดิบที่เป็นเศษมีค่าเป็นศูนย์อยู่แล้ว และเมื่อหลอมแล้ว เศษหลังการบริโภคก็แยกจากโลหะอื่นทางกายภาพไม่ได้

การสำแดงสัดส่วนเศษหลังการบริโภคไว้สูงจึงลดภาระใบรับรอง CBAM ของการนำเข้าแต่ละครั้งหรือทำให้หมดไปได้ โดยที่ศุลกากรไม่มีวิธีที่เชื่อถือได้ในการพิสูจน์

ช่องโหว่นี้ไม่ได้เกิดจากความผิดพลาดในการร่าง แต่เกิดตรงจุดที่เป้าหมายสองข้อของสหภาพยุโรปขัดกัน ข้อแรกคือให้การรีไซเคิลจริงมีภาระ CBAM ต่ำเป็นแรงจูงใจ ข้อที่สองคือป้องกันไม่ให้ผู้ผลิตนอกสหภาพยุโรปนำโลหะปฐมภูมิมาติดป้ายว่าเป็นโลหะรีไซเคิล

ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรปและแนวทางทั่วไปของคณะมนตรีแก้ปัญหาเฉพาะส่วนที่เป็นเศษก่อนการบริโภค ส่วนจุดยืนของรัฐสภายุโรปครอบคลุมเศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภคด้วย

เศษก่อนการบริโภคกับเศษหลังการบริโภค: ความแตกต่างทางกฎหมาย

เศษก่อนการบริโภคคือเศษโลหะที่เกิดในโรงงานก่อนสินค้าสำเร็จรูปถึงมือผู้ซื้อ ส่วนเศษหลังการบริโภคคือโลหะที่เก็บกลับมาหลังสินค้าถูกใช้และทิ้งแล้ว

ความแตกต่างนี้สำคัญเพราะข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรปปฏิบัติต่อเศษสองประเภทต่างกัน เศษก่อนการบริโภคจะเป็นสารตั้งต้นที่นับการปล่อยตั้งแต่ปี 2571 ส่วนเศษหลังการบริโภคยังคงเป็นไปตามกฎเดิม

ตารางด้านล่างเปรียบเทียบเศษสองประเภทภายใต้กฎปัจจุบันและภายใต้ตัวบทที่เสนอ

ประเภทเศษ แหล่งที่มาทั่วไป ตัวอย่าง การปฏิบัติภายใต้ CBAM ปัจจุบัน ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการและแนวทางทั่วไปของคณะมนตรี จุดยืนของรัฐสภายุโรป (15 ก.ย. 2569)
เศษก่อนการบริโภค เกิดในโรงงานเหล็ก โรงหล่อ และโรงงานผลิต เศษกลึง เศษตัดขอบ ทางเทน้ำโลหะ (sprue) เศษจากการปั๊ม เศษจากการขึ้นรูป การปล่อยฝังตัวเป็นศูนย์ เป็นสารตั้งต้นที่นับการปล่อยตั้งแต่ 1 ม.ค. 2571 (เหล็กและอะลูมิเนียม) อะลูมิเนียม: สารตั้งต้นที่นับการปล่อย เหล็ก: รายงานการปล่อยแต่ไม่นับ
เศษหลังการบริโภค เก็บกลับหลังการใช้งาน กระป๋องเครื่องดื่มเก่า กรอบหน้าต่างจากการรื้อถอน ชิ้นส่วนยานยนต์หมดอายุ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ทิ้งแล้ว การปล่อยฝังตัวเป็นศูนย์ ยังเป็นศูนย์: ได้รับยกเว้นจากรายการสารตั้งต้นที่ไม่ใช่สินค้า CBAM ที่เสนอ (ภาคผนวก VIII ใหม่) อะลูมิเนียม: อยู่ในรายการสารตั้งต้น (ประเภท 7602 ทั้งหมด) เหล็ก: ไม่อยู่ในรายการ

ในปัจจุบัน การปล่อยฝังตัวที่ปันส่วนให้เศษทั้งสองประเภทเป็นศูนย์ ตามหลักการบัญชีวัฏจักรชีวิตเดียวกับที่ใช้กับเหล็กจากเตาอาร์กไฟฟ้า

ในการผลิตเหล็กจากเตาอาร์กไฟฟ้า (EAF) เศษทั้งก่อนและหลังการบริโภคช่วยลดค่าการปล่อยที่เตารายงานได้เท่ากัน ไม่ว่าเศษจะมาจากแหล่งใด ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรปจะยกเลิกการปฏิบัติที่เท่าเทียมนี้เฉพาะกับเศษก่อนการบริโภค

เศษเหล็ก (หัวข้อ 7204) และเศษอะลูมิเนียม (หัวข้อ 7602) ไม่อยู่ในภาคผนวก I ของระเบียบ (EU) 2023/956 ของรัฐสภายุโรปและคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรป ลงวันที่ 10 พฤษภาคม 2566 ว่าด้วยการจัดตั้งมาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดน (Regulation (EU) 2023/956) จึงไม่ใช่สินค้า CBAM

คณะกรรมาธิการยุโรปเสนออะไรในเดือนธันวาคม 2568

ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรป COM(2025)989 ลงวันที่ 17 ธันวาคม 2568 จะให้เศษเหล็กและเศษอะลูมิเนียมก่อนการบริโภคเป็นสารตั้งต้นของ CBAM ที่นับการปล่อยตั้งแต่ 1 มกราคม 2571 และคงให้เศษหลังการบริโภคมีการปล่อยเป็นศูนย์

ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการ บรรจุบทบัญญัติเรื่องเศษไว้คู่กับการขยายขอบเขตไปยังสินค้าปลายน้ำ (downstream extension) และกฎใหม่เพื่อป้องกันการใช้สิทธิโดยมิชอบ

ในทางกฎหมาย ข้อเสนอจะเพิ่มมาตรา 7(2a) ในระเบียบ (EU) 2023/956 ซึ่งบัญญัติว่า “Embedded emissions in input materials (precursors) listed in Annex VIII shall be considered in the determination of embedded emissions in goods.” กล่าวคือ ต้องนำการปล่อยฝังตัวในวัตถุดิบที่ระบุในภาคผนวก VIII มาคำนวณด้วย

ภาคผนวก III ของข้อเสนอจะเพิ่มภาคผนวก VIII ซึ่งเป็นรายการสินค้าที่ไม่ใช่สินค้า CBAM แต่ถือเป็นสารตั้งต้น มีสองแถว คือเศษเหล็ก (ex 7204) และเศษอะลูมิเนียม (ex 7602) ทั้งสองแถวมีข้อความ “except post-consumer scrap”

ตามมาตรา 2 ของข้อเสนอ บทบัญญัติทั้งสองจะใช้บังคับตั้งแต่ 1 มกราคม 2571 ตัวเศษเองจะไม่ถูกเพิ่มในภาคผนวก I (รายการสินค้า CBAM) การนำเข้าเศษจึงยังไม่ต้องใช้ใบรับรอง CBAM

ภาคผนวก III ของระเบียบ (EU) 2023/956 ซึ่งเป็นรายการประเทศและดินแดนที่ได้รับยกเว้น ไม่มีบทบาทในกฎเรื่องเศษ

คณะกรรมาธิการให้เหตุผลไว้ในอารัมภบท ข้อ 19 และ 20 และในบันทึกหลักการและเหตุผล (explanatory memorandum) ว่า เศษก่อนการบริโภคที่เกิดขึ้นในสหภาพยุโรปมาจากการผลิตที่ต้องจ่ายราคาคาร์บอนภายใต้ระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสหภาพยุโรป (EU ETS)

แต่ CBAM กลับถือว่าเศษชนิดเดียวกันมีการปล่อยเป็นศูนย์ สินค้านำเข้าที่ผลิตจากเศษนั้นจึงรับภาระราคาคาร์บอนต่ำกว่าสินค้าที่ผลิตในสหภาพยุโรป

การประเมินผลกระทบได้พิจารณาทางเลือกที่รวมเศษหลังการบริโภคไว้ด้วย แต่ไม่เลือกใช้ โดยบันทึกหลักการและเหตุผลระบุว่าทางเลือกนั้น “could disincentivise the circular economy” (อาจลดแรงจูงใจต่อเศรษฐกิจหมุนเวียน)

อารัมภบท ข้อ 20 ยอมรับจุดอ่อนนี้เอง โดยขอให้คณะกรรมาธิการป้องกัน “misreporting pre-consumer scrap as post-consumer scrap” ช่องโหว่จึงเกิดจากการเลือกเชิงนโยบายนี้ ไม่ใช่จากความบกพร่องทางเทคนิค

แนวทางทั่วไปของคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรปว่าอย่างไร

แนวทางทั่วไปของคณะมนตรี ลงวันที่ 12 มิถุนายน 2569 (เอกสาร 10423/26) คงหลักการเรื่องเศษตามข้อเสนอของคณะกรรมาธิการไว้ ได้แก่ มาตรา 7(2a) ตามที่เสนอ ภาคผนวก VIII ทั้งสองแถวพร้อมข้อยกเว้นเศษหลังการบริโภค และวันใช้บังคับ 1 มกราคม 2571

ภายใต้ตัวบทของคณะมนตรี เศษหลังการบริโภคของโลหะทั้งสองชนิดยังคงมีการปล่อยเป็นศูนย์ โดยคณะมนตรีเพิ่มเติมไว้สองประเด็น

ประเด็นแรก อารัมภบท ข้อ 20 กำหนดว่าการอ้างว่าเป็นเศษหลังการบริโภคควรมี “robust, reliable, and verifiable evidence of origin” หากไม่มีหลักฐานดังกล่าว ให้ถือว่าเป็นเศษก่อนการบริโภค

ประเด็นที่สอง ในตัวบทของคณะมนตรี รายงานทบทวนของคณะกรรมาธิการตามมาตรา 30 จะประเมินว่าการปันส่วนการปล่อยให้เศษก่อนการบริโภคส่งผลอย่างไรต่อการรั่วไหลของคาร์บอน (carbon leakage) ต่อปริมาณเศษที่มีในตลาด และต่อแนวปฏิบัติด้านการรีไซเคิล ทั้งในสหภาพยุโรปและทั่วโลก

ทำไมการนำเศษหลังการบริโภคเข้าสู่ CBAM จึงยาก

เมื่อหลอมอะลูมิเนียมหรือเหล็กแล้ว ไม่มีวิธีที่เชื่อถือได้ในการตรวจสอบสัดส่วนโลหะรีไซเคิลที่พรมแดนสหภาพยุโรป

ข้อจำกัดทางเทคนิคนี้เป็นเหตุผลหลักของการออกแบบตามข้อเสนอของคณะกรรมาธิการ และเป็นช่องทางที่ช่องโหว่อาศัย เมื่อหลอมใหม่แล้ว อะลูมิเนียมปฐมภูมิกับอะลูมิเนียมรีไซเคิลจากเศษหลังการบริโภคจริงจะเหมือนกันทุกประการ

ไม่มีลักษณะบ่งชี้ทางเคมีใดที่ใช้แยกโลหะที่เพิ่งถลุงแล้วนำมาสำแดงว่าเป็นเศษ ออกจากโลหะที่ผ่านการใช้เป็นสินค้าอุปโภคบริโภคและผ่านระบบรีไซเคิลมาจริง

ผู้ส่งออกที่เผชิญภาระใบรับรองตามอัตราของโลหะปฐมภูมิจึงมีแรงจูงใจทางการเงินที่จะสำแดงสัดส่วนเศษหลังการบริโภคไว้สูง ไม่ว่าวัตถุดิบจริงจะเป็นอย่างไร ขณะที่ศุลกากรของสหภาพยุโรปไม่มีวิธีทดสอบในทางปฏิบัติที่จะหักล้างได้

วิธีแก้ที่อยู่ระหว่างการเจรจาอาศัยการตรวจสอบย้อนกลับแหล่งกำเนิดแทนการทดสอบทางเคมี อารัมภบท ข้อ 16 ในตัวบทของคณะมนตรีจะกำหนดให้สินค้าบางรายการมีหลักฐานของสถานประกอบการ (installation) ที่หลอมโลหะเป็นของเหลวและหล่อเป็นครั้งแรก เช่น ใบรับรองโรงงาน (mill certificate)

ข้อแก้ไขของรัฐสภายุโรปใช้คำทางการค้า “melt and pour” สำหรับแนวคิดเดียวกัน (มาตรา 6(2) อนุ (e) และมาตรา 19(2a)) และเพิ่มหลักฐานเฉพาะเรื่องเศษ

หลักฐานนั้นคือรายงานการทวนสอบ (verification report) ที่จัดทำหลังการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ (site visit) สำหรับสินค้าที่ทำจากเศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภค บทบัญญัติเหล่านี้ยังไม่เป็นกฎหมาย ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569

เหล็กที่ส่งไปสหภาพยุโรปต้องมีหลักฐานลักษณะนี้อยู่แล้วตามกฎอีกชุดหนึ่ง ตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2026/1963 กำหนดให้เหล็กภายใต้ระเบียบ (EU) 2026/1384 แสดงประเทศที่หลอมและหล่อ

หลักฐานหลักคือใบรับรองผลการทดสอบของโรงงาน (Mill Test Certificate) ที่มีหมายเลขการหลอม (heat number) กฎนี้แยกจาก CBAM และไม่ใช่ต้นทุน CBAM

มติของรัฐสภายุโรปปิดช่องโหว่แล้วหรือยัง

ยังไม่มีกฎหมายที่รับรองแล้วฉบับใดปิดช่องโหว่นี้ แต่จุดยืนของรัฐสภายุโรปจะปิดช่องโหว่สำหรับอะลูมิเนียม เมื่อ 6 กรกฎาคม 2569 คณะกรรมาธิการ ENVI ยังคงข้อยกเว้นเศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภคไว้ แต่ที่ประชุมใหญ่ตัดข้อยกเว้นนี้ออกเมื่อ 15 กันยายน 2569

คณะกรรมาธิการสิ่งแวดล้อม (ENVI) ของรัฐสภายุโรปรับรองรายงาน (A10-0201/2026) ด้วยคะแนน 56 ต่อ 11 งดออกเสียง 12

ในเรื่องเศษ รายงานที่ผ่านการลงมติของคณะกรรมาธิการ ENVI ตัดแถวเหล็กออกจากภาคผนวก VIII และกำหนดให้การอ้างเศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภคต้องมีหลักฐาน แต่คงแถวอะลูมิเนียมพร้อมข้อยกเว้นไว้ตามเดิม

European Aluminium ออกแถลงการณ์ตอบโต้ในวันรุ่งขึ้น (7 กรกฎาคม 2569) โดยระบุว่ามติของ ENVI ยังทิ้ง “key aluminium loopholes unresolved”

สมาคมระบุด้วยว่า หากไม่แก้กฎเรื่องเศษ “around one quarter of global aluminium production could continue to avoid the carbon costs faced by European producers” ถ้อยแถลงนี้เป็นหลักฐานจากฝ่ายอุตสาหกรรมที่ชัดเจนที่สุดว่าตัวบทของ ENVI ยังคงข้อยกเว้นเศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภคไว้

แถลงการณ์ยังระบุวิธีแก้ที่สมาคมต้องการ คือใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงกับเศษอะลูมิเนียมทุกประเภทที่ใช้เป็นสารตั้งต้น ทั้งก่อนและหลังการบริโภค เพื่อไม่ให้การสำแดงสัดส่วนเศษกลายเป็นส่วนลดที่ตรวจสอบไม่ได้

ตามถ้อยคำของสมาคม วิธีแก้นี้ต้องเพิ่มเศษหลังการบริโภคไว้ใน “Annex III of the Commission's proposal” ซึ่งเป็นภาคผนวกที่สร้างรายการสารตั้งต้นใหม่

Paul Voss ผู้อำนวยการใหญ่ของสมาคม เรียกร้องไปไกลกว่านั้น โดยขอให้คณะกรรมาธิการยุโรประงับระยะบังคับใช้เต็มรูปแบบ (definitive period) ของ CBAM สำหรับอะลูมิเนียม หากช่องโหว่นี้และเกณฑ์ยกเว้นตามน้ำหนัก 50 ตัน (de minimis) ยังไม่ได้รับการแก้ไขก่อนการประชุมใหญ่เดือนกันยายน

ข้อเรียกร้องนี้มีขึ้นพร้อมกับข้อเรียกร้องของอุตสาหกรรมเหล็กและปุ๋ย ซึ่งรายงานข่าวปฏิกิริยาของอุตสาหกรรมก่อนการประชุมใหญ่เดือนกันยายน (ภาษาอังกฤษ) ได้เปรียบเทียบไว้

ที่ประชุมใหญ่รับรองข้อแก้ไขต่อข้อเสนอเมื่อ 15 กันยายน 2569 ด้วยคะแนน 464 ต่อ 50 งดออกเสียง 159 (texts adopted P10_TA(2026)0276) และส่งเรื่องกลับคณะกรรมาธิการ ENVI เพื่อเจรจากับคณะมนตรี

จุดยืนของรัฐสภายุโรปจะเปลี่ยนกฎเรื่องเศษห้าประการ ดังรายการด้านล่าง สองประการแรกมาจากรายงานของคณะกรรมาธิการ ENVI ส่วนอีกสามประการที่ประชุมใหญ่เพิ่มเข้ามา

  • ตัดเศษเหล็กออกจากรายการ (ข้อแก้ไขที่ 84): แถว ex 7204 ของภาคผนวก VIII จะถูกตัด ตามอารัมภบท ข้อ 20 ที่แก้ไขแล้ว การปล่อยของเศษเหล็กก่อนการบริโภค “should be reported but not be taken into account” ในการคำนวณการปล่อยฝังตัว
  • หลักฐาน (ข้อแก้ไขที่ 47 และ 48 อนุ (da) และ (db) ใหม่ของมาตรา 6(2)): สินค้าที่ผลิตจากเศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภคต้องมีรายงานการทวนสอบที่ยืนยันหลังการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการว่าวัตถุดิบเป็นเศษหลังการบริโภค และสินค้าที่มีเศษเหล็กหรือเศษอะลูมิเนียมต้องระบุปริมาณและประเภทของเศษ
  • เศษอะลูมิเนียมทุกประเภทเป็นสารตั้งต้น (ข้อแก้ไขที่ 112 และ 136): แถวอะลูมิเนียมของภาคผนวก VIII จะเป็น “7602 Aluminium waste and scrap” โดยไม่มีข้อยกเว้นเศษหลังการบริโภค
  • ค่ามาตรฐานอ้างอิงค่าเดียว (ข้อแก้ไขที่ 111 อารัมภบท ข้อ 14b ใหม่): ค่าเดียวจะใช้กับอะลูมิเนียมที่ยังไม่ได้ขึ้นรูปทั้งหมด “regardless of whether it contains pre- or post-consumer scrap” โดยอิงความเข้มข้นการปล่อย CO2 เฉลี่ยของการผลิตอะลูมิเนียมปฐมภูมิในประเทศที่ถลุง
  • เกณฑ์ 5 ตันสำหรับอะลูมิเนียม (ข้อแก้ไขที่ 97, 113 และ 133 ข้อ 1a ใหม่ของภาคผนวก VII): เกณฑ์ยกเว้นตามน้ำหนักเพียงเกณฑ์เดียวในมาตรา 2a จะกำหนดเป็น 5 ตันน้ำหนักสุทธิสำหรับสินค้าอะลูมิเนียม

อย่างไรก็ตาม ตัวบทที่รับรองไม่ได้ปฏิบัติต่อเศษอะลูมิเนียมสองประเภทเหมือนกันในทุกบทบัญญัติ อารัมภบท ข้อ 20 ที่แก้ไขแล้วยังกล่าวถึงการนับการปล่อยของเศษอะลูมิเนียมก่อนการบริโภค และมาตรา 3(35a) ใหม่ก็นิยามไว้เฉพาะเศษอะลูมิเนียมก่อนการบริโภค

กฎหลักฐานสำหรับการอ้างเศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภคก็ยังคงอยู่ควบคู่กับแถวภาคผนวก VIII ที่ขยายแล้ว บทบัญญัติเหล่านี้จะใช้ร่วมกันอย่างไรจึงขึ้นอยู่กับผลการเจรจา

รัฐสภายุโรปไม่ได้แก้มาตรา 7(2a) หรือวันใช้บังคับ 1 มกราคม 2571 ส่วนตัวบทฉบับที่สองที่รับรองในวันเดียวกัน คือ P10_TA(2026)0277 ว่าด้วยกองทุนลดคาร์บอนชั่วคราว (Temporary Decarbonisation Fund) ไม่มีบทบัญญัติเรื่องเศษ

ช่องโหว่เศษโลหะมีความหมายอย่างไรต่อเหล็กและอะลูมิเนียมไทย

สำหรับไทย กฎเรื่องเศษเกี่ยวข้องในสองประเด็น ตารางค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทยระบุเส้นทางการผลิตที่ใช้เศษอยู่แล้ว และการสำแดงสัดส่วนเศษจะลดต้นทุนได้ก็ต่อเมื่อผู้นำเข้าแจ้งค่าการปล่อยจริงที่ผ่านการทวนสอบ

สินค้าที่เกี่ยวข้องมีมูลค่าการค้าไม่น้อย ในปี 2568 สหภาพยุโรปนำเข้าเหล็กและเหล็กกล้า (ตอนที่ 72 และ 73 ไม่รวมแร่เหล็ก) จากไทย 430.2 ล้านยูโร 242,721 ตัน และอะลูมิเนียม 44.2 ล้านยูโร 6,599 ตัน (Eurostat Comext DS-045409, 2025)

ไทยเป็นแหล่งกำเนิดเหล็กที่สหภาพยุโรปนำเข้าเป็นอันดับ 21 ตามมูลค่า (การจัดอันดับของ cbamguide.com จากข้อมูลเดียวกัน) ดูภาพรวมของไทยได้ที่หน้า CBAM กับประเทศไทย

ตารางค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทยระบุเส้นทางเศษอยู่แล้ว

ตารางของไทยในภาคผนวก I ของระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 ซึ่งแก้ไขโดยระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2026/1740 ระบุเส้นทาง E (เหล็กกล้าคาร์บอน เศษเหล็กกับเตาอาร์กไฟฟ้า) 103 แถว เส้นทาง H (เหล็กกล้าเจือต่ำ) 32 แถว และ E/H 6 แถว

แถวอะลูมิเนียมทั้ง 24 แถวระบุเส้นทาง L (อะลูมิเนียมทุติยภูมิ) เส้นทางที่ระบุในแถวของประเทศเป็นตัวกำหนดว่าจะใช้ค่าเบนช์มาร์ก CBAM (CBAM benchmark) ค่าใดในคอลัมน์ B (ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2620 ภาคผนวก ข้อ 5.1)

องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) (อบก.) เรียกค่าเบนช์มาร์กนี้ว่าค่ากลางความเข้มข้นการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Benchmark value)

ค่าเบนช์มาร์กนี้ใช้คำนวณการปรับลดตามการจัดสรรสิทธิแบบให้เปล่า (free allocation adjustment) ซึ่งเท่ากับตัวประกอบ CBAM (CBAM factor) ร้อยละ 97.5 ในปี 2569 × ตัวประกอบปรับแก้ข้ามภาคส่วนร้อยละ 100 × ค่าเบนช์มาร์ก (มาตรา 31)

ค่าเบนช์มาร์กของเส้นทางเศษต่ำมาก เหล็กแผ่นรีดร้อน (หัวข้อ 7208) เส้นทาง E มีค่า 0.072 tCO2e ต่อตัน เทียบกับ 1.370 ของเส้นทางเตาถลุงเหล็กและเตาผลิตเหล็กกล้าแบบเป่าออกซิเจน (BF-BOF)

การปล่อยทั้งหมดที่เกินค่าเบนช์มาร์ก รวมถึงส่วนปรับเพิ่ม (mark-up) ต้องครอบคลุมด้วยใบรับรองเต็มจำนวน สินค้าไทยที่ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิงจึงต้องจ่ายเกือบเต็มค่ามาตรฐานอ้างอิงหลังบวกส่วนปรับเพิ่ม

ตัวเลขในตารางด้านล่างคำนวณเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 ด้วย lib/cbam-law.js สำหรับสินค้าที่นำเข้าในปี 2569 ที่ราคาใบรับรองทางการไตรมาส 3 ปี 2569 คือ 82.32 ยูโร (ประกาศเมื่อ 5 ตุลาคม 2569 ตามมาตรา 21(1a))

รหัส CN สินค้า ค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทย (รวม, tCO2e/t) เส้นทาง ปี 2569 บวกส่วนปรับเพิ่ม 10% การปรับลด (0.975 × ค่าเบนช์มาร์ก) ใบรับรองต่อตันสินค้า EUR ต่อตันสินค้า
7208 10 00 เหล็กแผ่นรีดร้อน ไม่เจือ 1.92 E 2.112 0.975 × 0.072 = 0.0702 2.0418 168.08
7217 10 10 ลวดเหล็ก ไม่เคลือบ 1.92 E 2.112 0.975 × 0.066 = 0.06435 2.04765 168.56
7318 15 88 สกรูและสลักเกลียวหัวหกเหลี่ยม ไม่ใช่เหล็กกล้าไร้สนิม ≥ 800 MPa 2.408 E 2.6488 0.975 × 0.066 = 0.06435 2.58445 212.75
7601 อะลูมิเนียมที่ยังไม่ได้ขึ้นรูป 0.36 L 0.396 0.975 × 0.091 = 0.088725 0.307275 25.29
7604 10 10 เส้นและแท่งอะลูมิเนียมไม่เจือ 1.27 L 1.397 0.975 × 0.148 = 0.1443 1.2527 103.12
7607 11 90 อะลูมิเนียมฟอยล์ 1.73 L 1.903 0.975 × 0.258 = 0.25155 1.65145 135.95
7616 99 90 ของอื่น ๆ ทำด้วยอะลูมิเนียม 1.73 L 1.903 0.975 × 0.148 = 0.1443 1.7587 144.78

ผลคำนวณเป็นการประมาณบนค่ามาตรฐานอ้างอิงและค่าเบนช์มาร์กทางการ (ระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2621 และ 2025/2620) ตัวเลขที่ผูกพันคือตัวเลขในแบบแสดงรายการ CBAM ประจำปี (CBAM declaration)

ตัวเลขเหล่านี้ไม่ขึ้นกับสัดส่วนเศษที่ผู้ส่งออกสำแดง เพราะค่ามาตรฐานอ้างอิงกำหนดตามประเทศและรหัส CN การอ้างว่าใช้เศษหลังการบริโภคจึงไม่ลดต้นทุนของสินค้าไทยที่ใช้ค่ามาตรฐานอ้างอิง

ท่านประมาณต้นทุนตามสินค้าและปริมาณของท่านได้ที่เครื่องคำนวณ CBAM ซึ่งใช้วิธีคำนวณเดียวกัน

เหล็กไทยจากเตาอาร์กไฟฟ้า: เศษช่วยลดต้นทุนได้เฉพาะเมื่อแจ้งค่าการปล่อยจริง

โรงงานเตาอาร์กไฟฟ้าในไทยที่ใช้เศษเหล็กสัดส่วนสูงจะได้ประโยชน์จากเศษก็ต่อเมื่อส่งข้อมูลการปล่อยจริงที่ผ่านการทวนสอบให้ผู้นำเข้าในสหภาพยุโรป

ภายใต้กฎปัจจุบัน เศษทุกประเภทนับการปล่อยเป็นศูนย์ ค่าการปล่อยจริงของโรงงานที่ใช้เศษในสัดส่วนสูงจึงอาจต่ำกว่าค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทย ทั้งนี้ ค่าจริงที่แจ้งต้องผ่านการทวนสอบ (มาตรา 8 ของระเบียบ (EU) 2023/956)

หากข้อเสนอของคณะกรรมาธิการหรือแนวทางทั่วไปของคณะมนตรีผ่านเป็นกฎหมาย ตั้งแต่ 1 มกราคม 2571 การปล่อยของเศษเหล็กก่อนการบริโภคที่โรงงานใช้จะถูกนับรวมในค่าจริงในฐานะสารตั้งต้น ส่วนเศษหลังการบริโภคยังคงเป็นศูนย์

หากจุดยืนของรัฐสภายุโรปผ่าน การปล่อยของเศษเหล็กก่อนการบริโภคจะต้องรายงานแต่ไม่นับรวม ไม่ว่าผลจะออกมาทางใด การแยกบันทึกเศษเหล็กตามประเภทตั้งแต่วันนี้ก็เป็นประโยชน์

ดูต้นทุนรายสินค้าของเหล็กไทยและทางเลือกในการรับมือได้ที่หน้า CBAM กับผู้ส่งออกเหล็กไทย

อะลูมิเนียมไทย: ค่ามาตรฐานอ้างอิงของเส้นทางทุติยภูมิกับข้อเสนอค่าเดียวของรัฐสภายุโรป

แถวอะลูมิเนียมที่ยังไม่ได้ขึ้นรูป (หัวข้อ 7601) ในตารางของไทยมีค่ามาตรฐานอ้างอิง 0.36 tCO2e ต่อตันบนเส้นทาง L ซึ่งเป็นเส้นทางทุติยภูมิ

ข้อแก้ไขที่ 111 ของรัฐสภายุโรปจะใช้ค่าเดียวกับอะลูมิเนียมที่ยังไม่ได้ขึ้นรูปทั้งหมด โดยอิงการผลิตอะลูมิเนียมปฐมภูมิในประเทศที่ถลุง หากยึดตามถ้อยคำนี้ ค่าตามเส้นทางทุติยภูมิอย่างในแถวของไทยจะไม่เป็นตัวกำหนดค่าอีกต่อไป

ยังไม่ชัดเจนว่าค่าเดียวนี้จะใช้อย่างไรกับโลหะที่หลอมใหม่ในประเทศหนึ่งจากโลหะที่ถลุงในอีกประเทศหนึ่ง ประเด็นนี้ขึ้นอยู่กับการเจรจา

ผลโดยตรงต่อการค้าในปัจจุบันมีจำกัด ในปี 2568 สหภาพยุโรปนำเข้าสินค้าหัวข้อ 7601 จากไทยเพียง 1,055 ยูโร ปริมาณไม่ถึง 0.1 ตัน ลดลงจาก 2.3 ล้านยูโร (873 ตัน) ในปี 2566 (Eurostat Comext DS-045409)

อะลูมิเนียมไทยที่ส่งไปสหภาพยุโรปส่วนใหญ่เป็นผลิตภัณฑ์แปรรูป หัวข้อหลักในปี 2568 มีดังนี้ (Eurostat Comext DS-045409, 2025)

  • ของอื่น ๆ ทำด้วยอะลูมิเนียม (7616): 17.4 ล้านยูโร 1,061 ตัน
  • อะลูมิเนียมฟอยล์ (7607): 10.3 ล้านยูโร 2,494 ตัน
  • แผ่นอะลูมิเนียม (7606): 5.7 ล้านยูโร 1,589 ตัน
  • ถัง กระป๋อง กล่อง และภาชนะอะลูมิเนียมที่คล้ายกัน (7612): 5.3 ล้านยูโร 698 ตัน
  • เส้น แท่ง และโพรไฟล์อะลูมิเนียม (7604): 3.5 ล้านยูโร 544 ตัน

สำหรับสินค้าเหล่านี้ ข้อเสนอเกณฑ์ 5 ตันของรัฐสภายุโรปมีผลมากกว่า ผู้นำเข้าที่ซื้ออะลูมิเนียมไทยปีละ 5 ถึง 50 ตันและไม่นำเข้าสินค้า CBAM อื่นได้รับยกเว้นในปัจจุบัน แต่จะต้องปฏิบัติตาม CBAM หากเกณฑ์นี้ผ่านเป็นกฎหมาย

ดูต้นทุนรายรหัส CN และแนวทางรับมือได้ที่หน้า CBAM อะลูมิเนียมสำหรับผู้ส่งออกไทย

หน่วยงานไทยกล่าวถึงเศษโลหะอย่างไร

เอกสารของหน่วยงานไทยที่เว็บไซต์นี้ตรวจสอบ ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ไม่มีฉบับใดกล่าวถึงเศษโลหะ เศษก่อนหรือหลังการบริโภค หรือกฎสารตั้งต้นที่เสนอ

คำเตือนของกรมการค้าต่างประเทศ (คต.) ตามที่หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจรายงานเมื่อ 28 เมษายน 2569 อธิบายถึงหกภาคส่วน ค่ามาตรฐานอ้างอิง ส่วนปรับเพิ่ม การทวนสอบ และเกณฑ์ 50 ตัน แต่ไม่ได้กล่าวถึงเรื่องเศษ

บทวิเคราะห์ของสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (TPSO) ปี 2568 ซึ่งครอบคลุมช่วงมกราคมถึงมิถุนายน 2568 วิเคราะห์การส่งออกเหล็กและอะลูมิเนียมไปสหภาพยุโรป และไม่กล่าวถึงเศษ เตาอาร์กไฟฟ้า หรือสารตั้งต้นเช่นกัน

อบก. เผยแพร่คู่มือการรายงาน CBAM สำหรับสี่อุตสาหกรรม ได้แก่ ไฟฟ้า ปูนซีเมนต์ เหล็กและเหล็กกล้า และอะลูมิเนียม (ปรับปรุง 26 ธันวาคม 2568)

ในระดับรัฐบาล การประชุมคณะกรรมการร่วมระหว่างไทยกับสหภาพยุโรปครั้งที่สองที่กรุงเทพฯ เมื่อ 29 กันยายน 2569 ทั้งสองฝ่ายตกลงกระชับความร่วมมือด้านการลดคาร์บอน การเงินสีเขียว และการกำหนดราคาคาร์บอน

ความร่วมมือนี้มีเป้าหมาย “to facilitate the preparation for the Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)” (แถลงการณ์ร่วม เผยแพร่ 2 ตุลาคม 2569) ไม่มีมาตรการ CBAM ข้อยกเว้น หรือการรับรองเฉพาะสำหรับไทย

จดหมายข่าว CBAM (ภาษาอังกฤษ)

จดหมายข่าวภาษาอังกฤษ ส่งการแจ้งเตือนราคาใบรับรอง CBAM และการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบที่สำคัญ พร้อมข่าวสารเกี่ยวกับ CBAM ทุกสัปดาห์ ไม่มีสแปม ยกเลิกได้ทุกเมื่อ

เราเก็บเฉพาะอีเมลของท่านเพื่อส่งการแจ้งเตือนนี้ นโยบายความเป็นส่วนตัว (ภาษาอังกฤษ)

ความเสี่ยงของการหลบเลี่ยงใหญ่เพียงใด

อุตสาหกรรมอะลูมิเนียมวัดความเสี่ยงของการหลบเลี่ยงด้วยสัดส่วนโลหะที่เกี่ยวข้อง โดยประเมินว่าเศษหลังการบริโภคคิดเป็นราวร้อยละ 25 ของอุปทานอะลูมิเนียมโลก

European Aluminium ประเมินความเสี่ยงเป็นสัดส่วนของการผลิตโลก ส่วน Hydro ซึ่งเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้รีไซเคิล และมีส่วนได้เสียทางการแข่งขันโดยตรงต่อผลลัพธ์ ได้เพิ่มตัวเลขด้านต้นทุนและกำลังการผลิต

ตัวเลขสามชุดด้านล่างจากแหล่งข้อมูลอุตสาหกรรมสองแหล่งสะท้อนความกังวลเดียวกัน

  • ราวหนึ่งในสี่ของการผลิตอะลูมิเนียมโลก “could continue to avoid the carbon costs faced by European producers” ตามแถลงการณ์ของ European Aluminium ลงวันที่ 7 กรกฎาคม 2569 ส่วน Hydro ในถ้อยแถลงที่เผยแพร่ 15 เมษายน 2569 ระบุว่าเศษหลังการบริโภคมีสัดส่วน “around 25 percent of global aluminium supply”
  • กำลังการรีไซเคิลอะลูมิเนียมของยุโรปมากถึงหนึ่งในสาม อาจตกอยู่ในความเสี่ยงหากไม่แก้ช่องโหว่ ตามประมาณการที่ Hydro อ้างในถ้อยแถลงเดียวกันโดยไม่ระบุแหล่งที่มา
  • ต้นทุนเสียเปรียบกว่า 200 ยูโรต่อตันอะลูมิเนียม ภายในปี 2578: Hydro ระบุว่าผู้รีไซเคิลในยุโรปอาจมีต้นทุนวัตถุดิบสูงกว่าคู่แข่งนอกสหภาพยุโรปมากกว่าร้อยละ 10

ตัวเลขเหล่านี้มาจากการรณรงค์ของอุตสาหกรรม ไม่ใช่การประเมินผลกระทบของสหภาพยุโรป จึงควรอ่านเป็นการประเมินความเสี่ยงของฝ่ายหนึ่ง ไม่ใช่การคาดการณ์ที่คณะกรรมาธิการยืนยัน

ณ เดือนกรกฎาคม 2569 คณะกรรมาธิการยุโรปยังไม่ได้เผยแพร่การประเมินเชิงปริมาณอย่างเป็นทางการของความเสี่ยงการรั่วไหลที่เกี่ยวกับเศษ

เกณฑ์ยกเว้น 50 ตันทำให้ปัญหาหนักขึ้น

อะลูมิเนียมมีมูลค่าต่อน้ำหนักสูง เกณฑ์ยกเว้นตามน้ำหนัก 50 ตันต่อปีจึงยกเว้นกิจกรรมทางการค้าได้มากกว่าเกณฑ์เดียวกันสำหรับสินค้าที่หนักกว่า เช่น เหล็กหรือปูนซีเมนต์

เกณฑ์ยกเว้นตามน้ำหนัก (ภาษาอังกฤษ) นับต่อผู้นำเข้า ต่อปีปฏิทิน รวมทุกรหัส CN (มาตรา 2a และภาคผนวก VII ข้อ 1) ผู้นำเข้าที่ได้รับยกเว้นต้องแสดงการยกเว้นในใบขนสินค้าขาเข้า (มาตรา 2a(1)) ไฟฟ้าและไฮโดรเจนไม่ได้รับยกเว้น (มาตรา 2a(4))

สินค้าอะลูมิเนียมที่มีนัยทางการค้าสูงจึงอาจยังอยู่ต่ำกว่าเกณฑ์ได้อย่างสบาย ตัวอย่างที่ฝ่ายอุตสาหกรรมยกมาคือชุดประตูอะลูมิเนียมสำหรับปรับปรุงโรงแรม 200 ห้อง ซึ่งมีอะลูมิเนียมเพียงราว 9.2 ตัน

หากผู้นำเข้าไม่ได้นำเข้าสินค้าอื่นในปีนั้น ก็จะอยู่ต่ำกว่าเกณฑ์มาก สินค้าล็อตนี้จึงเข้าสหภาพยุโรปได้โดยไม่มีหน้าที่ตาม CBAM ไม่ว่าการปล่อยฝังตัวหรือสัดส่วนเศษจริงจะเป็นเท่าใด

สำหรับเหล็กหรือปูนซีเมนต์ 50 ตันเป็นเพียงส่วนเล็กของการขนส่งตามปกติ แต่สำหรับสินค้าอะลูมิเนียมสำเร็จรูป 50 ตันอาจครอบคลุมได้ทั้งโครงการ

จุดอ่อนนี้เป็นคนละเรื่องกับการจัดประเภทเศษ แต่ซ้ำเติมปัญหาเดียวกัน เพราะสินค้าที่อยู่ต่ำกว่าเกณฑ์ไม่มีทั้งต้นทุนใบรับรองและหน้าที่สำแดงสัดส่วนเศษ

จุดยืนของรัฐสภายุโรปจะลดเกณฑ์เป็น 5 ตันน้ำหนักสุทธิสำหรับสินค้าอะลูมิเนียม ซึ่งจะทำให้ชุดประตู 9.2 ตันอยู่ในขอบเขต ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการและแนวทางทั่วไปของคณะมนตรีไม่มีเกณฑ์เฉพาะอะลูมิเนียม

จุดยืนของอุตสาหกรรมไม่เป็นเอกภาพ

ปฏิกิริยาของอุตสาหกรรมต่อบทบัญญัติเรื่องเศษแบ่งตามเส้นทางการผลิต ไม่ใช่ตามเส้นแบ่งง่าย ๆ ระหว่างฝ่ายสนับสนุนกับฝ่ายคัดค้าน CBAM

ผู้ผลิตอะลูมิเนียมปฐมภูมิ ผู้รีไซเคิล และผู้ผลิตเหล็กมีส่วนได้เสียต่างกันในการจัดประเภทเศษ ตารางด้านล่างสรุปจุดยืนของสามองค์กร

องค์กร ภาคที่เป็นตัวแทน จุดยืนต่อบทบัญญัติเรื่องเศษ
European Aluminium ผู้ผลิตอะลูมิเนียมปฐมภูมิและปลายน้ำ ต้องการค่ามาตรฐานอ้างอิงสำหรับเศษอะลูมิเนียมทุกประเภทที่ใช้เป็นสารตั้งต้น โดยเพิ่มเศษหลังการบริโภคในรายการสารตั้งต้นของข้อเสนอ (ภาคผนวก III ของข้อเสนอ ซึ่งสร้างภาคผนวก VIII ใหม่) และค่ามาตรฐานอ้างอิงค่าเดียวที่อิงคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของอะลูมิเนียมปฐมภูมิสำหรับอะลูมิเนียมที่ยังไม่ได้ขึ้นรูปทั้งหมด จนกว่าการทวนสอบจะพิสูจน์ว่าเชื่อถือได้
Hydro ผู้ผลิตและผู้รีไซเคิลอะลูมิเนียม เตือนว่าช่องว่างในการตรวจสอบ melt and pour เปิดทางให้สำแดงเท็จในวงกว้าง และกำลังการรีไซเคิลของสหภาพยุโรปจะเสี่ยงหากช่องโหว่ยังอยู่
EUROFER ผู้ผลิตเหล็กในสหภาพยุโรป ยินดีกับชุดข้อเสนอขยายขอบเขตไปยังสินค้าปลายน้ำ แต่ในปฏิกิริยาต่อแนวทางทั่วไปของคณะมนตรีเมื่อ 12 มิ.ย. 2569 ระบุว่า “regrets” การรวมเศษเหล็กก่อนการบริโภคเป็นสารตั้งต้นโดยไม่มีการประเมินผลกระทบเฉพาะ

ความแตกต่างนี้สำคัญต่อการคาดการณ์ผลลัพธ์ European Aluminium และ Hydro ต้องการให้ข้อยกเว้นเศษหลังการบริโภคแคบลงหรือหายไป ส่วน EUROFER เรียกร้องไปในทิศทางตรงข้าม โดยขอให้ศึกษาการเปลี่ยนแปลงเรื่องเศษก่อนการบริโภคให้รอบคอบก่อนมีผล

EUROFER เตือนถึงผลที่ไม่ได้ตั้งใจต่อตลาดเศษและเป้าหมายเศรษฐกิจหมุนเวียนของสหภาพยุโรปเอง จุดยืนของรัฐสภายุโรปรับข้อเรียกร้องของทั้งสองฝ่าย คือขยายแถวอะลูมิเนียมและตัดแถวเหล็กออก

ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการและแนวทางทั่วไปของคณะมนตรีไม่รับข้อเรียกร้องข้อใดเลย ข้อถกเถียงเรื่องเศษในนโยบาย CBAM จึงไม่ใช่การปะทะระหว่างภาคอุตสาหกรรมกับฝ่ายสิ่งแวดล้อม แต่เกิดขึ้นภายในห่วงโซ่อุปทานของแต่ละภาคส่วน

ขั้นตอนต่อไป

บทบัญญัติเรื่องเศษอยู่ในข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรป COM(2025)989 (ยังไม่เป็นกฎหมาย) และแต่ละสถาบันเข้าสู่การเจรจาด้วยตัวบทที่ต่างกัน

รัฐสภายุโรปรับรองข้อแก้ไขเมื่อ 15 กันยายน 2569 ด้วยคะแนน 464 ต่อ 50 งดออกเสียง 159 และส่งเรื่องกลับคณะกรรมาธิการ ENVI เพื่อเจรจาระหว่างสถาบันกับคณะมนตรี ขั้นตอนตามลำดับมีดังนี้

  1. 12 มิถุนายน 2569 (เสร็จแล้ว): คณะมนตรีตกลงแนวทางทั่วไป (เอกสาร 10423/26)
  2. 15 กันยายน 2569 (เสร็จแล้ว): ที่ประชุมใหญ่ของรัฐสภายุโรปรับรองข้อแก้ไข (P10_TA(2026)0276) ด้วยคะแนน 464 ต่อ 50 งดออกเสียง 159 ต่อยอดจากมติของคณะกรรมาธิการ ENVI เมื่อ 6 กรกฎาคม 2569
  3. 20 ตุลาคม 2569: การเจรจาไตรภาคีทางการเมืองครั้งแรกระหว่างรัฐสภา คณะมนตรี และคณะกรรมาธิการ จบโดยไม่มีข้อตกลงโดยรวมตามรายงานข่าว การปฏิบัติต่อเศษโลหะเป็นหนึ่งในสี่ประเด็นที่ส่งให้คณะทำงานด้านเทคนิค (รายงานข่าว ภาษาอังกฤษ) มีรายงานว่ารอบที่สองกำหนดไว้ 30 พฤศจิกายน 2569
  4. 1 มกราคม 2571: วันใช้บังคับที่เสนอสำหรับการขยายขอบเขตไปยังสินค้าปลายน้ำและกฎสารตั้งต้นของเศษ ขึ้นกับว่าจะได้ข้อตกลงสุดท้ายและรับรองอย่างเป็นทางการก่อนวันนั้น

การเจรจาไตรภาคีต้องประสานจุดยืนเรื่องเศษตามตารางด้านล่าง

ประเด็น ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการ (17 ธ.ค. 2568) แนวทางทั่วไปของคณะมนตรี (12 มิ.ย. 2569) จุดยืนของรัฐสภายุโรป (15 ก.ย. 2569)
เศษเหล็ก (CN 7204) สารตั้งต้น ยกเว้นเศษหลังการบริโภค สารตั้งต้น ยกเว้นเศษหลังการบริโภค ตัดแถวออก การปล่อยของเศษก่อนการบริโภครายงานแต่ไม่นับ
เศษอะลูมิเนียม (CN 7602) สารตั้งต้น ยกเว้นเศษหลังการบริโภค สารตั้งต้น ยกเว้นเศษหลังการบริโภค สารตั้งต้น เศษอะลูมิเนียมทุกประเภท
หลักฐานการอ้างเศษหลังการบริโภค คณะกรรมาธิการป้องกันการรายงานผิด (อารัมภบท ข้อ 20) หลักฐานแหล่งกำเนิดที่ตรวจสอบได้ หากไม่มีให้ถือเป็นเศษก่อนการบริโภค (อารัมภบท ข้อ 20) รายงานการทวนสอบหลังการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการสำหรับอะลูมิเนียม และสำแดงปริมาณและประเภทของเศษ
ค่ามาตรฐานอ้างอิงของอะลูมิเนียมที่ยังไม่ได้ขึ้นรูป ไม่มีกฎเฉพาะเรื่องเศษ ไม่มีกฎเฉพาะเรื่องเศษ ค่าเดียวไม่ว่ามีเศษเท่าใด (อารัมภบท ข้อ 14b)
เกณฑ์สำหรับสินค้าอะลูมิเนียม คง 50 ตัน คง 50 ตัน 5 ตันน้ำหนักสุทธิ
วันใช้บังคับ 1 ม.ค. 2571 1 ม.ค. 2571 ไม่ได้แก้ไข

เศษอะลูมิเนียมหลังการบริโภคจะเป็นสารตั้งต้นหรือไม่ และเศษเหล็กจะยังอยู่ในรายการหรือไม่ เป็นคำถามที่ผลการเจรจาจะตัดสิน ไม่มีข้อความใดในตัวบททั้งสามฉบับที่รับประกันผลลัพธ์ใดผลลัพธ์หนึ่ง

ผู้นำเข้าในสหภาพยุโรปและผู้ส่งออกไทยควรทำอะไรตอนนี้

สำหรับการปฏิบัติตาม CBAM ในปี 2569 ยังไม่มีอะไรเปลี่ยน เศษก่อนและหลังการบริโภคยังมีการปล่อยฝังตัวเป็นศูนย์ตามกฎของระยะบังคับใช้เต็มรูปแบบ และไม่มีตัวบทใดในสามฉบับที่จะใช้กฎสารตั้งต้นของเศษก่อนปี 2571

ผู้นำเข้าและผู้ส่งออกไม่ต้องแก้ไขข้อมูลที่แจ้งอยู่ในปัจจุบันเพราะข้อเสนอนี้ ผู้ยื่นแบบแสดงรายการ CBAM ที่ได้รับอนุญาต (authorised CBAM declarant) ในสหภาพยุโรปเป็นผู้ซื้อและส่งมอบใบรับรอง CBAM

ผู้ประกอบกิจการโรงงาน (operator) ในไทยไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายภายใต้ CBAM แบบแสดงรายการ CBAM ประจำปีสำหรับการนำเข้าปี 2569 ครบกำหนด 30 กันยายน 2570 (มาตรา 6(1) และมาตรา 22(1))

ผู้ผลิตลงทะเบียนในส่วน O3CI ของระบบทะเบียน CBAM (operator portal) ได้โดยสมัครใจ (มาตรา 10) และส่งข้อมูลการปล่อยที่ผ่านการทวนสอบให้ผู้นำเข้าได้ ดูขั้นตอนที่หน้าส่วน O3CI สำหรับผู้ประกอบกิจการโรงงาน

ผู้ผลิตเหล็กและอะลูมิเนียมไทยที่ใช้เศษควรเตรียมสี่เรื่องตามรายการด้านล่าง

  1. เก็บเอกสารรองรับสัดส่วนเศษตั้งแต่วันนี้ แม้ยังไม่ต้องตรวจสอบที่พรมแดน เพราะตัวบทของคณะมนตรีและของรัฐสภายุโรปต่างกำหนดให้มีหลักฐานสำหรับการอ้างเศษหลังการบริโภค
  2. แยกบันทึกเศษก่อนและหลังการบริโภค ทั้งปริมาณ ประเภท และผู้ขาย เพราะผลต่างกันตามโลหะ ตัวบทของรัฐสภานับเศษอะลูมิเนียมทุกประเภทแต่ไม่นับเศษเหล็กก่อนการบริโภค ส่วนตัวบทของคณะกรรมาธิการและคณะมนตรีนับเฉพาะเศษก่อนการบริโภคของโลหะทั้งสองชนิด
  3. เตรียมข้อมูลการปล่อยจริงที่ผ่านการทวนสอบ หากต้องการให้เศษช่วยลดต้นทุนของผู้ซื้อ เพราะค่ามาตรฐานอ้างอิงของไทยไม่ขึ้นกับสัดส่วนเศษ ปีแรกที่ทวนสอบต้องมีการตรวจประเมิน ณ สถานประกอบการ ตามระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2025/2546 มาตรา 2 ถึง 4 ดูขั้นตอนได้ที่หน้าการทวนสอบ CBAM สำหรับผู้ผลิตไทย
  4. รักษาเอกสาร melt and pour ของเหล็กให้ครบ ใบรับรองผลการทดสอบของโรงงานที่มีหมายเลขการหลอมใช้กับระเบียบการบังคับใช้ (EU) 2026/1963 อยู่แล้ว และเป็นหลักฐานประเภทเดียวกับที่อารัมภบท ข้อ 16 ของคณะมนตรียกเป็นตัวอย่าง

กฎการป้องกันการหลบเลี่ยงมาตรการ (anti-circumvention) ตามมาตรา 27 ซึ่งครอบคลุมการดัดแปลงสินค้าเพียงเล็กน้อยและการแบ่งการนำเข้าอย่างผิดปกติ แสดงให้เห็นเครื่องมือที่คณะกรรมาธิการมีอยู่แล้ว

เครื่องมือเหล่านั้นได้แก่ การติดตาม การสอบสวน และการตรวจข้อมูลศุลกากรเทียบกับระบบทะเบียน CBAM (CBAM Registry)

ราคาคาร์บอนของไทยช่วยลดภาระ CBAM ได้หรือไม่

ยังไม่ได้ ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ระเบียบการบังคับใช้ตามมาตรา 9 ยังไม่ได้รับการรับรอง และยังไม่มีการรับรองราคาคาร์บอนของประเทศใดภายใต้มาตรา 9 รวมถึงไทย

ราคาคาร์บอนเพียงรายการเดียวของไทยที่มีผลใช้บังคับแล้วคือองค์ประกอบราคาคาร์บอนในภาษีสรรพสามิตน้ำมัน 200 บาทต่อตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า มีผลตั้งแต่ 23 เมษายน 2568 ไม่รวมถ่านหินและก๊าซธรรมชาติ และอัตราภาษีรวมไม่เปลี่ยน

สำหรับเหล็กและอะลูมิเนียม CBAM นับเฉพาะการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางตรง (direct emissions ตามภาคผนวก II) องค์ประกอบนี้จึงเกี่ยวข้องเฉพาะกับดีเซล น้ำมันเตา หรือ LPG ที่เผาไหม้ในสถานประกอบการ

ร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. .... ซึ่งมีระบบการจัดสรรสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ETS) ภาษีคาร์บอน และกลไกการปรับราคาคาร์บอนข้ามพรมแดน (Thai CBAM) ยังเป็นร่าง ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 รายละเอียดอยู่ที่หน้าการหักลดราคาคาร์บอน

ท่านขอรับการแนะนำผู้ให้บริการด้านการคำนวณและการทวนสอบได้ฟรีที่หน้าขอความช่วยเหลือ CBAM ผู้ให้บริการอาจจ่ายค่าแนะนำให้ cbamguide.com แต่ค่าแนะนำไม่มีผลต่อการพิจารณาว่าจะแนะนำผู้ให้บริการรายใด


คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับช่องโหว่เศษโลหะใน CBAM

ช่องโหว่เศษโลหะใน CBAM ปิดแล้วหรือยัง

ยังไม่ปิด ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่มีกฎหมายที่รับรองแล้วฉบับใดปิดช่องโหว่เศษโลหะ ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรปเดือนธันวาคม 2568 และแนวทางทั่วไปของคณะมนตรี ลงวันที่ 12 มิถุนายน 2569 จะนับเฉพาะเศษก่อนการบริโภคเป็นสารตั้งต้น

จุดยืนของรัฐสภายุโรป ลงวันที่ 15 กันยายน 2569 จะถือเศษอะลูมิเนียมทุกประเภท รวมเศษหลังการบริโภค เป็นสารตั้งต้น การเจรจาไตรภาคีครั้งแรกเมื่อ 20 ตุลาคม 2569 ไม่มีข้อตกลงโดยรวม (ตามรายงานข่าว) และมีรายงานว่าครั้งที่สองจะมีขึ้น 30 พฤศจิกายน 2569

เศษก่อนการบริโภคภายใต้ CBAM มีอะไรบ้าง

เศษก่อนการบริโภคคือเศษโลหะที่เกิดระหว่างการผลิตก่อนสินค้าถึงผู้บริโภค เช่น เศษกลึง เศษตัดขอบ ทางเทน้ำโลหะ และเศษจากการปั๊มในโรงงานเหล็กและโรงหล่อ

ตามข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรป เศษประเภทนี้จะเป็นสารตั้งต้นของ CBAM ที่นับการปล่อยตั้งแต่ปี 2571 สำหรับเหล็กและอะลูมิเนียม แทนการปล่อยเป็นศูนย์ในปัจจุบัน จุดยืนของรัฐสภายุโรปจะนับเฉพาะอะลูมิเนียม

เศษหลังการบริโภคภายใต้ CBAM มีอะไรบ้าง

เศษหลังการบริโภคคือโลหะที่เก็บกลับมาหลังสินค้าถูกใช้และทิ้งแล้ว เช่น กระป๋องเครื่องดื่มเก่า กรอบหน้าต่างจากการรื้อถอน และชิ้นส่วนยานยนต์หมดอายุ

ตามข้อเสนอของคณะกรรมาธิการและแนวทางทั่วไปของคณะมนตรี เศษนี้ยังมีการปล่อยเป็นศูนย์ เพราะภาคผนวก VIII ครอบคลุมเศษเหล็กและเศษอะลูมิเนียม “except post-consumer scrap”

จุดยืนของรัฐสภายุโรปจะตัดข้อยกเว้นนี้สำหรับเศษอะลูมิเนียม บันทึกหลักการและเหตุผลของคณะกรรมาธิการระบุว่าการรวมเศษหลังการบริโภคอาจลดแรงจูงใจต่อเศรษฐกิจหมุนเวียน

ช่องโหว่เศษโลหะกระทบเหล็กด้วยหรือไม่

กระทบ แต่ตัวบททั้งสามปฏิบัติต่อเหล็กต่างกัน ข้อเสนอของคณะกรรมาธิการและแนวทางทั่วไปของคณะมนตรีจะให้เศษเหล็กก่อนการบริโภคเป็นสารตั้งต้น ซึ่ง EUROFER คัดค้านและขอให้มีการประเมินผลกระทบเฉพาะก่อน

จุดยืนของรัฐสภายุโรปจะตัดแถวเศษเหล็กออกจากรายการสารตั้งต้น การปล่อยของเศษเหล็กก่อนการบริโภคจะรายงานแต่ไม่นับ ความยากในการตรวจสอบเศษหลังการบริโภคใช้กับโลหะทั้งสองชนิด

กฎสารตั้งต้นของเศษก่อนการบริโภคจะมีผลเมื่อใด

วันใช้บังคับที่เสนอคือ 1 มกราคม 2571 ตามมาตรา 2 ของ COM(2025)989 แนวทางทั่วไปของคณะมนตรีและข้อแก้ไขของรัฐสภายุโรปไม่ได้เปลี่ยนวันดังกล่าว

วันดังกล่าวขึ้นอยู่กับว่ารัฐสภาและคณะมนตรีจะได้ข้อตกลงและรับรองอย่างเป็นทางการหรือไม่ การเจรจาไตรภาคีครั้งแรกเมื่อ 20 ตุลาคม 2569 ไม่มีข้อตกลงโดยรวมตามรายงานข่าว และกฎนี้ยังไม่เป็นกฎหมาย ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569

ผู้ส่งออกไทยที่ขายเศษหรือสินค้าที่ทำจากเศษต้องซื้อใบรับรอง CBAM หรือไม่

ไม่ต้อง เศษเหล็ก (หัวข้อ 7204) และเศษอะลูมิเนียม (หัวข้อ 7602) ไม่อยู่ในภาคผนวก I และผู้ซื้อและส่งมอบใบรับรอง CBAM คือผู้ยื่นแบบแสดงรายการ CBAM ที่ได้รับอนุญาตในสหภาพยุโรปเสมอ

สินค้าที่ทำจากเศษซึ่งอยู่ในรหัส CN ของภาคผนวก I เช่น เหล็กแผ่นรีดร้อน (7208) หรืออะลูมิเนียมฟอยล์ (7607) อยู่ใน CBAM ตามรหัสของตนเอง ผู้นำเข้าในสหภาพยุโรปเป็นผู้รับภาระ และผู้ส่งออกไทยมีบทบาทในการส่งข้อมูลการปล่อย


แหล่งข้อมูล: ระเบียบ (EU) 2023/956 · ระเบียบ (EU) 2025/2083 (Omnibus) · ระเบียบการบังคับใช้ 2025/2621 · ข้อมูล EU ETS ผ่าน EEX ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย