
Phát thải PFC trong CBAM ngành nhôm gồm hai khí perfluorocarbon là CF₄ và C₂F₆, với hệ số tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) lần lượt là 6.630 và 11.100: mỗi kg CF₄ thoát ra tại nhà máy luyện được tính là 6,63 tCO₂e trong tờ khai CBAM. Đối với nhà nhập khẩu EU, cách đo, quy đổi và khai báo hai khí này quyết định số chứng chỉ phải nộp lại theo tờ khai CBAM hằng năm, với hạn chót ngày 30 tháng 9 năm 2027 cho hàng nhập khẩu năm 2026 (khoản 1 Điều 6 Quy định (EU) 2023/956).
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là cơ chế của Liên minh châu Âu được thiết lập theo Quy định (EU) 2023/956, áp dụng ở giai đoạn chính thức từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, theo đó nhà nhập khẩu EU phải mua và nộp lại chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải gắn liền trong một số hàng hóa thâm dụng carbon, với giá gắn với giá carbon của EU ETS, nhằm ngăn ngừa rò rỉ carbon.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, vấn đề PFC đặt ra theo cách khác. Bảng giá trị mặc định của Việt Nam ghi tuyến nhôm thứ cấp (L) cho mọi dòng nhôm, còn 83,1% giá trị nhôm EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025 là sản phẩm gia công (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Vì vậy, PFC không phát sinh tại các xưởng đùn ép ở Việt Nam mà đi vào sản phẩm qua phôi nhôm nguyên sinh được dùng làm tiền chất.
Bài viết trình bày cơ chế phát sinh PFC, phương pháp tính theo Quy định thực thi (EU) 2025/2547 và tác động tài chính của hiệu ứng anot, sau đó phân tích trường hợp nhôm Việt Nam: kim ngạch, giá trị mặc định, chi phí và dữ liệu cần chuẩn bị.
PFC trong luyện nhôm là gì?
PFC trong sản xuất nhôm là hai hợp chất carbon được flo hóa hoàn toàn, tetrafluoromethane (CF₄) và hexafluoroethane (C₂F₆), phát sinh khi xảy ra hiệu ứng anot trong quá trình điện phân Hall-Héroult, tức là khi lượng alumina (Al₂O₃) cấp vào bể điện phân giảm xuống quá thấp.
Cả hai khí thuộc phạm vi phát thải gắn liền trực tiếp của 14 mục nhôm trong Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956. Các mục này thuộc các nhóm CN từ 7601 đến 7616, trừ nhóm 7602 và 7615.
Phụ lục I xác định khí nhà kính của mọi mục nhôm là "carbon dioxide và perfluorocarbon"; nhôm là ngành duy nhất tính PFC bên cạnh CO₂.
Do nhôm thuộc Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956, chỉ phát thải trực tiếp được tính vào nghĩa vụ chứng chỉ (khoản 1 Điều 7). PFC là phát thải quá trình trực tiếp từ chính bể điện phân, nên CF₄ và C₂F₆ nằm trọn trong ranh giới tính toán.
Khung chung về phạm vi phát thải được tính và nghĩa vụ chứng chỉ được trình bày tại trang Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU.
Hiệu ứng anot xảy ra khi bể điện phân muối florua thiếu alumina hòa tan. Khi đó, anot carbon phản ứng với muối florua thay vì với alumina, tạo ra CF₄ và một lượng C₂F₆ nhỏ hơn.
Các nhà máy luyện hiện đại sử dụng hệ thống giám sát theo thời gian thực và cấp alumina tự động để giảm tần suất hiệu ứng anot.
Vì sao GWP của PFC quan trọng khi tính CBAM?
Hai hệ số GWP quyết định lượng CO₂e quy đổi từ PFC trong CBAM ngành nhôm: CF₄ có GWP 6.630 và C₂F₆ có GWP 11.100, theo Bảng 6 tại điểm G Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547.
Tác động thực tế rất đáng kể. Mỗi kg CF₄ được tính là 6,63 tCO₂e, mỗi kg C₂F₆ là 11,1 tCO₂e. Tại một cơ sở lớn, chỉ cần giảm vừa phải tần suất hiệu ứng anot cũng đủ làm chi phí chứng chỉ CBAM giảm rõ rệt.
Đối với hàng nhập khẩu năm 2026, giá chứng chỉ CBAM là giá theo quý, tính bằng bình quân giá đóng cửa của các phiên đấu giá hạn ngạch EU ETS (EUA) trong quý (khoản 1a Điều 21 Quy định (EU) 2023/956).
Giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR/tCO₂e, công bố ngày 5 tháng 10 năm 2026; giá quý IV/2026 dự kiến công bố ngày 4 tháng 1 năm 2027. Từ năm 2027, giá chứng chỉ là giá theo tuần (khoản 1 Điều 21).
Phát thải trực tiếp của nhôm nguyên sinh gồm CO₂ từ tiêu hao điện cực hoặc bột nhão điện cực và CO₂e của hai khí PFC (điểm 3.17.2.1 Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2547). Quy định thực thi này không đưa ra hệ số cố định cho CO₂ từ anot.
Để tham khảo về độ lớn, Hướng dẫn IPCC năm 2006 đưa ra giá trị mặc định bậc 1 (Tier 1) là 1,6 tấn CO₂ mỗi tấn nhôm đối với bể anot nung sẵn (prebake) và 1,7 tấn đối với bể Søderberg (Tập 3, Bảng 4.10, dựa trên dữ liệu khảo sát của Viện Nhôm Quốc tế, IAI).
Nhà nhập khẩu không có số liệu đã thẩm tra sẽ sử dụng giá trị mặc định của nước xuất xứ. Đối với nhôm chưa gia công, ở các bảng quốc gia ghi tuyến nhôm nguyên sinh (K), giá trị này dao động từ 1,700 đến 3,198 tCO₂e mỗi tấn. Chi phí tương ứng được trình bày tại trang CBAM ngành nhôm.
Khác với CO₂ từ anot, Quy định thực thi (EU) 2025/2547 có quy định hệ số cho PFC. Bảng dưới đây nêu hệ số theo công nghệ của phương pháp độ dốc (slope method) và giá trị quy đổi sang CO₂e.
| Công nghệ bể điện phân | Hệ số độ dốc CF₄ (kg CF₄ mỗi tấn Al, trên mỗi phút hiệu ứng anot mỗi bể-ngày) | Tỷ lệ khối lượng C₂F₆ (t C₂F₆ mỗi t CF₄) | Phát thải PFC trên mỗi phút hiệu ứng anot mỗi bể-ngày (tCO₂e/tấn Al) |
|---|---|---|---|
| Anot nung sẵn cấp liệu điểm, thế hệ cũ (PFPB L) | 0,122 | 0,097 | 0,940 |
| Anot nung sẵn cấp liệu điểm, hiện đại (PFPB M) | 0,104 | 0,057 | 0,755 |
| Anot nung sẵn cấp liệu giữa (CWPB) | 0,143 | 0,121 | 1,140 |
| Anot nung sẵn cấp liệu bên (SWPB) | 0,233 | 0,280 | 2,269 |
| Søderberg chốt đứng (VSS) | 0,058 | 0,086 | 0,440 |
| Søderberg chốt ngang (HSS) | 0,165 | 0,077 | 1,235 |
Nguồn: Bảng 2 tại điểm B.7.1 Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547. Cột cuối do cbamguide.com tính theo công thức hệ số độ dốc × (6,630 + tỷ lệ khối lượng × 11,100), với GWP tại Bảng 6 điểm G chia cho 1.000, vì hệ số độ dốc tính bằng kg CF₄ còn kết quả tính bằng tCO₂e. Một dây chuyền vận hành ở mức 0,2 phút hiệu ứng anot mỗi bể-ngày có phát thải bằng một phần năm giá trị trong bảng.
Phát thải PFC được tính như thế nào trong tờ khai CBAM?
Điểm B.7 Phụ lục II Quy định thực thi (EU) 2025/2547 quy định phương pháp: nhà vận hành ghi nhận hiệu ứng anot theo phương pháp A (phương pháp độ dốc, dựa trên số phút hiệu ứng anot mỗi bể-ngày) hoặc phương pháp B (dựa trên quá điện áp hiệu ứng anot).
Số liệu ghi nhận được quy đổi thành tấn CF₄ và C₂F₆ bằng hệ số phát thải, sau đó được chuyển thành tCO₂e theo GWP. Yêu cầu tối thiểu là sử dụng hệ số theo công nghệ nêu trong quy định.
Việc xác lập hệ số riêng của cơ sở bằng đo đạc theo hướng dẫn của Viện Nhôm Quốc tế là bước cải thiện được khuyến nghị.
Phát thải đo được trong ống dẫn hoặc ống khói được chia cho hiệu suất thu gom để tính cả phần phát thải thất thoát (fugitive).
Nhà nhập khẩu không tiếp cận được số liệu giám sát của nhà vận hành ngoài EU sẽ sử dụng giá trị mặc định tại Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621, đã được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740.
Hệ số cộng thêm (mark-up) là 10% năm 2026, 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028, vì vậy khai theo giá trị mặc định ngày càng tốn kém hơn so với khai theo số liệu thực tế đã thẩm tra.
Việc xác định phát thải gắn liền có tính PFC cho tờ khai CBAM gồm ba bước sau.
- Lấy khối lượng CF₄ và C₂F₆ hằng năm của cơ sở từ báo cáo phát thải của nhà vận hành do đơn vị thẩm tra được công nhận thẩm tra (phương pháp thực tế), hoặc áp dụng giá trị mặc định của nước xuất xứ theo Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (phương pháp mặc định).
- Nhân khối lượng CF₄ (tấn) với 6.630 và khối lượng C₂F₆ (tấn) với 11.100 để quy đổi từng khí sang tCO₂e.
- Cộng CO₂ từ tiêu hao anot với giá trị CO₂e của hai khí PFC để ra tổng phát thải gắn liền trực tiếp trên mỗi tấn nhôm do cơ sở sản xuất.
Tổng này được đưa vào phép tính phát thải gắn liền của từng hàng hóa nhập khẩu. Cách quy đổi phát thải của cơ sở thành số liệu cho từng sản phẩm được trình bày tại trang phát thải gắn liền trong CBAM.
Hiệu ứng anot: tần suất, thời lượng và tác động tài chính trong CBAM
Theo phương pháp độ dốc, hiệu ứng anot được đo bằng số phút hiệu ứng anot mỗi bể-ngày (AEM/CD), tức là tần suất nhân với thời lượng trung bình của hiệu ứng anot; phát thải PFC trong tờ khai CBAM tỷ lệ thuận với chỉ số này.
Ví dụ minh họa sau do cbamguide.com xây dựng, so sánh hai mức giả định 0,15 và 1,0 AEM/CD tại một dây chuyền anot nung sẵn cấp liệu điểm hiện đại công suất 500.000 tấn mỗi năm, với hệ số 0,755 tCO₂e mỗi tấn trong bảng trên.
Chênh lệch là 0,85 × 0,755 = 0,642 tCO₂e mỗi tấn nhôm, tức khoảng 321.000 tCO₂e mỗi năm.
Khi khai theo số liệu thực tế đã thẩm tra, khoản điều chỉnh phân bổ miễn phí là một lượng cố định trên mỗi tấn, nên toàn bộ khoảng chênh này phát sinh chi phí ngay từ năm đầu tiên: 0,64175 chứng chỉ mỗi tấn sản phẩm, tương đương 52,83 EUR mỗi tấn sản phẩm theo giá chính thức quý III/2026 là 82,32 EUR.
Nếu toàn bộ sản lượng được bán vào EU, chênh lệch ở mức giá này vào khoảng 26,4 triệu EUR mỗi năm, như nhau trong năm 2026 và năm 2034. Như vậy, CBAM tạo động lực tài chính trực tiếp để các nhà máy luyện ngoài EU đầu tư giảm hiệu ứng anot.
Chi phí chứng chỉ không phải là động lực duy nhất. Chi phí thẩm tra, mức độ phức tạp của thủ tục và vị thế đối với khách hàng EU cũng phụ thuộc vào kết quả phát thải của từng cơ sở.
PFC và nhôm Việt Nam: kim ngạch, giá trị mặc định và dữ liệu tiền chất
Năm 2025, EU nhập khẩu từ Việt Nam 23.298 tấn nhôm thuộc diện CBAM (mã thuộc Phụ lục I), trị giá 99,5 triệu EUR, chiếm 0,3% tổng nhập khẩu nhôm của EU từ ngoài EU cả về giá trị lẫn khối lượng (Eurostat Comext DS-045409, 2025).
Việt Nam đứng thứ 32 về giá trị và thứ 35 về khối lượng trong số các nước cung cấp nhôm cho EU.
Nhôm chưa gia công (nhóm 7601) giảm từ 75,2 triệu EUR và 29.179 tấn năm 2023 xuống 16,8 triệu EUR và 7.086 tấn năm 2025. Phần còn lại, chiếm 83,1% giá trị năm 2025, là sản phẩm nhôm gia công.
Bảng dưới đây liệt kê các nhóm sản phẩm nhôm gia công chính mà EU nhập khẩu từ Việt Nam năm 2025 (Eurostat Comext DS-045409, trích xuất ngày 12 tháng 10 năm 2026). Đây là số liệu thống kê thương mại, không phải số liệu từ tờ khai CBAM.
| Nhóm CN | Sản phẩm | Giá trị 2025 | Khối lượng 2025 | Tỷ trọng trong nhập khẩu ngoài EU (giá trị / khối lượng) | Thứ hạng của Việt Nam theo khối lượng |
|---|---|---|---|---|---|
| 7616 | Sản phẩm khác bằng nhôm | 34,6 triệu EUR | 5.176 tấn | 1,3% / 2,2% | 6 |
| 7604 | Thanh, que và hình bằng nhôm | 26,9 triệu EUR | 6.133 tấn | 1,3% / 1,6% | 11 |
| 7605 | Dây nhôm | 10,6 triệu EUR | 2.880 tấn | 1,0% / 0,8% | 14 |
| 7610 | Kết cấu và bộ phận kết cấu bằng nhôm | 4,8 triệu EUR | 1.103 tấn | 0,3% / 0,4% | 15 |
| 7608 | Ống và ống dẫn bằng nhôm | 4,4 triệu EUR | 669 tấn | 2,3% / 2,3% | 8 |
Giá trị mặc định của Việt Nam không tách riêng phần PFC
Bảng Việt Nam trong Phụ lục I Quy định thực thi (EU) 2025/2621 (được thay thế bởi Quy định thực thi (EU) 2026/1740) ghi tuyến L (nhôm thứ cấp) cho mọi dòng nhôm và chỉ nêu một giá trị phát thải trực tiếp cho mỗi mã CN.
Bảng không cho biết phần PFC chiếm bao nhiêu trong giá trị đó. Giá trị mặc định là 0,360 tCO₂e mỗi tấn đối với nhôm chưa gia công và từ 1,800 đến 2,480 đối với sản phẩm gia công.
Khi khai theo giá trị mặc định, doanh nghiệp không được tự chọn tuyến: định mức CBAM áp dụng là định mức cột B của tuyến ghi tại dòng tương ứng của nước xuất xứ (điểm 5.1 và 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620).
Bảng dưới đây nêu chi phí theo giá trị mặc định cho các sản phẩm nhôm chính của Việt Nam. Số liệu được tính ngày 4 tháng 11 năm 2026 bằng lib/cbam-law.js, với giá 82,32 EUR/tCO₂e, hệ số CBAM 97,5% và hệ số điều chỉnh liên ngành 100% (Quyết định thực thi (EU) 2026/1862).
| Sản phẩm (mã CN) | Giá trị mặc định Việt Nam (tCO₂e/tấn) | Định mức cột B, tuyến L | Số chứng chỉ 2026 (mỗi tấn sản phẩm) | Chi phí 2026 (mỗi tấn sản phẩm) | Chi phí 2027 | Chi phí 2030 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Nhôm chưa gia công không hợp kim (7601 10 90) | 0,360 | 0,091 | 0,307275 | 25,29 EUR | 28,45 EUR | 34,67 EUR |
| Thanh và que (7604 29 10) | 2,020 | 0,148 | 2,0777 | 171,04 EUR | 187,97 EUR | 209,90 EUR |
| Nhôm định hình (7604 10 90) | 2,040 | 0,152 | 2,0958 | 172,53 EUR | 189,63 EUR | 211,87 EUR |
| Cửa, cửa sổ và khung (7610 10 00) | 2,040 | 0,152 | 2,0958 | 172,53 EUR | 189,63 EUR | 211,87 EUR |
| Tấm và dải (7606 12 99) | 2,480 | 0,148 | 2,5837 | 212,69 EUR | 233,41 EUR | 259,13 EUR |
| Sản phẩm khác bằng nhôm (7616 99 90) | 2,480 | 0,148 | 2,5837 | 212,69 EUR | 233,41 EUR | 259,13 EUR |
Các cột 2027 và 2030 giữ nguyên giá trị mặc định, định mức và mức giá 82,32 EUR, áp dụng hệ số cộng thêm 20% và hệ số CBAM 95% cho năm 2027, 30% và 51,5% cho năm 2030. Đoạn 10 phần mở đầu Quy định thực thi (EU) 2025/2620 dự kiến cập nhật định mức đối với hàng nhập khẩu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, nên các con số này chỉ là ước tính.
Ví dụ với nhôm định hình mã CN 7604 10 90: 2,040 × 1,10 = 2,244; khoản điều chỉnh 0,975 × 1,00 × 0,152 = 0,1482; số chứng chỉ 2,0958 mỗi tấn sản phẩm; 172,53 EUR mỗi tấn sản phẩm.
Doanh nghiệp có thể ước tính cho sản phẩm và khối lượng của mình bằng công cụ tính CBAM. Đây là ước tính dựa trên giá trị mặc định và định mức CBAM chính thức (Quy định thực thi (EU) 2025/2621 và 2025/2620); con số ràng buộc là con số trong tờ khai CBAM.
Để so sánh, với nhôm chưa gia công mã CN 7601 10 90 từ các nước có bảng ghi tuyến K (định mức 1,423), chi phí năm 2026 tính theo cùng phương pháp và cùng ngày như sau: Türkiye (1,700) 39,73 EUR, Ấn Độ (1,870) 55,12 EUR, các nước không có bảng riêng (2,203) 85,27 EUR, Trung Quốc (3,000) 157,44 EUR mỗi tấn sản phẩm.
Giá trị mặc định tuyến K phản ánh khâu luyện nhôm nguyên sinh, nơi phát sinh PFC.
Đối với nhôm gia công của Việt Nam, PFC đến từ phôi nhôm nguyên sinh
Các xưởng đùn ép, cán và gia công nhôm ở Việt Nam không có bể điện phân nên không phát sinh PFC; PFC nằm trong phát thải gắn liền của phôi nhôm nguyên sinh được dùng làm tiền chất.
Khi nhà nhập khẩu EU khai theo số liệu thực tế, phát thải gắn liền của sản phẩm nhôm gia công gồm phát thải trực tiếp của cơ sở gia công và phát thải gắn liền của tiền chất.
Nếu phôi là nhôm nguyên sinh, phần PFC phát sinh tại nhà máy luyện ở nước sản xuất phôi sẽ chuyển vào sản phẩm của Việt Nam. Vì vậy, số liệu PFC phải lấy từ nhà cung cấp phôi, doanh nghiệp Việt Nam không thể tự lập.
Nhận định trên là suy luận của cbamguide.com dựa trên cơ cấu sản phẩm trong số liệu Eurostat, không phải số liệu thống kê. Để nhà nhập khẩu có thể khai theo số liệu thực tế, doanh nghiệp cần chuẩn bị bốn nhóm dữ liệu sau.
- Nguồn gốc phôi: nhà máy luyện, nước sản xuất và tuyến nguyên sinh (K) hay thứ cấp (L) của từng lô phôi
- Số liệu PFC của nhà máy luyện: công nghệ bể điện phân, phương pháp A hoặc B theo điểm B.7, số phút hiệu ứng anot mỗi bể-ngày hoặc hệ số riêng đã đo
- Tỷ lệ phế liệu: phế liệu nhôm (nhóm 7602) không thuộc Phụ lục I nên không mang phát thải gắn liền vào sản phẩm
- Báo cáo tóm tắt phát thải: 16 mục dữ liệu theo điểm 1.2 Phụ lục IV Quy định thực thi (EU) 2025/2547, bằng tiếng Anh, tọa độ đến 6 chữ số thập phân
Cần lưu ý: báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo quy định trong nước (Quyết định 42/2026/QĐ-TTg) không phải là báo cáo phát thải của nhà vận hành theo CBAM, và việc thẩm định kết quả kiểm kê trong nước không phải là thẩm tra CBAM.
Hướng dẫn chi tiết cho doanh nghiệp được trình bày tại trang doanh nghiệp xuất khẩu nhôm Việt Nam và CBAM và trang yêu cầu dữ liệu CBAM cho nhà xuất khẩu.
Giá carbon tại Việt Nam và hướng dẫn của các cơ quan trong nước
Việt Nam đang thí điểm thị trường carbon trong nước từ năm 2025 với 110 cơ sở (34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng), hạn ngạch được phân bổ miễn phí; tính đến ngày 4/11/2026, giá carbon này chưa được EU công nhận theo Điều 9 và chưa thể khấu trừ.
Danh sách 110 cơ sở theo Quyết định 263/QĐ-TTg ngày 9 tháng 2 năm 2026 không có cơ sở sản xuất nhôm, nên nhà sản xuất nhôm Việt Nam không phải trả giá carbon nào trong hệ thống này.
Dự thảo quy định thực thi về Điều 9, công bố ngày 13 tháng 5 năm 2026, chưa được thông qua tính đến ngày 4/11/2026; chi tiết xem tại trang khấu trừ giá carbon đã thực trả.
Bộ Công Thương là đầu mối xây dựng và triển khai Đề án ứng phó với CBAM (theo Thông báo 6082/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ, được Bộ Công Thương đưa tin ngày 28 tháng 8 năm 2024).
Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI đã phát hành cuốn sổ tay hỏi đáp về CBAM (Nhà xuất bản Công Thương, tháng 12 năm 2024).
Hai bài viết của cơ quan Việt Nam mà cbamguide.com đọc ngày 4/11/2026 (bài trên Báo Công Thương ngày 27 tháng 8 năm 2026 và bài tiếng Anh của Bộ Công Thương ngày 6 tháng 8 năm 2026) không đề cập đến PFC hay hiệu ứng anot.
Bài của Bộ Công Thương còn tính nghĩa vụ năm 2026 theo một tỷ lệ phần trăm cố định của tổng phát thải, không đúng với phương pháp pháp lý nêu trên. Thông tin tổng quan về Việt Nam xem tại trang CBAM và Việt Nam.
Bản tin tiếng Anh: thông báo giá chứng chỉ CBAM, những thay đổi quy định quan trọng và tin tức hằng tuần về CBAM. Không gửi thư rác, có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Chúng tôi chỉ lưu địa chỉ email để gửi các thông báo này. Chính sách bảo mật (tiếng Anh)
PFC ảnh hưởng thế nào đến sản phẩm nhôm gia công và nhôm thứ cấp?
PFC là phát thải quá trình trực tiếp phát sinh tại khâu luyện nhôm nguyên sinh, nên phần phát thải gắn liền này được chuyển vào mọi sản phẩm nhôm hạ nguồn thuộc diện CBAM được làm từ nhôm nguyên sinh.
Các sản phẩm đó gồm thanh, que và hình (7604), dây (7605), tấm và dải (7606), lá (7607), ống (7608), kết cấu (7610) và sản phẩm khác (7616).
Nhà nhập khẩu lá nhôm (nhóm 7607) có nguồn gốc từ nhà máy luyện có mức PFC cao sẽ phải gánh toàn bộ mức phát thải gắn liền có tính PFC của khâu sản xuất đầu nguồn đó.
Nhôm thứ cấp được sản xuất từ phế liệu tái chế, không qua điện phân Hall-Héroult nên không phát sinh PFC.
Phế liệu nhôm (nhóm 7602) không thuộc Phụ lục I và không mang phát thải gắn liền. Định mức CBAM cho nhôm thứ cấp chưa gia công là 0,091 tCO₂e mỗi tấn, so với 1,423 của nhôm nguyên sinh (điểm 5.3 Phụ lục Quy định thực thi (EU) 2025/2620).
Doanh nghiệp trong chuỗi bauxit và alumina cần lưu ý thêm: alumina không thuộc Phụ lục I, vì 14 mục nhôm của CBAM đều thuộc Chương 76.
PFC có nằm trong giá trị mặc định CBAM cho nhôm không?
Có. PFC nằm trong phạm vi của giá trị mặc định. Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956 xác định khí nhà kính của hàng hóa nhôm là carbon dioxide và perfluorocarbon, còn điểm 4.1 Phụ lục IV quy định giá trị mặc định bằng cường độ phát thải trung bình của từng nước xuất khẩu, có áp dụng hệ số cộng thêm. Bảng giá trị mặc định của Quy định thực thi (EU) 2025/2621 chỉ nêu một giá trị phát thải trực tiếp cho mỗi mã CN và mỗi nước, không tách riêng phần PFC. Năm 2026, giá trị này được cộng thêm hệ số 10%.
Quy tắc phát thải gián tiếp có ảnh hưởng đến báo cáo PFC không?
Không. Quy tắc về phát thải gián tiếp chỉ quyết định việc lượng điện tiêu thụ có được tính vào nghĩa vụ chứng chỉ hay không, và không ảnh hưởng đến báo cáo PFC. Do nhôm thuộc Phụ lục II Quy định (EU) 2023/956, chỉ phát thải trực tiếp được tính vào nghĩa vụ. PFC là phát thải quá trình trực tiếp từ bể điện phân, không phải phát thải gián tiếp từ sản xuất điện, nên luôn thuộc phạm vi phát thải trực tiếp, bất kể nguồn điện cấp cho nhà máy luyện là gì.
Trang phát thải gián tiếp CBAM ngành nhôm phân tích sự khác biệt giữa phát thải trực tiếp và gián tiếp của nhôm, cùng lý do đoạn 65 phần mở đầu Quy định yêu cầu thu thập thông tin nhằm mở rộng phạm vi sang phát thải gián tiếp càng sớm càng tốt.
Những mã CN nào mang phát thải gắn liền có tính PFC?
Mọi mã CN nhôm thuộc Chương 76 nằm trong phạm vi CBAM đều mang phát thải gắn liền có tính PFC khi hàng hóa được làm từ nhôm nguyên sinh luyện theo quy trình Hall-Héroult. Phần PFC áp dụng cho hàng hóa có nguồn gốc nguyên sinh thuộc 14 mục sau của Phụ lục I.
- 7601: Nhôm chưa gia công (nguồn nguyên sinh; mức PFC mỗi tấn sản phẩm cao nhất)
- 7603: Bột và vảy nhôm
- 7604: Thanh, que và hình
- 7605: Dây
- 7606: Tấm, lá và dải (dày trên 0,2 mm)
- 7607: Lá mỏng (dày không quá 0,2 mm)
- 7608: Ống và ống dẫn
- 7609 00 00: Phụ kiện ghép nối ống
- 7610: Kết cấu và bộ phận kết cấu
- 7611 00 00: Bể chứa, két và thùng dung tích trên 300 lít
- 7612: Thùng, hộp, lon dung tích không quá 300 lít
- 7613 00 00: Bình chứa khí nén hoặc khí hóa lỏng
- 7614: Dây bện, cáp, dải tết, chưa cách điện
- 7616: Sản phẩm khác bằng nhôm
Biểu thuế Việt Nam dùng mã AHTN 8 chữ số; chỉ sáu chữ số đầu (HS) trùng với mã CN của EU, và phạm vi CBAM được xác định theo mã CN trên tờ khai hải quan EU. Danh mục đầy đủ, kể cả hai nhóm bị loại trừ là phế liệu (7602) và đồ gia dụng (7615), xem tại trang mã CN nhôm thuộc CBAM.
Nên dùng số liệu PFC thực tế hay giá trị mặc định?
Nhà nhập khẩu sản phẩm nhôm nguyên sinh sẽ có lợi khi dùng số liệu PFC thực tế đã thẩm tra nếu cơ sở của nhà cung cấp có phát thải thấp hơn giá trị mặc định của nước xuất xứ. Phụ lục I nêu giá trị mặc định chưa tính hệ số cộng thêm; năm 2026, giá trị này được cộng thêm 10%. Cơ sở có phát thải thấp hơn mức trung bình quốc gia giúp tiết kiệm phần chênh lệch giữa giá trị mặc định đã cộng hệ số và phát thải đã thẩm tra, tính theo giá chứng chỉ và điều chỉnh theo khác biệt về định mức.
Lựa chọn phụ thuộc vào ba biến số: phát thải đã thẩm tra của cơ sở, giá trị mặc định của nước xuất xứ cùng hệ số cộng thêm, và định mức áp dụng cho từng phương án (cột B khi dùng giá trị mặc định; cột A cộng phân bổ miễn phí gắn trong tiền chất khi dùng số liệu thực tế).
Hệ số cộng thêm tăng lên 20% năm 2027 và 30% từ năm 2028, làm khoản tiết kiệm đó lớn thêm đối với mọi cơ sở mà nếu không sẽ bị khai theo giá trị mặc định. Nhà nhập khẩu nên tính cả hai phương án; số liệu tham chiếu xem tại trang giá trị mặc định CBAM.
Đối với hàng hóa Việt Nam, phương án mặc định dùng định mức tuyến L rất thấp (0,140 đến 0,258 đối với sản phẩm gia công), nên khoản được trừ gần như không đáng kể. Kết quả của phương án thực tế phụ thuộc vào phát thải của nhà máy luyện cung cấp phôi, kể cả phần PFC.
Khai sai PFC có bị phạt không?
Có. Người khai báo CBAM được cấp phép nộp lại thiếu chứng chỉ CBAM, kể cả do khai thấp PFC, phải chịu tiền phạt bằng mức phạt phát thải vượt mức của EU ETS, 100 EUR/tCO₂e trước khi điều chỉnh theo lạm phát, cho mỗi chứng chỉ không nộp lại đúng hạn (khoản 1 Điều 26 Quy định (EU) 2023/956, được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2083). Nộp phạt không miễn nghĩa vụ nộp lại chứng chỉ (khoản 3 Điều 26). Người không phải là người khai báo được cấp phép chịu gấp ba đến năm lần (khoản 2 Điều 26).
Do GWP của CF₄ (6.630) và C₂F₆ (11.100) rất cao, chỉ một lượng nhỏ PFC bị bỏ sót cũng dẫn đến mức thiếu hụt lớn tính theo tCO₂e và khoản tiền phạt tương ứng. Thẩm tra do đơn vị thẩm tra được công nhận thực hiện là biện pháp phòng ngừa chính. Chỉ cần thẩm tra khi khai báo theo phát thải thực tế (khoản 1 Điều 8), và năm đầu tiên phải khảo sát thực địa trực tiếp tại cơ sở (Điều 2 Quy định thực thi (EU) 2025/2546).
Đơn vị thẩm tra CBAM chỉ được công nhận bởi tổ chức công nhận quốc gia của nước thành viên EU (Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551). Tính đến ngày 12 tháng 11 năm 2026, bảy đơn vị thẩm tra được ghi nhận là đã được năm tổ chức công nhận quốc gia công nhận: EmiCert S.A. (ESYD, Hy Lạp), Bureau Veritas Italia S.p.A., RINA Services S.p.A. và SGS ICS Italia S.r.l. (Accredia, Ý), Intertek Certification AB (Swedac, Thụy Điển), Integrated Sustainable Solutions Company (ISSC) tại Damietta, Ai Cập (RvA, Hà Lan, ngày 22/10/2026) và SGS BELGIUM nv (BELAC, Bỉ, phạm vi có hiệu lực từ ngày 5/11/2026).
ISSC là đơn vị đầu tiên được thành lập ngoài EU. RvA áp dụng thủ tục TAB: việc đánh giá đầy đủ đã hoàn tất, RvA sẽ tham dự đợt thẩm tra CBAM đầu tiên của ISSC rồi chuyển thành công nhận thông thường. Sáu đơn vị còn lại được thành lập tại EU; không có đơn vị nào tại Việt Nam. DNV thông báo ngày 6/11/2026 đã được Accredia công nhận, nhưng đến ngày 11/11/2026 Accredia chưa công bố quyết định này, nên DNV chưa được tính. Tính đến ngày 12/11/2026, Ủy ban châu Âu chưa công bố danh sách chính thức.
Danh sách đầy đủ xem tại trang đơn vị thẩm tra CBAM được công nhận; các nghĩa vụ của nhà nhập khẩu được trình bày tại trang CBAM cho nhà nhập khẩu nhôm (tiếng Anh). Quý doanh nghiệp có thể gửi yêu cầu giới thiệu đơn vị hỗ trợ tính toán và thẩm tra qua trang hỗ trợ CBAM. Dịch vụ giới thiệu nhà cung cấp miễn phí cho bên yêu cầu; nhà cung cấp có thể trả cho cbamguide.com một khoản phí giới thiệu, nhưng điều đó không quyết định ai được liệt kê hay được mô tả thế nào.